Asamiya Byakaran Aru Bhasatattwa Ed. 3rd

অসমীয়া ব্যাকৰণ জ্ঞাৰু ভাষাতত্ত

টি," 1}; ০], 2] ঞোধা [8] ৯}: এ&াখ])?) 0} 1 শে]]"খ
0 7], 2&০০৯৮][=5}, ],&]'৫০[).৯৫)/

অসসস্নীজ্জা
ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

১০০/%খ/7-51, শেং৷মুণাএ|৯ং আতা)? ০1}যমেখ
017 [[]}, ৯? 552৯9/1[.5[. [.থখ্‌নেচে/ নে
স[[)}1
&খ {[খাাংচো]20)2ৌো0খ €ী০2াখা এৱাৰ্ড এ
51708] 171570স4'%৮ 07" 4১55.115
[1};]ং/৯])[২},

_] {

পিখি বা্খি্দ [এচ )}}{}, ॥৫./%-,

*/
/৪3/&% সনেদ৷। ৩৮.৪৮০,
৯%৮%১,%৮৷,

১৯৩৬ চনত প্রকাশিত ‘অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰ. ভাষাতত্ত্ব’ৰ
প্ৰথম সংস্কৰণৰ নামপাতৰ প্রাতাচন্ন )

অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

৬১০.২৮], (?][২/৯[][*1].*]ং /*[খ]>) 018]060] 1]
0)" ]}]}, &৬৬১০./২[%৮1[.5],, ],/%[২(%()/(+];

কালিৰাম মেধি

কালিৰাম মেধি ন্যাসৰ হৈ
লয়াৰ্ছ বুক ষ্টল

পানবজাৰ 5 গুৱাহাটী £ অসম

পদ এচ । ৰা বা]

শ্ৰাখগৈল্ৰ নাৰায়ণ দণ্ড পৰুৱা
লয়াৰ্ছ বুক ষ্টল

পত্বজ্ঞাৰ, পগুৱাহাটা-১

প্ৰথম পকাশ ১৯৩৬ চন
দ্িতায় প্ৰকাশ অক্টোবৰ ১৯৭৮ চন
ত্লতীয় প্রকাশ ১৯৯৯ চন

মূল্য £ ৪০০.০০ টকা মাত্ৰ

আমাৰ কথ|

ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত কামৰূপ জিলাৰ হাজোৰ সম্নিকটস্থ ৰামদিয়া| গাৱত
আমাৰ পৰম শ্রন্ধাভাজন পিতৃ--কালিৰাম মেধিদেৱৰ এট! মধ্যবিত্ত সম্ৰান্ত পৰিয়ালত
ইং ১৮৭৮ চনৰ অক্টোবৰ মাহৰ এটা| সুভক্ষণত জন্ম হৈছিল। তেওঁ কামৰূপ জিলাৰ
বৰপেট| সত্ৰৰ শাখ৷ ৰামদিয়| সত্ৰৰ খ্যাতনাম| মেধি পৰিয়ালৰ বংশধৰ । গীৱতে
প্রাথমিক শিক্ষা শেষ কৰি তেওঁ কাইথেলি ভাষাত লেখ| অক্ষৰ আদি পঢ়িবলৈ শিকিছিল।
এই শিক্ষাই তেওঁক পুৰণি অসমীয়| পুথি আদি উদ্ধাৰ কৰ| কামত সহায় কৰিছিল।
প্রাথমিক শিক্ষাৰ পিছত গুৱাহাটী চৰকাৰী উচ্চ ইংৰাজী বিসদ্বালয়ৰপৰ৷ তেওঁ ১৮৯৭
চনত কপিকত৷ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এণ্টেন্স পৰীক্ষাত স্তখ্যাতিৰে উত্তীৰ্ণ হয়। এই পৰীক্ষাত
অসমীয়| ছাত্ৰৰ ভিতৰত সংস্কৃত বিষয়ত প্ৰথম হোৱ| বাবে হেমচন্দ্ৰ বৰুৱা আৰু হেমধৰ
বৰুৱ| সোৱঁৰণী ৰৌপ্যপদক দুটা লাভ কৰে; তাৰ পিছত কলিকতাৰ চি/ট কপেজৰণৰ৷
পদাৰ্থ বিজ্ঞান আৰু ৰসায়ন বিজ্ঞানত সন্মানেৰে বি. এ. পাছ কৰি ১৯০৩ চনত কলিকত৷
বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পদাৰ্থ বিজ্ঞানৰ এম. এ. মহলাত উত্তীৰ্ণ হয়।

১৯৭৪ চনত চৰকাৰী কামত চৰব-ডেপুটি কলেক্টৰ হিচাপে নিযুক্ত হে তেওঁ ভিন্‌
ভিন্‌ ঠাইত ছেটেলমেণ্টৰ কাম কৰাৰ পিছত ই. এ. চি. হিচাপে কাম কৰে আৰু
মহকুমাধিপতি আৰু অস্থায়ী জিলাধিপতি হিচাপে কাম কৰাৰ পিছত ১৯৩৬ চনৰ এপ্ৰিল
মহত অৱসৰ গ্রহণ কৰে। দ্বক্ষতা আৰু স্তখ্যাতিৰে কাম কৰ| ৰাৰে তেওঁ ‘ৰায়
বাহাদুৰ’ খিতাপ পাইছিল। অৱসৰ লোৱাৰ পিছতে| গুৱাহাটীত মেছিটঠেঁ * কামত
নিযুক্ত হৈছিল আৰু ঘস্ব্মঞ৮ [২৪% [0508:806ৰ 50692} 00860 হিচাপে নিযুক্ত হৈ
বছদিন কাম কৰিছিল। চাকুৰি জীৱনত সকলে৷ কাম নিখু তভাবে কৰ| বাবে সেইসময়ৰ
গভৰ্ণৰৰপৰ৷ তেওঁ বিশেষ প্রশংস|-পত্ৰ পাইছিল আৰু স্থদক্ষ প্ৰশাসনীয় বিনয়| হিচাপে
যথেষ্ট স্থনাম অর্জন কৰিছিল।

চৰকাৰী কামত সোমায়েই চৰকাৰী কাম কৰাৰ উপৰিও দেউতাই নান|! বিষয়ৰ
প্রবন্ধ পাতি লেখিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ১৯*৯ চন মানৰপৰ| তেওঁ সেই সময়ৰ ‘আমাম
বান্ধৱ’ আলোচনী আদি কাকতত ধাৰাবাহিক ভাবে নীতিমুলক, বিজ্ঞানমূলক. বুৰঞ্জীমূলক
প্রবন্ধ-পাতি আৰু সমালোচন৷ আদি লেখিছিল। ১৯১৩ চনত তেওঁ প্রাক্‌-শঙ্কৰী যুগৰ
কবি হেম সৰস্বতীৰ 'প্রহনাদ চৰিত্ৰ’ পুথিখন সংগ্ৰহ আৰু সমন্পাদন৷ কৰি 6১০৪1
০1000; সহ এখন পাণ্ডিত্যপূৰ্ণ পাতনিৰে ছপা কৰাই প্রকাশ কৰিছিল। পৰবতী
কালত ইংৰাজীত লেখ! প্রবন্ধ --']']36 [ঞে]1৪৪’, ‘])[5]3৮8]} [(6:3.0076 }1} £১০৪৪;))

}

(0০0.10)

আদি ‘]০0::151 ০8 006 ১5530 ]},০5০3৫০%, 5০০০0৮’ত প্রকাশ হৈছিল। ‘08618
0{ 006. 2১৭53.0656 ])0:31008’ নামক প্ৰবন্ধ গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ‘/&5[৮৩০০ ০{ [= 3৯1}])'
4১5৪৪065০ ] 1(6830017৩’ নামক কিতাপত প্রকাশ হৈছে। ইয়াৰ বাহিৰেও ইংৰাজীত
লেখ! সমাপোচনামূলক প্ৰবন্ধ ‘10[১1[695101005 ০{ }&%30৪5]3। 28765 5৪)]।)/৪ ৩310006130’
‘[ণ[০৭ু৩যাঃ ]6৮1০%’ আৰু ‘]39130 ]}৩৮/৩%'লৈ প্ৰকাশৰ বাবে পঠাইছিল। ১৯৫৪
চনৰ জাম্নৱাৰী মাহব ২৪ তাৰিখে মৃত্যু হোৱাৰ আগলৈকে এনে প্ৰবন্ধ-পাতি তেওঁ
লেখি আছিল। শেষৰ পিনে বৈষ্ণৱ আকু শঙ্কৰদেৱৰ ধৰ্ম বিষয়ে নান| প্রবন্ধ-পাতি
লেখিছিল আৰু সেইবোৰ তত্ক'লীন সাময়িক আলোচনী আৰু কাকতে-পন্তে
প্ৰকাশ হৈছিল।

‘অসমীয়| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব’ ( 2&5352স000656 (91001, 21000 01811) 01
8126 /১5958111656 ].2172৮0326 ) খনৰ লেখ| কাম তেওঁ ১৯১২ চন মানতে আৰম্ভ কৰে।
সেই সময়ৰ ‘আসাম বান্ধৱ’ কাকতত তাৰ কিছু কিছু অংশ প্রকাশ্‌ হয়। তেওঁ
বহুত অধ্যয়ন কৰি, বহুত ঠাইলৈ গৈ গাইব্ৰেৰী আদিত কাম কৰি সমল গোটাইছিল
আৰু নান| গবেষণাৰ অন্তত ১৯৩৬ চনত এই কিতাপখন নিজ খৰচত ছপা! কৰি
উলিয়াইছিল। আমি কলিকতাত ছাত্ৰাৱস্থাত থকা সময়তে কিতাপখনৰ ছপা কাম
আৰম্ভ হৈছিল। আমি হৰেন কলিতাদেৱৰ লগত ছপ| কামৰ তদাৰক কৰি প্ৰুফ আদি
চাইছিলো| ; কিন্তু কিতাপখনৰ 8051 [0০04 দেউতাই নিজে চাই শুধৰাই দিহে 6000
০৭০৮ দিছিল। কলিকতাৰ শ্ৰগৌৰাঙ্গ প্ৰেছে ছপ৷ আৰু বন্ধোৱা কাম ধুনীয়াকৈ কৰি
দিছিল । এইখন কিতাপৰ ইংৰাজীত লেখা বিস্তৃত ]00০090০000) খনকে এথন স্থকীয়া
মূল্যৱান গ্ৰন্থ বুপি কব পাৰি। এই ][![}000090০01০0ত অসমীয়া| ভাষা, ব্যাকৰণ, অসমীয়৷
সাহিত্যৰ বুৰঞ্জী আৰু প্রাচীন অসমীয়| কবিসকলৰ বিষয়েও ভালেমান কথা আগবঢ়োৱা
হৈছে। মূল ব্যাকৰণখন অসমীয়াতে লেখা ৷ পঢ়িলে তেখেতে কেনেভাবে খৰচি মাৰি
অধ্যয়ন কৰি সমলসমূহ আহৰণ কৰিছিল সেই বিষয়ে জানিব পৰ| যায়।

১৯৩৬ চনত অৰ্থাৎ এতিয়াৰপৰ| ৪২ বছৰ আগেয়ে ছপা হৈ ওলোৱ| এই গ্ৰন্থখন
কেতিয়াবাই শেষ হ’ল। সেই সময়ত মৃঠেই ৫০* কপি কিতাপ ছপ| কৰা| হৈছিল।
ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইৰ উপৰিও ইংলেণ্ড, ফ্ৰান্স, জাৰ্মানী আদি ঠাইলৈও এই গ্রন্থ পঠিওৱা
হৈছিল। কিতাপবোৰ শেষ হৈ যোৱাৰ পিছতে৷ জাৰ্মানীীৰপৰ| অর্ডাৰ আহি আছিল।

১৯৬৭ চনৰ পূবেই ছপ| কিতাপ শেষ হৈছিল, তাৰ পিছত ব্যয়-বহুল বাবে নিজে
পুনৰ ছপাই উলিওৱা সম্ভব নহ’ল আৰু কোনো৷ প্রকাশকেও ছপাই উলিয়াবৰ বাবে
আগবাঢ়ি আহিবলৈ সাহ নকৰিলে।

ইমান দিন পৰি থকাৰ পিছত গ্ৰন্থখন পুনৰ ছপ! হৈ ওলোৱা বাবে আমি অতিশয়
স্থখ পাইছে৷ ৷ এনে এখন মূল্যবান কিতাপ আকে) ছপ| হৈ স্ব্ধী-সনমাজৰ আগলৈ
অ|হিল, সেয্নেই আমাৰ পৰম লাভ। অনুম প্রকশন পৰিষদৰ সচিব’ জীচন্দ্ৰপ্ৰসাদ

(0.11)

শইকীয়াই জন্ম শতবাৰ্যিকী উছৱ্বৰ সময়ত গ্রন্থখন আটক-ধুনীয়াকৈ স্থধী-সমাজৰ আগত
উলিয়াই দিবলৈ লোৱা সজ-সিন্ধান্তৰ বাবে তেওঁলৈ আমাৰ কৃতজ্ঞত| জনাইছে৷!।

শেহাস্তৰত সদাশয় স্থষী সমাজে এই গ্ৰন্থক পুনৰ সমাদৰ জনাপে আমি তৃপ্ডি
আৰু সন্তুষ্টি লাভ কৰিম।

গ্ৰীৰামভদ্রৰ মেধি

শাস্তিপুৰ, গুৱাহাটী
১* আগষ্ট, ১৯৭৮

{বষয়

[খ]}২0]200৫1]0]খ

প্রথম আধ্যা

বৰ্ণ প্ৰকৰণ
দ্ৰতীয় আধ্যা
(ক) স্বববৰ্ণৰ উচ্চাৰণ
(খ) ব্যঞ্জন বৰ্ণৰ উচ্চাৰণ
গ) অনস্বাৰ অৰু, বিসগ’

তৃতায় আধ্যা

সাধ্ধ প্রকবণ
(ক) সংশস্কৃত শ্ৰবসা্ধ
(খ) সংস্কৃত ন্যঞ্জনসান্ধ
(গ) পাল সাশ্ধ
(ঘ) প্ৰাকৃত সন্ধি
(৬) অসমায়া স্ববসম্ধি
(চ) অসমীয়া ব্যঞ্জনসাধ্ধ
(ছ) সংযক্ত ব্যঞ্জন-বৰ্ণব 1বক্লাত
(১) বকৰ্ষ
(২) বিলোপ
(৩) সবণলকবণ

চতুৰ্থ আধ্যা

ম্বব-1বিকৃতিব সাধাবণ নয়ম
(১) উচ্চাৰণ আৰ্য; বিভাক্তি যোগত
কে) স্বৰবৰ্ণ
খ) অযন্ন্ত ব্যঞ্জনবৰ্ণ
(গ) সংযক্ত বাঞ্জনবৰ্ণ
(২) শব্দ-সাধনত
(ক) শেষ ফ্ব্বব পাঁৰব্তন

'ৰ্‌পাঁঠ

1---103

( 0.14 )
{বষয়

(খ) শেষ ব্যঞ্জনৰ পাৰবতন৷
(গ) পদ-মধ্যৱতাঁ প্ৰবব পাঁৰবতন
(অ) একস্বৰ
(আ) ওচৰা-ওচৰি একাধিক স্বৰ
(ঘ) পদ-মধ্যবৰ্তাৰ ব্যজনৰ পাববৰ্তন

(অ) এক ব্যঞ্জন
৯ ৷ ক্কোমলকবণ
২। লখ্‌কৰণ
৩! ফ্ৰবত্ব-প্রাযগ্ত
8৪8 । বিলে৷প
৷ কাগনত্‌ প্রাপ্ত
৬ ৷ ব্যত্যয়

(অ৷/) ং্যস্ত ব্যঞ্জন
(৬) আদি মফ্ৰবন পপাঁৰবতন
(অ) একশস্ৰব
তো) একব্যঞ্জন
(ই) সংযনন্ত বাঞ্জন-বৰ্ণৰ পাঁৰনতম

পণ্ডম আধ্য

শব্দ
তৎসম, তদ্ভৱ, আৰু, দেশজ শব্দ

ষষ্ঠ আধ্যা

সংজ্ঞ।-শবৰ্ণ

১৯১১
১০৬৯

১২৫

১৪৩

১০১

প্ৰাদশ আধ্য়া্‌
শব্দ যোগত পিভাক্ত-নিৰ্ণয়
ন্ৰয়োেদশ আধ্ধ৷
ৰ1বশোেৰষণ্‌
চতুদশ আধ্যা
সংশখ্যা-বাচক শন্দ্ব
পণ্ডদশ আধ্যা
সৰ্ৱনাম
যবোড়শ আধধ্যা
1বশেষণ-সৰ্ৱ'নাম্‌
সপ্তদশ আধো;মে
কিয়া বিশেষণ
অচ্দটাদশ আধ্যা

ধাতু
১। মৌলিক ধ্যতৃ

(০.1১)

২ ৷ ওুংপাদিক বা দ্বিতীয স্তবৰ ধাতু

পাচনী ধাতু
নাম-ধাতু
মিশ্ৰধাতু
উনবিংশ আধ্যা
ধাত্বাদেশ
বিশ আধ্যা
কিয়াৰ প্রকাৰ

ৎপাঁঠ

৬১৫৮

৯৬২

১৮৭

১৯১

৬০১৯৪

২৫০৮৪

ন্তষ্ঠ

৪২

২৫০
৫০
২৫৮
২৫৮
২৫১১
স্৬০

২৬১

২৭%৯

( 0.16 )
বিষয়

একৈশ আধ্যা
পপধ্িয়াৰ ব্প
বৃ্দল্ত
কুদন্ত 1বশেষণ
কুদন্ত পক্ৰিয়া বিশেষণ
ক্লিয়া-কতণ
অসমাপকা 1ক্লয়া বা সংযোজক কৃং

বাইশ আধ্যা

কাল

তেইশ আধ্যা

বাচা

চাব্ৰশ আধ্যা

ধ৷তুবুপব সংাক্ষপ্ত নিয়ম

পণচশ আধ্যা
ধাতুবপ
কৰ্ম'লাচাৰ বুপ
পাচন বা |নজন্ত ধাতুব ৰপ
মিশ্ৰধাতু

ছাব্বিশ আধ্যা

অবায়

সাতাইশ আধ্যা

প্ৰত্যয়
কৎপ্ৰত্যয়

আঠাইশ আধ্যা
তাদ্যত
কে) স্বাথক প্ৰত্যয়
(খ) সাধাবণ তাদ্ধত

পাঠ

ম্৮১
৮৬
=৮০
১১১
০১১
ময়

২৯৪

৩৫১

৩৬২
৩৬৩

৩৭৬
৩৭৬
৩৯২

(০.17)

পাঠ

৪৩২

৪৩৬৭

৪৫৩

৫১৯৭

(0.18)

ৰা
পল্লিা
পৈশাচণ প্ৰাকৃত
২৪
লঘ্‌
ধল
সংজ্ঞা শব্দ
সৰ্বনাম
সাধাৰণ
ল্লিষ্গ
হছন্ব

}ু

ন = মন _, _; +, ২ কি
ঠু ৮ &&লে চেনচতু ছা ডু} $ককুডডেনটটচি।

ম্যে

} ৰ ৷ ন "্ম ন্= ত ৰ জঃ
যশ ছল প্মৱাণদায৷ তে টা হাৰী কেই) ৫ ||) চত, ৰ পূ
ধুম এঠা পৰণা * ";/' +?" + "> দি্দাম্ধ "+ ' } | <= '' মাৰ 3
৷ ন
ৰ ঠ: ৰৱ ৰ

*
ৰ "ৰ ঁ
ৰ

ইও = বি

শ্শে

ডম্দ্দ্‌ 2
কচ

ন বন্য

ৰ এএৰ

জ্ডল্ম মত
অ’ন্ক৷বৰ ১৮৭৮ নি , ১৯৫৪

(০.19 )

বৰ্ণ-সঙ্কেতৰ তালিক৷|

অ €৪19%৯০!৷।--]>)[, €৫৪1৭৬০৷]|"৪
| --অসমীয়া €0100281801৮6 01810]-
অস. 08706 106 1218€4101377
অথ, ]!8311803868
| --অথব্ব বেদ কোঁ.ৰ্রা- কৌষাঁতাক ব্ৰাহ্মণ
অথ- বে. খাছ-- ধথখ্াছিয়া
অ: প্ৰা. খাম: খথামাঁত
| --অপমভ্ৰংশ প্রাকৃত মা গাৰো
অপভ্ৰ গৰজ-_ গ:জৰাটী
অ. মা-- অর্ধ মাগধী চুটি-- চুটিয়া
আহো. আহোম ছান্দো. উপ--- ছান্দোগ্য উপানষদ
ইং-- ইংৰাজী ত.স: ]
ইচলা--- ইচলামিক অৰ্থাৎ জন | -তৈোত্তিৰাীয় সংহিতা
উ-- ১ ত. বলা তৈত্তিবীয় বাহ্মণ
খা, ঘক্‌ | কক =%%
৷ বি দৈত্যা-- দৈত্যাৰি
খম, বে, পা-- পাল
এঁত. আৰ.-- এঁতৰেয় আৰণ্যক পাণি-- পাণনি
কথ- সং-- কথক সংহিতা পৰণ্যাব, বৰা পণ্ঠাবংশ ব্ৰাহ্মণ
কৰ্প--- কৰ্প-বমঞ্জব +পণ্গাল--- প্রাকৃতাপপালসনত্লম্‌
ক. । পু অ পুৰণ অসমীয়া
{ কছাৰী পৃ. হি-- পৰব হিন্দী
কছা,. ) চিনি প.- 1হি-- পাণশ্চিমা হিন্দী
কাচ্চায়ন, ৰ! '_}&৪০]০03%৪8108.8 811 দল পৈশাচী প্ৰাকৃত
কাচ্চা. য়30010080 : 0% প্ৰা-- প্ৰাকৃত

[', 18801],
ৰ} - কাত্যায়নৰ প্লাকৃত মঞ্জৰী

কাত্যা. (ব্যাকৰণ)
10011088--12[, }06110815 }]1100}
0ে181010081,

য় মৈন্ৰ: স.---মৈন্তায়ণী সংহিতা
বহছগা-. | নি মৈ--মৈথিলাঁ
মা যজ:-.--যজ-বেদ
্ ল. সি. কোঁ
! --ববৰণ,া
ঢ চৰ প্ৰাকৃত প্রকাশ টা ৰ্‌
সি.কোঁ ,
বাজ. স:---বাজসনেয়ী সংহিতা মে
+বমচ.. ---]01}0) ]}৫৪1]]'১-০1010. শোৌৰ._
য়1.81100781, } - শোঁৰসেন
বৈ.---বৈদক শোৰসে-,
ভট. । স.-সংস্কৃত
। -ভট্ন্দেৱ পসি-_সিল্ধ
ভট দে, } সাং. শ্ৰৌ, স_-সাঙ্‌খায়ন শ্ৰৌতসত্ৰ
ভৃ-ভূটীয়া 1হি.--হিন্দী
মহাবাষ্ঠঁী--মহাবাষ্ঠঁী বা মহাৰাষ্ট্ী-শোৌৰসেনণী = হেম” হেমচন্দ্ৰ
প্ৰাকৃত ৰি -প্রাকৃত প্ৰচাৰ

মা. ক---মাধরৱ কম্দাল
মাকশ্ডেয়--প্ৰাকৃতসৰ্্বস্বম- চ]011]€৫-_- /৯ ০০1028180146 ঠ21310.0781
01 06 03001317}) 1318038625

মা. দে,

| -মাধৰৃ দৈৱ ৮2. ]', ]&, ঠ}[00016.,
নাধন্
মা. প্ৰা:---মাগধা প্ৰাকৃত
মাৰা---মাৰাগী
মিঁক,.-মাঁকিব
মি---মাঁৰ
মৃচ্ছ.-- )

--মচ্ছকাঁটক

মৃচ্ছক-- }
খা[8০৭, ৬. ঢ্ে,--_]ী/'৭০০৭৫০1161]’১ ০০1০

(1 310[]08[,

42০৭4, }], ০ ],, --]এ/3০]৭০1৷0])]'9
চ[1|5(জাখ ৩ 5311১৮110 ][,1(6130016.
}ূ 3)য1)01],-- চা, [/[3)001001]60"5 ০০1০1]০০০
01 1/3171800886,

&১১9; (0) [}}}{

ঘ্বৈ[)

0818{ 0}; ]]]}, ॥১১১][3[ 1,810},

[খ'1চ0)0 স্র][2]খ

১৮৫27]]0[খ ]
0}]য্োৱ 0] না 959.%া/1959[]5 ],াখণে0য ০

]]]6 গ্ো18)[00 370 £10%]) 01 106. /৯৪১৪1101286 ]181080886 316 1100 ৪50 গ}0}])]6
গ3100 ণ9ে6৪৮7 35 ৮০ €6106173]]% 501[2[১056. ']]}26[16 316 সষা1[2675 ্ষ}]0 1]}}}}}; 13011
153 08086 ৌ} 9৪81158]0, ][ ]5 2৮০] 50170960 180 10 ]5 ৪ ৫83000007 গে
06 1311860886 0০% 006 ৬০010 911016215. 300 15 ৪00106 15 [0100 10 06 10011] }}]
[6 ১৪51%0710[ 7:01. ৬০০1০ ]1(610৪0016 ৪1]. ]]]0176 1]18]}] [16 95001265 01 ]13]181] 316
0 ৮০ 08060 0 006 ০39591081 ]][2131016 0{ ২016. ][5 01120, 19 10 06 1000110
[0 006 "2]})0]9া' 01316008 01 /১55৪[[0। 01 0ৌ| ৪ 2810 0{ ]018. ]{ 18 ৪ টাগুা0]]
01 1006 ]]৮}11৮£ 5[76260}} দে| ]]}018 5][2[][]2][198 {[[0[], [6 ৪81116 $00106 মধা'0ো]}] স]}}গে1
9310810710 1)56]{[ 9][[৪116 সা]12601 ]0{ 15[ 8৪5501060 105 ]][ণ61981')}. ]1102])"61)021106.,
[116 ]11)00051])81]] /৯৪53111656 15 ৮০০1০ 01 ]}2[6-৬০2010 9০৪19})0]]0{ {) 3, 116 1টা
31070108}1 1{[ 125১ ঠা680%) ৪23959}01120[60 ত৪1]009 00761 62]1ট 01210; ][1[0 ]{5 00%
11088] 01 116 }3000 81000) 01 016 ']10610-4]0170181) 1937}}]%/,.

[16 ]1]180021 0 []6 নিই0)016210[ 1011) 0[ 5]276৮26০]] [পো স/|}101}] 106 ]]]002]}
ভ৮০008001315 0{ ][]10]8, 92811 0} ০৪100 66 16000180700020, [[0]}] ]}]8.21180]9
5002[01160 06% 006 ]}[218৪1[016 ৪110 দা1][(6211] 00০00111201098 ৪100}) 38 1118011[0{}101158 01}
90006, ০০]))61[-4[13125 8100. 5৮শ) 0601 16116, 300 1686 স০16 1000 ০3190118
60016 1016 2১1৪1) ][]]৮35101]1 0{ [1018 ০৮০1৮ 06. 1101]]-৮6০51[211) [7858658. ৬০৫]
16105 06০31) 1] 016 ৬০০৪১,

'[']16 ])0}116 01 1006 21811 18110]}%৮ 15 $50220960 ট0% 011610621010। 5০}101815
10 8৮6 }[}} 1121610.0 1)1820695. 9016 ৪৭7 10 অ৪5 গে৷ ॥]}6 }}18]1680 €16%90010 ০
ৰহ 2&5া৪া, স}]6 ০0165 10208066 }[ }{}} ৬০00121070 ]২0591৪83., ]{ }3 $00020560

111৪3 [/0[120'5_-"9৬সেণচ006 0০{ 1.31180188৩"', ৬০]. ], ,. 289,
2 060786 }10%61[’5_-" 500] 01 11013", }). 28.

2 অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

0280 [10] 01616. 3 06000 21731) 5600215 1013100160 10%3705 066৫6, 181);
্েলয081}৮ 3110. 00060 ]2010126811 ০০01007265 8৪110 ৮6০81716 16 ])2161.0 50008 0.
6. 01221, ]|[8]1811, "[6000110, €6100 8010. ৬৪]1৮০10106 18265, ৬৮]}}}]16 ৪3 ০০0৪1-
0৫০08৯ট01]6 00907 10৮20 10%8105 1076 850 ৪8110. ৩১০৮০0]} ৪1710 ৪500208 1{) 71818,
/৯12]]81]150811 3110. ]01018. "']]}15; ৮০৭) 96[2818060 1100 [৮0 ]0]811} 50.681705,---
{16 }}}}}}821311(5 2101061700.8 }>রা513, 26০8106 1]16 3110690015 0০1 2.0108511]8115 ৪1008
[7056 ০00006 10100 &৯8})81.50811 ৪00. 11018 গেঁ 126 ]8[}11005. ][]} 106 ৩০০৮০/৪৫
01 [}016 106) 101800 00610 1016186০07018 ৪00 ৮০০৪6 80016 01507000 176001698,
]}>৬610} 06 8১600615 21.21108 ]11013 }[} 012162110 11068 ৮০০৪110016 5038108615 10 €3৫]}
01061. ‘“[]]6 11218) 16201005 0 06 18.650 1010168 0{ 11015 }{1438.51011 981]0'
058 006 ][[000-/[0810। [00806 ০০10})18110}118 0০ 106 0101101061]1181৮616 9}€62০]}}) 62%
31016 3110. 2৮6০1) 06101)10 95 10 110 006 118)]10 ঢৌ ০০100 &.1৮চ৪0-})000’"1;. ']]16
3০০০0৮৷০৫ 102601%.15 80 }})010215 01 21 ৮311 5600215. ০৪016 ০৮০৮ 106 11001"
০5210) ]])0001103}1} [73565 }1}{0 ][]088, 3100 010%৮6 0301 06 €3111217 }10}01801081108,
{16 ]4<01]31]18115; 3110 ])[:৮10181015, 10] 1]1601[' ]]011165 8110. }][[1000060 11601
]31180326 ]]} 1]}6 18100 16%) ০০০৮০)120,

‘][]]0; ]871202826 0ৌেো 3]] 016 €8111650 1600195 0/{ ][[1018, স]601617 ]102181"%
07 .1115ণ700101)3], 15 ]1100-4]৮১৮0]7681), }[]}] ]]৪813060. ']]]30 15 (0 5৪%, ]0 15 16160668
(0 য1661% হয00 ].801}) 31100 [0 0০001 ]7118]15}]] 10806 ৪2110. 1100 [0 016 6€থ1]161
1015 0{ 9}০60]}} আ]}.10]} ]0[ 50})['19811020 }[}} ]11018. '[]]6 2৯131) [11065 ছর]1৮ে
০01007020, [761]]8]"/5; 101 86211618.001]59 0%' 2৮610) [01 ০০611[0001168, {0 এত ৪1[]] 0ঘ৮ণ০ো'
[16 ][1000103}1] ]?235965 }[]][(0 ৬০৷৮016217]1 /৯1ঠ&])81]15[811 2110 16 ]/011180, 01 1]}1008])
{}}6 ][)]3}][]$ 01 86100]]190811 11000 911010]} 3100 0]6 ৬ ৪]]6%)" 0{ 1}]6 ][[10095, ]}]]090
110 0006; ]]8৮6 ১}০160]। 3 ৮31160৮ে ০1 10160 0131615, '][]]6 ]]]500[% 0
18112022625 6০৮০1) ]1)216 ১5]}]0%5 1180 1015 15 ]1[]৮৪1180]%) 106 ০৪১০৫ 8৪8100108
])[}[]]}}}{]৮6 ]১6001698. ][{ 9]10%8, 100, 1]]8[, }[}) 10}6 ০০০0156 0/1 0106, সা]610 8
০0}1}010}{৮ 1১60010728 5০60060. 8110, গপে৮৷]}2800011 3৪0৮৪1॥০০৪, 016 €131০600 01 ১5০06
2৪800001317 81980100, আ]৷]0}] }]85 সাগমে৷ 56013] 1[]}01[[81106 ৪৪ ৪৭ ০০2110.6 01. 16]}]-
107), })0]}]১8, 017 ০001]]6106, £180003]]" 30000165 31} 350610003110) ০৮০৮ 10026
01615. 3110. 15 6০৮611008]]}৮ ৪০০০[৮০০ 0৮% £2112081 ০০11562100[ ৪6 1016 ৪5(310810
1311009826 ৌ00 20003020 ০0016 ৪100 ০0% ]][61030016 ; ৪110. 0180 আ]161 15 1)১০91[10]
15 []]05 69503৮01191160, 1($ 056 21005 10 50}6196062 101301:01 106 0100 18160. . . .

‘গো ][0018, 90০] & 50810310 0০017 16181 ]811860986 3006818 150 }}}
{6 ]]}]]}5 01 16 ]২}6£-৬ ০০3, 0016 01050 381010167110 01[ অ[]}:]] 00801) 08.6 11'0
৫ 22000 ৪[ 16350 1200 ০৪15 ৮6076 1016 €001715081) 218. '][]}}$ ‘৬ €০৭}০”’
১৪05]0]10 15 16 181180886 0০% ])1}1680]%) ])068 আ]10 ]1৮6০0 }{} 1]]6 16810) ])0
10%}! 85 ৬০০৮0016217] ১106] 81015081), {}6 ]খ01]]- 65161) 7101.061 }2170৮11106, ৪000
[16 "01180 ; ৪1010 10 0}{{215 1000] {}16 18421 ‘‘0185951081’’ 5911580010 13016 ]11016,
[১০1])8]})5, 1]1810 {}]6 181180886 01 (008020621 10]]]} [}1801০04 $51181.69126316”"3,

[16 181108866 ঢৌ 16 281]1650 1118গ1100.0115 0{ /৯53]1] 50 181 01500৮6160
15 ৩3180] সা) 3 :5]21}10}]}116 01 ]প উচ }}206 3110 00616 ][ 1065 1100 ৪ঘ0[})[]%

িনড-ভঞসতত অমাত =-ডল "ভক ন্ৰভন০ প্ৰকলভ-এলপ-এনেশ্প “ৰ্শাজজ

1 ]2[, 001218071-4411 ‘‘'81160%/:10086018 18110308603*’' ৬০1, সনে, 1), 487.
2:&10101621010 ][1]18,-_৮%৮ ]২৪৮৪০৷৷, ৮20. 9 & 10.

হখাইণ০০০৫)০ম ], ও

ধু08ণ865110 10368, 10: [)}}}]0108;08[ ০০০51027800701 ০{ ০৮০৮ 1818608866, 83006 অণ্ড
13৮6 €£00 106 1[21021895 01 ৪ ০616078020, [08%6]]2£8£ 0. 18101 1}]165 }11010810018
18৪ 8610.218] 31810016. ন10260, ']'গ৪18 (629 &.!}.) ত}10 া51060 006 ০০০00 01
চ(800810098, দা0061,--"]]}2[0 ]8080986 81605 3 ]1(06 {00} 1]}80 08 ]প10-
00018’, ৪0 0018 0661} 0052৮6ত ]]]6811[ ৮ 1|}}]5 সা}]] [210680]%/ ৮6 3])"৪8161}|
[10] 06 1}]0 10184 ০০11510218001018 :

[16 01010108}508 ]}]3৮6 0৮100 106 ][0020-/%ঙ1')311 ]911603865 ০1 ]10019
1100 066 $£10012/6,-__(] ) ]/[}0]}81)0, (2) ]]}(61]16018(6 3000 (3) €>০61,--এ৪০০০1-
0:06 00 10027 50262018] ]}11601500 গ18178012090205, (1) ']]]6 [10180] &70)}) ০০102"
[0968 ঘদ650217) ]ন1100} 01 11806 0318600 1208 28000 106 ০৪560 ১৪৮.0 1076 চ70}01)}8.0.
[[ অ৪5 }{} [0]}5 ০০৮00) 1080 1006 }]0005 04 106 ২18-208, প'ত!06 ০০্0120869.
(2) ]90000 0]}}5 ০০০00) 00606 15 ৪ 0810.001 (6011000) ভ]}]619০ 11]1%60 ]3116018868,
(86 [0.6000691306 100], }৮৪3]], '][]}]5 }]10[0025 00}1731], ]/ 37911, 27008]
চ'010)}961, ]খ609]} 370 85021) 11001 0{ 000]}} 31010 006 ০০০00)/10 18 80001.
(3) ঢৌং০৮0)00 0806 ]01(20012013106 £1[00} 15 006 ৮61010{ ০060 131080886০5. ']]1696
{[12]002 0}} 06 [107]| [৪9101], ধণ561[00 }0[]}8৮] 210 51100], 01} 006. 90000
[81801 300. 010} 006 .০৪5[1 ট81]01811, 01}1%8, 1361188]] 2110. /৯৪১৪1[[1০96,

৯11 30020000 1185 1262} ]}1806 10 ০01৮6 1]}15 00160} 6 015100.801918118
(ড০ 880 [260005 ০0 2৮ 3[) }[]}}}}}8[300015. /১০০০ে]৷৷৪ 10 1006 110.62110085
৮}"০00685 0{ ])[. }]08116, আ}}):]}] 185 3190 ০0608060 106 $50[202010 00 ])/',
02127507} 8100. 90 ]চ[61ট020 ২1516), 106 ]}}}6001500; 9110 31}001701১0102108] €3126119
% 106 2র1805 দে 1901, 106 680]1650 অম'৪র৮6 01 ]}}}} 81911 ০৪006 101} 10}6
ঘৰ5{, 3010 15[1[280| 1160}56]৮298 ০0% 106 8[2০31067 7810 0{ ৩৪০) 3110 110100021:1},
[{18;3, ৮6000 16 310]ঘ2] 01 06. 5০০০০] স/৪৮০. ]86 ]3028ম ১০068 }00980%
০8002 ৪০709 1])6 ]10]10767} [1[01}{121, 3119, 2002100108 106 }7010]9৮ }}}6 ৪ ০০৪০,
{}1'050 1006 ০৪1]৮) ০0}1605 ০0অ3105 }[} [66 016000005, "[]]6 181)06088628 ৫০%
{6 00127 08010 1৩]})[০০0' 116 50660]} 0{ 1]}6 681]121 ]1}]7]}191811098, ৪110. 1016
181016088০6 0০% 106 খ1[}]]931)0. 1076 8662, 0০1. 016 18120 }]]0}}8181005. ৯৪ 100.6
সণ্ডাচ 00}, 1}6 ০0016 }10})8010118, 106 10010016 3329, 10100} 1016 6%281091%৮6
[১০%০৮ 01 5002211017 ০0]0016 3100 10016 ঘ1801005 ৪70. 1818617 1012068, 0%6128স]16
0৮ ৭00৮2 08208; 0) 8]] 51065 1[৩)১/০৪০0৪00৮৫৪ 01 106 .০801127 0011}}6018.0011. ']])05
আত 0) 81 }}} 106 1200001065 0{ ০০%9102780616 37223 ]}1}(61000601816 ০02 1]}}%60. 110100)5
0 9[66০]) 1077.20. 0% 3 {05107 0£ 006 [০ ড৪70160168 01 27311 $0660]).

‘ৃপু০06০৮৮, 35 ০ ]6ঞ[6 006 10180, 900 ৪2009} 106 62008]
১০৮৭০৮১ 0{ }}}5 300, 006 [0610.06 ০0% 1006 ]/ি1013100 1310180826 8100'%5 ০৪৮০৮
308. অচ৪)তো, 310. 08665 0০% 1006. 00811081 0021 13180882 ৮০০০)6 ]0016 300
100.006 [101)1021}[, ][} 106. 5৪006 আত 06 :1801603869 0০% 0006 00120.0820, সাত
{00060 {010027.310 101]2617 31610. '][])5026 %/৪5 10 10900] 107. €%0811810গে৷ 00 106
সতত, 0610 10006. 5০0]} }0( [০0৩0 ০৮৩1 016 431808 ০০00.00% 3110 100 106
৩৪৪0-7100 01598, 1000 ]311681, 3100. 1850 ০1 9]], [100 (৯৪৪৪]]]."

১ 86৪]"9 94%101,_ "৮ 0]. ]}, }. 196.
2 ট্‌), 01016105001400, 133)69010])2918 8ি)10301262, ৮০}. |, }. 488. ১৫০ ৯18০" "

‘‘50] 0{ ]000ম8"' ৮%/ 0. }]০0%6৩}]53, }. 20,

4 অসমীয়া| ব্যাকৰণ}আৰু ভাষাতত্ব

]1]}18 1] & 100200%/. '[]}}৮; 1001073}০010861০08] ১2000 }১1))॥০৮1)0108108;1
০০01027300091 0100 স]}}10]} }[ 18 63560, 18 0000.01 ঘ্।|[৮০৫১৪| ৪]2[0110800%. ]{
!}1| 320০680 10080 006 00200%/ ৫৪1]0000[ 26 ৪০০[০] 35 ০1681]) ৩০৪০৪৮119]}}60. "']]}6
000606026 10; 006 11018 ৮০1103000]808; 02101৮60 11000, 006 ]]000-/৯1')51) 50001;
0৪% 066 ৫০০ 00 ৬৪008 ০৪৪০৪ ; 6০.8. ]0000018613001) 01 110}6 /৯*1 9৪118 301089 1006
2৪566, 1101006218 0{ ৯৪৪৪1), 010 06 01121200%6 11} 018120068 01 006 ৪1009
স্৪ও৮০০ 0 40) ৪18 }]]}0081780010, ৪0 01[1210270.0 00065. /২ ৪৮০ 01 2৮1" 3100 ]10037}}-
81300, ০৮০৮ 006 ]][}]}{[}818%)911 ]2859568 ৪০৫০095 [1660 ০0£ 01008} 006 €8512170
৪০186 0000; ভড০5021100, 20119; 10100 4৯.৪৪৪], 19 1100 1016106]%/ 8 18110] 1068. ']])6
[7600[00011012110 161186101) .0{ ১55৪1], ৮12. ৬ ৪1$0.8৮]8100], 016 02110.5 ০0{ স/[}10]}) ০০010]
০ 18060 10 76 ৬ 1$581)1019 0{ 1006 ][২}2-৮৬০০৪3, 06 }31}}0 126801৮৪15 0{ /৯৪৪৪]7া।
ডা} 316 ০01801260060, সা} 106 5৪ণ110.018] 95698101 01 3 ৮০৪["১ ৫000180010, 8700
০0500700.5 110} ৪316 600 1৩11011311058 00 106 ৬ 6010 3000 2162-৮৬ 2010 €090008 01
06 ৯1% 3৪105, 036 /৯৪5৪৪00286 01688, 0170817121058 2110. 0002019115 ভ]11গ]}] 1018৮ 1৮৫
8৪060 02308 16 1006 ৬০০1০ 010.68, 106 ]2600]181' /৯৪5৪৫002656 ]21[0000:018001 901
{}6 5101]1311(8 অ]]1]} ].8%) 06 ০০প062060 সা![}} 1080 1:01 016 2761050-.৯৫৮৪115 3100
01221, ৪পো]2০ £া10006008] ])€০0]13110.65 01 /১.৪5৪1016526 স]}12}} 316 00 ৮6 10000
00]৮ }}} 1]}}6 ৬60৪১ 31010 2.200-.৯৮2508 3100. ৪6৮০৮31 00160 ০0}18180060150208 01 1]}6
১৪৪৪:016956 301010806 ৪ ১5৪0৫ 01 21 ৮৪101 শেখ]]}231001} }1}} /*৪৪৪1[07] স])):}) 0৪065
8৪০৮ 10 1006 }[6-*খ6০010 0006. ']]]6) 816 ]7০০01181[ 10 ৯৪5৪৪10) 30.0. [70100 16০0
(16 €01গে[)051010, 12. 0080 006 2৫ )৪া[) গেঘ৷]|28010]1 $]01630 11100 /2১৪5310} [2}[086806]খ =
৮৩০৮০ 1006 ০০17051001, 01 006 ]২)8-৮৬203, ] $5}19]] 16৮20 00 015 5৮006]600 18127
০00. চঢুযফ০0াো 16 01[256100 ]6 05 ]16916%া [06 ঠা[0০%/[]}; ০0 106 ]100.00-/৯1' 7811
[১০201 }}} [1013

1}, [8৩6 ॥৮৮1008685 [,/৯)/"'

[016 010280[ 50৮০6০ণ10060। 00 106 ]1]100-./৯[)810 ]311908866, 5০0 181 }0000,
[1৪৪ ৮০201 }}1€521৮620 }{} 1016 ])%100]}8 0 006 ]&12£-৬ ০০৪, অ1৷10]) /০া[6, }][} 31] [21০"
৮30)}(॥%, ০০000059260 ৪৮০00 1500 ৪.০৫. ][8 950056ন0200 06%৮০10ল02110{, }}} 16
ছ০৭)০ })=া100, 15 11181160 ট'% 10166 508.828, ৮12. (]) 016 ৬০০) ]]9া]]9, (2) দে
006 1813000088188 ৪110. (3) ০01 06 50008, ']]]6 6০016 ]]0}}}5 ৮০1০ ]]] ৮০1.96
৮0116 6 ট18}}100181088 ভ'০াত 1) [1086 ৪110. 016 18.1180382 0180.61 96110 81281,
০11811228 গ8গোঠ} 6 006 106 1006 00060. 11601 16 ০৪106 10 026 5080০ 01£ 1016
50035 006 ০18. ৬০০1০ 1011015 সতত 31110080 ০০11001612]) 80116 2110 006 18:080886
৩৯306. 1010.021 501016010100, 010 81821}10080081 10169 ০01 2][21-$311 3719 ১5011}, ]]}6
৮০])০ }) 9058 অণত্াত [ঠ706৪21৮০] 1010 ০601001165 ৮69 08৪] (18010011 ৪5 ডা৷006 মও৪
71000} }]] 3 ]]06 চ56/0016 106 51110}; 04 08:00081013, 106 ট8:009118, }]]}}; 006
600, ০2.0৮৮ 66986 0000150, ']']}6 19570017810026 04 16 ৪101.04 সায়ে৫ 120 (0 006
৫6৮৪6 01 [)1 561%৮1018 6 [21010)0101ণ৪.0010 010 ভ01'05 }]} আ}৷30 15 10.091} ৪5 0006
চপ] ৫ৰ৮}})৪9, ]}]} [6 ০০152 ০1% 01006 006 ]1(51058য ০0]0৮৪0গো! দে ৪ }300820015
0181600 }21000260 86. ৬ ০০)০ 187160306 010 {}}6 1211691% 01859.

হহহছ

২ ]ৰ0ণ্া 0}; (081.}781801%46 '617817080088, [7}. এলে ]]-১% +,
নৰ}, ৬ ], 122 5, ০0 ৯/)0168%; 106 8০৭ 15 খঙ,

চৰাই সে ঠ)পতোফদসেৌো ] 5

'][])6 ৮০01০ 1810.68386০ 1008) 66 08০৫0 28০8৮ 100 0006 0006 স/})61} }}6 ][)00-
2ন4')/৪05 50]]} ৫৮০(। 0860060 ভ')[]} 006 }৩188-/-৯1)৪115 06016 1006) ১০060 0}
06. 8000)18 }[} }28৮0] 310 10001000-ভ5250600, ৮০70208 ০%£ 1918, [83.6%0110 108/
1১000008 060006 15 00000. ']]]6 গ5[া০৪0] ০£{ 006 ]1000-/৯1[৮81) ৪€00215 11000)
2696 1003811065 10.00 006 2700]8৮6 3130 ০৮০৫৮ ন}]10)00500811, 38 188 85 106 0812865
৫০৪ 66 1[0]10%6০0 [10}]} (]}}6. ]])/[08 01 16 ]২18- ৬০০৪, ৪710 18061 ৬ ০010 ]}0(218.-
[006. ][ 15 [2 0৮৪8016 [080 30) 006 .০০৮০156 01 [1016 ৪0016 9০010 ০1 ঘা)]]1(৮ 1000018
}}6 0:8060০00 01816005 ০£ 03686 /&৮৮ত'৪1[} 1100100167341(8 ৪5 ০508.061151)60 ৮%/ 16890117
0 [61]; }]1(21[0]}}118])016 }[]} 0}6110 16% ]10%0.68 ][]} ]00018. "']]]6 181160386 ০{ 1016
]২!6-৬০6032 ৪০ 69106) 076 0181600 ৪000020 ৮) 0600} ৪1], /১০০০৫108 100
00. ]/!৪% [/[01160 ‘(16 181160986 01 00৩5 ৬০016 ]])1101018 10850 ]]8€46 ৮০6০)
201.016 00016 3 95021) ]13116098862 }]} 006 ]খরণৌে0)}-ছ%৮০5৮ গে ]0018, ৮6007 106 51100]
৮6 ]127]1217.৮661760 1]81[ ৮০ }0110৮% }{ }[} 1[5 [06010 [01[{0} 01]]), ৪3110. 111091]%/ ৪9
81160 10 1161181008 95॥0৮6}6০008'1, ]'[0{. ]/৪০০৭০৷6]] 3190 1)0109 1}১+6 5৪116 )6,
‘[}]6 5}2০১60, 13080386 0০% ]}6 ৬০০1০ ]2116508 [06980]) 011260694, 10010, 1015
0181620 08 106 [] 90119; 01]])/ ][} 1}}6 ৪0৮5০৷0০০ 0{ ০০0০৪] ০০0.507000005 ৪700
310018118""2, [0}1} 1}36310625, ]}0%/6৮61, 15 1100 80116 0{ 1015 ০0001). ]ন6
1[61}]81}১5১---""0]180[ 11015 13118028626 ( 5৪1)5}0}{, ].6., 1]]6 1281800382 )]}]}} স/]}101}} (||06
৮৮]101]6 0{ 1016 16]181005, 16820; ৪110 }02]7}105012})103৪] ]}[618[016 ঢৌ 06 ৯1%) ৪])]
[[0018108 15 ভ[1006100, [1[01]} 016 ৪1120 }]9]]1]5 01 1]]6 ৬০০৪৪ 001} (0 06 18069!
06305625 00} ০০৫৮০00010165 01 ]11608102}৮5128) সা2%6 ০006 1016 ]{৮)118. 10000021-0081010062
01 006 2৯91 9৪া), 01668 1018৮ 98/2]) 06 ০০0০6০০০0 : 08010 ৪5 6৮০1 5[৮0}062]]) }[) 016
1017} }}} ভ])106]}} }0[ ]}]25 ০০11 1181.060 00%} 0% [81'8]][10]}1}108] 3100019, 1009 %/
35 ৪৪6]%৮ 06 0600160”’8.

][} 311৮ ০৪5০ ০ 1187 ৪০০০}( 006 10001 00 50660}, [98০0008]]}৮/ 10600081
আ[]}, 01002} 5016 স]]30 51[}]6[0 0810, 1080.104 06 ৮০01০ ]])}]}15, 10820021
খ্'1([{}় 105 ০০1106107201081%/ 01816008, ৪5 006 ১][20}8]] ৬৫০10 ]31180362., ]]]6$6
01316008 1008৮ ৮০ 16881060 35 10.6 তা ][081%/ ২ 2113001}815 0 ])8}ীঠে(5. ]]}6
010. }গঠউ%া0 15 02171৮20 {[0}1} }/[৪.8]01, 11]68]][0186, ‘*[]8.0016"", ““00]1810}"' 3100. 11]6
ন্ন"( ]31180882 ৪518101865 106 ‘'1131[0188*', ‘‘0010)}]13]"', ০01001110311011 01 1026
৪1196100 1201808202 01 0100000)020 ০1 1681 1810080382 ০0[ 106 [7০0}16, ][ 19 116
7.80008] [2০2 0]31 01851600 35 ০0০0960 10 .580581000, অআ})10}} 15 3 18020 02 [70100069
ঢ0 ০0]001060.18280288০, ]]}}9 ভৈয়া। “]সভ্তঘ('' 5110010 0000 ৮6 ০০1110010020 আ][]]
{}16 181.60886 01 7160192৮8] [61}00| 1১090} 8৪5 ‘পট [[{' 100.06 0৫2০8০01029 18001
001}, ][{ 18 0560 }}606 }{}, 06 .%/}061 5210১56 01 106 5[20}061]1 1311 603865 01 1016 60016,
ভা}৷€0220 1} ০6-৬€০01০, ৬০০০ ০৮ 11802207 ৮০০৪০০]315 01 ]খ০110217) ']])0]139.,

[['}16 3100820181 10080016 01 016 ]}18}}]})/ 0০%৮০100%60] 3110 ০0100120 181180886,
}10%/1} 835 ৬৪05}000, 026820/68 10106. 12810} ৪ ]28595108 16008, ']]}6
18080886 0০% 1006 ০০৪৪5 10160869 }}} 016 ০০০1০ 01 01006 }}100 1080 00 1036
81810081085 310 }}6 ]8[6610 1100 1}}6 181160386 0০1 106 ১00[085. ']])686 11166

}:5০০১৫0)০৫৫ 0{ ].31180586"'-_[/3% [/ ||60, ৬০। ]. 163.
2 চন।50007%). 2608 58105010 [}](€190016"'-_[]/]2০00716}]}, }. ৩2০,
7 9৫৫ {58 0000281800%6 018৪110171280 ; ][|/00000081, 8 |,

6 অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

81005 001 ]1.6180016 ৪16 ০185560 ৪5 “‘৬০01০৮), ]]]6][ 12811810036, 1)})%60 10)
ঘ![]}} 06 1008] 0108160[8, 001006[7 96200 311 3100181] ৮600 11218 06%6100106211{
3৪ [16 1৩50]0[ 01 ৪৯০1101850106 95100) ৪21100108 106 ]2116505 8100 €00০৪৫০০০ ]৮=5০1[16
0}]} 10 ০৪06 001106[ 016 }][01} $%/৪৮ 0{ 1016 ঠ13111008008] 1700165 1017101018020 6
1}6 21280 ঠা৪])][]81]81), }"31]}}[1}, ৪3৮6000[ 1}}6 10010] ০শে]00[)৮). ৮6006 (21151.
'][]}15 13118608862 ]9 581]5]0]]10., ৯৮১ 16 1650]0 014 3 10106 ০০৮০[৪৫ 01 ]1(6131) 1168./-
[]6110.3110 £1810017730108]1 1210121]1600 10 €৮০2।0031]৮/ 8311160 1806 &£211218] 3০০৮0৮-
80106 35১ ]}}6 ০011600 100} 01 11219); ]811800322. 300 3, ]}[61981% ]81160386
{1818 0610001(2]%) 83060. ০০৪১৬০৪ 10 1001102160 ৪31]%) ০}181186, ']]]05 ]{ 15; 180 ]}19
13116038926, 5৪75}000, 1১86 16713117160 00312160 01001000.£ 106 1006 60100 ০01 ৪৮600
েোতা৷[গ-]৮৫ ০০0001128, 3101008}) 10115 11009 (0106 02680 3170. 11} ৪ 10]16031110]2])}0০
(86. '][]]6 ]](6130016 01 119 ]761100] 15 ৪8০ ৮8৪1160 8100 ৮৪৪( 1180 016 15
গ]1])[)}]}) 500০0} সূ(]8. %/০11021. 30 105 €6%210{. ]খ০0 7130001]}] }}} 106 স01]0 ০০৮০1]
_০০000%06 10) ]01018, 10} 016. 1]101010.295 310 6680৮ 0 30 1168560 50106 8]১০০10)2115
0{ [015 6%18.0501৮6 1016. "][]]6 ][018]01 [01010] 0{ [015 ]1261৪ [016 15, []0%/০৮০,
0৫০৮০1০০ 10 161181005 ৪500}6018.

4, ৬০৩০০০৭৪৫৮ ,/৩10 টী

‘ু} 81181] ০০00850 00 1006 ]1(2181%খ ]31080886 ০£ ৪ ০০৮00) 58110 116
1068] 01816008., স%}]}16 006 1010.27 15 11360, 076 18060 50]] ০০1101006 10 ]}8৮০"
৪ 16 3100. 810 %[]} 01 10611 0%/]} 34519 10 ০1181166 }}) 3০০০10৪1)06 সাঃ[]}) 1116 18.9
0 })0[1811 $]১66০০}, ঘ%]})}]}6 106 ]}(61081 }; ]811808926, 3]10110808]}, 17100 00801 ০01181-
॥018)]} 036 0181600 01 50106 2810100181 01950000, 83178 ০৮০[06100য [001000.2]10801
{}}6 ৮}016 ০০৮0৮ 31.0108 1}}6 60008060. ০189969, 06 1008] 0081608 €০0100006
(0০ ৮০ 5[20]ো। ৮) 06 ০০1071101} [১60[216, সত/]}0 }[} /৯])গ121}0 ৪5 ][} ]/[00211}, ][[10198.,
10050 }}8৮০ 10177160 310 ০৮০1 8}16]10])]16]৮ 13186 127070100011 0£{ 1116 1)701)0]3.001)”"’},
['])05 (006 ৮০010 31000 ]})[6-% ০010 01816008 ০0 1}6 1৪115 ৪10. 0016 €০11691201101117
[0180৮ }/[ন [5 ০০]000101]060 1[}}6}[ ]}{6 ৪110 £10%{]} ৪100 ০1181182০0 11] 016 ০০০8০
0৮ ০০110017165 }1100 5০০০৷00৪81[/ ]})/3}ঠ[5. ']]]0} 0.০৮০10]]61}0 ]]18)/ 06 ]]€}1060
1000 [06 10110 118 162 508.269 :

৯) 71!

0ঘ00 }ৌ0৷0%12082 15 ০০০010160 ০161) 10 10176 ]]000 ]1[61080016 1010]
5261018 10 110)1081026 ৪71 001008010610), 50০0০6595101} ৪110 06%৮০10])1012100.[ 0 06 ১৪1088001
18000806 {মো} 1]}6 খ০০1০ (0 16 }200188116 00068. 8:00 10118 15 1100 16311) 1006
০৪5০, ]{ ]5 ০৮1020.0 01301 00100 ৪0116850 16 56৮০.৷0]} ৫6000) 8.6. (06 006 1001107
61000 ৮.1). ৪ ৮৪৪5[ ]}[৩1৪001[6 }[} }81}, 35 {]16 580060 181180886 ০£{ 3000]1901
গু৫ }8][0]95100, ০৪1016 11100 6118, ']]}]6 1156 01 8:0001)1507) 3110 )৪11}151]] 19119
৪1 ]]]}}>0[800 €}"00]]} }{}} 6 1৩119210005 ৪1]0. ]}1}180}5010 ]}}5/01% ০01 ]11019. ']])696
ঘ্যো০ 161}81071159 ৪76 16৮010 3£2311050 }31.81}11131)1500) 310] 3150 ৪8811150 16 5002705690

জ্মলাস্দ প্াশিস--

} ‘"৯0৷01610[ [11013''4-_0% 1২৪[298011,. [). 13.

মবাচহ০0]202ণঢ়্রো০েতৰে ] ণৃ

}}16.205107। 01 26 81000 ]}(613[016 3৮০৮0 016 010] 61581 1156 0ৌেো[ 53115}0]{ 35
0016 গে৷]%৮ ]}[6181") 181160886 01 11013. ত ৪10]181718118 ]118380008 ( ]/3}180]18 ),
006 1[0011061' 0{ ]8}1]}9য1), }}"10868801ত ]1৮60 [পো 599 10 522 ৪.০, ৪010 51001181008
ঢে30008718, 116 001010207 7.01 ট80000121911}, 0] 3৮0০({ 563 10 483 ট.€, ট860গো"6
3100. 31060 016 1196 01 ট80001)}5910 01616 স'85 ৪ ০1855 ঢৌোঁ ]]]61) 10101] 895 1}16
ডা ৪0৷02ো৮ত৮% = (}৪1]018]8]}&ে৷) ত]}1)০0 অণত্ডা6 ঠহাণ৪0%) 1৩5[060060 1])10118611000 1016
০০000). ‘‘]])6) ভতাণ্ড (6৪০]1615 01 ৪0])]}15[5, ত']10 26100 212]}[. 01 10106 1]0101]075
010 ০৮2৮ ৮6০৪৮ ৪0021] 3৮০00 0160196]৮ আৰ! 16 ০৮6]০601 ঢৌ 62112961116 ]}}
০011.৮6158.00112] 01500551019 01} 1]]800609 01 2100105 ৪0110 [)]}11090])}}), 1180016'9
1016 গ্1010. ]]]}51[0ৌসেগ]]*'1}, ']]]696 আ81102176218 ]]]6[ 0116. 3110112617 }[} {]}6 ]3115 3100
[7813265 520. ৪[0810 107 1600} ৮) 6 01125 110 1100162110161}] ৪৪ স6]] 39 }][} 1016
51126095 21260060 ৮0%} 106 }]]]822715 0]}] }6 1080502 1017 [[৪৮ণ6]]2াতও, []][}} {]]6}1"
স/811061]]1895 16% 0560 ৪]590 10 ০৪]] 01} 1}}6 10081 ডা৪)10হ1219 3110. 16811120] 162]
10..0150085 $00]] ]}8[(615 3110 [01' ]]}[210]]381126 0 0)]1)10[1.

[( ]5 ০6৪87, }[} 6 }[90 })306, 080 1616 স'85 110 080508016, যহো1গ]{12}
[যো 0]৮শতা9][ 0{ ]311808856, 10 ][}[617000156--- 8110 18 1101 ][1616]%/ 35 16069105
01001181 ; ০01]1৮21580011 3৮000 016 0ৌো0]]181}. 116:65510295 0/ 03}]৮ ]|6, ট00{ ন৪এ
16863105 1)1}]0901)}}}০38] 3110. 16]121009 ৫]1500595101]9 01 0; 90006 3110. €68111691
010. ']]}6 ০0}}1}01}1 ]21120382 05 আ102]খ) 001102150000---0560 [1011] 16 ]9110]
01 [6 } 01095 }[}) 006 স০% 00 ]/8890]18 }[)] 116 ০৪50, 10101[]]%9109 8৪ 98300)
3100 ব05111818, ][}] {})6 [খ6}3] ]}}]]9, 3100 5000158105 }{} 0116 01[600011 ৪5 191 ৪9
0[07}1620--_ ০0701] 110} }}3৮6 06621) ৩৪005110]0[., 001898108] ৬৪৪115})011[ 85.00 ৮6{ }|}
631502006 : ৪710 16 1811860806 10520 ][] 1]}6 ]318]][1]81185 আ'৪5 ]161])61 50]}]ণস21)]3
}0ো0ছ]] 0009102 (6 1061" 5০৪0(2160. ৪5০110015 01 8318]]1]]31]5, 1101 0{ 8৪ 118[016
{0 1200 10561{ 638৭}[} [0 5107 0190005910115. . . , ..

‘‘][]]6 01}]%) 16890118016 8110 ])/০080]6 €80181180011 ]5 1]80 1006 '%% 210102121'9
{311660..1][1 ৪ 1311808266 ০০0}1]1011 31120102 1116 ০0100160 181৮ ( 01]ণ1815, 11061623,
1]761001811{5 3110. 01}}215 ) স]}10]] 0016 10 1003] 01816008 }]]}00]} 16 5৪116 1618-
01070} ৪5 016 ]3:181]19]] গে ],0}]0011 ][]}] 611816807698162’5 [0{]}16 0016 10 16 ৮৪109
81605 5])0}61[]} }[}} 501116156[59116, "খ01108]}}}16 8110 ]2955623’%, "[]}6 1]56 8110
06৮61027]121107.01{ 0019 1311203226 01 [0]6 সম 8110616215 }5 006 0 ঘম0০ ০৪০৪০৪,---
(1) ০106 }0]}008], 310 (2) 10}6 01]]61 16118]10005,

(1) }01.1710%1] :-_36016 ]]6 1156 01 81000])}1911] ]}} {}!16 56%৮6211]] 3119]
51%) ৫6110017165 07616 সত্যত 1001. ]0]10118101)}65 }[) ])0%স61', ৮12. 16 ঠা6৪|
}]}11168011019 0০1 1/[89380118, 1 ০5৪18, ৬ 8111585 01 € 90585 3170 ৯৮৪1){[].-- (}) }'18890]19
আচে 188 ০৪8] ৪0 ]২8৪]880118 ( ৪1(61াস3105 }8(3]][0008 ) 3110 ]<}[12 ]311]1015813,
({/) }008৪818 1 15 ০৪01081 30 9৪৮31 ৪8110 ]ব}15 }235611801 800 18217 1]}19
৪0০11 ৬10008003. (}) থ৪1]1585 অ] ষ্টোগ৪1 ৪50 ৩০5৪817101 07} 0016 ][0}1]})8, 8110
বিঃ।৫ [06018 5011.01 ]}281811[8]28, 81010. (1৮) /*৮৪100 আ)[]] ০৪01৪] [)]]21}] ৪9
11৮ 31108. ]{[] 106. ০০0186 0{ }[}]6 116 ]01160071] 9{ 1৬09918 ০৪116 10 ৮6
দে ]]]}}]]21}50 )0' মনে 6ম12010]1{; 0৮61 016 ভ]10]6 01 ]}]6 [01060 })[0%৮]]106 3110

1 ও566০--"'8:0001}150 ]010}19''---0% 1ং২1]81%৮9 1[)8৮105. }}. 141.
2 5০৫--“8:04612150- ]]10}2''---0% ২ }}৮৪ ]122৮195. [}}). 146-147.

8 অসমীয়া বাকৰণ আকু ভাষাতত্ব

126. 50010010011016 ০০৮0). {050 ৮60016 006. 11756 ০{ 8:00018500। 0015 10198]10%/
1017180003 8৪৮৫ 263০6 38090 ০০00৮. (0 11006 76016 8010. }1068610}[)} 10 10886
370. ০০007076706. 0100021 1006 ])900011886 01 1009818 0816 106 ঠ£7০0%0% ০{ 006
}11500000%1 01 ]}6 স্ণ 8010০06058 0668006 সাতে 18]}}90 810 036; 9০৮০1০200.210.0 ০0
{]]6 . ০ৌ০ী্0)00001}, 131186037962 য}81}60, '][]}); ]/[3930})8 }0118020) দা[]}} 108 ০৪118]
৪( }80]}[0800.8 অআ৪5 1063%0 }[) }]]]]}১০1[[8%1)06 ৪ 1{}}}5 0006. টয0[ 18060 ]]} 106 11101
০০000) ৪.০. 10 1056 10 06 ঠে{. য0]}"01[80)৮6 ৪0100 {0} 0})6 1010, 8100 10010}
০60.001021265 ৪.০., 010027 ]}6 [এ 301)/৪100 ৭/া0850ে 10 ট810008]}10( 086 }€058]8 }81080907}
00060. }1(5; 5৮/৪). ]]]60} ৪150 1}}6 ০০গ্ো8[001} ]81180886 ০{ 10080 ৬৪৯৪0 ০০০০0)
খন ০০0]0৮8[60, 010} 185 1101061]]601002] ৪186. 8300 }0; 18060 07069 10 0100061 6101
01016 ৫০]]311068,

(2) ২৮ ]]0101)75 :--]0[ ১}20010 7100 ৮6 ৪0}১0০956০ 1080 1076 ৬০01০
৩৪115010. 25 }{}} ০পো)}101} 056 ][} খবগো]।610} ][])]18 ]050 66016 01 ৪1020 076
1156.01 }80001]0}5107}, ][ তভ৪5 ]]00, /৯1]0 10}]6 ০18951081 ৬5৪115}8000 ত'৪3$ ৮010
০৮০1৪] ০০0.0011695 ৪[(থাচখ৪105. "']]}}; 15 20৮69 1000 ট ত 006 টন][]]0080 ]1{(6180016
ট)0[ টয় 6%00100]18] ০৮1021106, €.8., 10 1050102}010115 গে 06 800.6, "'][0 ৫0006 2912}
30071৩01%:---

‘‘[[} [6 5০০০ ০৫001) 3[[(21£. 400]750 06% 683) 10 16209 £818100৮
02[ 18110 0 318]]00]]05. [[{ফ' 1}16 [0819 ০61]001% 06106 ৪16 ৪180 ৪ 1[6%৮ }]]5081)068.
চ1[0}0} 0} [09010] ০210000[৮ 011%8105 10616 ৪16 8য01(6 ]}ঘ]121005 ]}15012]70.00058
$])0%0]0; 9 ]])91]60 1156 }1]} [319.)11121]}03] ঠ7}}06210106, "][]}6 টঢষে0]208 103101068 ৪106
60. 5(৪20. 10 }}8*০ ০৪11120 000 1]}6 1009[ ০০01011080020, ৪110. €306105196
5300]10028, ৬021} 35 }]01[86-53011806. ]84:]} 2[{ ছ৮0 }]15ৌ10]2[010115 16০০1॥0৪ 116
2706001010 00 3 5৪০01] |)+'9[,; 8010012[ 2100 €000স10160[ 1008 .1186110116 ]811][25 }}]
১ (211}[)6 10 076 ৪0101}. ']][]}616 16 ঠা৪]](58 দে| ৮]]]8865 101 006 126110170281106 0
১৭০0013] 01069 ; ৪0 ]]010121005 213.115; ০1 ]8110 10 831.8]21118118, 810 10 006
{12165 ][}} []}}61[ 0]18126. 800 1017 016 10000 ০61001165 61016 10080 ( 10080 119
(0 8৪৮, [010] 300 ৮.৫, [06100 &[2. ) 1100 8131)00}}}, 110 8118183]}1}} 2100}216, ])0
8618)]]}}}} 2009, 1010 58০11006 0ৌো[ 11008]15900 ৪০000 ৪01) 10110 15 ০৮০৫৮, ত৮ে০া) 01106,
16061160.100. ']1]]616 15 ৪ ৬০1) ]31862 1]000]}৮61 01 21105 16001060 85 1৬610} টা
11125, })[01101065 10 গ্ৰ01615, 06%. ]1]6100})021105, 80108711]}0}15, 81058118, ৪1000. ০19]10191")
}10056110102675 ; 600 1100 0716 ০1 10121} 158 1৮61} }[} 800)2010 01 ৪10%001118-_-01
311৮ 0[)}[}}00]]} 01 01ঘ][0}}][৮ 010 [গ[৪০0০০৮-- দ্র1[]}] /]]10]} 016 818110018105 1080. ৪1]]%৮"-
006 100 00. 1010 স']1676835 1016 18210 }[]8011[)00118, 1৪৮০01108 1006 131781)00,8109
300 1[দ6}[ 50601 5৪০0০8০০5, ৪16 }[}) 93105}010, 10686 €811168 ০0625, }[}; স])}ণ]}
{}6 ৮} 316 1100 ]})20.00200260, 316 ]}} ৪ 5010 ঢে }278]|--_]}০ে }1} 016 10081 ৬০0০3০৮0187
01 1016 [1806 দ্ফ1606 106 110500000815 316 10019, 000 }0} ৪ 08100 311]}]817 }}}
0010}%) €5520.021 1650০০6, €০ 006 9180200110017 ০০00)001010 }101610০00186, 08860 91
{})6 ৮০11800131, ভঠ])10]} ][ ৪0.88250, 116 ত ৪11026176085 ]}}050 }}8৮০ 0560, }[}) 611
015900551016, 30106 01006. স]121} 10000, ৪1056"),

[)[. 8}1311061}81 }]}85 ০0016 100 6 ০০1101051071}, 0180 10000 200 ৮8.০. 10
400 &. 10. [0606 সা৪ও৪ ]}0 ]{}01]0[]]21010( 010. 105010]}2001 ০£{ 80%. 01094 06%৮০০৫ 10

£18004011450 1110/3'"--৮')} ]২}})/5 [028পা05, ])[}}, 150-151.

[]খ'[)২০]20)0'][10)]খ; ] 9

83131}00]1311}6 161181010]. (01 ০০৮০[১০, [06 3180018118 3110 [83181110310}06 161181011,
116 ৪৪99, €%15020, 001}]0126 110}158 61100. 0300 106 ]}0১21]]১)0102718 01 100} ])"61]89.
৪]10%৮60 81268061 15576০00 1017 1006 76016 0181} 101 6 ট108.0110081116 168.111,
28৮0.06 ৪1101050 006. ৮1016 201201810}101]) [{01]} };}}]16 [0 1016 ]]0}00}016950[ ৪00}605
}10165560 180001215170], ]"[0[6550}' [২ং]}/5; [028.105 ৪180 €০০10015 }}} 10019 1০%
30.0 10109 10080 001]1116 [6 [001 ০০21[[01168 20101 [0 200 টু. 1015 91৪16 0
00]065 ])[6%৮321120,. }}} £ 81681[20[ 06817266. ][[} 500[7010 01 1]}0}8 খ)6%/ 86 0001.25
{6 10]]0%7108; 2%00800 [1071} ]ন0]21)1[0]15; ]ং6]]121009 0 ]1018, (]7, 548 ) :---

‘]313.দ}]]181]}511} 85 ৪] 3৮5 0660}; 3810 1518110 }{}} 3. ৪96৪, ]8ঘ61}) 10) 106
}318]1]0181112 ৪82 01616 15 ০26%৮1061006 0 9[00% 20 ]0{ ৪5 16 15018020| 06116{ 0
3 ০০0008173801.৮21৮ 9510181] 2100} ০01 11]]0085. ][ 010 0000 6৮০1) ০0100701] ৪1] 116
2৯1৮%)31}) ])0]20131101]."

['10]]}] 500]] 005610%8010115 106 স]]] 66 ০2631 10180 5112006 0261016 1]}6 1562
0[ 80001]01510} (6 ০০1[0}[0]0}] ]811803662 01 |<05818, 1661[1160. 100 ৪8}৮০৮০, স্ব ৪8, 10
3৯ ঠ£172৪0210 26%(610{.103010}) ]}2 ][][0}01 ]811003.626 30 1006 [6821] []}116, 00]6 {][71[20498
ঠনিয়োৱে 01 ]0)0]8. ][ ৮৪5 3001১60 8৮%) 1026 *% 3110.21[215 101 01611 (]}50009510119
8140 [[01}]) 10 006 $6০০110৪1 ; ])[3 10], ]॥0%%৮]) 35 ]78]], ছপ৫৪ 0]2[1460. (081081110,
006 8000118, ৮])0৮ %32১ ]]}[561{ ৪ [৬০০23]81], 30012)0260, ]}15১ ]81120322 101 11}6
2102382280011 01 ]}}}9 8}]0}}., ']]}6 ]312]]]]]81]}10 ]31]9208062, 8৪১ [১)/'6561[৮60 ][}) 1]]6
০2085, ৮৪৪ 1100 1016 ]81100389662 11120} ]]} ০০1]11001}) 196 3100002]} {]}{" ৫001]]1]0[]
]31}18103£22 ৮০ &16 5]263101712 ০01 ত৪5 01০0]19৮60 [{['মো}]} }{ ৪110 [10]] 1[5 }1[}1}0}1116181216
01816005. ]}7)8]] 160811760, [[1[0} ০01০ 01010 [0216-০010 [01]]]8;. %/}}10]) /৮০16
ত/10]]) 20921}{ {10} 016 19218 ০128981081] ১৪105}1]1.

]])] 006 ০০0156 01 1]}]]]6 1]0]]9 ০০/[]01]]101] ]81180326, ]"3]1, 31590 ০1012
৮1]0260 006 ঠ18]1]1[0.00108] ১৬৬/৪%৮ 0{ [< ৪৫]]01]18%8110 %/}]0956 ])108৮3016 006 স৭৭
3৮০৮৮ 350 ৮০%, /৯100118, 16 ]}}0100}}]8[5 10 ৮26681016 8 185110088016 ]1['1৪81[)/
1811603£226, ']])]6 0000}}15[ ৪5ণ1}]])[01[65 ০০0111[0120 3110 8৪11811620 8৮%) ]}}]}; 0150}])125
সত্যত [লো }0; ই্]।|; ']}}৮ ০৪8010101081] 6%[5 ৫1৮1860 110 10066 ]0}08১3.9
(০৮ ৮09885}6(58 ) ৮০1০.11} 211. [|}"0;[}] {]}}5 ৪1096 0}6 11816 01 *']"8]]"' ( 1.6, 8€1369 ),
ছ্]}]6ি] 1806 .8700012150 210}})}}16 01016 0} আ![]} 016 081] 09 1}6 ]/1 30191] 0%118.90%)
3110 1006 00008, ]41]1[12£5 ০৪1]]6 1100 })0%/60[ 016 }1})]0861106 01 016 18.0110)81]5 8110
318]]11181]108] 1621]]8101], 011021 11611 ])8110113.26, &8&130081]%/ 951217680 : 8৪110 1]]}9
৪৪ 10]]0%969 00% 106 ০6%(21810]]1 ৪8110 011]015101} ০0{ ০1898128] 5৪11510]0[ ৪5 1076
]1061817. 191180386 ০1 18:00.010150 ][1]013.,

]'0168801 ]২}))৪ ])>0৮109 1185 811311660 1116 £1800081 ০10810186 01 1017]
দোঁ [6 [[00".2৯1'চ ৪1) 138608802 }]} 1006 10]]0ম110}0£ ০]3101101081281 ০1921 :---

1. ']'86 01812085 5}0]60] ৮৮ 106 £2.৮1)/31] }101৮৪06108 0০1 ]1]1018 8110 10%
0806 ])1"8৮10131} ৪100 < 01811211 ]1]}801031108 76% 1001000 10616.

2, 2৮০ণৱ্রেণ[ ]]19}} ][1]01810}, 006 / 6৫10,

3. প[']]6 01312015 ১95}০]601। ৮6% 16. 2৮1) 2115, 10% 01061) ঘ11060 0)
1180178062 3710 1)0]}01]08] 01010] খ/][]"। []6. ])1[9.৮]0121]5, ]]} []}21[. 561ৌ2161)[8

1 ডভ02য’ও ]}}5(00)%/ 0'{ ]091য়।। [[618.00116, ]), 223
লী

10 অসমীয়| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

চ10021. 310118 116. :5]2015 0 {]]6 ]][]]]18182%/8, 10166 [[01} }038100}} 10 ]6}0৪], 01

৭০%} 006 [00009 ৮৪]]6) ৪100 60}; ৪০005 00 /৯৬৪1]0], 01 810018 1]]6 ৬৪]16 ৮ দে|
1016 2)0]1]0}0}]8 3710 1016 0811865.,

4. ৬০০০০ }18]}) ]100131], 1370/}777707/0, 10]6 ]]61৪81[)/ 18118088০6 ০{ 06
]319]]]]181085 ৪3110 [)])81]115308.,

5. "[]}}6 ৮০৮]180013[5 [[0]]} 0ঢ03110118178 10 [/[8.89801]78 8( 006 0]]]006 ০{ 1006
11596 01 831000]]]1981]}], ]}0[ 90 0]৮6182110{ ])100680]%) ৪5 1100 10 ৮66 10016 0} 16558
010[0311)/ }11061]101}৮162.,

€. /*৯ ০০1]১৬৮০[5৪0"01181 0181200, ৮৪560, ])[006861%/ 01) 1006 10081 01816006 0{
০30280001, 016 ০৪103] 0[ }<০5৪]8, 3110 }]}{}) £21126181] 0056 211101]16 08818 0০]101818,
30001]82 ]]]21[01181]1[5, 3110 311101]{'; 1016 [1016 €0100120, প18.9869, 1100 0}}]/ 11}1008])-
০000 ০১৪13, 0010]01]]103£19, 06006 ০৪50 200 ৮/০5[ [[01]}] [)৩]]}} (0 278.008, 8110. 1101)
3110. 9000} [10[}] 598%৮8(0[]]1 (0 /*৮৪]][1.

7. /100]6 ]}}0]} [01011], }"%]], 016 ]}][6[181[) ]801860386 28960 01} ]খ0. 6,
[00301] }][}} 106 10[]]}] ]]}] ']}10]} }1{ স'35 ৪5][১016]] }}) /১৬৪৭1].

8. '][]}]6 &৪5০0}৪8 0181600, 10011020 0} [খ40, 6, €১026ণে৪]})৮/ ৪85 5]20}]; ৪1
1728.010, 000 ]]]00]}, 11)8062110620, 0%' {16 81111) ৪0 )[1[0%0}}]]18(101] {0 ]খ05. 7 8110 11,

9. "]']]6 এণ”৫4)10-]474000}1{], 06. 0181600 ০{ 006 ]80][] 4৯10)639.

10. '[]]6 1৮710 01816006 01 1016 (0৪৮০ 00]801][)[10]9, [[0}]] 6 ৬5৫০০]
€61[0[%}%;. 03.0, 001893105, ৮8520 01} ]খ০. 8$, 00[ 8[01[0011080008 ]0]016 ৪8000. 10106
(0 [06 1126%0, ]খ0ঢ, ]], 81000] ]{ ]]1619829 8100860100)621' 11100 }{,

11. 50000 ]]18৪}] ][001810}), $07151[0{{ --218৮06018020 ৪৪5 10 10110} ৪110
৮৭০৪৮], ০001.01 ]খ০. 4: 000 :ঠ[া230]}৮ 21170060 06%) স0০05 81856 1812]
[107 ]খ60. 5 [0 7, হই770. []}]261]) ৮1005]1{ ৮800, £5 [0 101]]0], ]01[0 ]]2110]}01]) ছঠ/]1(]]
]খৈ০. 4, ]'0[ 10118 {}]16 1॥6131[%/ ]0192100806 01]]%) 0%{ 1]}6; [)[16981])/ $০110.019, ]0 ৪9
81050 0560 1]]}] }015ণশ1]])0101]18. 8110. ০0118 1101]}] 6. ৬৪০০০॥10 ০০10001[%)/ ৯.12),
001%৪109 : ৪00 [[0]]] [16 1001[]) 8110. [1{{]}} ০০101001125 01]৮%/8108 }86০0081016 1106
]1(6080%_ [1726724/0 79700 101 31] ]1]0]8.

12. ']]]6 ৮ণ21[8001815 ০01 1]]6 [018 0/ [06 {{]} ৫611001) ৯.12. 8100
01}%/3108.

13. [দের।]{{, (006 ]}[20981[%৮ 101]]] 0{ 1686 ৮€1102001815 3118 €8[0৫০০৫৪]])/ 01
পি0)১37৫8{11., ']]]25856 816 02101৮60, 1100 ঠ}1[0]}) [খ০, ]] (9831150010) 0006 [[00} ]খ0.
12, }}6 18021 101][]]5 01 006 51502 01816008 0 ]খ0. 6.

‘[]]6 6000.081 21108, 95811580010 3110, } ৪00, 316 00860, 5[[]0])/, ]]} ]01018.,
35 9]]0%]] 11] ]খ08. ]] 37010 13. ৬৪15[01( 19১ 16৮61 [00520 11[01' ]খ০, 2 01 [খ0, 4.
ঠগ চে0়19 16৮21 0560.101" ]খ0. 7 00 ][খ0. 8,’ (]২}}/$5 ]1)8৮108'---]30100]}150 ]]]018’,
120. 153-154). ']]}}]5 ]5 0[00320]৮ [006 £611613]}/, 8100108081) }1( 18 ৪8 08002
01 8023-৮011. 10 ৪০ীো]}6 2%[211[. স]]8[ 15 ]0168110 8৮) '7"3]}'' সা]]] 026 ৪[)[8161}[
[077] [6 ৪০0৮6 119.

[ঘ''চং0[)[0)সে10]খ ]' 11

(৮) 7৯10

'][1}6 ৪6০০0 ৪0386 ০{ 8০৮০10000200 0{ (026 96০০1010981%/ ৮ 8৪}00 195 ত/]181
15 10000) 8৪5 006 দেও ন' [0 €৫%০০[[2206, '][]}19 সা 1006 13718038০6 ৪001"60
1017 1006 গে'0])৭832001} 0£{ 8110.87} ৪100. 1)’ স1]0{)86 106 ৪৪০০০, 0200}9 ০{ 106
1610%218 0] ]83310]1801018118, ]11808]20018, ( /3]18ট01 ), 106 [0011021 01 080 1810),
01} 1000 008 1100 &1. ৫2০৮ 1080 10026 ৪9৪115]00]0 ৪5 ৪0020 10% 1018
2012056. 4১ ০০1160001} ০{ !৪}018 $53ণ1260, [26%058 ০০00160, ৮0% [8818 6.%66211
00010. ৪100. 5০৮০1)[]} ০211001128 &.}2. [2501168 [0 106 2%0512106 0০{ ৪ 110}} ঠাচাো(
11(2780016. "'][]}6 ঠাও]ন[( 01816205 ৪1590 ০০০০]))20 8৪ ]}1(6181%) |20510101] }[} 116
581581]10 ])]3/5 স/]1606 িয়া।৪]6 ০]31800215, 000}) ])18]} ৪110.10%, ৪5 83190 011168016
521%৮8110(5 310. [7201'901]8 ][] ]01{61101 [১0951[01]0]1, 316 }110000.0.060 ৪5 50০8101}18 ]}"/3}00,
11750680, ০01 ৬৪115}1}10 210.0]0%60 ৮) ]খ]]985, 110012]]7]26[0} 8100 )01]6909.

৪া৪102 (150 €600015. 8.0. ), [06 .010250 চাও )}]0] 018]1}]1181181], ]}]} ]]15
[8)]ো[ ]}/810849, 1]]21)[1010]8 1001 ৮৪11601265 0{ ঠাৰ], ৮12.--006 1.68} ঠাু1দে|,
$8৪00173510}, [/ 8939]; 3100 ]}738148ণ0, /৭1]100]20[ ]/) 810 019]]][.811311 ০[ 8 ]811
0306, []61068100018, }]} })}3১ 51001, }]ল2টো|৫11012 ৯০]}})/3 ৪ খ][, 61]001116198.(29 ৪1)
৮৪[16025 0{ ])[3]0[8, ছা2--]/)৪]র[{ ]2[0]681, ৬৪018561}1, ]/3230]1]}, ]7814586;,
৫৮9]}1৪&-_-}'31$ 300, 3110. /*}73.0}[ 91189, 1]>7810][ ]খ]0]]0001108, ৬$£11118, }}}) ])19 }11000-
0000017 10 ]প ৪ ]েো( ]/[31]}3[1 €৫{ ]9৮3৮৪108, 3190 10]]0%/9 116 ॥01%195}0]}} 0/
1]601081101831, [6 11811165 1]}6 1811203866 0{ ]/1[8}8185018 ]/[8)1313500, 10800
$01856113, ৫৪0189521]], 0{ ]91[39680]18 ]/[3.230]]}}, 0[ 02070109 81৫30] 3110 118.010
16 8310631137015 ৫৮]}}3.-}/&]}]ে{. ][]} 1})6 6210 106 ]311603866 01[ /৯৮]}]}1[5 110 ৪500])
00121 1"6012]26 ছ16 ০৪1160, /*৯)})>৭৮0]][31]188. ][[}] 16 ৪৪০06০0০ ৮০০1৪ 016 1201800862
0201%460 [[0}]] ৬319]01]{[ 15 ৪[0]60 /*[}23.0]]19811]43..

][]21110810013, 062101165 }/)[8]0]]"[ 85 01 1016 ]]8[016 01 9০৪115[[1[(*., ][} 15 106
ঠাই[( 2907 €%৮০০[[৫০%৫৫৮৮, [][[} 01716 }21]806 ৮ ৪18100} ০৪1]5 ]0 ]/[311818$1[] স/]]16][] 31021
&1৮11012 (১) তিঙ%্/ 10163 01 ৩৪০139561]] }}6 58৪৮5--[]}]6 1250118 ]]}{6 ]*1[2]1818.5[1]'., 13001
চা21]6811013 ৪1061 81৮][]16 ৪3 ি% ৪5260]8] 10165 01 ৬৪10185621}} 9৪%95---'0]16 3[(21
81%খ1116 ৪ 16% 95][22013] 10169 0{ ৬৪৮018521}] 5৪%5---"{]}]6 1650 195 ]]}6 ঠ}/া8&}]/"(/"+.
0 }}6 01217 ]]810]0 খ ৪1731001 5028] 01 ৬৪০1৪521}1 ৪9 ''0[ 1006 ]]80[016 0}
53115}011’"’১; ][05[ 35 []210.0811018 €1650116265 টপই8ন!ো0 85 "01 1006 18016 01
5০৪15].]}["', ']'0]6 1800207 1]6%৮62[ [0965 6 ত/০10, ]প[2]}185[01 ৪0 811. ]{[ ৬০০]])5
{6 0 8181[017101811271]5 11816 ]}][0]6 81121611006 ৮66(8261) ])[8'থ[{ 01 খ%18]1185107]

1 589ত19}3; ৪৪ ]গ৪[[]] (৪৭ $৪012520}] ৫৪ 88201} |
৪1450 6011}38]291430%3}201 [87015 1[] চো3]]18{71
৪03 (0) 8. ]৪1]} 1}81038, ]/1[81)318517000128৮28]} 0100] |

['3(230040807), 1)29170118."

3 3135[784103% 5100} 002$23111 [2731)[$0]]}) [[8};][]}]} 01940} |
$01856211000}13৮85, 01855 ॥$3.0132521] 1{{- গা0[1[3 |
]/283201000210718 03$8 ]/[23830}}} (2311}8}[008 ).

2 1032) [0}}} 531]]51[[3]1,"'_"]০10)(১9110 13, 1.]. (11012).

5 “$০%৪৪1]} ][/1 3}) 818.507 93.0 ",-- $ 21'2.000, 12.32.

< “$০$31]} 218৪.৮81 ",-_]] 61171(:91101., = 4.286.

১ গধ৪ম01})। ৪1]15)[081]],' "_ 4 2101"01(1, 12.2

12 অসমীয়| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

300. ১৪০7035670], ][}, ৪০0 8000, 006 ]1(2[981)/. 5081000001[]10 106. 9182060005 9
176801810]০, খ13]])8ন3$[[0] ভ'35 0520 10} }>০০00% 8010 830189600} }[} [0956, /৯৪৪)]][1,
176100260 87810177911311 ৪8)5 1[} ভ1010}} ০০৮0000]1265 ]%1813185$[[01 3110. 53.018961]3; ঘণতা০
0560.31000081}1 * ৪1731001 ১0262] 01 7/13.630]}} 35 1106 ]811800886 0{ ][383.01951.,
বি] 06 ]1317069 = 0])61056]%65 {0[ 1}8%/ 66 ]}[00160. 1080. 1%19})31উ $[]73
151006 18180386 ০{ ]গূ৪}1৪5185018, 1006 ০০011}; 0} 1}16 []])["%1 ৫০০০৪%৬৪1],
প}606. 00027; পথৈভ183001-য় 18 = ৪]2208610], ৮12.-]3001163%) 8100, [ন)0613.099
১৪018561], 106 ]81180396 ০£{ ৬$01785202, 102 ০০৮00). 10000 [30013
300. 810)3 ]}3খ][12 1006. 051182112 1১086 295 }[5; ০21016, /132298}1 1018.
০0 [3830119; 01৮. ]70002ৌ[010। টী} 3110. 78148201 1018 }'3}}0/& ( ])60081 ),
০105৪, ৭1]]}0&, ]খ০))0]2, 3110. 501016 01167 [}18029. ])[, [8][0617]]2" 15 0 0101]0101
0080 ]শ8 বা 01 01 1/[8]8185001 ৬৪9 11০%৮21 6 13118603962 0{ 10)6 ]*1981'8008, ০০৮11)
£৪8 06 1810020382 0০% 16 01306, ]গ[21[81[}}}, 180 70100 8 910£12০ [70110 }{] ০০101010]]
1[}়-110. ]]6 1]9810031]]5 0}]80[ 002 [তোয! পখপ[0])8[85[1[] }185 110 160602106 100 3
[01060 ]]9006 ট00 10080710 18 ৪ 18008100) 07 02950101001৮6 সা010 1068101116 *'1})6
চিজ্জালচ 0{ ]]6 87680 121180070)"' (1.6,, 01 016 810160, ০০000% 0{ 16 1১০৪৮
800. ]২821[008118 ) 3110 101601610716 116 ]শ3ওুণা। ৮87 €7061[2726, ][[ ]101681]89
00173961}1, 1])6 ]81180382, ০{ 106 12080 110 ]২৪]]201081}5, 1100} ছা]ন108}1। 106
10002} ঘ[০51[গঠো}} ]}}]]0] ]})35 06620} 021৮6]. /১০০০৫)]]18 10 })}}]} (0216 816 0]
৮০ ঠাঞ্জন/|5,_-]প3]]318013-5301385271}; 270 [85530]; '][']6 উপ ঠাঞ্জান-
108118015 81776]002 ][{} {6 [%/[3}]318.$018-53019.567} 817901}]); প[3])8189017], $301856]},
গণ, চাই ৮8 010.588], 1[3}]1318507 21019 $৪01[85০1} 83৮6 1100}, (0 স্ 6512111
চ]]})0}, ৮12. খপ[8}8129[171 10 ট13]3, 3100 < 31180); 3710 800185218 [0 ]প[3য়োঅ৪[। 2110
ঢ01080. ]"[000 ৯%৮310101 06 :50262]}} 0{ 0}}0]}}। 1000. 93902 ]২3]])0(3118, 110[]
2089) 83315%201 3100 [00] 52080 {}16-[2০5০০]}] ০1 ১০০] 2710. ৮/০5[2ো[} })0]]186
তাছ [010000]%);) ]201৮60. = ][[} 006 ]প[8.৮80]]} 8100[2) 0006 ]স্[চণো[। 86181]1}1]131181]95
17010020. [88000]}}, 210]18-]/[ন3.630}}, ]);151}}1]3[)8, ][){][৪8]}] 310 9৪8৮6311.
4930]; 12[01765215 10৮6 10.002110, ]/]811]ন}]}, 861160]]] 31108 [0868৮] }[} 2811
/৯5531]256. ]{ 5}000]10, ]}}]0%6%৮67, ৮66 121]]211106120 1}}}{ /৯০৪৪]])6296 }1] 310.81
16350 ]5 02া[1%20. [[01]]} 8৪01352}]} ]]0%/ 16]2[2521][20. 8৮% 00]19811 3118. ]/131' 911.
]. ০০051020 80 /৯১০৪101652 ]5 ৪ ]]]]%[016. 0{ ৬$৪00352]0]}; 81010. ]/[39390]}} ]{{6
21'0118-%1883011} .]}10}} 15 1৩02172561160 ৮6% 1100.211} ]3}10}]]})0[1] ৪118 ]78.51271]
]}100] ]2[0020. ঢা07]} [)2818]]]]0]8/8, [}16 ]31180206 01 82181 31010 [1915 ]}]}, 3110
[[9010} [)018]], 01193 3৪110. 9৪৮11], 006 5[06০০])}) ০1 006.০০0) )/ ]]]]2 ত1(}}}]} ]16
00015 0{ [)008]} 3110 ]1)81:8101018983,, স'2৮6 0০11%960",

8183৮] ৮৪৪১ 006 ৯1)81] ]1311808826 ৪5 95}20}20} ৮6%). ]]01]-4৯1'/৪1]8 খর1{]]

[১61]1805 31}. 3000]1%0016 04 10161} ০%[} 52০60]. ])ম[, []061116* ॥0168011025 }{ 8৪৪5
[.0% 00৮ 01831 চান্তাচোা0। 30} ০010108015[0][0100101}) 10 []182]) ]/উ]}নো। ত/}}10}} ত/39 3

?* 11 3.98018118111 00353 ]/1838৪301);"'---৬ 31310), 11.1.

= 9০6৫ 115 €010.078181146 য়1310000081", [), শখ0]],

'/ 9০০ ]}}]081012'$; 2000120210801%62 0্োযো{[18[, ])}), স(][--->*%(১]["/.
৷ [08171]; 000]. 01[3]]]}}}}., ]). (+ %*/ ]|-

ব'াচ01[)02][0)]খ ] 13

11213). ৪110. 1100 & 5[20}60, 13180882, ']])১; 18067 ৮৮৭৪ ৪]স৮/৫১৮৪ 810 81080191
3700. 2£1311017080০ 181180886 ৫০৮০10}260, ৮6% ]](6191 ৮. 00101480101], ]}}(৩ 58129]:1}[0 3119
]1(6181} "811. '][}]6 62100 }9183.লন 1 15 ৭211969 [[0} {}16 স/010 }প$8৫ ( 06130} ),
][]}6 3601181181 00668, -_]1৪৮101819, }0018113119 ৪110 01]]2[5,--"%]]০ ০৪006 ]|]
০000800 আ}[]}], ০1 010.020 1006 508৮6}160010]1 0০%, {16 ৯াছ৪]]5 00520. 3, ৫15001020, 1017]
01 [6 2৫.081}, ৮০0108০018., ][ ৮৪5 ০৪]160 27814301. ][ স/৪5, ]}]0'%6৮€61, ])6%6'
{16 13118088626 ০£{ 1016 06100005., '[]6 ০€]1010)101]5 010 106 /৯[৮৪1 27001051%96211655
3100 ]}0]100. 0100000৯%%/ ৫0269[2560, 300101118000, 08060 8110 ০৮01১০০ 06 8৮০11-
81065, 06 11800৮6 10698 00 161161005 ৪81103201115[5 [1010] (}6 খ৮০[৮ 0681110118 6০1
টোপনী ]{}{0181301011 1010 [01018 ৪119 065011020 1200} &৪% 0210.010}18 01 €৪7]11]103915
( }1১3৫ 087 ]২৪1৪& )., '][8]6 101 015081106 1]16 €0151110}, }])া]}{] |]}] []]6 ]২ 18-০০
(খ]][. 104. 1-2) 206 ৬ ৪১1$1})8 ]]}0]065১ 11013. 8110 ১০0]]0, 1]]6 $13%/218 0{
০0010116315 ( 1৪1ে৪-])811800 ), ৪8110 ]}2001[5 1010]} ৮182]১; 01. }]]6001৮28 01} 1016
11805 0{1 [061৮ 181৮6 1665 ০1৮ 161181008098 ০]2[00112[1(5. [][{[} ি101%৮ ০3৯5০ 08183]
৮৪৪ 3 ]13118603852 01 11121], 4৯5১ [01]]6 সত্য 011 স1[}] 10118; 3101(2[0000150. খ/1{]) 1]]2
এচি.) ]]]}[]}181911(8 06. ৪৮০1)811125 218903]]/ }[[0%9৮60] 1005 ]31)803802 [0]]] (|!
1250 ]}26}[ 95]7620[} 3100. 002 ৯1%}, খ62111800181, ০৪৭৫০} 3:9510}118.011} 116 52620]
0{ 116 01120, 8£3%৮6 1156 10 1006 ০০1]]10001] ৮০[[1800]87 0[ ০৪০)। [8100100]181[ ]2]806,
][]]05 [006 18183] %/৪35 6€৮6০211008]]/ 35951]11]1]8[60 ]}}} 0006 ]%1])8185(18-58৪0018921]]
310. 11/39680]}}-]}"/ 3149.

(৩) /*}১.৮}চনাযরত

ঘপ}, ]}(21981[%/; ০ঘ0][01%8.01010) 81010. 0100.617 11810 10165 0{ 8111}স7]}]08[ [/18]11
০০৪০0, }]) 116 ০০0156 01{ [{1]]6, 10 .210% 8110 20087] 51[শ1601%৮])60 ]}}(6 ৬৪105৮[)]1.
300 00102 31] 10018 00106 06 5]}201021} 18118008626 01 116 /৯1)৪1]5 2110.10{ 11052
10 ৫৪102 011002[0 1002) ][]{061106 €০0০011[|11060. 10 ঠা0% 01010 00৮০10])}. ']]]]5
ঠা০0%] 00 06 2.৮3] 1211980882 11160, 10 ৪011] ০ম%[21}[, স10}] {16 9]2060]]
0 6 ৪৮০০119211165 ৬৪৪ ০০0১)0থ০7০০ ৮6% ]}/[8]ো[( ঠাৰ91]]}]]81[181]১ 1006. 8, ০01'0])-
0011.01 016 ]1(2থন081)}{ চলি )][ো, $৪013821}] 3100 ]/[890]}1}, ']]]]9 18 /৯[0801]0[81]]58..
[[) 20111 01 ৪০৮ 10 ৮৪১ 006 121120322 ০01[12110( 10102 {]}2 11893 [720[216 00%
1006 .:5106 01 106 21810011801081 ট/)ন0[0, ৬/৯[)0.0])[8[]14.8 €০1(811]19 90]}12 €21210161][9
00 ৮০০1০ 3100 [[6-৮2010 1811808225 ]||46 281] ৮/]}}10}] ৪16 1100.100 06 10000
10} 1006 818010স01780108] চা]ঁ]|, 1/[8%]/1[]]]21 [16819 1])6 ]181180886০ ০{ 116 ][19-
পগ্র'1[)0101}9- 35 .০]] 35 10080[7101 1006 ]খ০0116100} 1300010190 ৫৪1])0]]19 ৪5 016 010
.708.6018111831., []]2000811018 1716100119 /৯})2301)7191043 85. .0{ 1016 ]]30016 ৰ
$৪01895601", []]62 ৪0৮ 106 58116 01016 1008.1111811159 11180 }[, []]18)৮ 06 0{ ]18.830]}|
৪800. 79318] 81[0009 ৪5 সত]];+, (0) 016 ০0127 11810 11[31]1081106%3 ৪1781180১
{6 ৮০108০01987 ০01 106. ০350217), ০০010৮. 01020 1016 ]/22280]}} +/*৯]}901[87])১8.,
][']]05 006 ]পজ্ানো। 81811)108118715 000991/ 01106 016 ০1113001815 01 11018 }1}00
তেচে 0080, 87০08 0{ &10886)181}1489, ৮া2., ঘ%০52111 00 ]413]13185078-890085271

2} ৪০6৫০ 15 “'95প61106 ০4 ].87118003266০'', ৬০1. ]. 1). 170.
= চেো610008110073-_] {, 446,
এ 1610, ]খ, 447.

14 অসমীয়| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতব্ব

৪10 €850201}) 01 [/[3884]11] 2৯.}78060131]]148. ][][[} 13610 01069 /৯]28.0])[81]188, 815০0
০৪016 011020.50106 পে 01 8$181100780108] 10165 89 06 €180601306 [12165 ][0} 51860]13
চা[21006811018 /৯]]৮3%/9 ৮৮০০০]0 95]]10%'.

3, ']')8০ ]'6008819 [>£5.10006

'][]]6 2৯ ]}2886}11810]58895 06%৮০610260, ][] 006. ০০০196 0{ 00106, 85 ৮০1118001319
10100 06 ]1100-/-৯1)/311 1811602829 01 11]1002[}] ]]]018. ']]}15 1018%৮ ৮66 1621.060
395 ]}]6 1[61[13[) $5[886. 1]9/[3.%]/[0}|]]617 311311629 1076 11006111 ৮০1[118.001815 01106}
{06 10110%1118 £€1001025 :---

‘[]]6 5[)0}2]) 18118098898625 0০ ]|)0183 ত]]]0}]}] ]}]8৮6০ 06611 ৪160 [খ60-/%1"% 31],
]খ6০-১০৪15101710[ 01 ঢ03001311, 522]} (0 {16 {0 ]}}8৮6 ৪ "61601 118]}{[ 10 0}6 €001-
10001} 18106 01{ [গো 3/0'{100, সঠ]010}} ৬৮০৮০]0 0 01106 €1511119015]) [121] [[0র] 1]]6 010]
চপ 1[58, 300 ত০৮0]0 8৪0 }6 5৪172 [|1]}]6 ]11010806 10211 1268] 011811]., ']1)6০%
16 1100 0201৮20. [10]]}] ০৪]5]}0010 000 [[01]} ]}}62 010] ])8]}0[[(5, 01 10016 000]%) 51[]]]
[101] 116 10081] /*]2801]181]1835.

‘প][]]6 ]]৮}[16 [83 [010 181120826265 ]}3 ৮6 ]]10% ৮661] 811311220 70]17021 10017
16805, 35 কস্ষ৮269[ণশো[], ][খ01[16111], ০০0002[11 1710 128.9021]),

‘"][]]6 ৮্ব%65[61[) 01895 €০00]0[217]18695 9০1110]}]], ঢ00}][811], }70]}}201 8110 সখা 65117)
চা0।0}; ৰ

‘][[]6 [খরগো0)162) 08989 ০০100]21015265 081]]স8.]], ]ধ]1]1801]] 3110 ]খ০]231]1;

‘‘][]}]6 ০০০012101} ০1895 ০0]11[0211965 ]*[3181]]] ;

“][]]6 }2395[201] ০1855 ০0]]}[011565 ]31]}}3[] ( গে ]83.8.5[6701] ]]1110] ), ]361]08.]},
[0[1৮83 31010 /*৯১৪]]]|.

|] 16 1[খ01[[0]1থ0} 3110. ঘখ 52111] ০108595695 01] 0116 95106, 3118 16 ৬০1]12ৌ;]
8৪110 12,.851011] 01) {]}6 01161, 5]]0%/ ৫21131]) [18206 0{[ 91]]10]{')/.

জভুকুকভততজভভ৬৬ভ৬তকতকতীভীভীতী ভজীতকতভীতকততত০==০০৩০০০০৬০5০০০০৬৩৩ত০৮৩০০০০০১০০০০১০১২ধ০০৬০৩০৯তত৭৪০০তৰভভভনতৰ॥৬॥৩০১০৬৩০৩ =
৬১৯৬৪৩০৪৬০১৪০১১৪০৬১৪৫০৪০৩০৪০০০০৪৩০০৩০০৩০০৩০৩০৩০৩৩৬৩০১০৩৩০০০০১১০৪০১০০৩তষএ ০৩০৩১ ৮১৩৩০৪০০০৪ ০০৮০ ০৮৪০০৩

ক* ৪০০৩০ ০৭০০৩৬৪৪০০৩৯০৬১০৪০9৪০৮০৪০০১০০০তত০৪০৩০৩০৩9০০৩০০৩০৩৩০৪০০০ত০০৩০০৩৫৩৮চ৪৫০৩০৬৩কতণ০৩ভভ্ভভীভ ও. ত তভৱভতীগুতকভজঞভতভক ০

‘&]] 00656 18116038695 ৪100. 01816005 1]]090[ 06 ০01019106160 ৪5 106 0০5০০1)-
0810.08, 101001:01 ্ৰা৪00[713008] 53158)00[, 1101 01 106 81781101020081 }/)[৪1)ঠ][/[, ট00 01
{6 ৬৪11009 2.0680]18111885, 520}22[} }[}} 01127601[ "8105 0০1 ]100}18, ৪110. 1৩902069
{0 ৪0106 00000 01 ঠ্াও[[128008] 01021, }?810]%)/ 0% 118.046 5০100] 1]1890615, 12311)
৮7% ][(৩0৪1%৮ ০0]01৮8৪001])’1.

স্বৰ {0}} 3]] 06[6161106 00 106 81680 1)1}}10108150 10 1018৮ 66 ]}>০}[1.60| 001
180 2৪58111656, 1.008]}) ০185560 ৪5 2 ]]012[]621 0[ 1016 [8599] 81002, 91]1

১ [পূ33%/01120--''০%০.2006 0{ ][,81180806'"'-_€01. ], })}. 179-180.

[খা[01200ে10]খ{ ] 15

120811]158 501]6 11][)01[[3210][ }7600]1811[165 0{ ]]6 সখ/2951ঠে[} £1000]? {00 ৮//]}10]] 951100]}}
370. ঢো0][801 ৪190 066]10085. [খ৪ত৮, 10 16081119 3190 ৪3 [26% [১600]18110165 01" [16
181019503226 0[ 106 2/2148-/১৬৮6508 ৪9 ৮০৫ 9118]] 526 ]}} 0006 1168, ০০০০1০[). ] গা)
}[) {}})৮ গে1001[]80811065 [ঠ21[00[20 10 €13.85 /৯5৪৪1[01656 85 ৪ ]1[]]স{[01[6 01 128.95[2ৌো]]
৪10 ৮*%০৪3161]1] ঠা00])9.

'[]]6 130]6 01 ৪[]]101{169 1008৮ 066 95}]0ক র৮া[} [])09 : --

[1}00-/৯1%৮31) 017 [6-৬ ০০1০,

]}'[]}003 [৮ }/} &]);1{,

ভথ্সপমমপপমপাশতত্থ়তপশীীততবতাতী" ীীী--- ক<--_--" = 9 মি ৰশীপা

][}]18]] 1.0৮% 017 ৬ 01821
) 01
৮০০।০ £৯11016211{ /*})3 0} [2 [0] 50.
| | ৰ
€18551231 ৪০০০0০৷০31) }[ 3 1{. 48. /%]). 91. &]).
531195]01}][ 01 ৷
311] '
আৰ | ৷ ত ন
ৰ |
পি). ৪1 এপ 3839]৷1 };২৯5১[০[]} ৬50০0 (|]]0[0[) ৮৬ €০5[611[1 [খ010)611]}
}[ 3101 }][ 31011 ৷ ৷
| | | )৷।[0{]1! ত: | _|
গৈ). 970. ॥/ ৷ ২ | য0্1,31. ]<!০}00., ]খ6][),
|; 4৮ |; বড |;
[350 }[][, 36118. [}1[]8 । 00). ৬1110. ]>01}}., ৬৬০৭(}}.

/*ও৪৪৭1])2১6০

52070] ]]
12[[ঢচ"7ঁ][ঁ]খ']" 2 [,£]/[[চ]খ']'5 ][[]{; 2 55.8৯1/11]3615

], ৪95৪%5}0830[ €16:26205

ঘৃত 10% 1}]30 ০18981081 58175}010 স/35 08960 01} 0116 000 0{ 1]}6 11031]
01816008 50121) 0৮%) []]6 /2৯/'/ ৪1] [11013109১. ']]]6 ৬৮০০৪৮৮০]91) 3100. £121011081 ০01
১311510710[ 3 ৪110 0{ 1}6 ০01102112[070181%৮ 013160[(5 18} }}} [28181]6] গ1631]]18. ৬০, ৮৮০
51.00.10 €2%[৮6০০[৮ 10 8110, ৪]11]090[ 106 9311]16 ঠ181[]1]]8[ 3110 *০০৪৮০]81%/ ][} [0]6
[1৮ ।[}2 91816005 01 01[2121010[ [78105 0{ ][[0198, /]]]09, 1}6 ]]0["01[8.11{ €1211121]09
0{ /*9৪58101696 08৮} 06 118060, 00 1019 ]]0}8]}]}৮/ 4০%৬০10220 3710, ০৮0100129 131)80366.
খ0০[0 ৫& ৪111210০0 180108] ০2]21]1211[ 6%০০)[ স'}]19[ ])35 06210) 00110%260 [1'0}]}] 106
"[][00610-]30[1]]8{] [}]]]]]% 3110. ])7"'9.%10131] 3110 /৯১৮০911039813012 ]811860886629 349
116 স[/ সে্জ[20 1017 1006. [0110180101} 021 /*৯৪৪৪1101296. ০ ]]8%) 85526 ১1[]}001
[১055101[]1[৮ 0{ ৫০0110080121101} {}}8{[ 31[111051 []}]6 [1016 01 1}]6 /৯৪5৭1176956 81311211]31"
3110. ৮০0০৪০০0]3[ ৮, ০%০০])0 (}16 ০121001211058.0{ ৪ 16% 001 131100329629 10 66 1100060
1720.011, 212 10 86 100}]0 }[} 98115]0110{. 0013:80171811208]1 {01]]]9 ]]]৮ [626 ]0951 }[]
005০011{%৮ }}216 31000. 01076. 83100 118.0, 15 ]10/[ ফ]সছ/৪৷৮5 6 ০৫১০ সণ1|]} ৬০০৪০০]3া.
[|]16 /৯৪৪৪81[16986 ছত/0109 ][]) 1][]00}প/ ০৪৪০৪ ন[6 50 ]]]060]]} ]}|.6 9911810101[ স0105 {12
10 00000 15 ])09591৮61]6 35 10 [6}[ 30008] য118111 ৪110. 0শে[খ৮ 80101], +/৯৪ 1]16
+৯55৫111250 £1[31][0.0 3100. ৮০০৪৮৮৷]31[3. 316 1001090])৮) 02110 [110]}]); ৩০115}0110 01',
17016 {[0}]%)৮, [1[0]]}} []]6 €৫০0116111[১0131[ ); [20]001]2[ 01816009 ৮৮০ ]118]] 1]]0{ {['%; ]]216
{0 1100106 [6 ০৪1191011{ €12111617105 }]]} /৯৪৪[1)696.

2. }1"'6-৬০৭ঃ০ €1517.267

]301{ ৮৮০ ০৪101101 }]811016 {1]]6 ])[6-* ০010 110. 01]}6[ 612111211[5 1]118{ 100}
1{[[]] 1000 11} /৯*৪52111656. দ্ঘ০ 95118]] 02811} ৮]([} {]}6৮ [2-৮ ০016 €216711211(9. [1
|] ৮66 ৪5221} 0030 ০৫210811) [7০00]1181710129 01 /*৪৪৪1]]1692 ৪16 ০01]1160120, স৮1{]} 11092
{ [],; 2৮ 31) ]311202825 01 ]7219513, 2110. }2010]26. ']]}05, [1616 15 ৪ ৫০০11[8]]]
511001]2]11()/ 11] 900110. 3110, 1॥10068.1110]12 066৮৮০০]) ৪0106 /৯৪5৪[0656 %/01095 01000. ০0109
০101181)118 10 5010]} ]3711803825., ] &£1৮6 ৮6610% ৪ 1[6%/ €6%031)})169 :---

(0) }/০৫৮241[07)} :-_

লী. 5ক৫0771656 ভে৩0৷৷৷/1[. 127€7{00000)1,
৮৮০70 5'.
1] == 8&1৪110-4100000.21 [..তৰ৮-/&$ (==&% £918110-18100০1 ),

[.-৫৮[-৫ ( =৪ £৪12100-10.001061" ).
"['০1.-9৮৮-৫ ( == £1[8.10]-10,011621' ).

ন্ৰে =='217৪109-1481}01', 0়ে&,94498 ৪0190 [,._"অপ্ে(0==9, ৪৪1008.01017
0520.100 010 81611 ০601৮ 316010 10)
13021,

ঢ000.-91/4911 ( == !৪[]61' ).
(--"-(08987102/10 ( == 813110-020}161; %।]).
}]/., 24. 17.)

1.১২ 0/765৫০
৮৮071.

৯}

[)3]]

/)1্‌

[][[0}]।

[< &১]]

ঢ্যেচা]

1 0])3

॥[}।

37.1

]3}131 3

10381}

[বহ0[)0[0"]1]01খ ]][ {7

ছি€ব]েঃ৷[}1.

== ০০017 £, 1] {1 5111£. গে
৪19}॥37৮73 ( স=য়া৷
3002103171 0] 9৭
}ণ্৮৪]18 ).

== 311 ০3812.

== [0 10306 000), 10
11009.

== [দ}01]1}1 £&, = 50019 ৷{-
12760. 0 স০0111611 |]
০01106[[ (00) 3705]1!1-
০;0)009 €০০০৪৪1০09 ).

= 2010.

==০0০%৮ ০1,

== 51010.

== 110110%%, (3৮০ে[],

== 1}1['০.

==]}{, }1001}16[, 01191.
(৪৯ 16211}11]8[16. 1শ2্ৰ'7)!-
113.000] }).

== ৮3310310,

==!০ ট!াভে, (০৪8০. চাছ 3
৪817131.6 ).

1৯767 {0080140011,

][..- -য়ে০ ( ==[0 1}001131]) ).

[.._"র][4ো/॥88£$; ( ==11019860, 1101951118 ),

[.._9[/7}}4+,. ( == 1001 15}}}118, £6212181 ).

০.0} ( ==0 চা0৮ছ, [0 ]]]8106 81[0%/, 10
110100119]] ).

[.-"এ4 ৫81[0৫ ( ==৯1} ০৪৪16 ).

['ন1£.--€৫৫]16,

ত.--[71[গ'049]; ( ==31[1 ০৪৪16 ).

}'311---[]}0}1[093, ( ==€3৫8]16 ).

[..--[7170124 (= ত৮৪%৬০ ).

ঢ্েঁচ--- 14007 ( ==3 ৮৮৪৮৫ 00 ৮৪৮৫৮ ),

ছ.- [797] (==০৪৮৪81118 ৬৮৪৯:61 100 ০0% :
৪ডদ]][}[}1}}118; 01 9]0]3.5]]][16 11] ভ৮৪(€1' ).

১.--[7410 ( == ]}12]}) ৮৪০, 11]10110810101).
10009) [[0}}1}) 10102 ( == ৬৮321 ),

[..--[/7[£$[0 ( = ০ }}0%] ),

00.--4010-1422 ( == )0%্ম৮! ).

[1 8. _-1]] 0৮].

খ.্-ঢ0][[[}}। ( ==]}০0ছ% }]1118. ).

[,.---070 ( ==0০৷০৫০[. 1]]818111 ).

[১21-- 07071. ( = ৮0017021. 0ট[}[[) ).

ঢফ্ঃ}]). & ]/এনাও()}}-- ]2%07''.

[)21].-- }10[}' ( =2৯ ০%1{ ).

ঢয17.-_]1<310 ( =3 ০211)

চ:া186.-09[/} ( 0210]2761[]৮/ 1] ৮০৮00 9
{}16. ০০% ৩ 00%€1]]6 £&6€1109 10
ণ80301101172০09 ).

০ --1/৫]!)9 ( =৪ন3 ০০% }{ 101 001] ).

010 --0৮")৮5$ ( ==৮০৷০০৮ ) 31010. 867৮০ {(]
})}[0০012.]য3; ).

$.-_ + ৫৫" ( == [0 ৪1000, 10 })1 3186 ).

000.1" 0/0[৫ ( =!0০ ০311).

018.৫29 [],
[৫19৮-৫0 ( ==2% ০৪৮৮, 3 ০6211) [10]
09৮85 ( == )০1]0%% ).

5০.--90/}28৮৫]7৫ (==3৪ ০৪৮০, 30%/85, ০৪৮০1]
1071) £৫/} ( ==3 ০৪৮০৫ ).

দ্‌ 1॥4/}1৮৫ ( = 816 ).

ম্ৰেচ---৫ও্!ট0, 02030100181 ( == 00 0] ).

ত্েে- ৬--_এ/হলয"0== ঢয8. 9; 077617077,

০. ৫0৮৫ (=০০৷০৪23৪173100011 ) [{!{"0]]) / 0}
( ==0 0001] ).

[..8৫7০6৫1চছে ( == [0000.61 ),
যে) )11 8 ( == 100৫1" ).
ডা, & ৬5:_49ৱয়ো। ( = !020012[0, ০0081 ),

2609.997} { ( ==৪ ০০০2৪ )} (18 19
17০06301%7 ৪ ০21[৬301৮6 ৪013),
2508. --_/)2/80/(৫)'9%। ( ==০[- 3 ৮৪০৫৫ ).3

যি ত ( ==>10061}) {101} এণ% (16
॥2:). |
লস, [৷ / টী দু
ট ০, ৭৪0.৪, ( =৮চা৷02৷৷ : মল
চি /}). 101৮’

1::॥৬৯০০৩৭ 8০০৪ ০£ 016 8350--12)817765061061, ০1. সস[[], ৮. 47,
2 [619.,, ৮০]. ]খ, }). 278; }1০6306[৮ 1100 {গো} ৪5. ]818.

3

18

ৰ খখনে??}]৫ ৭৫
075.

1>3৭103 }
[)3৮03 7
[)2311])8. )

'[<!35

[)'৷1(0,

[})0%)

[)[}]0[1] 1]

]খ,৷৫) |
)1

}খ.।%৮;:। |

[171]

[১03র]1

[} 001]

1] ৷]

পি]: 1 1৫] 123

] (0}1]

1010.. 0০|.

অসমীয়|৷ ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতস্ব

(৮1 €608701/19,

== ০1] -01001]],

==3৯ ছ/[302061.

==5%৮, ০1000.
০, '83148383
1118}.30(6 ৪3171
[)001810 8৪31281]}} |
[08% 0৫০)]}}} 11181[5%2-
£€372
01311]83 ॥00]217}"'; |॥
- -৫31][1. 8313110131]1,
‘‘[এ3£]। ৭3[1210001
00316 060 ।
86113 ৷ [1811831
}21ন35610]" ॥
--_[)ঙ].
== [0]]105[. = 6০৮1]
0011]0[1.

9])11{,

-=-{0 01111 {)11{])
স0008, 10), ]1%খ6,
( 510 01 ৮41৬ ).

- ২ [0001.

== [€১৷০৫1])০৫ ফাো৷0!- 9 &৮01-
{1৮3[|[011 30: 0]151001106
{1011} ]]0)11€

==}; ৮0008. .0{[ 80]
300]1772| 01" [00

== ৮০1, 1:15,

==ণ€11217121. 0{ 8০010.

==2 0201.011 1133’ ০৪৮০৪৫৪
9০৪1 0{ 111{81115.

==177812]6 ০{ 3 21326, 01
1121.

ু, }2,. গত.

[)67101'010011.

খা, --এ0071786070 ( =!) তে00-90[0]}]});;

}ঢ0£ & 12000} --9]7' {471 ( =৪3 }]1009103]
1015[100012101{ ০০৮০৮০০ ৪[ 001] 61009
0{ ৪ ০%1000061 ).

0271. -{/7017]716[ ( & 9][]0ো]] ).

[,.--/6[ (==3৯ ০৮), 16%26[04 [[র0ো}1 16১০1
(==-[0 সা6৪%৮০ ).

01 চ৮008£.--163%100076,

< &০]). 16105 ( =3 স[21)}26}' ).

0য্ে%0._-1[১>€৬০ ( =১৬/%৮৮ে 009).
"€/.---1!>2})ন8৮2 ( =ও৩](% ).
0310.৫৩5 [701[67"

= [..-এ)(৫0[21167
==", -এ৮0:450[1[0047 {( == 01১. 51৮, 10৮
1৭121),

০.1৮} ( ==ড}ঞ৫৮ ),
চ]|[1)8 13. ৮317 {< 3]1[3৭. _1)6010 ( ==51[{৮ে 31700
০৪311}} 09 }),

76100. --[2চ। ৫ ( == [12070., 8দো|0]]}, €%৮1|]
১][}[11 )1. |

৮ [26270 (=-3 {1|[ণ}]] 00% )

&ি.৬. €৫)1107 == [8]; {! ৫011 ==[0 0111

101'0(]) ৮0012 ).

ঘা, - ূপ্04৮৫]}, 71004 =. 5.-- []]80। ( == ৭ 00.4{ ).

(॥%. 772-0, ঠগ ৪ৱৰত-৬ (==3 0031)

{[, 70, পাণ/$। (=৪ 0080) 2110
( ==3 531[) )

(1 ]}})£ --7100'0[,

1101'05

[. ---][/'}}10, ]|[7771[04১ == চ},।])}£, /ৰ/'}}1.

[, -[}046[[{45., [2]6[[0.;। (==3 00%. ৪ 81)
21710 /214[[{{4 ( == [16 ৮০00৮ 00 মো)
1 []][]18[ )

ভ 0) ( ==|0); 1108.006 ).

71%. -}0711-0%; ( ==৯৮০[%, 189]; ) স0194|
0০)}1-60 ( == [0 [01], 10 "0114 }819 ).

৮ -ত৫৷৫%৫%}। (==স০0% : }[ৈ৷%, ], 31.2),
& ৮৫% ( == 00006 : <, [. 67.1 ).

[ -}/7[71 ( ==01[[8111611[ 01 ০019).

খ--- 70719 ( = ৮০10 0োর[হ027{ ; পৰ
58৫৫ 7120710 }1[70717%)৮07)ন9 চি. খঘা]]
78.2).

2/200.-]/40/}}7/0//40. ( 1}}16. 061710]
2110১ 1})6 0৫0.0] ঘর1।।[ল61 ).

081

ছু. 1056 ( == 1]8[0}]16 01 8 ||৮21 ; তভং10,
[., 112.12 ).
220.08. _446071/00 ( == [01811]16 0{[ 0; [৮61 ),

11ঘাঘ01)0)লো10]খ ]] 19

4550771656 02719 12671৮011071,
৮৮০7]$.
][,০2০ই. র 08-41 00)1%6 ( = ৯০০1 ) [[0001}) 1[2/0)7%
%* | ==3 ৪5॥6111 00 100162০3.9. (০00 173% গঢৌো ]18%;== 0 ])}31, 10 95800) :
1খণ2০ণ০েন্ৰ [011১ ( ==}>11}])}1}8, ),
][,._ 1৫110 ( == ৮০০) ).
10011 == ৮৮.1৪0]11018. ];.--.$14- ভৰা" (== সটাও০া।%8 =0ো
৬/]1501]11018 ),
3 == 3 ]]31{. খা. -$]472৮)/%0 ( ==3= }0068 %০{ ০6621

চে]. ]+, 5.9) [[[010)-_
৬. $।["৫৯ে (==!০৪৫) 3010 $177180 (== 001')).
].. "চত (==3 1}011]760 3111100713.1, })31"10).
ঢে%--_ কতোওু০েণ (== 1)1000160) {1011 16704

==23 18010 )
৯.৮. 6০701,
2 '়(//(///

১০016 .01{ 01686 ৯০৮০৪ ০৪006 "08069801]%/ 01008} 811 3110 ["/৪[0[( 1{ 101
[009] ৬৪1198110.

] হি়াো। 0০106 3%816 1180 ]0081]}৮) 0{ 106 12921001317069 ] 108৮6 ]20810020
0010 .1}} 116 2৮0৮০ ]19[ আ1]] [0[]} 000 100 05 3০০10210081. ']]]6 169620]013100698 ৪16
]]}6])_[0' 0}]]]1119]] 01 9015312[681 }[} 0]]6 ]16]}}। ০{ {01061 1696810]}, /৯*'। 106
53102 [}]]]]6 ][ গু] [7019503020 10080 0}} 0]6 129611101311068, ] ]]8৮6 ]1]1001060, সা]
1.00 066 100]1]10 10 066 1016 1290][ ০01 ৪০০10201[. "]]]6 1৪৫{ 1১ 0080 ০০)0020611069
2€%150 : 3110 ৮]18(6৮21 ]]]9 ৮ 26 17611 11800126 01 ৬৪]06 06% স'}]]] 31 16850 ৫19.৮৮
{}6 300210.011 ০{ 50]101815 10 ]19 ৪900}600 8110 ৪2[৮6 ৪5 3211 810 10 10010161,,
1]1016 .6%600.20, 3100 10016 $5০63101}1016 ]]]80][). []7[0]] 018 |20}110( 01[ ঘছ16ছম ]
0০ 1100 ০০15102[7 10019 011501611000, 3101০006]1], ] 2011010, 165210010181105 01 স/০0109
18১ ০01 ]0100]] 1698 ]2}}}]01089103] ৪]06 10210 ঠা811]]]1801081 10109 101 106 ৫6021"
1]]}]1]1801011 01 1]]1203] 31]]1]}[169.

(0) শেল যং

[>%৮০230:821218,012072, £__ ][ 017]0107196,; 110%/ 0 81310]1]181 %/০ ]}]]0| (1)8.' /৯৪৪10069562
[210}0110180101} ]5, }[]) ৪56%৮০13] 17810100]1815, 17600]181[ 2ছ010 001]]1[6 1180 110100010, ]]}
[6 [10061] ৮০[1018০013195 01 ]7.290217} 11018.

(0) ][']},}6 €6৮০৮৪|৪ :---/*559111692 })29 1681]]) [10 ৫616018]. '][]}6 531180711
€০16ট07৪15 316 [)[01]10011060. 11) /৯৪5৪111656 ]]8]{ ০616৮1[8৪] 31000 1811 06081, 18067
1016 06112] 1] ৫216618]. “][]]6 ০€616ট618195 3৪16 62110{16]%) ৪56০০11031"%, 06108 ৪
5[26০028]]% [10182] 2109000 2100. ॥0121)0' 1} }}}) {16 [[100"]৮.010176301 "21100. ']]]6%/
316 108630]%৮ 906 10 ৪৮০01181118], 65176018]]}৮ ])7'৪%৮10131] }101021106"")1., ৬5০06
9০}1018198 1110100111৮ ][)>/". }]0601.16 ৪10 8681025 (]. 232-234) 8৪16, ]]0৮%6%৮6€1',
0০1 .001101010} 0080 ‘০21601815 ০01 50116 }]}}80, 06108 00 1006 ০011811181 50008; 01 006
৯োঠ৪[] ]010600 $5%৮502100. ][ ]5 ৪ স6]]-})0%1) 1800 10180 1006 ( 9০-০৪]1০90)
06008]5 0{ 3৪1] 006 /৯1চ 31 131180088265 0০01 ]801006, €৪906201৪]]%/ ০1 211818110, ছ]]ত]
660.60. 10 006 503110.810 01 06 ][[100-./৯1%/৪1] ( [106 ) €06110815 ৪16 ]]00 1681

২) ]/ওএ০০০061}---৬০01০ ঢয19৪100181, $ 8.

90 অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতঞ্ড

0৫610815 ৪0.31}, ৮600 ০০্667315 0{ 00016 01 1655 20110). ']]})6% 2816 1010020 00%
9[10]1}}018 016 10} 01 116 100.806 ৪832}150 106 31710210]101 17810 01 16 }810 23191
0গে_1}6 8৮010 .0{ 1006 [00610 2610}; ; 3110. [06121016 316 52101106162018185’’', ]8;৮62}
{{ ৮০ 3৪01010 0015 00 ৮66 006 102612 185 100 ৫০০৮৮ 1080 1106 ৫4611818 ০1 1006 ৪8০-
০৪1160. ‘‘96101-2616018]15”’’ 316 001.811] /১!/'/31) 5001109. ']]])6 /৯৪৪৪]1]686 ]11803.86
018৪8 [21[০986০০, 11} 19 1695[02600, 16 [6-4 ০0}0 [2[0001101301011 01 1006 046110819
[10৮63৪88061]৮ 11} 3 ৪118]}0]৮ 21(60720 10270]. ']']}19 15 ত/])0]]৮/ 1110206110600 01 106
13[00 * €010 }1080067106,

(৮) ']''})০6 50৮08180.085 ১-- ]}}) 1006. 591}1}}[38 $, $ 310 $ স/616 501060110629
10.6001876207, ][} ]/3230]}] }"[3}চে(+* {]]}]9 21002120% 18 ০1681) 0186০6211380]6 ৪৪
$ 3110 5 3]%/3৮5 ০11810.62 00 :$, ']]]}5 010.08110], 01 8, $ 31009 9 81} ]2[01]01)0180101}
145. 00100019081088612 11} /*৪১৪3৭1[[0692. ']]}}১ দ/}]] 066. ৪0}08172110 [1[010} 1116 4/৯.১৪৪11)696
ট0ো01001101801017, 01 5001] স/0105 ৪৪ $1৮3 (৪ 0০৫0 ), 50118 ( 513%[261] ), 9১৯3৮ ( 56%6]) ),
200, ']]}6 /১৪৪3111692 [)['01]0110183.01011 01 1]]6 95101131108 15 [760001181 }{[} ][[01018 3110
৮1060] 3 16116 0{ 016 0102-2016 /%1৮311 ])]01]0110181101}, ][ 15 9[0]] 1010000]
100} ঢো1568%. ']]}6 ][২!6%৮, ]/া!', 81081} }[} ]}}159 /৯৪৪০৪][126526 ঢ121000031 ( }, 12)) 1001-
০৪06৪ 1019 01668 গে'0][]0110180102]} 00% 106 ]620021 +%. যঢ়ো66%; +0, ])0%/6০৮61,,
৪0008011268 ‘£]]’ 18101261[ 0010 5. ] 8]10010 06 1610210002160, 0080 1006 /৯৪9৪10)6562
[00001201810070, 18 111(61106018.6 ৮০০6) '‘$'’ (01 }£})) ৪100. ]]"", ৬০1002010165
10 3['2708200698 '£}’" (01 $) 35 }[} ‘‘[64'' (}}811[ ), 807$0900 (13100) 8110 14৮250
{1৪100) 3100. 50100620110625 ‘']]}" ৪5 ][} $6$ ( 209), $৫1/}} (51% ) 8110. ড$07%; ( 2010 ),
[]]9031065 ০1 500০}} (200210% 316 1100 ৪1101, 10] ৬০০1০ 8100 5৪11900010 ৪85 6০11]
88 ]]] ৪006 00161 [0000-৮8.0107631] 1310860886625. ']])]09 '1]}}'’ 31100. ‘‘$’’ ৪16 ]]21'-
গ]301820. }[} 98115}00]10 3010. ৬০010, €.9. ৬.-_[7945$00200 3170. 23410700000 (== }}6160.081) ;
ছ,- একে 300 10860 ( == ৮০1]018£ 1200). /৯৪৪1]], ৬০৪115]0010 *'$'' ==][131]1 ( }"21'512] )
‘’'4, 300.310 11108] ‘5’, 10} 5৪৭1050010 01 ].3010] 060010168 '']]""' 11] 0166}, ][ 21৮6
6610%3 6 €০%৪1110168 :---

17যো8। 1232007710165%

৮6৫00 081 5১98.৩9 { 2610-4৮6$193 এ়পি০00719.
451847"৫ (ও০0001)). এ4104870 (][. 2)?. ০৪.
৬০)%10 1হ 0771, } (গগন. 47) ]]}৮; ৮13101-8090.

23 0৫০77 ৷ ৷

১৫৮৫৫ ৬1719}10; 10109 1711040৮0 (]<. 9). ৪০%৮৫2]। ]11%৮6৩1'3.
১৯৫৯107710 1০197; (সো ]]. 35), ১০৮০০].
৬৫৭54; 134814০01707%9৫25 (১ + []]. 9), ][]1958 1112101,
চি ৮৫৩৮1‘ ৮[৮৫০%৪%য়েঃ/ ([</. 11). 7* 8০.
ঘ৩চল০দ/৷ দা ঞচত্লাৱঠ চেঞ&লঃ")>তেয়েঃঃ (হ{খ . 271). 1০215 €৭081]'.

১ ]ন০৬৮0016০-_7029010 618.0৮০ 018:001781", 8 12.

এ ]/4৪8০৭০৮)০৷1-_- ৬০01০ যঢ়ো৪হ৷৷৮৪৫/, $ 12.

৩ চুৰুতা06৪০৫/8, ][<*/, 289.

4 ]}ূ 3যালু]10'6--৪52০0০০০ 01 ].101809882, ৬০]. ], ৮১. ঠ4,

১ ]৮)18., ৬০1. }]], 2, 356.

6 চু [6 5৪৯০৫ 8৪০০৮ ০ 06 ৮2880"---2.6119".৯৮€508, [0১% ]200110068060621',
1॥ৈতঙিত০০--]২০ছ).৪1) &016 1৩218 00 ৬০10116, 31019 18118115) 8016 (0০ ১986 1001.061,

ত৫7৫ত101{

1খা08&০102ৌ]ে10]খ ]]

0766) 1‘43%071[625,

21

07661 ।|/ {{/{{{].; {']
৬৫7 60771670 11 6777165 হি ঢ11668%, 8০৪.
ত৫0/ 07198 ই৩[৫১7৫2 01 7] 10131) ৪1,
তয়ো ৮ 130105 311.
(][,._-50[-৮:/$).
$৫7770 3 0)777035 {1)6 ৪৪1016.
$7)69 1]6110605 {€ ৪510011.
ত01740 1 ৩1246০05 3৮6০1).
১৫210-1.00 11640807০05 }{60088011.
(৫০0%05==€০০0111610. _311812).
‘$৫51}10 416%96 91%.
৬৫৭51/010-107270 1]63060705 চা[6%৪৯৪৫০৷.
৬ত৫০77707248)77701 13 07721077)"77704 ‘..-. []}{01020}}/1}).
0, এৰই 10, }16 {})3[.

(0 ০০০0০ ০৪0.8০5 ১--

(|) ১৪18}[0]{ *1$"' ০11811629 10 ‘‘}]}]8'' 1} [[31[]]} 3110 (0 ‘1£1]* ]}} /১৪৪৪1]656,
'][[]]8 19 01}]}}6 06 ০€1181162 }[]} ]/[83290]}} }")3]ঞ]0(, 1616 ]0[ €601811865 10 ‘"9}',; 3110
01121[৮ {0০ “‘০0]]}"'' (56০০ 212117210109 01 ]3.10(--06]0% ).
চখ 81]]}]6 :--৫"/2110].---]খ০010 ]]13.:]}18},$১21600"" 1,
==]10[ 01008} 0) 1169.
‘‘]/[3]1]1$৮৪1৷ 1)>21621121}]*’+
=8৪3 ]]%/'5১ স1116.
4১. 558111652-_4]]8.}]}1 ( ==৪ ]]%) }),
০0. '‘]]]310)]}1)৮3118’'-_]<, ০8৪.
০৪115. "৮ 0)/$ো 01 প[0/ঠ}ো ( =৪ ]]% ).
(2) ৯1] ][001018] ‘/' ০]1811665 10 ‘2’ }}) [[31]] ৪5 ][] /*৪১৪]11696.
]?%৪][[[}]2 :--৬০. --৮৪]] == 2.2110, -_-2) == /৯৪১৪11292-_-%1 {( })/010011060 }} }))
== 211 2.--_-৮%/]]0.,
'[]]}5 19 ]]6 1[6৮62196 0{ /39529]]} })৪1]]( ০1181166 ( ৪66 ]//8.{[ €121062108
0610% ).

(৫2) [13156] ৈ৷'ছ৮ঃ 108,080 £-_ ]]) ][181]} ']]6]]]};) 15 80060 10 021011010109 8৪9
৪ [1018] (টো0}]1}]8.0101]} 395 ]]8.]0 }]} /৯০০৪]]]696.,

]১%৪00[}]6 :--'/৫€1 ]]621]{] 211}}18.0 2610.00 1811617{1""+.
= '][]]095১6 ৮০ ৮01৮ ]}) 0019 63100, (2.200._)৮01 ]21]},
== £৯৪5৪3111692---)1])3.1]1(2 ),
“(101 12001 (৪101 ]]621]01 )*'’; == }[]0%/ 11]81])/,
4“ /৯০}.৪8০৪ }16101'’’* ( == 3110 10)696 ).

(6) ']['}]6 ৪0180৮6 ০৪৪৫ গ্লর01% ‘'[ৌ2318’’ }[}) /৯৪৪৪]01656 ]5 ০€%৮}0200]) 1016
৪3016 35 ‘7318’ 0560, 110}, {}16 981116 96186 }[) [[31][/ :---

+ [86 5300690 8০008 ০{ ]}6 128.80, 126006506061, 01. .]%, }. 264.
2 [0619., ৬০]. ][খ/, 0. 271,

5 ]019.. ৬০]. ]খ/, }). 284, 294 309 298. ৌ

+< '[])6 5৪০৮/০থ 8০০1৪ ০01 06 ৮2350, 12610165060617, ৬০1. ][*, 2. 265.
১ ]019., ৬০1. ][, |), 268.

০ [019.. ৬০1. ][খ, 1). 269.

24

[101]) []]6 ৬৪1]15}1]10 95]12628]}0}1)6 ]1)১6০[21]6 :

অসমীয়| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতড্ত

}7১0৪101}16 :-_2.6004.-"[2818, ৮৪.৮৪}1103.04 116160’"!
( =৪ড৪ত 101) 3101৮ 11]811 ).
== 2 ৪১৪00.296--_-"})818, ]00100ে ][003.1001)8.1".
==৯৬.-_}'31[া8, ॥৪511.80 11818." (?).
৪90০] [7600]181010125 11} /৯.৪5৪31]1652 1846 দ% 651-4৯1) 812, 3018108125. ]]} 1901
10611. ঘ্ 650-4৯1" ৮৪810. 3.01010168 32028 (0 06. 10006 011600 0081] }[]} ৪11৮ ০000161"

৮850600, }1310]010 181160822 01 ]1]1013.
/৯*55811696 1180 ০0110360 স।(}}] 6 স্বৰ 250-/৯ 17 ৮31} 00]0698 06016 1016}[ ৬০1[708181010]

][ ]0018৮ 66 ০011010060, 61{0}2[ [080 {116

0, 10016 ]2)[00690]), [80 00[]}}; 016

/৯৪৪৪1]]6252 ৪3110 ৪00]}] 11065 026506110620 {[[ 0[[) []]6 95৪1116 ৪0০01016০6.

($) ০২০ €160061008

€670810) /৯৪5810682 ৮0105 ]]}) ০0]]]101) ॥0086, €2১126018]]})/ ১৪1110118 1106
11]1(208{6 ৮118.625, 3126. 100110 11} (6. ৬ ০010 ]}]{6131016. ৬0116 £18.11110811081
7200]13110165 0{ 1016 1311003862 01 16 ০০৪৪5 316 3150 ]]]60 ত/1{1}] 1] /৯১০৪1]]696.
] ঠ£1৮6 ৮৫10% 3 ৮ €%381110169,

৮ ০০৫৮১/]07")) :---

4[5$0]71656 1/{4/{(1}({']

৯])& == স্থ.20৯0০1০6 0] 165"
6০08.016 ])>€1'901; (ই)
3901688195).

&৯০)&1} ==3 €০৪0131718 ৪500০).

ৰ } == 110.002. }

1 ==3 8111, ৮০০৪৫).

2০1৮৪. == চ[180808107"020, হ1'-

_ 1688.

৮৭30 == 01৪10; ]} 3৮102 1]0015-
৮3100; ৪1115 3595621]7}-
৮160. 0101 ০6120100131
০0০০8800118.

ঢ্য{, } == 181212১289.

0,

ৰণৰ, [0৮৪ == 32%.

121] | == ][]}315 9000.01,

}16 == ][} 01989 স৪%,

081 10002,

৬3৪18 3 00180 ০1 20196,

1০811 ড0ণ276, সআটদ্।(021'.

01036 ড০্ে।]}1 683.

১ ]৮61]., ৮০], [ঘ, [}, 266.
3৬০৫ 3190০ 13০900611--€ 6916 0131000131, $ 178.
এ ৪৫6 1/300010611---৬2016 01811) 8 91 (6),

৮০৫৫,

এ4242}/; (1631717160.; :; ২}, ?}, 10.34 ),
ণ্ৰে, ৯. -৪%2194]} 2700, ১6150] ),

ৰু$়!/ 0০, ৯$][ 8, ( ]})}০00.8]}121'5 £০০৪০ ]২/%,. ].
57.4).

এ4?[ ( া০গো311, 10017; ২৮%, ], 26.3 *
]. 31.16 ).
4271; (}}1৪196).
এ417701/7}4 (}1160100110005) (]২}%,. ]. 51.9),
এ43)06];8 ( স৮01013101 9৮112 ]}050300 {২1
28.7 ).

{71}, [4]. ([21695621[৮32[1011, কই10 : ২৮%, ],
8.90).

279 ( == {[}) (}19. স৮/৭%/ ; }]২; ],. 25.3 })",

{[74}107 ( == ০৭৫৭০৫ )?.
দঢ়্ূে, 5._004/00%4 (== 00৭2৮).

£&0৫1৮৫ [ ==৪01016 ৪010 ০01 61311 01' 1680-
81০০৪ ]%81}0, ]{} ॥$ 1£116010011669.
ডা} 0061. 81881015 01 311 50119 1}
৪). 5৪00. (সতে ]]], 12) 300.35 06-
1৪ €005209 ডাঃ(হৈ টা {{} 006 ৯1).

([], 31.1 : ৬, 23.8) ],

নিশি (ভাত : ২৬%, 2%, 40.2).

এ 8896)/1)07009 ( == সচে08258, = 110111655 1
৯]!)(€).

এ145501771164562
}< }]}

1311

৷৷।০৷৷৷

02891010211

(2311

(})}&10

]01383.,
]01
[0230011

খয৷৷0)৬৪3

]খৈ।। 831
৮311 31ন3.

১৫111}

১০]13177,
[১৫৮৪ []',
}'০11৫

৷ খ
131]]}

৷; ]
81277]

এ০০৪

0]৪7

1 ]/ 3:8০11211-- ৮০৭০ ঢ0131110221, 8 178,

]খা]}ং01)2[01ণৌেো0]াখ ]] 23

%৮ূ€ৰ130710.
০000800.

1}[ ৫৮%" ৫09.

81.}016(৪8 1} 21]1]161[5.

02118, (5210 01
11161 ).

১০০০.530.

3৪ 1000 00 ৮2% 91701]
0119.

2 1{000]].

ফ 11008.
৯০০1.

৪3 (2110. 00 30056.

ছ]৷1(৩ ]6০])[05%.

০৪8(০ে])1]1[,

৮০30), ৯৭011][]]21]1[.
0৫০০০1৪0001 00% [000

সৃধ][}] 011]8111261]1{9 ৬৫%
€1010028,

0 001. ৰ
০০.01100%0121 10900€43],

2 11669016.

}'[102, 05(611[03.0101],

0100]"%017186 ]1017069
(৪319 ০10 ট 01910 ).

"['')2= ৪50{10{ 3119 সণ})1(6
101-001 [006 5াা৷
00 3 10109.

| এলোসদলশা-সণ-স্ত-যাজভআগৰৰস,

০৫10.

141.0, 1 04 [[[0 (==৯3 £1|]10 0 01100 :
ও). ৬০৪0}, ১0%]. 24). ৰ

৪(---১(০/)0/2 (== ০০৮০০). 121] -}৬৷0]%/}].

এ4]}07651}10 (== [০৮৮০০ $30. 80. ],
2.6.1),.

01. ৪--ক3%)107 (== !?০1).

11634; (== "11165 00 .311701165 010 ৪0110106-
{}[0.65. 11185 01} 0}6. [01105'' , 1৮%,
্থ. 5411 : ], 166.9 : স][]. 56.13).

€'{. ৬. £& 91977}.

06707; (==52123112. ]})0100018 ; 4৯}/6) 0ো
070} (==০০৷2016)1.

0610711071 (== !1[0.(611601, 5610920010}. : }২&,
চু. 13.11 ).

করঢ1০ (=23 1110 ৩ 0070 গে ]৮ : ]3}|.
০. *%. 5.12).

এ1771[ (==& }[6 061য3010. & {614 ৬৮০৪]})0][1 :
৮. ], 129.8).

73987} (==3 [11316 [1090 . &1[1). ৬, ],.
15.14).

স৮--ত্রো4ে"9 (=৪ [[08) 01 8এ3/049/71/,

১৫1‘ (==৪া) ন70০007 : ২৮%. 1, 92.4).

ণঢ্ৰ, ৬--4]খকচো 19000 (==2 9৪066 01

3০101).

তে । ৫0৫68 (= ০[৷৫11খ 11011-/*/'৪11 106
২. ]*. 97. 53-54).

12817] (]}}{. 5016. 01 [01061 ; [[[0ো!
[780 == [013 011৮, 32110 ঢোৰ%ে। নমোণ8েত==
৪016 : ৬১৪), ০য0[1. 1]. 97).

[1441 [== ''1]131]16 01 ৪50}]6 ])70%10115 }1)-
৪র০[ [1] ]818-৮৬০0০3 (]. 19%] ]) : 05"
9001৮ 3 ৪5}026016%3; 0 যফ0100 018} 106

176310{.. ]
0" ৬, -7/[ {৭ ৯-[)"0]0. (==!৭]"6-৬৮0;00)).
1০১01 ( =026৪0(/, 3৪০001[0001600; : ২৮%.
1. 47.2)

64088 [ ="''ফা। থ2্ৰা00[701021769 &311016111
৪00] 358 ৪3৯ 1[61118316 এ9811261 ৮০৮19
৮৮০৪না (২). ]]. 3.6 ]*৬, 367
সভা], 34.11), 0010800৮' 017 10ৌো111"' ].

র. ০.--172649/%; (== যো}, 5}13126).

৮9% (=0 ৮0০07: ]২%. 1. 63.7).

চ৮1($14৮9111 [= '}]6 [100100]6 09৭} |) 0086
১০32.01 ৮%৭০010013।1 5০5৪9।07]1] 0 3
৮০৪1’ 00}[801011"'., ]780011710%0032] 08%.
(1. খঘ. ?€]. 7.15].

৮০% (=।॥০০০০]০ চু. ৬[[. 18.17).

€{,. ৬৪.--৮"€০৫710277 (==3 211170160).

13716710. ((0 11886 01196 : ]&২&%,, ],. 11.2).

৫্‌, 208.৬ ৪11।(%,

][..-_"])/ ফ্লোণঃ/$== 21]]0৮, ৮০1৫0.

১. ৪8/}71[710 (== 101110102.0616),

ছদোলিলনতে (= !{{. 1610816 01 ৯01 817111131,
21061 11]]316 01 .০০৮%/ : 88%, 1], 62.7 :
[. 95.6 : ]]. 39.2 : ], 121.2 ! %.

][][]. 3).

1 এ 8ো 70, দিব রি] ৷ (== 1৮০৪016..006 = ৪0106

}231'071.0{ ৪11 60161 10005 : এ&1র3. ]*/.
34.5),
্ৰ।” [//(1(1/// 1]

24 অসমীয় ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

[116 ৮০৮৫১ ]}} 16 ৪০০৮০ ]150 স/1[]]) 006 ০%০০[20100। 01 600, ৩1077,
}76721. 21]0., 76710 ]]8৮6 01002160106 ])}}0116010 গে1৪11829 ৪০০০1} 100 060810106
10165. "]]}6%৮ 1118) ৪০০০10}118]/ 26 1663106260 ৪5 12016 4৯5৪৪1116526 ভ'01098. +/৯৪৪.--
0, ]]]681)]}2 ]]100]20, 18 ]20680]) 0211৬৮60, [1000}; %. ৭4৮2} ( = ভ007023),
10]001217). 1301]]) [01018 316 }[) ০011621}[ 0092 }[{] /৯৪৪০৪111682. ']]]6 ০211880010 ০8০1-
৮৪120 .00 *.--}/767)} 15 [00880] }৮/0}]710 ( == 101]]0]}108.0]2 )., ]{ 15 ]}00[ }00.0"%/]]
ছ}]2][]} 500}]} 101507770 ৬৮০109 35 62}, (61077, 2/726772, 17226772, 210. ]]612£20 ]1}[0
/২৯৪৪৪111696, ][{ 185 [165011160 1180 11656 ৬ত/০109 ৪5 %/০]] 89 [06 ০000.21'8 }][] 1706
11590 316 11006 10010 ]}[} ৬৪1]510110 ][}) 0} 5৪1[1]16 1011]] 3110 5০21156, ']]]6 ৬০৭1০
56116 1189 10661} 1[]18110311160, 1}} /*৯৪5৪৪101292. "']]]6% ৪16 }]0100[ [0 ৮6 10000, ]
[[2690]11]26, ][]} ৪1[]})/ 2[81ন'010 181160386 ০{ ঢ8.5(21[]) ]]]0]8 ক110 1] %. €০০0]0 1101
[18৮6৫ 10010 161] ৮৪%) 1110 +/৯৪১৪]|1696 1][018]} ৪5001] 18.02038825,. ']]}6
1639501130126 ০0110105101] স০0০]0 8৪02[6817 100 06 11]80[ ]]6 /৯5৪311]656 ]]3%46 00960
{}}61}] 911106 1006 ৬ 20106 01 [6-৬ ০0126 1}1]1)6,

চ]216, ৪2811}, ] ]]]050 3017]10( 280 129562111061811068 1118, 1[] $01}]6 ০৪৪০১,
66 3৪০০106261108]., 300 ][ ০৪10100( [20150302 ]])%/96]{ {0 66116৮6 10080 0[[ €০81101-
0211065 16. 300106211031]. ][[[}} ৪11৮ ০৪৪৫ 16% ][]8%৮ 06 0{ 50116 116][> 10, 9০]10131'5
{01 [016 96310]]1112, ]]]]0]1[% }1[]}] [0001[2. ][} 016. }11(61[690 01 901611010]00; ৪00%)/
1(56]{ }{ 15 0691[180126 10 '11010306 6 ৮৪110095 স্8%5 ]1[} স্})10}]} 5010]} 11100}
5100]0 06 1]]806 ৪8110 10 1[011]15]}) ৪0০}]16 ]]]82118]5 1017 10]]]]}]16 ৪811 1068, 29
(0 [}]}6 [[0{}}] 01 016] ক%196 01 1|]6 85901]100101]89 ]]616 118.06,

৫ 1:6,1,।1,।7; ৰ:

(এ) 5৪82.813; :_]]])6 10165 010 /৯৪৪311]1256 5৪210]}1 ( $ $ 64-79 ) 10]]0% 100
5006 68210 1016. * 2010 10125. [[[ 5}0010. ৮66 12101210৮2120 108.0 0116 ৪311061]!
/*১৪৪1]1686 ]18118038262 ত৪৭ ]10[ 0100086]10 0110617 ]1[62191% ০0][1৮801010) 38110 ৪০০০10-
1019£]৮ 1116 /৯৪৪3৭111652 10129 95]0%/; ৪1]30101]18 11616 ৪8100 10616.

(৮2) ৬১! ৪৪ (07 [)1590100101] ) :---[)]]]}{ (6 5৪1]5[0110' 06 ৬০০10; ][1013119
0560 03565 1[} ]]6}[ 51[0]2[6 ৪8110 ০1006 1011} ৪110. 100 €৪১%৮ ]21[01]0}110180101]
111961060, €6৮0]2}01]12 ৮০%৮৬%০]9 .]161266%৮621' 1162025581%. ']]]6%৮ ৪190 ৪%৮০1020 902-
০০৪৪1%৮6 ৪388]1010111801075 0{ 1[01110280.৮26 ৪100 ]1]]6:1018] ]2781001]০5 ছ110]} ৪81.2
৮2০৮. 1]10020680]6 1{}} ৬৪1]51][001(. ]{ ৪5}}0010, ]}0%০৮2০[1, 6 1260]20]1066120 10181
৮০০০ ১৪]151]10 15 ]}6 126950][ 0{ ৪ 2100699 01{ 16}11621]12110{ 01]7821118101116 ]]] 116
]1(611)৮. 3০01৮1() 0{ ৪ $[]]] €630116[ 61100 01 স/}}10]} 110 16000. ৪01[%1৮62০95. ][}
‘৯ও৪53]10256 ॥951]]}}}]31[' 951[0}[}26 ৪120. ঠঢো006 1ৌীৌো[]] 15 ০০10]1101), ] £1৮6 }৮210% ৪
16% .6%81110169 :

৮০৫]. ১য়োত 0 11{, এ $$08171656. ০0130718.
৮%%00093 (0.8. ][]], 7.4.2)., 1৮9[[9[94//1. 0833%31, 851311, ৮310.01 3 066.
1৮ 05010 ([২%. ], 31.15). ৮2501/, 1 ৫5(. 8353.01. ৮০118, 26096,
তবত5৫ (= 1210. ৪0395 : ৬৫5). ৬31). ০000, ০০}.

]}%, ]., 51.3).
/70'09/}। ([]২|£, ], 59.6). 72897৮94/;, ?010%৮3., 311012171.

$0/007 ([ং1%£- ], 10.6), '$র0/{0,. 583103[. 18196, 3016,

]0খা!0[20) 1014 { 25

149,

চা/, | (২৮%. ], 12.19), 10101, }1{, ৮০৪]1!]},.

ত1য়12708 (}২&%. ]. 13.11). €90;10872)))7, (03108. 520.52(}01]), ০0%)"
৪০101051).8১.

পূ029১00 (২৮%. ]. 18.9), দেও, টচ1 91070, [1]0}}][100106,
০০]]1600007,

৬ত৫০)39}}; (1২). ]. 24.6). এণ্ড 11050)}1, } ১৪. ৮৯31000, ০০৯৫০,

তৰে) ৫, ]
‘৬৮৫ত্ৰো? (== !16285০02] : ৮৫/)0)]71. তৰেণ্৭ে/৷ {[000]}.
]২}. ],. 51.12).

(০) €৪8০-84483.25

(0) /*৯১০০৮০১5৫01৮০ হ1]]%; ‘13 :---][]15 ]8 ]}[1002801)/) ৪ [6ট]])]181]0{ 0০{ ৬০01৮
''][$৪]]}"; ]]10]] 19 0960, }]} 090৮6 1101 2]02]18515. ']]}19 15 28001৮816110 00 5৪151}
“[৪]]}"', 0} 3০০০১৪0৮০ 101} ( 1]18920]1}]16 2০21021[ 3110 511]80]31 ]]0]102]1 ) ০0%
]১21[01]00]} “[][]}'", ']]]}5 15 28121017160 31 1211গ1]}] ]}])] 0112[2[61 শ0]][ ($ 271.).

(11) ][[150[0]11611(8] ৫০৪৪০ থএ{]স%-"৮'', "‘০]}["' :--_'"]"}}]}'' ৮/৯৪ ॥09560 }}}
€189851081 /৯5531112826 8৫5 ৪3 [0]012] 11]8[0[]]16া}108] ০৪০০-৪|]]}}%, ][5 01811) 19 0"
৮৪0[/৮ ০01০ ‘‘60101}}"'., '][]]6 5৪115810( 21%; ৮6০০10165 ''31]})" ][} ]]]8.560]111162
£2110210-; ০%3]1])}]6 :--৬০012-_}/ 1[/'৫৮}11}} = ৪.---৮" 17701}; ( = ট0%/ 1006 1]6811160 ).
'[]}}5১ 0260011165 ‘2]}}]' ]]} ]লশ' গো ৪81]0 11015 [0স}]} ত/9৪5 30017060 ][}) 010 /*৪৪৭]]1696.
ঢ7[0]]] {]}}]9 0]16 1[01][]0]}. ‘"6'" ৮/3% ])[0৮6801])/ 0211৮60 (৬০০ 8 272 : 00]}8]})[61 ১১%] ).

(010}) /৯৮1৪৯01৬6 ০৪১০-৪1] %--- 9187") :---]]}15 ৪1}]%; 1১ ]10100-4%1)31], ][{1]
৮০01০ ]1(21300026 16 15 100110 0520 1[}) 311 30181{26 56186 ( ৮106. €118[2।61 0] }.
{11015 195 3150, (16 ০৪১5০ ][0} []}6 [[81]| ]11}203£26 ( 96০০ [}[6-*% 2010 €12111211{[5 30206 }).

(৫) [>)৮'02)00032

(0) ]7680112] ])[01100])5---"*131]'' 3110 *'৯]]}]}'' : --][}] ৮০010 16 ৫0}1201,
190[]} 0{ 190 61801] ])]0[8] ]9 ""৮3%)3]]]}"'), 000 116 ০00]1006 10]][[} }5 "31113,
][[} ]23]] (}}৮ ৫}1600 91[]]] 01 0180 )6[50[1 }]0198] 15 *"8]][]16'' 3110 0806]1006 10]
15. ‘‘31]108*", ]{ 108৮ 126 2[6501]60, [18 }]} 1]}6 0111112] ])01})6 01 1116 /%1'৮' [195
{6 0150 26190) ])]01[8] ত/85 "‘351076"' 1]]) {]}6 011200 1010) [[01]]} ছ/])10}1 1])6 ]73.]}
10]7]]} “‘3]1]}0]16’* ( ০}1801)81118 5’’ 10 1‘]}'' 35 }}} 0}6 086110026 ০৪৪০৪) ৪৪ 02019.
'][]]6 010 2৯৪৪৪7)16562 101'0]}] 195 “‘8]][]]}*' 1}}0]}] 15 005 0112০0]) 02101460. {110}
}'31]}--‘৪]]]}16’’ ৪100. 121]006]৮/ {[1'0]}] [2[6-€৬62010 10ী}']]) ‘39116, /১,৪5৪1106956
98117600710177] ‘10181’ 310.108611006 107]] *'1]10"' 316 0201€60, {1[0ম]] ০০3০ 9119 78.1]
[0]1]]], “‘1[[18.'’.

({1}) 7721500181 210}1000}---][81"' 110. “(0]]}}*") :---].1}6%/1596 /৯৪৪5৪100656
1600 101}}] ‘“[0]]]}*;* 15 31} ৪1.2160. 10100} 01 ]""6-€০010-_-""(0.91006 (?)"'), }7811---
‘ধ[0]0})}}16", ০10 /৯৪০৪1012682--"[0]}[]}{*', ]2[.-(010}6", ৯}. ]া৮. ““ঘো0]}}"".
৯৪৪310682 0112600 10110] 95}]]800131' (81]’’ 19 ৫2014620, 1['01]}) খ,--"খেণ৪]]", }28]1---
“৪11, [ঘট], চঘঘ0])081}", 2]. লচ, -"08}0/* (2. ][// ধল, 010.114, ৬.1)৮0071,
]119.--4/770%4 ), ৪}1}}18119, /*558111696 086110802 101} *‘(0"' 15.311 31061760 100} 01
ছ---16, }7'8]1-_-10 2110. }'[._ {0},

4

26 অসমীয়। ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতৰ্ব

(1}}) ][1(600820146 [01001], "]81’’* (‘== }]]0 ) £:--%০0102--"18.-৮৪8”” 19
৪001 2821060, 1010 0{ ‘2’ ( = /0}} ). ][ ০০০19 }}}) £210}01%6 2110. 15 10010 }1}
€07710}1181101}1 স্1(]] ‘010’; : 35, _"]/র৮395)3 019); ( == ০1 .]]011]906৮6ে' ).!

(1) ]/01101}1]1]181] ৪0]2001৮6,শ্র1&'’ ৪310 62116" :-- ৮ 6০12-2118”
( = {[}159 9010 0{ )== /৯৪৪৪][1696---" 2118, €116"*’ ( 966 ৬০০৪০০1981)/ ৪800%46 ).

(০) ৩০৮৮

(})) ][]0}}{]}+6 :---% ০201০ }[][}[0}}{(]%6 50]%:25 816---[৪%৮31 39৬60, 18461] 31]0
{৮০]৮০ ০00172098 : 6০6.৪. 20৮6' (00 .£0), 100710৮6 ([0 11816), £07110৮6 ((0 £0),
৫412৫৮৮ ((0 ছার্ণ০), 0/0৮6 ((0০ 06), 600. ][[}] £&,1}780][8]1]]83, [2}[8.8া]0 006 ]][]8]]]{]খ46
৪0[]}]%; 15 *‘6৮]]})' : 6.2. &][). চা, -৫০৮৫)}}/} ((০ 81৮2), ০.--৫ঞ়ে 08771, == /*০৪.--৫]})0 !
/*]}). ঢ}[.-]৫[0৮} ([0 ]}]8111[811}), 9.--]78][0);[{0{}7} == £4৯৪৪.---৮&৫[]1}৮0. ']]]2[6 19 ]}0
00000 0080 1006 /৯৪৪৪11]16526 ]]]]}1)}{1৮6 102’ 15 ৪. ]]]0.0110801011 0[ 176 ৬০০16
50]%; ‘‘(3৮01’’*, (৬৩০০ 8 355).

(1) €"পগো৷]0]] 1৮6 ])310101[})]16 :---]]}])06 /৯১৪১৪1]]6960 50[]]স; 19 *']"'' 3810 010
/৯৪৪৪101656 ‘'1"’ 01 1৮3)" (== /৫). ]{ 198 10100 }}[08000]) 0} [100100801011 0[ 531]51011{
‘গ্‌ণঘন্ত’’ 0200.00 201০ 01% ‘ণ্‌্ঘ।!, ৮৪ 0 ৮8)",

]7%৪1]1])]}2 :-- ৮ 2012০, -_"]<11{%4}]"" == /৯১৪৪21[1656-- “']<311"' (]]8.খ1]]]{{}; 00116) :
"ছ/.---'£৪1[৮]"' == ৯৪৪. £৪81*’ (০০6০ ৪8 363). -

(000) ৬০৮৮৪] 02810016544"€01)}" 8110, ]]8}](" :---][} 16 ৮০0৪9 1]6 সত/01'0
‘“(ঞ3}'' 19 30) 1170601118.0126, 1]0681]]]]0; ‘6461, ০৮21)"; (]২];, ], 24.6). ][ 15 0908]])
0560 3[[20 3 1168301৮2 কছ110 111681]18 ‘1100 6%৮61]*' (== (07770). ]300[ ৪501]]16[0011165 1{
10965 15 1169801৮2 ৪6196. ]{ 19 [121] 05620. 1]11]]801৮62]% ][} 116 961186 01 ‘6%611],

গ্,্2

6৫৮21, 3190",
চণস৪া[}}]26 :- {৪0770 (007. ৬1100 0100/741;[ (]২8|£. ][. 55. 5).
12789.-__]1]]6126[0026 2190 16% 06116%6০.

][] {}}19 ৪901186 ‘"$01]*'’ 19 00560 8150 ][}) /৯*%৪৪1]]1656 89 8 ৮০031] ])310016 :
০.8. চফ্লো"ছো? ( = ০৮ 6৮০2) 01 1100260, 0০ 00]5 ) : 0} )৫82071.07%} ( ==] ৮০% £0
01 120 1116 &£০0 ).

][} ৬০৭1০ ]102180[012 ‘'}]8110’'; 15 09560 395 31] ]])[61]601]101} }[] 6]10130101].,
][[ 10063115 ‘৫0116 1’*’*, ]]] 0080 5621186 10019 /010. ‘‘]]3.11(*’* 19 0960 ]{]]) /৯৪৪3111686

35 3 ৮০081 3৪1] %; ; 6.8. )োয়ো! (-=£০0, ] 9৪৮) ) : য়ো)}0ো৷ (0006 !{ 8০ 00019 ).
(0) ']গওণ৭}1{

(10) /১৪৪93117696 96001000810%/ 0৫211৮খ301৮6 ৪000]%25 ‘31103’ 31000. ‘'1]0081]08"’ 376
70080] 02101420, ঠি'0}]}; ৬ ০০10 00108} }প/8ডাদণত0 (8 454).

1 ঘা 3০]0012][ - ৬০৫০ যো ৪1020, $ 113.
- ৮০ [৮1 30001106]]}'98১ ০০1০ 0য11[301[]]131, $8 180 (3).
']010.. 8 180.

}]0ব]াাং09[27[0ণশোে0০]খ ]| 27

],৷%৪ুা)}21]26 :--
ছা.--$৮0৮01110 ( ০%1]0}]]2 ]101969 ),
==১.--0$|৮৫৮৫7?} ; ৯৪5. ৫4৮৫)৫/110,

ব.-_,১৫/00]]৮07740, ( }]8ছ]]]2, 1]1]61109 ),

==০.--১৭/0[৮র]17? ; _4৯৪৪.--.9৫/0}11৮0/110.
" -_'9০077207710. ( 110]] 11} ৫০৮৪5 ),

== ১০.-_-৫০077201} ; _/৯৪৪.---৫077107710,
ছ/.---}>}}0)770071710, ( /০৭](]]1খ ),

== ৯. ৫/107110৮217 ; ]}"[.--"0৫/}0710৮017110 ;

/৯৪৪.--0০1]18113%8[1{0.

(!}) -/১৯৪৪৪1]1296 130.0101[ ‘311'' 35 }[)] '3]]৮৪1]}") (16010) {'0[]) 9.-/1/81]/100
( 1106 00 066 810 0৮% ]119081[6175 ) : 1]}28]%৪1]"* ( ০01]৮100101], 0৮6116{ ) {101} 9.---
]))যে)'0)৮0 ([[]980), 19 [10080])খ 84211৮60, নগো) খ০]010 900]]3%; ‘‘(৮91}";, (০০০ $ 488).

(111) /৯১৪৪31]292 18800]1]}1[5 ৪]], ছই11 গ[]]10 ঠক1[1 316 0211৮60, [01] ০০10০
13809}]10 “(3৪0"*), ( $ 490).

},ম৪1]]]}2]2 :--।.--])$171041210, ( 50]1261101]1[৮ ) == ][.--]৫1{}}{}10-1"[ 01 ]61}1-
[}]00-4][{ == ৯৯5৪.-]৫1778]} ( 0011065 01 ৪ ]20183, 13{]]68ম0'5 21061 610[]]সে', 091 3
5৮0])61]101 ).

[)6 ৪৮০৮০ 2200]18010129 সছূ}]]] ]]]0108(6 1]]6. ০%601(। 10 ছ/])}101]] ৮০৭16
6]21]1211(8 ]}8৮6 0621) ])][০861[৮620] ][] /৯৪৪৪1]]696,

[]}]]};, [ু/][,[]'/১5

3260016. 3৪0 ৮31101112 10100210[ 10( ৯০০10 ৮6 ৮০]] {0 10006 ৪0116 গ]12182"-
12019005 01 016 1)60])2]6 10% ]1]18861001106; 06 ৭116) 01 1]]6 10018]1(৮ ]318.]1]]8[)0[[8.,
'[]]6 ৮০০1০ 110 }2[০-€০01০ €2121021108 }]} 006 £৯৪১৪10682 181)008962 ]20}]110( 10 01006
০ 106 .:110110স]18 তভ'০ ০0010109810119, ঘ}2?., (1) 0080 1দ)6 /৯১০৪10656 1180. ০০1010804
10] 106 ]3}100-৮,010]76811 /*1৮31]8, 01 (2) 008.0 10067 সত্ডাচ ]]}60110619 0/{ 1006
৪31]16 &4.1')3811 50008, ৬+/৯ 900). 0 1016 €211010108%9 31010 ৪0018] ৪%)৪[21} ০0£{ 1006
/৯5৪31]656 }2601)16 ৪150 16809 10 1]6 5৪11]16 ০০1701081010. ']]]6 [0110 11016 €01-
91021810101}95 স্!|], ] 0001], [0৮% 50116 ]]8]]0 0]} {]}15 ])0111{.

/১৪58], 15 106 11016 0{ 06 }31][85 8110 108 গেখ৮]]123.0.01] 15 ])1[6-610]}1161]%)
৪ ]4৪3]](8. গেঘ]1230101], ']]]6 01121 500-০089068 10]]0% 1006 }৪]18, 900131 18.
310. ০€05001015 1} 1}6}[' শ1[![6[৮. ] 9}18]] [6161[016 1621, ]{]} 06 10110স}118
28868, 10 1106 ]18]108. 1 01181801211911098 ৪95 ৮]2108] 0{ 1]]6 /]})0]6 0{ 1006 /৯5৪311]696
চ}]]000 1120120180101} 2১০০] 1016 813]110}81]5 3100 ]< 3.৮ 3511]8.5.

[06 ][৪]]৪9 316 10011] 6৮০21) স]]216 ][) 006 313.]178020038, ৪1]6%). ']]]6%
302.110, ] []]}]]}(, 1}]6 06918060 }এ৮৪90189 395 0269011060 }{} (]6 *‘[া16101810088.”

98 অসমীয়| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতস্ব

][}}6)/ 316 2016 2৮.৮৪1]. ']]]6%) 316, [ ৪50}207096, 25 [2016 85, ]{ 1100 [20161 10081,
{]16 [4৪ 5(]128. "]]]}26[6 15 3 [08010.001}) ০01[1শৌটৈ | }[} 4৯৪৪৪]}}, [3.[ 27313.80181112
€%2177117.8060, 006 < $৪001)৮3.5 00111192; 1}19 %৮৯1102111185 10010 0026 ৬ত/০1]0 2] 1}11}69
স1[)2}1182. 00{ 6 }458[[1%৮85 [[0]]} []6 13.06 0£{ 1}6 61001 3110 11180 01016 01 116
চি5৪৪]7} 14 $৪8[0[]%89 93৮20 1}]611]96]৮65 11"01]] {06 ৪%6 01 1180 8212680 8318.]]]1]1807]
৪1107 ৮) ০0110668]1012; {[]}21[ ০৪56. 3110 ০৪]}1]82, {])211152]৮629 %0013.-101208, (06৮০0
0[ ০৪506) 07 ]<8ণ]}|&. ][ ৬০০10 2}2776831 1]]80[ 1]]6 1|'৪]1859 ০16 16 €6৪111691
৯িপন]া) 1]]]}}]190181105. = স%দত 01010 ]]]61]{1011 1]18026 01 116 81[8.][811108] 11]110012006 }1]
/৯5৪ৰ]001 35১ 6911৮ ৪95 16 ]"6[]00] 01 ৬৪1[3]2810]18 8180111878, ]83131]]1]81}) ]11{]121106
৮25 3150 ॥01100650101120]12ে ][]] {]}}৮ 01006 .0{ ]খ৪1[৪8]1উ501 39 %/০ 1]0| }[}) }}6 ]/181]3-
0}181818 ৪110. [খং 81118) 2114, ]1.81[2][ ]318|)[[]8:[} ]]]}]]]]91811(5 ৪0020 10, 0}1611 9[161]810].
800 .31000081} ]318117810108] ৪0[2[21]8%৮ে ৭8% 13617 ]{[]]}]) €908861191160 106
831810107131]59 ৪0912020, 00160561৮25 01116 ]]0"%% 21]৮}11[01]10]0210108, {01618.020 }]6 31101621)
1]1811[12[5 81000 ০05100015 01 []}6 < 31[[]]01[015 8110 8৪011010020 []2][] 11]]0[0. 00611 ৪০011
৪৮50০]. ] (]}}}){ 26%৮21১600%) স1}]]} 1]0%/ ১৯0[]]}0{ [80 00], 12728|001}) ৫8116 11681"
{6 ০0160 ০0110105101[1 স']]2]0} 16 11802 16 10]]10%/111{£, ০0৮১21৮৪010118+ :--

[1] ]1<3]10(35 ৪৪16 [0.06 [00010 }}{} ০৮০1 ৮ 019507]1001 0০{ /৯৪5৪1]] 1100 35 ]10
0110 8]1)[৮681[58 10 [1]0% 10%, 1]16% £00 1]}216.01[' আ'}]216 1016% ০3016 [[0]1]], দ৮০ ই}]]8%/
11121 0]8{ 016). 316 1]]6 [তো] ]181]{ 0{ []}2 681]16910 €০010101919 0{ 1]]2 ৮৪]]6%.

ৰ ৰ সঁ

“"[]]0৮ 3716 1100 0ে]}৮ 0]210]96]৮65 & £০০০-1001]116 1806, 06৮00 6৮; 316,
{116 "০0]}]6 10 স']]1017]}] 116 /৯৪53111686 [70[)2018.0101} £211212]]৮ ০৮৮০ 116. 9501061]0]1]8
01 1680016 ৬৮}}10]}} })895 ৪0০ ]]][/0৮০0 096 01 ]/[011920]1311 025062110., ']]})6 ]< 31108.
€০%]11010 3 ঠ5া63[217 ৮316৮ 01" ০011]212%0101], 3110, 01] {]}}০৫ 1016, 3816 1]10[ 90 1811"
&%৭ [16 /৯]101]5 8100 0]10001898 01 35 [6 [760[)}]16 0[ 1]]6 ]]}]]9, 600 06% ]]8%৬6
0%2] [8৫০৪, ৬৮০|]-5])3]["20 16309, ]})10]) 1109565, ]31৮2 €%০9, স্ত]]-06%৮০101)260 €%6-
1105 বন]00 ০%৮০-]8.50125, 110] []]6 ]192]]0(, 50])]}2]6 [10016 0{ [6 [2016 ]}]}}[000., €2০01016])
[]31.1}18%৮ ০00952[৮695 }{} {]}6 11016 8৮00%46 31100620 10, 1180 ]]081}৮/ ]<311085 ]]8%6
{16 16) 6%৮০ ৪0 [[60020]৮ 10010 &1101]850 [06 [২3][2005 01 "ঘ€০9[(21]] [11013.

দী ৰম স

এ] 00 000 10% 01 ৪10৮. ০৪50০৪ ০01169[701101116 0 00670} {0} 0]6 ৮/০৪ৌ2ো1}
815001008 ; 000 ] 8110, 130০118118), []811}}][0}} 98৮5 11]8{ ||16 1<91}1085 01106 1180
81680 5%/8৪)[ ][} িয়[1800[, 3110 ন]08]}৮/ 0{ [09526 1[21]]8.1}}1]18; 10216 ]}8%০ 2551010160
116 10169 0{ }15[5. /৯৪ [২ 0116]20[ ত/398 01106 28101 01 1116 141118001]] 01 < 81]]1012,
সত 01810 ০%06০00 10 10090, ].৪110895 11616; 000.93 ]]}[000; 0006, 3]} 6৮০1) স98%৮
1586100611708 10.20 ৪140, })3.1118; 0016 58116 [1210116, ]}৪]}108, 15 10 6 1001]0, }{} 006
9810.081101" 150700 3110. 50016 0{ 16 008000308; 3110 00018, ]খ3৪8["0[ ']1]10601819%
1118|1815.

ঙ্ হং চি

} [)31][011'5 ট811000108%৮ ৫০{ 8.611681, [)}). 17-82.

[খা] চ0])0ালেু 10]; ]{ 29

8] 06[16৮6 ৮০ 8৮6 85০০৫ ষ্ৰা000105 101 50[009108 {180 /৯০৪৪]1) 01
1৪ 1[1810]023 ৮৪১ ৪11101186950 (6 €3111690 250301151160 0০% 006 12850611}) /*1৮ ৪1} 56116"
16118. 81188203008, 10016 01 ];ঞ৪্রপ[[0[), 15 111611001160 ৪5 ৪ 81108 }][]} 10}
*13]18.01181303 8110. ]]} 016. 31100010695 8110 1801010115 0{ [6 ০০000%/, 31010 ছ/6
]]3৮6 27001 0{ }{১ ]]341]]86 1285960 1]0100811 56%৮6218] ])}129565 0 111],---]3000]]}911],
৯0]. 830001}15100, ৩1৮315]} 3110 8151]01517), 3110 }10108801011 01 1181] 112106
5[000.281695 101 35061108110%৮ 02% (6 01[[2121}( 96০৫৪.

“91৮1(6. 5]01}01016298 8001]0 01} 006. 1010] 0{ ৪ 91[616110( ৮06 0{ 121100[1629,
30031210]৮ 808:000101150[, 31000 ][} ]<8]]0[0]) 3110 10 ][}0}৮ 01 1]161]] {}]6 1291
01 3110.00]10(ঠ৮ 60% স্/]]}0]} {}}6 8৪22 01 06 0612095109 ]]} ]?£%৮]})0[ সত্যে ০৪10018(20 ]]]18]1
১6০6 3010120 ৪5 16% 3816 [00010 ]}} [)]30695 181 0610%/ {16 9৮011806.

ৰ ফু জঃ

'‘ঘ%1150]}] 009614695 ][} ]}6 ]2161806 100 ]]]8 খ]91]0,; ১0111, :-_'']| ]9 ৪
510160181 8000 89 6 ৮]1)}}]৮০9511623060 ০1[00115031106 1] /৯০৪৪]) 01 ৪0 16890 016
1010-6350 ৮ 31182] ( 1,6., ঠে]])8[0[2 ) 9০61}18 {0 }}8"%6 00661) ]{} & ঠ[631' 0০866
02 800706 [{0}} সণ}}10})। 026 '][81{10128., 8110. ৬8৪1003 ০০1100[20.0:9 0{ 1006 16]1810}
01 6 ০০৪৪ ৪8110 ]"0181089 )10066060.’

ষ্রঃ সু জী

“]{ ৪}21০63175 [110}]] 006 ০681]1690 1100069 0{ ]48111[0[}2 10080 016 /১৯[')/ 31]5
দ/|]]0 190 00001}160 10 আ2০[6 950056600210]৮ 128210620 3৪5 }110006158 ৮6% 0121[ ৬/০৪[2][[]
07002}, 11080 195, }}} ৪1] [2100680]]]{) 06%} 6106 130001)15058, 3110. 901]16 0{ 1006
010250 2110})68 3৯16.01 8300011150 0ী112]1]. ']]]6 গঠা630 1211[}6 01 []3]0, 01} ]}6
11011] 08118 0{ 1]16 11৮21, €০০01108}1115; 9৪0]] ৪ 13126 ]1173966 €০{ ']}000]18’, 01
1 3}131]]01}1], 235 1{}]16 ]2[]]]01]})3] ০80}16001:01 স০13]1[), ৭[0:300116 %)০31]) 10 119
5}[]1]16 []009311095 ০{ স0150)}1[)[}"61'5 [1[01]) ]3]]0080]। 110 '[]ট60; [06006 }0( 18 ]]0%%
8190 3 21806 ০1 ])0}|21][]8822 101 ]]]110095 [[[0[]] 31] [2315 01 ]]]018, ]16 00)606
010" ্019]]]}; ৮6116 ৪0৮160 60% })621]}) ‘]130]1180'',

[16 6%0190118 16118610095 €6908.0]151])11211(8 }[} /৯৪০৪]} 316 1]00188021169 0)
৪ ]8182.528123%১5৯৯33৮%৯%%9৭২৭5২১॥৬১৯ত%। '[]]6 01020 ]]630-}11690(8 ৮৮216 ]21003017
31105, স/}]0 ০৪1160 101611]1561৮69 }10815058., [][{ 80[276819 ০০10811) 1080 11616 ০16
110 ]318]1]181]9 ছ৮}{]}} (}}6 €81]121 41৮31]. ০01011}518.” টী

][]}6_ ৯৯৪৪৪70686 ৪০0০131 5506]. 50120008 []]8 16% [0 ৪ 81630 6০%610.
"[13065 0{ ৪0106 ৪0 16850 01 06 ৪11016110 90013] ]8%/5 2110. ০0500119 0{ 1016
৯1 31018, স])10}} 816 900]] ০0116100 }[}) /৯৪৪31]], 1018) 06 8£1691160 [1[01]} 006 ৬০016
]1.2180016 3110. 0]161[ ৪০0001068., ']])656 ৪16 17600]191 {0 /৯5৪৪][[]. ৪110 0101]}}6 311"
{}}}118£ 01 (}]6 }1)0 ]['3.001560 ৮%৮ 16 ]]11)0095 €156%]}1216. ] 95]]8]] 1০121 10 ৪ 16%
01 11261].

[৩18১0 :--%/০ 311 110% 1080 116 196]181011 0{ 1016 ]100-}৮0101)68]
2৮318 ৪১ 3 [0110] 00 1130015 ভ০181}]). ]]}6 16]181011 0{ 016 ৪113. }}}80621'5
01 }0৪]1)310028. ৮৪৪ ৪150 26 58106. ']1180 1000] 01 16]18101) 15 1]0'%/ 8][1010956
}গৈ'00০0060 ]1]] 11018. ']'816, 101" 11159031106, (126 /১5৪31116926 ]31}}0 [651%315., ']1]]6%
30281 01710পৌগে01162020, ](}) 006 10100200, ]]}100 1৩]198100. 800 011811181]%৮ 16%

80 অসমীয়| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

স্তাত 1100 80. ']]})6 6016 01219 ]}2]]} 2 ৬৫70; 018 5১৪2110018], ৪8699101} 0০ 3
১6815 0010801010} 6৮ণড') ৬০৪, ][ ৮6621) 0র} [6 ]]18]}{ 0{ 1]]6 8.01[017118] 6001100)%
খ])ণ। ল7684970 353ণস10106 ৯১ 261[01]1160. ']]}}১; স/৪5 10110%/60 ৪[ 06 স-11021'
৪০1]50106 0)/ 0]]6 1 0/70৮70/09 58ণ011006 8100 11610) 01} 006 03%. 01 (}6 ৮ণা|]8|] 6801110%
06% 1016 ৮ /$/৫6৮৫4/}70 58০11006.' ']]]6 821110]189 0{ 01696 98৪০0118068 স/}810]]} 10]811260|
1]]20100[1{, }১0}11(8 01) 0006 5001" [)3[}]} 8৪10]86, 0]6 ০০]}[)010 আতা6 3৪0])012]}{])খ 01.002]11
06%) 1006 2, ৮৪1}8 {101]} {12107 0117801181 1]011}6.

(৫) ৪61 88}708£--"]"]]}5 58011106 স/5 [)2শ্ৰ[011]760 }]} ]}01[10801' 01 /এ41৮1715.
[[}] [16 .2%1(216%8 ]318]]{]]81]3, এ 1173//10:58011002 15 60}01060 35 3 810 :0{ 1016
চিকদ][) ৪৪500. = ]}]]9 15 [201[[0]]]100 10[ 8০৫01510101] 0০1 ৮০৭]|[}] 3110 ]010801]7.
[[}} (}})6 08৮31[1185)8118 ( ৫)077 01 ০৪11]6 ) 93078 06 %৮]]016 ৮০31 ০{ 360 0875 15
01৮10200. 11100 2 315 0{ 180 08৮5 200]]. ']]]}0 [50 [81 20£211715 80 [দ}]6 /৯৮00]0}]18]
€০00100% .৮]]121] 03%) 8110 ]}181]}| ৪[2 ০008], [101] {}]}5 ]20][][ 1]]6 ৪0][] 0268]1]5
[0 []]0%৮০ (0৮%81098 1116 ৪0%01[]) ( 00%1]1.%010) 3110.10 [26%4211[ ][ মনি'01[]] 13]]1[]02 1
ঘপ][{([ 50180106 ০611811] ]}]খ]]}]]]9 3এ12 16গ1000. সা}[[] ০2100]11] 1125. ১1]]]]]]41[]৮ [10]
{|]16 [20110 0[ 106 ৮ণ০[]]2] 62001110%; 006 5৮[] ৪[(0[ গ্রৰে088]]£; |16 60081.07 €010011]0029
{0 ]])0%৮62 ]|010]]খধ 010; ( ঘাত ৪া9)., '][0 )[0%462]}0{ }[ [[90]}) £011]1[}, 000 ]]12]]) ৪0 10}6
501]}}}16[. 50180106 ৪}170118][ ৫01}[71€421106 15. 300}2020.1* 01} 016. 118}0{ 0০% 1006
&0001]}018] €00110%. 006. এ4117র70 58ৌ10.02 15 ])21[01[]160. ']]]6 ৪1200] 01{[ *‘501}3.”
{ 71601 ) ]5 )8১520] 10010 {]]16 0[6, 10106. 8৪৪9 1]}26 ]10]2]]{[ 19 1410.60, ]]]1[0 18126
০৫0০] )401183 00100 [৮ 0০৮০৮০০১ ত/3]]; 1001]0] { 0}[}]][]]৩]]]1৮, ৬০০0]1]8, 8110. 1601[11]52
তো[3]{}] ]]ঘ]]}]]19 0{[ 6 ২182-৮০০৪.’ '[]}]9 19, [ ])01]]};, 91}]] ])}[18001960 1] 8
006 300 ়9]19]}{]}৮/ 8৪1[2160 ]0[[]] 06%) {])"* /৯৪981]]6956 01) 1]]6 ]]]86]}{ 0{ 1]]6 1391
08)গ 01 /%*$৮1[) ( ০0[01[103018]1 ]}1{*]}}}) ঘ1102ৌ2[ [06 1]81[[16; €0[{ চক ৪{8 831714, 01] ]]}5
€0০০৪9101) (19 ০]1|01[0]] [0[] 100]]0] {]]6 য][81[ 51]]1811]2.

‘]['0]8951[ £০16 £01[6 ][}[£'(} [)3]]0}] 9]]019,
৫0. 6০. 210.",

(0০) ৮192} ৰ1}00।:--"']]}15 15 }[] ]}07100[ 01 106 [{6-£00, ][[] ]10 ০০152
01 1016 .8৮০0৮০ ১॥8৪01111018] 56০১59107}] ( 5এ{{/0) 1}]6 ]খ18]৭ছ1[3108, 58০10110106 ত/৭39 ])6{'-
[01[]]160 ৮0% {}}৮}; ৬০01০ [])018115 86 [}}6 স|[][26[ 50180106 101 1]]6 ]}01])096 0{ 011€4111£
৪) ]]]}]0000698 |10901]26 [0 ]}6 1টা[[0[0[1]] 01 [16 এগ৮0[]).} /% ৪81)2012] 901'0.01{1 0[[}]]],
{16 "631[] 010[0]"' ( [)))[10080]}} ), /8৪8 11]806 ৮ % 0129][]16 & ])016 ]]}] 06 8100100
8110] ০০৮শেো|[]৮ ]{ স}[}} ৫ 1102." ''/%/ 1]}}6 [৮[3118ঘা[8[0, 1018106]]9 81106 10011]
{}}6 {6 85 4 ৪8[৫0]1 [0 [1[]]}£ 00" %]] 13111 [01[' [16 ০100])8, 28110. [0 ৪০০৮[০ 1]]6
[09])20}{%৮ 0{ []]6 ]]61098.’"// “‘'[]]6 5৪1[]]16 €০1211000]]% ]8 08190 10081[]৫০0 0 % 3 ০01010009
০015000 ; & 18318]]]]}]]}, 5(006110 2170 ৪ ]]0(6চো8৪ 1626. ][1}[0000060 895 621]100620 }]]

17.5০০ /*1(0[6%23, ]318.}}[112[], ]{/. 4.18.

= /*!(2[6%৮0০. 31300], ]/, ]18:4,

এ চ8%, ], 46.15. ৪০০ &৷(৪16০%৮23 ট81'0[[00})}; -টখ দি, 5, "[[|৮৩601, 12). 331.

4 }' 3৯1}3}3 51[0.,. সকক্ষকত্ঠ[খঘ, 5; 5818127})}, 5{[. ৬8003 সশুখি]],;, ]4 1]. ৬০০ ১০190
1২%. 6.16.16.

১ ২}, ], 28.5; স]. 47. 29---30.

6০"][]6 5115101{ [)[00]0; 0৮% ])}[, ঠ)৮০।[[]। : ]}}, 26,

বাচর[0)লেেো|যোখ }}; 3}

০০৪১০ 30086 10.9৪০) 0[0থ0."; ][ %৮/৪১ ৪ [ত0[{} 106, ']]]}; [0108680৮}]) ০০-
168001008 ]]} 31006 1011} 10 006. 2১৪৪৪111652 ][38]] ]31})0; 0) (8০ ০০০৪10]] গে
ভ])}6} 0}}6. এ}101[21) 3110. )0018 1160} 168} 10 16 10056 101006 10; 116 )0}1'-
12096 (৪1311 01 816]. 81181) 01} 016 ০৮৫ 0 116 83}}0, ০0200 8680 106 010]]]
3100. 10018 1]6100521%65 ]]}] [68518 8110 ]]2[0)/-]]18]}118, টচ৪81]৮/ 01} 1}16
10000001086 ০0£{ 06 810, 09%) ( স!0|৩0 50180.06 ) 006) 10.816 3, ৮000[6 0% 8০007,
{16.100 116 10056 8110. 16 ]]180} [১0165 ০০৮০[০০ স'![]}) 5[[ন%৮, /৯৪ ॥]}]; 19]]9
3020.106 স}11(20.]]31[৮650, [21//165 (০৪৮6১), 0785 (160 1 ‘81811]8) 3110 $৫7100)}
(11712604126 5268060 1]8[) 316 গ16[)23160 ৪00 23120} 00 0]6 ০০০৪৪910]], /& 951101181
[030006 ১76৮31]5 31100118 [06 ]€01[1]]]5 ৮/]}}0 316, ৪০০০0৫109£ 10 ৫000]. 17910},
€0110600680, দ্1{{1 {0]6 43 1]1[3.9,---

গ]]]16 দবিয়াপৰ]19 0০ ]7100.৪8}20687 (০ ]]23৮6 ৪910} 81{1-]]}1100 1611810)5
্210010165 ; 600 .0116 0{ 10021[ 16901৮315, {]]}6 ''/৯)/}]31} } 3008", 01 ০৪.6০-০51%৮81,
15 1100068016. 0) 06 1850 03% 0{ 1006 110110]]} 0{ 705 স/}16]} [006 8181131129
316 101], 1})6 70016 ]]]1816 ০৪165 }|]}] 016 9511306 0{ ৪ ৫00016 ০0016 ০৪1169
‘‘0ৱে ৪0710 00020", )00 01] ]}]6}{ 650 ৪0006 2110. 8৪556100016 01) ৪ £1661), 001
51026 02 )]1882, 300 116 )00101810126}0}, 8110, ভ/র0}6[} 101) 10169 0110, 02106
8110 ১$1118."2

(20) ট৪}58 3]}890 :--_]]) ৮০01০ ]}[21810016 *‘ভ1$0৷৮3[{" 19 116 ]010016
০৫৪) ][} [06 5০০0008, 01 5৪ণ০1]100181 ৪528510) 0{ 3 ৮০৪1'5 ঘ0130101]}. ][ ](৩1%[]খ
17685 [16 08% সা]]6]] ]]12]10{ ৪110 03%)"]186]1[ 316 60021, ].6. 6001110%181 08%
(/১{[]). £]. 7. 15 ).' 0} 180 0৪% 020৮07770৮071 1106 15 ])61[01]]120.* ']]]} 19
][} ]]01100[7 01 1}]6 ৪00} ( /১৯01(/2) 3110 1017 []]16 ৮/610816 2110. ৪0001510101) 0
০৪006. ']]]]; 53ণ001106 15 ০0092.0%60 }[}] ৯5581] ৪9 3 81280 1181010118] 1651%৮81 3!
116 ঘণ21]8] ০00011107%; 01102 006 ]]81]16 01 ']31[]0' 01 ''}33118.[! ]}3}]10'', ]]] 1006
1]01]0}])6 (]]6 ০৪006 016 ০612110701019]]/ 08020 300 5[26018] 1600 3100, 16% 10126
[}0%৮1060 1]]8{ 03%). ']}]6 60016 ৪150 [0{ 01) ]]6%/ ০1001698., ]+6350]1]2 31]0
]}]21]' ) "]]]8]}}12; 101]}] ])311 01 ]]}9 16501%3]. '

(৭) ]'})]6 8521}2},61}5, ৪(|| 00880. 50),ঠ8, 8০০০৪ £--

]8309106269 }]6 "]31[10[16 য0)10 ৪1008, €0117012010115 01 16 16]18101]}, 0{ 1]]6 ৬০০৪১
& 7660]]81[ 101] 0[ 16118101] )])0%]] ৪5 ]%13]1811{8151]] 15 10]]0%6০0 0) 4 ৪০010001}

11019, }/, 24,

2 [)3][01]'$; 120810108% 0০{ ট601831 : 1]৬; ৮81[[00015.

ও 96০ /3০৭০৷৭৫৷] 20189 }6০10}}'5 % ০০1৮ ]1106% 0 [খ30016 2110 ৬০০)০০/.

+ &1(316৮3 ]813}1118118, ]$, 18.6.

5 "[]]5 [650.491 ০৮০৪0 10 181] 01} 2150 ]/[01[6ো]}। /0)210) 106 500) €120618 1})6 151,
০00.00 21165. 309 0210) 93%). 3110 111801(; 3216 6002]. ট00| 0৮118 10 1]}6 }[16063৪10৷
0{ €801100% }][ 110% 13]]5; 010} 130]; /20[}]]. ']]]05, 1006 ৫০৭0)1)00% }183 ০০৫৭০ 1006
33৯ণ০080131 ৭3% ৮} 24 ৫3%5. ][]})6 1316.01 2760699101] 15 50.24" }[} 0116 )৮€310 01. 1 }}}
72 ৮6318, /( }}|5 1206 11}15. [১/০০৫২5|001 01 24 09৮5 })85 132}001 113.60 }0) 1733.3 ৮০৪15,
][0030[৮ সত {13} 06 16 ]011310) ০০072001011 (1.6, 10)6 ০3127920 }7107"0902060 ৮৮% ])01|125
০৪০১৪৮) 235 186 5031108 70710. ']]}5 ]]620}5 []8{ []}{5; [৬%[|খ 2} ৮/৪5. 0৪0 16050 85 010

5 18 €৫0।001165 ট.6,

82 অসমীয়| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতৰ্ব

দে 1016 060016. ']])}5; 15 [)61])8}25 ৪ €০০1100100}1}1 0{ 1116 1000-41 ৮31) 16118190).
"][]]}]8 158 $50৮6-0141060 17100 2 96008 :-(]) 8681]0}16113 ৪309 (2) ঠ১700010080013,
[]]6 881026118 ৬5০০৮ 110100162 ][]} 10168.[:8110। 01018 8৪110. [11806 110 981501100ীৌ1 0{
০৪502১. ']]]6 ]}"৷10]}0}1801]18 ৪9€০[ €50}16%/ 11680 3110 0111] ৮8৮00 1[0]10% 116
89178}16118 ০৮]0[ 1]; &]] ০0060 125}৮26205, ']'}]6%) 12০0811186 010] ০116 ৬50]}2161016
1336}018. //, }313100]811 [1650 1185 ]]0 21806 8110}0118, 160].

চু৬৪0৮৪] £ ]']}6 508 .%5818 :-']]}); ৬০৭1০ ]1101৪83115; 1]130 ৪ £6০1012131]
}0])20131 [28141 0101} 35 $৫7720710!' (0 ভ]}}০]}]} ভাঞ]ো2]} ভণ1]0 110 21)}0 ৮ ]]61]1]961খ69,
10608 [0 স্}]]) 31116, ৮0%1016]01 {0 £811) [21265 }[}} ৪10]161), €100. ”][]}19 [10৮68801খ/
50]1[%]৮€5 ]}]; /%৯5৪5৪101 }[}) 3 95118] ৪][6160 1[010]0]}} }[] 1}]6 31]11081 5০011স৪119 (0০01
]018061]15 ) স্ণ})!0]}) য826 11610 ৪]]1]]05[ 11) €%৬০1[)/ }]]826, 22116181]/ }]}) })6 ]]10}{]]
0 8381]088.

গু ।5৪০ ০০8৮৮) (1) }'০1[[[]15১ :---/৯11012110; ০051|0]]} €1]]010]158 £&০2116121])
0100083110}/ : ][]81] 3110 ভ'0ো]81} 51]100]10 ]1৮6 }[]}] ৬০০-100 0}]}1 06810). ]0; ৬০৪1০
]}(213[0016 1081113862 18 ০৪]]160 16 ০13901102 01 116 ]1811035, স/1]10]] 19 10 6 1108.06
61016 [6 ০10218 ৪100 $50[2101015 0[{ ]]6 ]]]8.01"%1}]8£ ]2810125 }{} [6 ])]1806 0
৮৮০1'511]).2

"]]}}15 15 06 ৮০০1০ }স৯0]]} 1017] 01 1]18011882. ][}, /১৯৪5317} [])1১ ণিগা। ])[6-
৮ 3]9 ৪5 81580 16 এ4503[4104 3700 90707} 101'[0]05 }]} স/]]]2]]) 110 ]01]] ৫61610]0]]%
00 3 ]3131]01] ])[165', 15 16001160. '][]}}]5 158 2%৪৫০01) 1016 €0518)}71 31101] 1]]16
]]][[18132%/931} < ৪108১ ৪31[]008)11 16%) 316 €0০0111016161৮ 1011061 1]6 }318101]18.]
}]]]]06211062."'

(2) €408194 [৬1৪86 ৮৬৪5১ ৪823101590 [6 [2800106 01 1]]6 ৬০৫1০ ]}0131]5.
'[]]16 01006 ত৪৪ ]]6৮610 ৪ €1]0}19. 5]}}৮ ৮৪৪ 3 [01]]}/ 06৮৫10[7%0 .ার]ো!৪1) /০]]-
[00017.20, }[} [[|0(; 10081018.021116110। 01 110086-11010 ৫00169., ৬5106 195 025012৮66০0| ][} 0106
৮০৮৭৫ 0[ 0}6 ]২ 198-৮০0, 8৪5 }৮/ )0 013 (10]]%) 06৮6100769 ).* '][]]6 ০05গ[গো। 0/
$৮৫)'৫77})৮0/0ণ { 1]81119822 02%) 521[-১০61601101] ) 10561{ 216010060 1006 1028 0/{ ৫্ল)810]
]01811188£6. ][]]} /৯5৪৪8]]], 101]]1}6 [16 ০0500) 01 0161 7819 01 ]1]0]1]3, 020]} 0075
310 21115 306 ]1[008101160, চ/]]26[}) 06%. ৪16 ঠ£1া0ক%]}] 002. -]]]}5১ 15 ৪150 1016 ০0৪00)
ড){{) []}}6 সৱ ৩5611, &োখ৪]৷3.

(3) ৬॥৭০৮৬৮ ৮০-7০৪৮৮৪৪৩৫ :---/৯))0118, 0]6 ৬০0)০ ]]]013115 1০-10.801]886
0] স11100%/98 ৮৮৪৪০ }{}) ৬০৪০০. ][[] 0106 ৮০৪০ ৪ ৮10০৮ 15 ]]]5 ৪00169520 :---
[156 012, 0 স/00]]18.00, 0})00 ৪110 ]%}018 02% 0116 %৮})096 ]]6 15 80116 : ৫0016

? 56০ [/[&০0০16]1 31019 €।[}'53 ৬ ০০16 ]0902%, 01 ]খ 31165 ৪110 ৬১৮০৮)০০1৪.

3 }|8£, 10.85.36.,

‘ঢ[018000}ণ (6 ৪538॥.00৪83(৮8%৮8 1083.911) 8%868 1028.৮86. }218.03.511/৪.003. 681, 8119.90
53778 ৪3৮0৪ [2011100]}]}} 1118} %৮31]}[৮80016810812810)983/৮9 ৫6০%৮৪]1.''

+ ৬৫৫ "[1]}6 [10131 ]ন01[65121, ০1, ].)%., 2. 799.

ক_-_][46 }}}; 3 ]ন{3818%/21। ৬ 3116%/---টা৮। 8, €, ]প0০০৮%, ].}7.5,

1 [)0}][]}৮314]}}।ণ 2৭0100800;ণ 1) 6. 15স5; ভ!ৰ৮৪৮350][}; ॥011712৯58, 8০1৮।1016.
টোন} |$]})&।| ]}}{{ [20477]; ৮৩) [ই1]18(6 ১})ই8০ )0110$585 (85%) 3৮100]]}''-_] 1, ]10.85.21,

1খ""ছ01)0শো০][খ || 33

10 1026 স০10, 00 1৮08, ৪৬৮৭%) [10 ]})/ 0630 }10969110, ৪100 ৮০০০6 1016

চি 0{ [}}}}} ৮}0 15 1( 110 ০01395[) ]]%৮ ]1110 3110 15 স!]]}})86. 100 1]13211)/ 1}166.'’!
০016৮ ৮০৮৪৫ 010 1]]}6 ][২18-৬০০৪+ [6%৮০৪15 06. ৪101016110 ০0900] 01 স/100%

11081113862. ৬৪%৪17180}181/3 €%01211715; 6 56০০0 ]}116 0[ 10019 ৮০1৪৫, ৮12.

"100 = ৮৯3]}]} 8৪%0003 ৮10|1840, 1৮৪8 026%98181]1) 10081) 118 ৮০৫৪ 00016
8৪0118.50103.’’

"[]}015--

‘৯৪ & 00% 5 019[70560 0%210059 161 1}09869110'5 01067 ৪0 0}}6 [116
01 €10.01730০011018.7

[015 311016101{ ০05001701 01 ত/)00%/ ][1181119882 }]5 [2[6%৮32]2110 ৪1110118 176
দম ০951[2101। /%/'% ৪115. = ][}) /৯55৪]] ড'100%/ }11810118826 15 8011018 01} [[0}1) (11116 ]}]]"
10012100.01181 810008081} 1]0%-3.-0:8৮5 (006 .620.008060 }601216 1001}; 106 (0 66 0110181)11160,

98628] (208022 :-_']]}৫ ৬ ০01০6 ][1]0181]19 015[20560 01 0}16 0630 21061 06%
গো।৪00010} 01 00118] 01.0) 0[0%1]1[15 1} 3. 101]1]}1]8 516০3]].; ][[)} 0116606 ০গে'6-
78001} ৮৪৪ [6 2217213] [80006 {} }[010161[’5 [{006. '][]}6 01665 ৪00[20
16. ০0907} 01 00111 13120 ]]}] ']/ূ/০০167}' 176. ']]]6 76219518115 1][6%% 3৬৮৪.৮৮
{16 0630 10 ৮০6 ০3211 0[2} 0৮%) ৮৷|(0[125. '[]}6 /*২5৪৭111656 015[056 0{ 16 0690
10 3} ত/৪%৮/৪8, ৮12. (]) 6) 0601100898, (2) 06%) 010স/[01[086 1[]. 3, 10100100}1016 51[681[[1 ৪110
(3) ৮6% }}[0%110186 01200 3%8%৮ }}} [6 ]011616 10.066 63021) ॥0[2 00% ৮॥]001625
8৪110 ]80108]15.

[{ ৪0010 06 1[61002100৮62160, 00.80 1010 3৪৮0011811018] 1166 1{)। /১৪৪9৪.00। ([01[0খ%
16017 0630 11100 116 }0012]6 0£ 010%1[]) }1র}} ][} ৪, 101]]]118, 5[[63]1], "'][]16
/৯৪531]26952 000500}]}) 3[2026808 0 066 ০0% 311016101{ 8110. 0৮617008081}0[ [[01]}) 06 011"
£1[0181 ]101]16 ০1 1]}6 £২[৮৪1]9.

চ)12০15802958 :-_']}} ৬ 21101090 0{ 116 2.610-/৯৮০০৫৪, 1180.215 ৬-2] 1.
0631. ভ10}} }]]}[20110)/ 311511186 {[01]} 0016 02680 3110 116 ৮৪% 21 0115[26111118 1|,
০10802060{ +] সাঃ[]) 00110163110255 0{ ৮০021} 00118; 11]16565 3110 (0180061. *
ডাঃ[]1 0০0127112010 001106. .০00110-6)101).*

(৪) [2৩৪৮ :---'%}}61} ৪ 11191] 01695, ৪58 ৪5001] ৪5 16 5০00] ]}}185 1281.20
10111 (16.600, 1016 12780 [খ0৪0।। 01 00756 [)27886 ( [27806-46721071 দে ]}6]} })
13115 0701} 06 02680 [1[01]}}] 016 16810115 0{ 116]], ৪100. %/[106৮6০0 (61206100110])
{0001168 6 ৫০096 066001165 1001101691], 3110. 11181.65 ॥111016811 ত/]0010806৮61 16
[00011695."" _...,,,..,

‘][1]6 12786 15 6%["০0]120 [101] }}6 ]}%118, স/})0}া) 5]]6 }189 61220 01008)

71 **[]0100৷৮3 1]31৮301]}}) }}৮310}:311) 8213501706 1307300 ৬$০$৪ €111,
চ{3803813012592 ]1910150503%৮2931]। [3 )0][]23:1}{[%৮3:1130}}} 5৪3[[01৮00}) 00]. 18, 10.18.8,
এ [818.--+( 40.2,
3 =) 3৮2৮৮3 ড31%8. 11118.013170713। ৪:01. 6৮313 01৪10[ট6])[8(21811[}1. ৪৮1}1[110)}}1
৪1000 ৪37]116108310812." ৩৪৮৪1.
4 86০৫ ]২18-৮০৭%৪ ?(, 17.13 : +, 18.11 & +. 17.10.
১} ৪৯০6০ 8০০৮5 ০1 16 80350, ৬০. ]%. ““][}}6. 2'2710-.%৮৫%13'' 60% {}],

1231117.6506021'.

ত

84 অসমীয়| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতৰী

0600..00011800 স'}[}} 16. 0680, ৮) 3 [00639 ০{ স৪৪8}11165 অঃ} 0%’9 11016
(261.0-007162, 590]190010-00%70)0 ) 3110 স।(]}] সভ৪260 0011106)1168 স(]}) ৬১৪৪-৭৫
(৪ ১000 008 ৮৪৪8)]08)''., /১৪১ (06.[00095 01 6 ০০10108.81প0 13 }[]} 1006 ৫০0১০
[0 {1050 ৮০ 01802০560 0{ ৪0০ 1030 0681} 18%) 1100 50680 3৮00804. 0) 0019
02011} 6. 010 ]000-80100681} ০0500005 ]}3৮6 06610} €০1001606]৮} €108008660 ৮)
গৈ'0319077., = ']]]6 ]00০0-৮:0170068115 10061 60100 1006 ০০1096 ০৮ চ0়া[1609 10:
000 ০0500008 316 1610 00 ৮6 ৪৪০1011681005 10}, 106 /৯৮৫৪0৪, 00010062 195 0560
10} 0168119118, 1006 0110168}], দ%/]}]2]} 3, 1080} 01658 1006 [90 10016 10 00 135 100
(310. 000 1016 €০০10090 ৪1010 10 20110} ]}}6 0056, 1105106 ৪110 ০০091026 খগ'](|}
]0110028 [00]}]0। 00]. 1]6. [806. "']]316 [761010100165 ৮0100 ৪16 1250/1; (881]8০0),
৩11201]}, 8106.370 2003681781180(6, 160} 8৮808; }1]} 1}}6 1]]1886 106 ০০1096-
6072708 [761101[]} (]016 16080]181 টয705)}718/72} ( ০617210001]}) 0{ ০1০83108118 স1(}} }}0165
008 ঘ00০18100110, ৪0006, 6007%1262, €02.) কপা}][}1। ০০0086ণ0৪81020, 06007062., ']')6
£১১৪৪71656 096 ০০%৭০৷18৪ 1017 013902111018 1006 ]10086., ']]]6 ০০109১6-৮6০৪1218 £}]
৯১৪3), স]}2ো। ১০০৮ }}} 006 ৮}]]886 31060 10810018 ৮80]}, )01}{)/ {}16101861%ম68 স')[]]
{{6 }811700160 স'|[]} 32 0000016 04 10800}; 01} 3 01606 €£{ $50(01}6 1} স]]}}1 966৭9
০0 ০০007} 9110 01). ]0064263{ ৪16 0000. ][} 01]]60 16906009 16 /৯০৪৪11006292
€05001]1 15 8111109[ ১11]]1]]817 [0 26110, ০00810001.,

[16 ও10:0168122655 0{ ৮০060; 00108 10.6100868 :--/১০০০1[0]0£ 100
200-১৮6 1" ] 1] 10.6]9565 ৪16 ৪21}। ট)[_/৯]})[]]}0810, ০8]260]3]]৮ স'060. 0]স6% ]8980"'
06900 {}]]৮ 05038] (006 (০[ 10866 08৪98) : ]]6064016 2 ছা0[10[0], ৪9 10116 8৬
॥06%9.1850, 15 ॥10101601} 8010] [2099685620 0{ 016 02110} : 9}]26 ]]]08{ 06 }06[)0( €সে।-
1160, [810 [[0[} ||16 [81000] 11070} ]]6[' 1000}} ৮০০10 0০016, 3118 [[[0]]) 1]16
{১ আ010]} ৮ ৮০) 100}; "0010 }1})016 ; ৪3}16 ]5 1100 3110%60. 10 ০৪ 8৪9 ]]]00]]
৫&১ 3116 ৮15]168 ( |167 18010} 066110186 11020 (0 8 (21898 0£{ 01%; 01680 ৪110 4 10189
০ ]1080017) 88 6. ৪[[210[]] 816 ]]}186}[ ৪০801[6 ৯৮00]0 ৪০০00০০ [0 06 1161109.
120 10090 185 1100. 81৮61 10.20 [[0]]} ]]8110, [0 }}8110, 60015 17095260 10 ]16[ 11'0[]]
৪ 015081106, }}} এ 10116 16061} (01 01395 ) ৪[2001},) [8৮611 ৪ ০1119, ]{ })6 ]]85
106000.60. 61, ]দ005[ 0[0100100 1006 116 .0[ €1681191118 ( স্।|} ৪0০0), ']']}6 $21126181
[01৮ 195 }}8} "‘স্]100%৮62[ 11085 1000160 ৪ 1)%88117} ( }0}]61]9[[0005 ) সত/01[180} ঠাো]819[
4£১8]) ])}5; 0200) 2110. ]]}5; ০€1010265 সত/া][[]1] 0০0%762 ৪110 ৬৪121.’ "']]]6 10]21]5[1[0100)5
00160} ৪16 ০16811560 86% 106 0)1056{[ ( ৮300018 ). ][]) ৯৪৪৪8} 500}] ৪ ০০৪00]
18 $1[1]] 11810]%৮ {19110৮%60,

(০ ০8৯৭-৪৫৮0, :--/১০০০৷৮৭)]&, (০ 2.200, ০050001--"‘& অ'01[0181} 001]118
006. 10[50 00066. 08%)5 20020.902]14621). 15 }[) 01861 0[ 06০৪.[,., ৬]}16 15 300 ৪110%20
০৮2) (0 0110 %/৪(201.10101699 9116 18 }{} 08106607 01 06801, /৯* £1680 1816 19
]18]}.1[20 [0 }].66[) &%/8৪৮ [6 {12105 চ/]}}0. [0156 1611 ৮0000050 621(0109 10 181]] }}]61
300 }}2ো' €1]110.'' ]}"0[ {]}[66 ]]19211(5 5}]]6 15 1600 ০01111160 10} ৪ ])8111001980 2]3206
10.51062 01১ ])0")096 0৮000 {[01)) 1}, 01680, 06905 3100 06108 (966 চ886810 খা].
2.20.0-/১৯'৬"০১0৫& ). [6 /৯১৪০৪296 €০০৪৮0]}} 13 8100.090 8}1}6, 07) 106. 000.6 9
51} €০10[0111607162110 185 5 0895.

(0) ৫5 100 00085 16% 316 10006 01 11685 0০০৮1) 0০8160 ৪০০০]100
(০ ([}68{[7 06206 ০{ [06060803861110৮ : 11608] ৮৫০৪১৪6]9 প্লেযযা 866 ০16311560, 6811]}601

৮ ৰ্ভ্
[থা চ01[)0/)ণূ্ে০]োৰ ]][ 35

৮০১%০। ০৪0000 : 16816 }5 [00016 6৪81৮ ০€16311560 [0}} 006 সত/০%৮০1) €101009”’
( 2€70.0-/১৮০508 :; 56০ ঢ}'315910 খ[][ );, ']]}6 /৯৪5৪111256 ০0901) 15 5110]1181,

[02888 :-- [61010] :--']]}) ৬০০)16 ]1(6180016 77226)06131 10.68115 3 ৮/০1}1811"5
817016 00. 107020-58010 01.83 ট18]10180118101’9; 10016. ']]}]5; 01695 0{ 01160] 15
51[}]] 1[}] 052 11} /৯$5৪]]], ]{ 1656100125 1016 80%] 0[ 1006 ]1100-[:00100681] অআ'01}]61.

080885270০5208 (]) [৬৩০8 :---৬০010 ]110181]59 ৬৮০1০ 77707} (-==]০%০]) ০0 [76811
00.1.012107070, 1080110; 00610. 01608. পো} 19 50]]] 01) ৮0% 1} /১০০৪৭11]656,

(2) 88 া0। :-- ৬৮০৭।০ £2941 180168015 81)}1605 ০01 3110.125 ঠ0ে[ পোত ০{[65
[81185 10810 ]0]6 ]]81205." ']]}}5 15 ৮ত/০1[00) ৮6% /৯5৪৪[[06256 ছ/০010161] 100 06 2165]
08). [8৮০10 ]]]61} ৮/০৪1[ 600777-280/7471$,

(3) [( &৮৪ তা -_ ৬০০1০ ৮০০ & 4717৫ 1]]681[]5 5011]6 11010 01 11630 ০1 €81

07.001200.{1 ]<৪[1৮/8. .0[ 8£010 15 ৪ সণ]] []10%/[} €631-0110811161]0[ ত'০0]া[} 0
/৯*১১৪111682 ৮৮০[1€]1.

0৮0৮2 :--]/[20) ৪1006 1006 ৬০০16 ]1}013115 016 01681 ]13}1 10116 3110 }1]}
87810 (£09079740 == 0০003 ) ]1]6 016 ৮৮০]]121]}.; ']]]]5; 18 ৪190 16 ০৪৪০ তা][}] 10]6
£৯5১৪101686 [}[) 10 126 [)"6961]{ 08%). ']]]6 20008060 /৯5০৪01)6256 10% ৮৮০৪1 ]6{'
]}1811[ 51010 }[} 1}]}1080101] 0{ (}}6 8%610831626১9.

০৪৮ ৪0৭ [28.0৪8 :-৬০0]০; ][[]00180}5; 0520 (7606 3110 ॥5/4/10[{[]} 35 ০০০18
2015. ']]}6 /৯৪০৪]11656 (পেঃ।ঃ ( £611603]]}৮ ০91.020" %916 €০০1%0}116, }"2[) 8100 179}
(£ৱ্োণেম]1}৮” 018 60855 ০০০18 00) 316 02181] 0/ ০%৮621৮093% 0096.

[৮1০([০৪৪1০01 £---

(1) ঘ%্৩গস।00৪ ;--/১০018 }6 ০012 ][10180|5 [16 ৬01]; ০[ ৬০৪৮।।18
৮৪১ 116 56০81 ০৪16 ০{ ৮৮০1)]21].;* ']1]}1$১ 135 951[১৮602৪8]]%/ 16 ০৪৪6
11} £৯১১৪]]],

(2) 5800.037 :---৬€০০)০ [11018115 0560 166]10%9 01 0105’ 1631016195.) ']]]68
/১55৪11)256 ৪01]]}] 056 1160}. ]836})1]= ৮০010, /€6ঠগা ( = 3 1166016 )
19 ৪1950 }[] ০010]11101] 0096.10

12৯00, ৬1. 133.1 ৮৪0}. 5৪10, 1, 33.5 : খৰ]. 2.27,
"= [9ূ31)।-৫1142. = }[1%, ], 122.14.
133.8 /%(. ], 29.1. [86 /*৯5৪৪/]3656 ত/01012101 ৮৮০31 [10 1}} (8০11শো51]%) 0/{ 8০19

300 [06810]) [0000 06100 10.26); €৮০0) 00 1116 [02[636010 0৪%. 2৮621] 1[]]60} 0161) ৮/০৫[ [0131]1,

৩}, ৮. 53.11 :; 53.4 : [, 116.9 : স]]. 56.13.

। ৪৫০৮ 1 8০৭8০01০1| 110 1} ৩;(}}'5 ৬ ০016 ]002% ০01 [খ ৪0165 3110 ৩৮0)06605 [২।|0, /%%, ৪5.8.

১ টই।৮, ১0, 114.3 : }, 114 1-5.

৫ চং।৮%, }], 1.6 7*৯|)}.)0"4/ }]1[. 4.53.

7 0). < ]}}, 6.17,

ম 11. %. 7.42 : স|0/. 2.52 ঠ২!8%, }, 923.

$ ব।%, ১%%(, 722 ]/13060071611} 3110 1|€611])'5 ০6016 1110০%; % ৈরঞ[[165 08110. 500}601,

3১ {1[(, ৮11]. 78.3,

86 অসমীয়| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

(3) এ1€%৩11০%% :--]]}6 ৪10 0{ 71008)0108 (প)/7134 ( 01118106110 01 8019)
৮৪৪ 10}0"%1}] 10 1%6 ৯1৮ 3118 61016 1006%/ 160 10611; 011811181
10006, ৬০০)০ 77207641 ( 0111811161010 0 £2০19 : &ে. তঞ৫৫0/02.7720713
7 য়ে?)6&)'0 ) 198 '[]]6 ১৪]}16 ৪5 ]8[01[0}--7121/143 ( = ০0108102110 01
8010) ৪110 /*৯5৪৪101696 (৮! //73.

[৮০ 1})1601128 :-_"][]}6 ৪৮০৮০ 0131801061250105 111010806 ৪8৪1] /৯১৪3৪311]6956
০1৮;112800101} ৮৮})}0]} 158 5৪5111}]}3/ 12 0180 104 6 ৬ €010 ][[10181159., ']]]6 ]1118015016
০০001840618010118 85 8180 }}6 1)81}[1615 8৪110. ০050011]8 16[61120 00০ ৪৮০৮৫ ৪16 ])0-
ত)” 0066 [0010 }[} ][0018. '][]}6%৮/ 56610) 00 5110%/ 180 1}}6 ॥2311085 ৪816 1076
০68৪11১650 &1 7৪1} 5৫1[1215 }[) /৯5531]]]. {10% (16৮ ০৪016 00 ৮০6 ]]1606 + ৮০
{}}€00168 ৪16 705518616, ৬12., (1) 10080 00694 ৪16 1006 ০68111650 2.%910 }10}]}}181381)(95
10 ০৪006 11100 [13018 [1010}) (]}}6 ৬০৪0 000 ৮০৫ 18621 011461) €8৪5(%৮৪10 11100
১৪৪] ৮2) 016 56০০0 ৮8001 0{ /*1/31198 %/}]0 ০৪016 ৪০1/085 1]16 ]]011]]2ো"}]
[[00012105 300, 51680 111{0 116 11120016 ০০৮০007)/ ; 01 (2) 10080 06% 21106020
৯৪৪80}, [018 016 11010}, 000808]) [1060 ৪110. 0%৮০1[ 1076 35565 01 1}]6 [}}}1}818)8.5.

"[]}6 1180 12601) :---৮€ ]}8%৮6 9৫০1) 360%৮6 ( ১০০10} ] ) 1130 1016 5০০০/1৷0]
৮৪৮০ ০00 21) ৪1) ]}]}[0}}81811[5 1)05]160 116 631]%৮ 5০21[]61[5 00(%৪10 }[} 3 01062-
11005 0) 01610 50260." ০0]0016. 8100 11821 1]011000215. '][]]6 130061 1180 81208."
[610] 130 ]}{(61800106 10007. 301) ]201650[ স/][]} []]21]], 8৪1} }[]}) [800, 0}}৮198101 0
০৪50৫৪ ৮৪৪ ॥12}110%৮[}8 (0 11610}. '][]}]6 ৬৫০০] ত/৪৬৮০ ৪৪ 8 £8180081] [0০6৪8 ,
€%0602011018 ০৮০৮ ৪৫৮০৪] ০০10017165 8110 8৪0 01[[61621}0[ 61[2001}]5. ']]]6%৮ ত০16 116
৮০০।/০ ]}1018115., "][]}6 }4811(95 ৪1০6 3৪00981৩1](]1৮ 6 065021108.01(9 0{ }]6 €63111651
00 1180 ৪৮০ 0[ 21) 81] }])}1]}1018101[5১. ][ 1১ ])/00688ট6]62 10080 1]} 1}16]1 }11810]}
689(৮%৪810, ]]9৮1[£ 06611 01৬61) [01[%/310 ৮6% 106 ৬$০০০10 ৪৮০৫ 0{ ৫1৮৪1}
৪৪6[0618, ৪5006 01 12611] ৮6160]1[61) [81160 (:017010281])/) ৪3120 }1]10৮260 ৪5০001}1%/810
200 €6002120 016 11]0011031101008 ০০০1৮. 0{ €2010801,; ৪110 53100681[001, %৬/1)}]6
{}]6 {11810} ৮০9) ০0০010011020 00611 011%8,0 1008101}) 3100 6€৮০1)[081]%) €10106160 /৯১৪৪]!1
৪1710. 5}21680 ০৮০৮ 1]6 ‘'10%৮61])/ ])28]2]}1811 168)01]}*)' }[}) 1}}6 ]3181)1113]1)20018 %৮৪]]6%.
][]}6. 1811880886 8৪100 5০০১৪] ৪%/5(2]])] স/]]]0]}) ]]6%)/. ৮610008]}[ 11010} 10161 011811781
}}1071016 [18৮6 }100 6661) ০811.0613020, 001008]} ৪2695 ৪101008]]) {1651} ৭৮০৪ ০0{ ]1)00-
৮:07006০81) 5০001218, ]}6 €0106 ]1)0181015, 13021 17001020 10100 /৯5৪৪[} 3110. 11161860
10} /৯৪৪৪101656 ৪800160%.

[]}6/6 15, 110%6%৮20, 0016 ০0}০০00}1 10 6 ৪০০০0০০0৪1106 01 {]}}5 11601).
ঢচল[0011 $3138030])3 818]}1181}8 ত/০ 16310} 11180 }00181310101) 01 106 1৮৪1}; }110
৯১৪৪] 15 ৮০) 16৫61{. ']]]616 %/৫০ 11102 10180 / 176.200 ]প/13.018%43 01 ]}]6 ০০001)
0 }'05৪818-৬1061285 ৮৪১৪ 380 1050.01) []}6 ৮8৪10 ০01 16 5৪185%৮900 11৮61, ]*116
(1.6., {}}6 [6 ৫6৮10) 5৪160 [1001 (16016 €৪১[(%৪170 €০1॥86ণম৪01118 1116 €35102171]
ডা০110 ৪৪ 1817.85 016 ॥0813800%98 (01 0৪100 ) 11৮61, []ড৮০100৪]]) 106 {{{[6 ০105560
16 9৪031))183 ৪0 })>}8০০০0 ৬ !0০৪]18 ]/3008৮8 সা)(}} }}15 11650 00০00811018 10} }]6
০০৮); ০৪50 0{ 008{[ 11৮60, টা[0}} 0380 0106 ]818}}}1181}0}০ }11{1]061206 সত/া![}) 811

1 [২18৪-৮৫৭৪ 11. 18.17.
2 $৪1809.088, [831 3.}){778118, ]. 3.3 14-18.
০ 96৫6 "১3083, 818177781778, ]4%%, $.2., 15,

যাখাঞ0ী[া))002}10]খ ]] 31

00600. ০০001০; 5)51[6} 01. 5৪০011{1206 8৪110. 50০18] 5) 50200 [1680 1000 ৯৪৪৪7},
0০৮, ১৪030808 8131)10081)8 00, [0% 016 11806 0{ 1080, 106 }01৮৪9101) 0/
}917180008 ৮) 06 ৬০0)1০ ][0018015 01020 (6117 1680617 ৬1028118 /[ 318.৮3, 15
358181120, ৮2%) 2]0010600 সা][2[81, 10 (16. 18060 [76100 01 }}6 ]/3113৮}81818, 01
}[}] 30% ০৪৪০ (0 016 61109 ০1 1016 1156 3100 :501280 01{ 83.0001}1510) {1 }1{5 গে৪016,
006 .০০০[000)৮/ 0 }০১৪]8-102]135. 0} 1006. ০0120 }1300, 0]16 ])[100}01%৮6 1931180886,
16118)1011 3100. 5০০1৪] 5)512]]} 01 06 }0৪11088 ০{ )0311)28101}8, ]]8%৮6 1101 )6{ 0661
1811) 5৮0০0০৮০০০০০ ৮67) 6 5০০1৪] ০০11010}0115 0{ 1006 6010 ]11018115., ]{ ০8110,
[0}6161016, 06 ৪0000920 1180 06 /৯১৪৪101656 ০ে৮)]12301011 ৪100 ০৮0]001[6 ভাতত
ট700800 ৮6% 0006 &)/21158 0%৮০1[ 026 ]100110811) [235565 01} {16 ত/০50 }{}, 16০6)
৮০৪1৪.

]]}6 ১০০০০ 00601) :---][]}}১; 1601%/ 8৪]1206815 10 ৮6 10016 [0008698016.,
}1[0]]] ]}6 263011650 0025 ০0)1]]0111080101]9 060%6261} "[1060 3110 08 1108100[28, }13%6০
০611 11811108}020. 11116 81180808108 ০{ ঠে[]81[0]028 1188 06661} 6%(০01698 ৪95 3
87680 ভ31011017 }}} 106 [/811806810808.21 ]}]8 ৪1100৮ ত/395 €০1}70820 ০1 188.5,
€001}101696 ৪110 1]]6 1760[2]16 11180101116 1]]6 ০০০1}1[1]165 81008 16 ০035001 1006
[10131 ০০০৪1]. [15 ]010.6001}} ][01010069 (16 ৮}}016 01 ৪1101211{ }ওএ]]]810[28 3170
28058 .0[ 0]}}1008. 3110 2%(6210020 100 (02 1৮660." [815 ০৪118] চ/৪%5, }'182]/01[]512013
( 1100211} 088180). ]}180 1]}]6[6 06620 110 স/৪)/ €০101160008, '][106{ স/1[}} 0300)811
116 ০০০18 1100 18৮2 10160 ০৮6০1 [6 ০০০0100/ 0[}) [0 [06 09০0011031% 0{ '[}061.
]300[ }{[ 15 3 1]80[6[ 0{ €0100000011 }])0%/120.26 }[} /৯৪১2]]}) [])3{ 00606 216 ]})1}0)}]]-
€1306]6 7255695 ( 01 00315 ) 3০0055 106 ]]]1101819)25 8110 131101211 ]]}}}$১ 061৮%661}
€০0001-821,87 3100 }7818501810) }< 0110, 951[2201]8]]}/ 011) 006 1]}]]93 ৪310189106 106
৪ 11[00]}১) ৪00 [)29118112 €115071008 0৮61 স/}]]10]} ]}}।00310165০ ৪110 ']}1660811 ])]]211[0]5
০0116. 811010881]]৮ [0 /2১১১৪[[1 }][}) 06 ০০19 ৮/০৪0]]21. ][][ ]]8%৮/ ]05 866 131.610 101
ঠগ1[081120 8180 {}}6 68111650 & 1৮21) 56[[121'5 1[]310]1]60। 01]1008]) ']}1660 8100 ০109551116
{016 []}[1018]8/৪5 ]2080160 100 £১৯১৪৪][]], ']]}9[ 1])}8$ ত/৪৪9 1116 ]]}09[ 1}10ট038৮16০
10006 1031210) 0}% 1016 }3]1085 ত/]]] ৮66 €৫%৮1062110 [1010] [16 10110 %}116 ০৮১০[৮৪10}15
0 ৪8 80630 ১০110181, ]২৪][2901])* :---

[16 ০0160 }{0001৮6 0{ 6 ]]]191380101[] 01 7600165, স']}10]}] 1011}]9 0116 01
{}}6 ]]}0510 }}]}[৮21[081]0 18010015 }]} (016 11500) 0 11]6 ]]|1[]]81] 1306, চ/৪৪ 5০৪1011[%
০0[ 1000; ৪110 [6 ০1316{ ০৪৮5০ ০1 10015 5০31[01[৮/ ]}85 }]) €61010172] ৮৪319 0661} 10]6
ঠ180091 0৫০৪10০৪[1017) 0{ 16 13110.

কু ঞ্ষ ঙ্ৰু ৰঃ

“}_*%1)1078010205 10} 861001}150571 3110. 5615031) ]]8%6 ট100088]}10} [0 118}{[ 106
[001077160"058 01 [7850 গ্রেখ]]123001]}5 এ(18]) [0261151160 66038056 ০[ 1016 01)/}}1£ 0}
0 16 12070; 2100 360৮6 31], 0}}6 1€52৪810})165 0] 951[ /৯০16] 5(21][} 0} €01012656
'][[0[}6911] ]]3৮6 500])160 05. স}1[]}; ॥3(201815 3110 00956[9300115 [['0[]} ভ])10}]

হম” শশী ন“ জজ 7.

1 566 ৮৮০৮2/'১ }}|50007) 01 ][191::0। ([এ0(6[3[016, 0}. 116-138.

2 5০৫ 91 31,810} 81 313; ৭৪৮)৪ ]).. 0880৮. ৮খ, [)9)০৪3 }.. ০2805, 1], ৮ ]|}], 1.1],
[.)0%, তে].

+ ৪০০ < 11[010 $8591718"3]} 0%/ ]), চ}. বি, ট8118[000]}10[)৫। 10) 8%৮81096. [). 111,

1 9৫০ '‘/৯11616210)0। 10913'' ৮6% ৮. ], ৮১৩০%৷৷. 20. 26-28.

88 অসমীয়| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

(( ত)]] 66 05510616 6%৮০10.00৪]]১ (0 /[}[6 (6 11510) 0{ 02810080101] }}}) (115 281",
0০ {6 ৮০৮10 !(}) 50116 ০1170001081031 [)[601510}}]. /১1০]1801081081 ০%৮1}060106
10৮65 (806 10005 16810) ৮৮}}}0]}; 15 20%/ ৪ 18110116595 0295610, 10} ৮}10]} 1}0 ]}৮118
66}08 ০৪1} €%150 ৮6০৪৮০৪৫ 00 006 ট80172)1018 1680 8৪100 0111001018 ৪5811050011115 }[]
50}1)071160 81000 06. ৪1006 ০০1 }}}) /}][1(6৩1, ৬৪৪ 01106 116 568৪0 01 ৪ 110011810106
০1৮)|1230107} ; 81010 16 85000%/ ০1{ 016 সা1|।(0610} 00608100610105 ৪00 ৮৮০)%5 01 81,
01500%৮621620 ৪0 06 ৬৪01005 ৪1101613}0 5৫৪ ৮৮[]10}} }})8৮০ ৮৫০৮0) €০%21]0160, 95110৮%5
{180 (10656 51065 ৮/০৮০ 3৮৪1100160 016 ৮) ০16 ৪0 0৪025 ৮৪1[))[12£ [101}) ৪6001
{6 [50 01001) 8.০. 10 10}6 ]]}{]{]}} ০6101001). &']>. ']]]6 1100001081106 01 10696
০৮৪5০1৮%৬৪(00005, 858 ৮6৪11018£ 010} 06 ]}}5000৮ ০1 ]13013, 1165 ]}}}) (]}6 ০০105106০1810101]
0280 105 [1656110 150181101} 01} (16 ]3110-5106 ৮/৯৪ ৮) 10 ]110681]18 ৪০ ০০10101602
11} [01]}1]60 }[]]65, ৮/}61) (16 }]1৬€1-৮৪]]6)5 8৪110. 10001108111-028.5865 01) 1}16 €8৪51,
8100 ৮০৪5৷ 048 6 ]}}1111818%/38 ০৫০ ০0061), 8110 ]161) 116 81680 1118]1-1"0809
1680106 [10] €2)}018 (0 [1018 011 {}]6 €৪50, 3100 {[0]]] [11018 [])[00.61) }361001])1903]
01 /*&ি)8111509101 (0 }7০া8518 818৮0 ১০ 011 {0 188010}26 01} {}6 ৮৮০৪5(, 11001 ৩101)
3{[01060. 3 ০০115081)0 117681]59 ০0{ ০০110)010)0101080101}, ৮6800 .৪]50 0611]01010(60, 106
10018180001) 20% ৬৪50 ]1]010100068,

‘[]16. ][)৬80218 [{'0}}) 1]}6 €৪380, 81680]৮/ 8৪5 106) ]}3%০ 11]1001[{160 116
20010100102% ৪100. 1016 1811808825 0য 10018, 18৮6 1610 1010 6110.010116 66010, %/}160]161'
1]}} [}6. ৪0৮8110610121){ 01 ০1৮})]129301070 01 11} ]}(6180016. ]]]৮৪0215 [1010] 1016 ড/০51,,
01} 006 00610 ]18110, })3%46 01602110010160 1]})6 0]1818200617 04 116 %/]1016 ০010110161)1.”
"[]]6)/ ৮০০ 006 [)1"8%৬)018115 ৪10 &%1%/8115.

][ স।]] ৮6 ৪5০61) 0180 001 $000209510101}) 30০00 1006 ৪5€০০110 1]]601% 159
$10011001]121160 02% ]]6 €%৮10611066 ০{ 006. 50018] ৪5%/51600} 0{ 116 }311085 ৫০% 1116
[]}[]1818%/25 32110 01]16[' 18068 8110 8150 ট৮ 11}6 ]}[1810015010 31110}1{/. []/[[. 8, (2
4০৮৮5 ০0[ 06 1110181। ]}"01680 5০1%৮1066 }185 5]}]0%1}1 01180 11} 10৮6 "]'0}1]5 ৮৪]]6 8100
]31010158617 88৮৫1 (16716 ৪06 2 ০138565 0{ 1760121]6, ৮12., (1) 006 00061 €1885 61106
[২৪}["0(5$ ০07 8318]10181]05 ৪110 (2) {16 1061 ০1898, 016 ১০0৪11(85, ']]}]6 13061 316
{100 0601659১60 ০185565 : 010]%/ 1€60617811%/) 1006) ত/ৌ1}; 8৪5 ৪০1%481105, ]|7০]%/81001"9,
17.01008810}/ ৪110 001]%/23111}৮/ €3%150 85106 06% 5106 8110101186 0000 '013.8568 83110. 1118111886
15 ০0]8010}1118(20 সা10]}) 01 স102000 06 ]}610 01 8 [21650, ]/[৪11}886 1৪1028 2}9০6
ডা} 079281700070] ৪00 11106 ৪12 81010} 012 3110 ৮)0০৮ ]118111886 3100 01৮01006
816 ০০11)00001.

৫01. 1281001} 10010007 }॥৩ঞ৪]}085 ]{}} (016. (0৮000808।; 00.600817৮ ][/[011815 ৪100
১৪1%681[01 ৪100. 80081 1500.005. ']]}6]1 6৪016 }58 /*!/৮৪1। ৪]10000.8611 91161]
06060101081}011 18 110010668616 ০%108 (0 ৪0001%00016 স|(}} 0116 1655 ০০1006]%/ ৪৮০/]-
81065 310080120 17600. ']]}}6)/ ৪16 ৮০)1-(০"00 1811016218 }1[) 03086 19068 ৪100 0168060
৪5 ৬5৪0 $0018 ০010 :8 016 }া]}100 8506. "'"]]}6)/ &€60.6178]1) ৪]10৮%/ 0161 81115 100
81[0%/ 10 0800010). 06016 81৮}1[12£, 1610} ৪৪). ][] 1118111886. ৬2৫০1], ]1)81[01]} 8150
০0116005 116 [< 0111}15 ০{ ]/৪]%৮৪, }]06ট601[7017 ৪700 1]6 12086 8৪5 180 ৪5 106

7 ৯৫৫ }}}5; -"'[ {16 [1 0 }{}[818%/811 ৬৪]|6%/'' 1) 016 10910) ]"0165[621, খ০|, [/*%,, }}).
663-799.
2 96০ 15 '86100108%/ 0{ 80881",

[বাচ01)202়ে]10স }] 39

০৪০৪০%৮ 0150100 11} 006 1}3]}1(398 010 6101101081০8] 8110 ০01)61' 810001105, '"][]]}5
108) 01 1008) 1100 1062 06. 00 0116 1800 115 512171808110, ৬)2., 180.8 8318101081
12112650 15 000 116206859581' ৮ 10 &£1৮০ ৬৮৪11010) 10 ৪ চরঘাো])} /৪[11886,

]ঘৈ০0%/, ]]০% 16 19818085 8200 17100 10696 ০৮[/}[016 18069 ? ]{ ]0)8৮ ৮6
[080 1006 1 31}।(38 0{ ৬ঞা[।[0]2) }১>05]260] (]16}}} [08105 ]]6 ভা65[ 8110, ৪০0000}]-৮/€91,
দ/]}]216 (16% 560060.:30 8 ৮৫1) 1210.006 ৪86 31010 00800, 1) ০০156 01 ]{}]6, 0061
০01012600.01}) 11} 0}}6 10200} 600) 0০[ ]48]}(35 }[} 4%55911). (01, 10006 ])[0৮080]%/
16%) 316.016. 0069061881[{5 0{ 6 }&8111810128 3110) ছ/})0 €০০011006160 ]3.610188],
}€3৪]1[128 2100 1<০৪৪]8, 3110 }/6[21160. (01 018|1.6 00096 )18069 []]6}[ ]10]16 ]{} 16021
{110.625. £৯ 10016. 01 1}}5[010)/ 1008) 66 101611010160 ]1616 :---

‘[]]6 }]}}খ89101} (0০% 82083] ) [[01} 31180} ডভ'৪$ঃ 10]]0%০0 ট0% 811010161
[[0]]} ৯৫5০৪}, [16 }]8151)806%৮93 ০1 0080 ০০ঘ)[{)/ ০০1002060 08003, 00119558
31010 1107[008201} 00880815 ( ][1]0121] /৯*1)[{18021%), 0], ]}€, }. 178 ), 10)06%43, 1]16
][.100]]8%৮। [<1}{[1£ 01 ]4০]281, %/])৮0)। %/85 116 0808]1060"9 ৪501} 0] 8][815}]806%83, 0{
4৯১৪৪]}, 16601098 [15 ঠ818110180}61"8 €%1১2101[5, ৪100.85 16 [011]]6[ ৮৪৯৪ 161898}][102 ]1|
{]}6 5]%{]} 06080626 0{ 106. 81]) ০610100[%/ &৯.])2, ]}}9 1]18021718] 818.10-180]স61 1]}09{ 106
12180260 3৪0 16850 2 ৫০০৪০০৪১ ০2811}1260,. . , ]8191]1806243, ]]]050 1)8/6 ]16]0, 21108
107 3 ৪0{16161[]৮ 1018 61100, 50 8৪5 [0 28016 ]}}{[[} {0 [2055 1]}[00£21[}) 018.10
€০৮]}[[). 3110. ০0718021 01010 ( 0115958 ), ]48]10163 ( ]খ01[12[[0) 01[0815 ) 8110 }<.0৪]18
( 071558 ]1]] (18018). ][]}6 080080628]110 10 ])€0101181100 ২ ৪]8101811£811)1 }]89
11]]1[1311520 05১ সা10]} 10}6 ৪0019 01 1006 8691119]120 }0}}}{; ]0০0%06%"3 আ1}}0 €৪80]6 10
136118231[, ]]}]&1[1260] }}6 030921}1[21[ 01 116 [1116 3100. [1660 ]}}][}] [[0]]] 1[]6 500}1600101)
01 }}}5; ]1686-1010.)! ৫18১0 10]6 }<র311085 0{ 1006 ]]}1[80818%/39 %ত০16 ]00706861য
5003281215 [1[0ত0}) [[]]6 11811} ৮০0%/ 0{ /৯/ ৮৪1] ][[][][}181311(5 }1]}) (]}210[{. ]0810}} 10
৪০৪.1 3০109595 (116 ]]!1])213%89,

০০ [8৮ ] ]]8৮62 খ্যয16 ৪০070995 110 1606161106 10 1006 }১3]1(85 }{}) 16 5811810111,
]1(618[006., ]0( ০৪10]106 ৮6 ৪১55011120| []]80[ 6৮৪16 1016 $5৪[11]16 [720][}16 ৪85 1076
[8089 0{ 116. 9911810]10[ ][(513[016 ৪8107008]} 10 19; [১0881016 ০0)/11101081০811)/ 1.0
৫201%4০0 1016 070 এ ৱ[{{ 4 |/"07'} 01840. [00886] 80006 1[66072006 অ1]] 26 [00019
}{} (]6 8100018190 ]{[6180016 স/]]]]}} ] 180] 1010 ০00000010}{[৮ (০ ০0081]{, 1061)
][$518112'9১ ত১401013 ০0111{[$৮ 8110 1{5 [760]2]6 ৪16 1100 8008.201) ০০168.০০(০0 /}{])
{}}6৮ (3৪. ][খ০৮০]%7 স.;}]] ৮061}6৮6 {1180 1006 1811085 ০{ ]081118101}28 50৫00610]7
910020620 }]0(0 /*১৪৪}[}0}], 110600) 10]10%5, /}161106., ]{ }5 ৪$[[81126 1180 12601216
€0800)9 169611361}118 006 ]8]}(85 01 ৯৪310] 316 1060 ছ/){}} ][} 01513110{ 18069 ]}]6
9৪1018681[201, (20008 8110 1006 ]]1111813)25 ]]0% 1100 ]]} 311) %/৪৮ ০01]1160060 দম1[]]
১৪৪৪৮}, ][]} 30% €8956 036 ০০110105101) 15 ][[6815010]6 1180 1006 1311085 01 2৯৪৪৪],
৪16 1006 681]1650 &1%81] 5601615 ]][} ]8013,

4. [//2}0'1০ €16006%00

][}] {}}6 €৫০1101001118 [20189 0{ 9০০0101} ] ভ'6 }18%46 00961%৮60 180 €১১১5৪]]16956
116 ০1]167 %[)3101 ৮০1]03001315 01 ]]]013 15 ঢাইঠঁে[6, ][ 15 02101৮620 0] 11)6

£9০০ ম}ি. 5৯, }1101]68, {} [28608 ২6৮০৮, ০01, ], খৈ0. 11.

40 অসমীয়| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতৰব

16208] /21}28011811089. **০ 11846 3180 10000060 008.01006 56০০00 80386 01 0০%৮০1০])-
1210.070 ৬০০০1০৪/) ])/38][ 15 016. }প৪/0[0; 0607 €7৮6][0706, [৬৮০ [}00]])3]
৮3116065 01 ]}]5; [180][0, ৮12., ]/[৪8}}]310355[18--- ৬$৪০18960}; ৪1000 1/3868091}; ]}9৮6
৫০0) 015131160151120, ']])]5 0}]%19101} 380201168 ৪]50 [0 106 &4,.}৪8৮0]}[981114859. ']]]6
/৯৪৪৪1716১6 181080386 5110%5 ১>০০01181101285 0{[ 000]}, '][]}6 10110 1116 [27600118110069
1]8% 66 ]]16110101160.

(৪) ৪5৪০৮৪৪৩০%। €16100০6005

(0) ৬5৪1]5010 [2111]}111800011 19৮৪'’ 260010165 ‘ঘ৮৪”’ 38110 ‘‘])}3'' ( }]], €4, ][খ,
266 ) }0} $৪018561}1, ']]}}]9 ]5 ৪8150 [16 ০৪৪56 }]} ৯১১৪]|0656 ছাা}0(1[16, 800 }]]}]
[১01]0111811011 1]}}58 15 3]%/3%৮5 ‘']}8'' (==]৪8) }]]} 2৫১৪৪৪1[0686,

[ন8.%817)[১}12 :---১5--_এ417')0}} ( ৮০০61৪৮16, 169]260060, 10189061' ).
$[, }''.-4]}০0, 3110, /এ4)")৮০.
&--__এ4]0 ( ৮০০০7৪৮]০, £1680 8£18110-13101621 ).
95.--1য়ে")07]}, 51. }'[.--&0৫0}}০0, /.--10ন8] ( স/01]; ).
চা[. 300 /[81.0]0 ( == 818110-1৪])61 ).
][}; [129230]}} 01) 016.000"217' ]10100, *'"]}'' 06০০10065 *‘৮'' (নখ 0, ]"{/. 292 : খা,
>]. 7), []}|$১ }১ 116৮6] (6 ০৪৪০ }[}] /৯5৪3৭111656, €5[06০018]])/ ]}]} [)}"01}1)1}0101101].
}%৪1])[}]6 :---9৯.-10৫7"৮09/7]}, %[£.-{£৫৫)')৮৮, /%*.-_ 19] (%/01120), ঢু
5০. ৫8107]0770}/; ( 11060 ]]181 ), [1] 0.---৫14})7}"0710, /৯.---৫(87']0710.
(|}) '‘$"' ৪170 ‘"$'' 26০0016 "‘$'’ }{}} ৩৪৷(0/85০10; (]]. €. ], 260), [18 15
8180 16 1085০ 11] /*55৪[11656 (১ 233). ((ঠো) [6 .000.61 11810 58৪115}]}}{ "‘$'’ 3118 *'$"'
চ৮০০016.:185'' [} [/32980}}1 ( |], €", ]*. 289 ) ণ৮]}10]}} 19 16৮61 ]}6. ০৪5০৫ }]}]
/%ি১৭২0[012956 (8 33).
({|{}) 95811901[ *"[$”' 66000165 “‘॥])"'' { ৪100 1812]৮ '‘০]}'" ) ]}}] ৬$৯018861)}
(}], €, ][][. 3) স্[}0[] 15 €%3৫001%৮ [6 ০0856 10] /৯৪531]1296, ][[}} ][81]}} 3190 ''[$'
}2৫০017165 ‘‘}]15'’ ( ০101080 ৬, 3 ).!
চ%98070[16::-_১৬,-_]]]8.£$1 (৪ |) ), 2'2110.-47702)01)$1,
১. [27[,))[18/010}/, 010 /৯5০.১--77198|010}1{,

ঙঁ

4.-_ 7773101.
$.-/4$17}2077} ( 16880 ), $[.---/0}}1720)}},
47১. --/0/}[710.

[[} 018.280[]} ""1$'’ 60010269 "‘5}['' ( =০েো৷ : ৮. সমা. 8: মৃ- €- ]খ. 297)
1 ]5 ]]81001)/ {}16 ০৪56 }[}, /২৪৪৪[[।॥65০,

(1৮) %%৪[1501{ 085 [310101[}]6 [0899(৮৫ '10(8’’ 6001165 }[} 8৪018956111 ‘'13’
(৮. *৬]]. 32). "[]}}5; 06০0111698 1[} /৯২5৪8[01656 (18.==) ‘ফ8” 000 15 1560 {1} 31}
81৮৬; ৪€1186.

1 9526 ৯১8০060 8০০/1:5 (%)[ 116 6080ৰ; ০]. ]%.. [)}, 264, ৬০৫ 850 }))100160106 0}18110625
01020 "'[}[০-৮ ০016 €162101211{5'_ 00).
23.৯৫৫ 4৯৪ [03000 ৬৫৭52108%8|। ; ). 123.

]0বা80120210খ; ]] 41,

চঞ081012]26 :---ভ5.-1029/}};/9; (76৪৫), $1£.--]}১680/}[9, /১.--0৭৫}/0ন8.,

]]} [*[82891)} 0}15 ৪0%; 66001065 ‘10 ==']]'' ( 1. £%]. 15).

চ%0৪100[2]26 ----ভ৬.--এ900}} (8০112), ]/প £.-_ 9006, 2.৫3], (9০০ খ'[, 21. 16).

(৮) "(0016 ৮2108] ৪[]% ‘"৯%৪}1}'' ৮০০০1০৪ ‘‘5310}'' }[} $৪০18567)}
(চন. টছে ]]], 167, 169 ), ']]}}; ৮০০০11)6১ ‘‘৪]]}'' 11} /৯১৪৪]1])686.,

চূ%৪া0]}}16 ;--.জ১/)10৮1$)"8077};}।ণ ( [| 9118]] ৮66), $/",--/?70559)77, 4৯.--]1810]], ']]]19
{0111} 15 1766011817 (0 /৯১৪৪৪1[00686,

38980} {00016 0210010216 028551%6 10110} ‘16 01 ‘৪৮’ (= ৪. (৪৮৮৪) 15
0560.10} /১593101686 }[{} 52০০0110| 8110, 01}}10. [71501] }[} 3101 ৪০116 ৪61156 835 10016
৬2108] ৪0% (8 385),

(৮৬)) ১১১৫[01656 [)]]1'81 21]]}01181101]) ‘‘]]311" 15 21]60 [[0[}} $া', ৬}.
‘‘11000080%', 2/610.0.-_}/127111}, ( 9০০6 ‘‘[ণচ-৬০০।০ 21210121109'" ৪৮০৮০ ).

(৮) [াঁগু৪্গুওহ৷ ০1০7,62,205

(0) [[[} ]/1[3.2:01]0] “1’’ 6060010125 "']''" ( 8]. (', [৮, 288 )., [[[{} /৯০০৪[116986 8180
{}}1$ 1012 15 ০1[0(2ো0} 10110%/60,

]3%081]7]]}212 :'ব'৯.--]4]} ( 5[[26311)1]6[), 010 ৬%৮.--]০0[1,

12. ]}[.---)'0|; (]8]}), 5.--এ}}যেো, 61. ( ])]}6]18]0]]1.
1}381031168]10]11, ৫0০. ).

(0) ][}] ]প৪89580]}]} 11001} }1} ৪-০৪886 62105 }[} ‘6’. ']]]]5 15 ৪150; {116 ০৪৪০
11} /৯৪১৪1[012652 }[1-8.5"]}]00]} ৪৪ *'6"' 18 1016 1]0]]]]]8[]46 ০৪5০-৪]]% ৪1110050 }{}) 31]
০৪৪০৪.

চন সঞ7।[}16 ;--"-.৯.--[.1] 7716$6, ]%1[0.---০$০ 7716546,

১.--৫$0]} 7712909)}; ( == {]}}15 ]ো]}).

(1}}) /৯5৪311]656 ])][0)1[8] [211)]}]3010]] *'1][}'’ ]5 0211%৮60 {[0[}} 12. /৯]2, (?)
])0]}]}"', ( ৯৬6৮ 0008]}). খ]][ ). -

(1৮) /৯9৪৪][1696 [2]0181] [21]]}018[101 '‘313.1}'' 15 021]}460. {[01]} [/8830]1;}
৪1181) ( £2101[1৮6 ])1)0191! : 9০০০ $ 232 }),

(৮) 2৯৪%9৪111686 80605 "2018", ‘‘(2013", 6210. 816 02101৬20 [{'0]]}) 118.
‘‘০00182'", (20036, 200. (8 339).

(৮!) +/৯৪১৪101656 ][)21[00 [281'0101}]6 50[]}}%; ''1]" 01 '8]' 19 0{ “1/13630]1}
011810} 3110 0271/20 [11011 ১৪115}1010 ‘‘}<[8''’ ( & 357 ),

[[ }}35 ৮০621) 11020 (}[} 96০01011 ] ) {1180 ]প[[], $া', 310 ]খ1]£. ]}2[810[058 ত/61'6
11601) 132118098295 ছ}1।1[2 }8140%1 ৬৪৪ 106 10% 01 01231 [/[8101, 51১0]6]1, }}} 0016
৮০৪)1)0110.6, 60% {11056 8৪0011811165 ত/]10 ০৪106 11027. 06 }0]00621106 0{ ৬১1৮৪}
}]]}{{}}8131][5 01]0 }[} %/|10956 }1]100{|} (]]16 ৯1) ৪1] ৮০[118680181 25501]160 4 0)150010260
1[011]}, /*৯৪$ [76 ৮০1.{ 01] 11656 80011811165 1160.860, }]1]1(0 /2*[)'31[1 50012) ৪8110
}}][10%60 {|1610.$5[2220]); }{]) [6 1650][ 1]]8{ {]৮ ['৮080]]0[}1[{165 0{[. []}6 [7019891

} [<], ৬$৪5., {). 115.
6

€2 অসমীয়া| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতৰ্

৪8126601]} €183120768120 ৪1000 106 +/৯[৮)/৪[]] ₹০180018175 ৫06%৮০10৮60 11100 1006
4১}0801179811885, = [10100 01686 1006. }'8.0[1086 1811808668 ॥€০{ [10018 }200100}2068
4১55৪1101686 ৮০৮০ 0611৮%60. ]![} 4১৪৪৪] 006. 2.002801781888 ৮৪৪ 10016 /০502100 00.880
6৪960}, '][']]2 16850} ৪56610]58 10 66 1030 106 /৯৪৪৪110656 [76০0]2]6 জ6া6 10016
€10861]৮ ০০00০60020, ৮/}{]}}; {}16 ৮০5[211}, 00811 €৪502100 7€60]}]6. ][[} ৪1] ]}21069861]]}(%/
]॥/৪2৪0}]] €12100617105 {}[ 50 10010 0611" ৮৪% 11100 /১৪৪৪]0) /){}) 0006 /৯%1৮৪10 }101%80219
01 }008812-8106০18 11027 11611 [18 % 10.28118.-]/8.002%৮8., ].360 106 * 8151)3"39
স110(215.0{ /৮৪৪5৪]], 110080]) $া] ১$৪1}৪8[ [)6%8, ৪0০0060 006 1810180886 ০0 810.611
}}} 006 /১৪৪৪00656 ৪৪০160 0600):8 8৪5 [}]6 10050 18951101180616 2100 ০৮0]001০0, 181160886
0[ [06 }[]16. ])01}116 1]16 + ৪1$5118.৮10 16108185581106 106 888502110, }র]}[00}] ]18100160886
চ/]]}10]} ৮৮৪৪ 0211%460. [1'000}) /ন3.880]]}} }1[810]0 0008 3 ]}[][]} 1000 }[) /১৪৪৪]]), ']]}6
}0]{€1]]]1]9]1118 01 116 4 0$৪108-1[310.2118.5 ৮/]{]} (16 /৯৪৪৪110656 10} 18021 01]169 ৪81956০0
61020 10015. [[009810}}, 60106 }({ 15 080 /৯৪৪৪1[00656 15 & ]]]}]%001[6 0{ ৬৪৮০[89621]]
3170 1[/188980]]}} /১)১৫৮])}91[1$835,

5, ][}€ '][1}১61(০-ট071020, ৪00 [850০ €০1৩500609

'][[]16 110] ৪110 [60016 ৮৪|]16%) 0{ 1016 318]103170013 ৪127268195 10 118৮6
80080020 01{[26[611[ 111665 1[1[01]]} {}}6 5011[000119011198 ]]}]]5 8৪100 2]811]59 81 0}1[161621]1
[}[]]65 ; 8110 10 18 ৮6া[) ]6086]6 80 ৪8 1826-%/81' 18829 }[}। [1'6-]}}5001}120 10065.
[.861[ }[} [006 61100 0{ 76 1/[8]]80]1819803, 0]]]9 ০০000 ৮, }]]10স/[]) 8৪5 }৩31[[]1810129,
৮৮৫৪ }1101800060. 02% 8108085 81000 €2]}11159, খ/]18[ ৮6081116 ০1 00696 ০0016 10600
০৪10 8১৪৮. *% }1610}, ])0৮%6%৮০0, 1])6 $%5(2108010 ]}}18001)} 0688) 006 €01)002১8 }}0}, 1016
০৪50 8110 06 }&৪&০]]81]5 }]{} 0}]6 ত/65[ ৮/০[০ [00110 ])010]116 ৪৮%/৪% ০0৮61 1116 ./11016
০ 1818১ €৫০0]10[৮). ']1|]16%/ 816 00]} ][166[0810 (01068 8৪110 ৮6108, 00 (]}6৮; 13000
8€1[0100[2 ./]]10]] }110]100695 81890 08105, ]/[০601165, ]ং৪30])285, ].810101095, ]]8)81]88,
}10)815 81010 ][)1[018.১85. '][]]6 91181} [27600]6, ০৪]]}118 1116100.5961%৮68 এ/৯))00)5, 011061'
{}16 168061795]01} 0[ €001486, মে09560 16 }78[|81 181186 8৪0 0006 ০6%0061006 9001]}-
€850 ০017112617 01 1115 ৮৪]]6) ]}} 1228 &.1}>. &110 2101.6060, £১৯৪5৪1[0}, 18901 56৮০1] ])01৷-
0৫060 ১6808 10026) ৮০06 1) ০01]1]100 স/]{]} 06 (01)00185 8100 8॥0৪8০0181015 3100 }1 /89
০01৮ ৪৮০০( 1540 0080 01169 1808]])/ ০0৮০1[0.[6% [006 1800607 100. €৪0801181160 01611
[0016 35 1810 35 [16 10000[]) 0{ (016৮ }08]]1981086, ৯১৮০0 1}1}59 00100]6 1])6 }000}] ]খ01)859
০{ €900011-8611817 20560 100610956]%৬695 ০৪5৮/৪810, 31000 ০৪102 }[} ০০1008০0 দা][]}]} 106
৯1011]. 4১ 16 }6967]0 [1016 ][}) 1]}6 [)])}6[ [01110] 0{ 1]0)158 ৮৪]]2) 816 [00108
শৌ)(085, ]]]8[0015, ])])৯80815, ])0301}38, 511.8021]085, ]৮1}951019, (40011080395, ১০০৪,
1115, 1781.88, 2৫ 1085 3100 [খ3৪20895 3100. }[}]) (06 10%60 }0100010} ॥082০0188108, 131}00(81]1686,
/৮০)০৪১, 14]]895515, ][,8101189, /1[}}0}15, []0}815 8110. ]২৪৮}1৪895, ']}}6 ৬510.8601109,
]}]]811}015, }১}18]}1815 8110 1)70811185 11806 061][ 8}}6810810106 10} /৯৪৪৪[0}) ০01}{/ }[]
16061}0( ১৮০35. /৯৮০৷০। 06 00261 {10665 71011}808; 02108ম00106 19 00%},

][}]1801501081]/ ]]18[01{1, }7]]8)0}8], ])%181]]8, 3110 ৯))0][[}) ৮0610818 (0 006 ']'0}
81000, 5108210, ]/150}, ১৮০)/, [প[]1}, 12808, 2.)৪ ৪2100 ট8100810686 ৮০ 1006
"[]06081} 10802, ঘখ৪৪৪, ]/ূ}]; 1 3110. ['০৮6801%/ }ন]18951 00 1006 ]%0)01-0011}}} 810012 3100
9035, }৩৪০)}181], ]/এ০০ো), ]/এ3]0110, ]২৪6]18 310 08100 100 [6 ঢ8০000 81001.
ি০্০০70}712 (0 50016 ])}}}}0108155 [06 811 ৪5951 ]811800886 }5 3 06100060 0{ 1006
50০0-]]}[]1818 ৮9811 20001) 0{ '][0018001811 |00]}}]),

1খ][২0][))]শৌশে]0)[খ ]] 423

"[]]6 [001110108] 10695 111}1306)0118; [16 [28805 €0{ /৯১৪৪][[} 11) {}}6 01090 0
(6. /১5958110656-9027€310800. 8 ]760]216 ৪16 116. (11001, ] ৪০819 3110 08105 0{ 1006
3000 8100), 1006 ]/[}}0}1[5, }4|18.5515 8110 খ৪£স৪5 0/{ [}]6 0101-00} 81001), 102
1281135, [/[][]5 8110. 180100810656 ০0{ 06 '][166130) ঠ£1[00]) 3110 1}16 ]})811]018 8110
]১)}18}01815 0{ 06 '][8] 81000. ']]]6 /৯))07015 01 1016 ']'81 8100[2 })8৮6 11161009 11100
716. 4১১৪৪]]716526 5০০1০(৮. দসধ]]}) 016 2%০০0101010}। 0{ 106 ']81 ঠ100[2 10686 1102৮069
61018 00 16 ][16600-দ}301711911 1310)}]%/.

[0 স।|[| 26 ০0008) 00 16 ]3%/ 01 ]]01}1[1] 5[7660]) 110[ 100 60600 }[]
/*১৪3111696 50116 (18069 01 {16 1311809825 $5]}2)01£21) ৮%/ 50০]) [60[216. /*3 ৪ 1081061
0[ 1800 16% }8%৮6 1610 [761[1]]131]61]1{ ]]]81105 ][} }6 ৯5৪3৪1116856 1311011886. *']']]6
3000 ৪1000, ০৪90০০1৪1]%/, {101]]}]}{৮ ৪5 []6% 00, ৪ 13186 270]}201[01011] 0০{ 116
1১0]201810101] 0{ /৯৪৪5৪][] ]]8৮6 160 0][]}1}1508180]16 10698 0{ 1]]6}]1' 181180866, "]]]6
€1207027005 01" $00}} 181180392625 118৮ ৮6 ০1359560, 11021. 1স/0ে ]]]811[} 1163.05, ৮12.
(1) 0105581181 ৪1011110125 3৪100, (2) 018110101801081 20011069. "[']]6 101[]10]2[ 1008%/
৮6 ৪0৮601.1060 }]]}100০ (৪) ৬০০৪৮০13[৮ ৪710 (৮6) ফ০০০8৪73]}1}/. ] 06500166 ৮6০10%'
/}8( ] 11631).

(1) ০61০8887181 5 (£101026695
(৪) ৬০০৪৮০1৪৮ত

/* 18186 []01]0৮207 ০{ ./0009 01 006 [16200-]801]1]9] 131]}}]}৮ 3110 ৪ 16%
0 006 "['310 180}}}) ]]3৬6 10010, 0161[ %স/3 ত 11100 /৯৪৪৪81016956, ']]}6 10101) 1]]8%/
8৮6 ]]6110101160 :---

4.*%বে)/)162%৫ 1160111/1{7. 17227"[1"00001)1.

৮৮070.

ৰ 11100061'. < ৫ ০} -- ৫1, ]}[0|.--"এ|9[, ০ণে00[.7}৫০)০
(== [[00'([11");., *, ৫121 (1]1010001').

ৰখ| ]}]8}) 13110, ৮।|]৭০৫. 0] ।0(.-- 91110 (== ৮।||3062)

4৯1) 60%. 81) 0[,-৮€1[/2/%1, ):৪শণ2ে।৮৫৪/ ৫, 0." -ও]/7,
পণ) 000(.৫7%9, (== [3৯[]67/) :;: ])[."-
87708 (= !&1]1€1').

/%12.1]1 80068. /11.-ণএ[৫1];}[ 0/[6/12 (==3 80291).

গু ]| 60181 ৮610161166. 7} (=£০০৭০ 10%; ০৮০০৮০0৷0-
00}{%৮),

চ< ০৪119 ডঃ! 0 0108. }<|135১. 108৫1 (== ৮1109 008).

[1 2. €8৪৪, (}7)1{.-_ এন 1 )414}}/0] (1৭৭{(. ][. ৬010]-
11511]8).

61212 166৮616, €008ণ018169., 17010. জল৷ (==!6০৮1০, €1030121069),

}ণ€া2}) - ০৪1০. 1/1|£.---8৮/27/6৮ (=৪৷!9).

}<! ২০৪ 30860, জক জান ‘0310. __" এ112207007189

31182

06128 (0 10%. 0৪0.-579/90, তডঠাওঁ।৫, ॥০৪৯০[.--১%৭[071
(== (0 1108),

৪1] 8300}. ৷. € র7/1 (== ০০18.00).

2৯]. &০৫৫/16 (==) 31]781131)),
(80031196 1} 3118111211,
1} 311.--1641198/7]101[ {( == 301661).
]811801281 হ170621 (0560 35 ০ 1008. -4311[£। = (০ ৮3002), 2.10.-_]}//
01130161)10). (== ৮০০).
॥[] < {0০ ৮১6 ৬৫৫, 3৪০৫. {1}/1/14{[{, 0৪81.441///1]1; (==এ10.811
* €31100610 ]31'),
]'26]। 0131]. €311})2 1 }21', }' 3০}. ধ/20079, 031'.__}]910/19

12312118

3 11086,

(= 011086).

44 অসমীয়া| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতৰ্ব
এল4.550)71686 1|/{/' | ]{ {*{ 1267[8৮041011,
৮00.
[23021 0 08811). 13৯০). 997960/ (==3৯ %ত৪(০৮ ৮৫5৪5৫1),
1261 [10% (৪৫0%৮.). ট্ৰে৷-_9এ০/ (==]10৮%, 30%%.).
[১610 ৮০000 11081). টদ্র0(--_ও6/ 0880; (==%৮০৮18£ 11310),
120118 1111832010101 €1)8.111161, 301.9 09718 য031.494০07192956, ]/1£.-_
৫078 (==০031100], 01311], 101183110}
€101301061),
1১০৮০}! [210 001 ৪ 1619 (50[-
10011060 0০% 9211)5). চ}৮৪০)--৫ন৮[;[ (=3৪ 18610).
খৈ30189৪18 8306-%/৪%. }৪০}.---71ন119[0৫ (== 821৫ -৮%৮৪%),
খ!ণেই্০ 00616. ৯}. 00. 10 2101.-71{56০0 (== 011016).
[60818 1 ৪1১01, ]691. }€৪০1).--_/26719-[৫। (== 1]€51).
}১010188 30318)](; 0800,-_47404471632 (== 3(1318]}0, €16০610).
1১80108, 018001160 11800001.. }' ৪০৮. //1[{///00{় (== }}}[1[0005 |101101).
1১018198118 {0 101). "৪০৮. "/ি।!-এএ7£4 (==0০ ০0106 11010101118).
8৪1818. 000000810120, সঠ100%%21, চন 201.--}2৫7|{ (== ৬ 100৮%61),
8810081" 8॥010.-009%0621, }+}128.-_)&৫)0}1{7' (== 81011 "[৮0 ৬/021).
পি 31; ড৮০1])31}, 1238.16. 8৮) 1[.,ৰ')")৮'3।$1884, = 6০31._/71৫60110;; (=এ৪
সা010811); 1. 5. - [01800 + 8].
[4] খা৷ঃ৷ ঞে/. €81.--/7712678217, ']ধ/[1£._")/""%"14£ /00//$,
চ3০}1._"770314/{$, €100,.-_/864/}
(==3 ০৪০,
৷ 44,344: ঠ্0.-_)"'"72/]}1ল6 (== 311. 00021),
২৪], €৪.8৫011653. টি _ )"84? (== ০৭)০।[06595).
}]২ ৪৯[118112 6 1॥8%06 3৪৯ পেখ৷18 থৈ৪--_"0/7710[2 (== (০ 831%61 35 61000),
}101986 >স্৮}}116 1]]%৮1[0}9
[৯3০6৪1]} [€11[1611.60 ]108001', 4]. 18০ (== 1] .৪3০)31)।).
[1০901 ৪100621.08101. /চ1.-[{[(৫০ (==ওণ৮ন্জ।।[).
][ 0181 ৪0060.931010, চর}25. - 190/1.ন9; (10. £06 স্ও10217 সপ।[]8"
000 ৪11৮ 15640] [})0120956).
[10113 {18 00] 080 ৪0101. 04,
116. 080000.--1310 (= 2130. ৪0170. 106, 11{06),
}]310ন2 13600161 টল 0(,-_/)19][৫. (= ৫০110, 13.৮60011).
}}31}3 ০0121. 11101, 70500. 01 (800, --/ন81/]4
1101ৰ 1030 01 ৪৯ ০84 001 _ (=০}1012103).
৮0৭0%. থৈ! 098 107. (==3 10898), (1. ৪---
৫}107 (== ৮2012] )
{18} 61001]. ছি] -}}[[0], [খ[}},;---}{{{৮, 0হ1.-- $[8/

(== 10010).

(৮) ০০০৪৪] 9

৯5 [16 }< ৪2]}18715 3110 (2110101895 ৮/০[6 01106 000]1012311{ 18069 ]}[}} {16 /৯১১৪]]
'্৪]]০%৮ }{ }5 11801] 10 6%[7601 {0801006% ত/0010.1168৮6০ 5010]6 )€1[1]311611[ 08৫০৪
01 617 ]311808.02 }[} {}]6 8০608180]1081 1010.625 0{ 106 1806. ৯৪ ৪ ]0180061 01
300 16% 18%খ০ 81€2[} ]]6{' 0০%]] 1181025 0 ১0106 0{ 106 11050 ]0[0}]]]1]61]{
1)}1)/5108] 163[0125 ঢৌ {116 .০০000{1)'. "][]]0]5 {]]6 1]131]165 01 901016 01[ 116 01111011281
{[1€2[5 81]0] }]]001][811]9 0{ /৯৪5৪৪][]}) 85 ৪150 9501]]16 0{ 1]}6 0]15[11005 31]0 1119.625
86630 (73068 0{ 016}][ 1811803862, '][]}6 101]0%৮]118 1]311105, 3111010£ 01]]6[5, স/|]] 66
5৮0[10161}0( 101 [2[0%1[18 ]}198 ৪9561[0101].

(/}) []২ং!৮6215 :--

(/{{/.] [)৬€7|1'011{60)}1.

21 (81}0(851772562) 8310{.--6ঘ91, 1 ৪৯০}).-৪9;/ (== 11100161).
}'31311£ ([/।|৷1) পি ।.---&/০10৮ (=10০০017), %. "31080

(== 0010).
[< ৫৬ ৷০৫)।)1 0 (*1।};11'] .।}",.---1€/)% (0711; ( = 6000);00),

{খা 61716.
[11118 (< 1855)
€ট.110813 (13538)
08৮1 ([এু!1ঃ})

দেও (পূ ৷['1)

০০৪ (০3810)
]{[18[0] (০3100)
][]}}}1311; (90100)
্‌['1[)৪1

"][1[)[1][1£

']1]00)

॥ৰই।ঢ |

"[1[1818। (/৯10000))

]1)31%৮৪178
1231}}})81160 |
[02185
121}00118
]})1]}]311
1010100801
[)1123111

[}21]]0}

121])।123
[21[)01.
][)।})]}}}
10)}10012
[01011
])1[11311
1[21[18*1র3

[)}}[]11

][)101]0

][})1801

[01]}}[)8
])1]10108 |

]তখ৪0)03112 (/7৯}}0[{0।, 00 }<]}]31})01)

1৮ ৪০৮০.৪11
010 ০1008)

}২![}0; (ট101103116০96০)

৷ট.]।] গু)

7 ক;
[,2[1-011011816
14378-1€1"
],0011000008
খসথ08-]011 8

({/}} [1(0011(811]15

211150018£ (11111)
৯]}3 2৯1 (60310)

/ই/৮০08£ (১৮৯০৮০৪৮৷। ০001 90008)

(1111)

মম
নু

][9[}531-)}08, (08190)

][.008121 ([/।11)
চা8ই}০ (1-3০8811)

খা ছ০[)চূ্‌তো[০ৌোৰৱৰ ]}|

= %." "পে ৪ম

৷

45

126710৮08100171,
1135. -&%/1[[/}16 (==য) ০৭৪1০).
}1}85.--€11।71270 (== 3 ০8ে1'66}).
পি ,-$7, ৭ 5১} (=৮/৪(৫৮/), 6081'.--0)1/, }3}10|,
৩1 ৰ (== ৮৭৫1),
থা।[.--১1[5৩৫/7 (== [0801016. 0{; 3; 1{[৮৫1),
ম03[0.-_৫)%[ (==৮৪(৫০), ]}/.--5%/[ (==%৮3৯(০1).

€331.--0%। (= ৪৯6), ণ,)৬ %ে., }4}1835.-_]1)1/189
70108; (==31[;00৭০).

৪৫০০.--]/।4/।, ৫০0;
€3100-_-৫2/10, ॥/
== ৮৬৮৪।৫1',
(=&% ]র1||

(}18010.--]{,
}31]01(,.-/;ধ64,

ফট" (1[0 (== ত2511}) + 7৫4
50০3.07).

}৮৬৪০[।, '814;, ৫0; (==৮/৪1০।)
1201-4710; 01. 8 4;-7720 (== ৪1631. [|৮৫1'),
1201-১8৫8 (= গ[া।3]}] 1[']€৬6€1),

€}00.- }; (==৮৮ ৫৫৫৮),

][}}10 (==]!!|৮৫ে).

চে, ঢুবুযস০৮০। /&)৪[["0)-/৯১51 (10.
৮] 10311-- 03.
৬310[12]--- 0:
চয0170৮৮৪---৫13
চ]0--00

== ৮৮২৫1,

2&]৷। 0] [1410]. 677}. { == স'হ[21) 3119 ত81{8

(= 32) 3094 [2[{£/ (-=}}}||})
==}}}] ৪11 69.0].

1৮ -_1].৫279 ০0৮ 10018 (== ৬3০1).
[এ 98-1৩6/ (== !০িঞা1[ 0] ৬৭০1).
[এ710৫ 10870 |//০0/%=100010081[10,
1.ঢ71৫-547]1 == ড০ ৪2131].
[ 0118 (==৪(217)74 91116 (==!018).
০০ (= গা0৪1]])47}-1{। (== |] ()%৮1{1৫) 7" 31 (== 8০০৪৫)

খ111£.-৫/713১071£ (== 300৮6).
€0317.702.0 (==০2110}}) 809 ]0/19861[ (== ০2০৮%-
00816).

01.00,--4771607118, 021
}]1}]1-}1<36}}.--7][$4$/18£ ( == €1621}31){).
ঢ31.-_771{ (= 11026, ৮001160 11106), $৫] (= 0",
171003%) :
771-450] == 1118008 ৮ 11169. |.
]/প।৷[---/০/%9[6 (= ০210, 8170010010)
177 98]078 ( == 1[11000110811)).
চ॥€৪৯০]}).--)}/0]। (== []10001103.11).

46 অসমীয়! ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতনস্ব

(/[{/} ])150[1015 3110 1113.625 :

দে 627716, 1267'[10400)71.
01810 (8313010811632) 3100.079; (==3 25120) ০3116 ০01} ৮৪৯০%
1116 /*৪৪5. [<'[1231)).
013৭/ (}<!!)398৪1) চ1]২৯ও5. 7 /]10/ (== 3 10056).
0071.88 (81}1035101682) 81000. --0৫2০07244 (==8)া}18).
71116 03011 (00118) €]})800.-€'}}}7'}}1;; (== 00808, ]}1]29).
2. _ {1৫ (== ০))2৪817}) + 7 [10718 ( == 3106).
"[}[18)021]{ (2৯}100]}) "01901 01106 == 519০2 01 {৫ ০113.5107.
2]. {12141} (== (06 ৮০110).
][1]28171) (/*})0)) টা -[; (== }2}}৫৯০০, 8100909) ৪110 1
[01"; (৯}}10া)) (==০})650(, 0176890),,

4/(0/%=-০11650 1218.06,

76911; (== ৪1131180).
[13% (0310) 83000. -_7]'$৫7)8[৫ (== 1]}6 8})01[81706 56 117[08.01."
[31188 (03[1011811686) 1718 106 ]0}81118).
চ ১8৪৫০}. ৫841 (== ৮৮৪০০),
[0178[001 (43৫০}]18111) এ14[-7710 (== ঠ['০৪৮। 11৮61).

000.794 070718 (= ):0(2), 6. 901য118, 1116
[10016 003, 8:888013 83.501 0)[1 (}}6 )8}1087

123078010£ ((74010018) ])]] }[) €12321£০6 0{ 3 ০0100 ॥1})-1)6৮%/3118111.
[খ৪্া।(|-০৫৫[| (2|?0া)) ি।.--[* 677; (==স/3৫6[), 1! (== [)]306),
[* ৫711-18 == ২৮316 [}9.22),

[৷ খল ত €[}000(.-- 24[04710 ত ত ৫1০০৫).

[078480817 ৮10316252 131)0}{.-1/.‘4/7710 (== [00).
০0৪৫-০837 (/} 1)3113118) } }1)।1।.--86712 (== ০1311} (0' [)]3.0/ 0[1]}).
পখা (9) ভিত গা (== 80008 ]]খ4[162 01) 10}

018.1 3০}1ট11 }}}158 01 1010]} 13710).

ফট]. - 7140-1100 (== 12076 0[ 3 [)[826).

পপিাঁত[ণে{ (/৯৮10]}) = ]এ।[{.-- 7(০ল&$ (=== )]1328০0), ২318-3118
[০0001] ।12 (]1]1|11}) ==3 [1}[![ 61র311.

(2) ঢেঃ৪70172808] &££১13808০8
(0) 06102 :--

[]] 5০1}১[011(, 85 1[] [6 00021 ]1100-],010["6[1 1811£0382১, 1100 01}])/৮ 1])6
৮0105. ১51[1]1[ ৮1110, 131010112]1 3101107819 ৪110] ]1%][]18 66211029 316 .01898560 89 1118.500111]6
91 1ঠ্[}}}}}}110 060[ 3150 (]}056 01210.0081}£ 50016. }101810100,8(6 {]]}1)8£95 3110 3৪09501300 10০89
87০ €৫011061৮00 01 35 ]]8৮1118 56%08[ 015[010100101]85. ৬৮৫০]] ০18895110103010}] ]189 8190
৮227। 1[0110%৮20 1} ৯৪১৪10286 10.3 ০6008111 6%061006, '][]85, [08৮ €৯%৪011016, 106
৮০00-1058’ (03%) 15 |[2]1]]]]}11]16 1[} /৯9৪3৭11]]1656 80৮০6০৪৮০৪০ 1{[ 15 ৪0 1{] ৬5৪1]5111{0
8000 .০0011061৮60 0{ 85 (16 85000695 0{[ ]18]]{ 1]] ]]}1[100} স]])[0]010£%9. ৬11101]31[] )/,
0016 ৯০10 ‘]313[}1]18[20012", 0}}6 81280 11৮21, 19 1]085000]}1]16 0608.056 ]( 15 16281068
85 016 ৬01} 0{ ]318]1[]18, (06 0068[01. '][]]6 সপ010 *‘ঠ01]}") (10001) 15 121]]}1)11162
111 /৯৪৪৪[11696 0660810056 10195 02101৮60 [101]] ‘‘]৮০[5118’* (11810) ছ/]]}0]) 15 [21]]}1}}116
}]{}}] ০৭11801010, ,

[]] 106 [1060-8018] 181]]}]}৮/ 0 1811803829, 895 ]}}) 1006 ])1 8৪%10131], 01]
{6 00120 18010, 1100 0101৮ ৪1} 010010158 021101011012 1[18001181 61088 3110. 11118101100812
০0)26005 316 168810€0 3৪5 0৫65010006 01 56% ট0[ 3150 1800118] 0611185 ৪110 ]{৮118
০0০৪[01769 দ1(})] 006 ০%০৫00ৌগে৷ ০{ 10176 110005 01 1৩1801001981110 ৪16 ০1899620 ৪39
}]3ঘ1]19; ]]10 01501000400 0{ &£€00217, ][] {]}656 ]1811808869, ৪5 ৪ 8৪6€116181 1016,
{6 821021 01 31}}1}18.6 ০৮}6০5 15 0600.20 ৮6) 016} 118 01 ৪0] 118 ০1811) ভ০ছ৮095
{0 16 11008 518101{)}[18£ 500]) ০৮]০০(৪. ট00 110} 006 .০৪56০ ০0[ 11005 0০1 1[৩180011-"

{811.000 শৌ্োপগ্ে [|[ |

8101} 86067 19 0200060 86%) [)61%63 পে’ ৪(81%698 ০01 0) 06 056 01 15100
৮০109.

৮%81100165 :--"
20018 ::-_

[4৫ == 801].

[১[$৫51 == 018.008110(21',

[ী[4$/[[0980; 7720:40 = 10816 010110 01 60%.
দৰে 90; 77204480 = 811],

0 8/0/10 00; = 6০৪1,

01018 0/}0$ == 90%,

10090; [[0604114== 16-8031,

দিতি৷য৷৷ 16070; = 8116-8০81.

08100 :--

126007146 == 8011.
1[026710/01/( == 0৪.08৪811061',
[60 850 = ৮০%,

৷); ৮1$0 = 811].

/৫4( 1[৫= ৮০৪1,

৫; 81710 = ৪0%.
176820/; 0১110 == ]16-8081.
1268৮010 17710 := 5116-8031,

}]ে৷ণ1ছহা} :--

[1809 2|4 == 5011,

158 284 = 03108911061',
00118. 1452 = ০০%.
[][1]01৮ ]}$6 = 8111.

0717 .804107 = 0081.
67710. ৮0101 == ১0%.
181417776 1ি!1{/18 == ])6-2031,
181117714 ]ি/1{/}}{ == 506-031,

৪৪৪11696 :---

86164 = ৪010,

8648 = 0808]1061.

018)%31|, এও

93৮৫ 0 000]]}, 00 [10'7৫8= ৮০%,
0০9, ৫9} 03৮৫4 07 00; = ৪11],
দি] 0ব8)1য0়ো! 07 গ১/)1।[৭ঁ ৮য়ন3 == ৮০৪1,

48 অসমীয়| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাঙৰ্‌

৮] 41৫0 $]007 {0 8 088, 8074 = 0ঘম,
য1'1 0, 00091} (010:601; ?)==]}16-0031.
778{1।{[ ('/।10[[0:= 9}16-800,

])1['8."10]3101 ; --

ৰু 002-070 == 5011.
দি &"-8{ == 0810.21] 021,

'[]]6 ছছ0109 0211001]01৮ ১০% হ16 9]1[{[61061]0। }{}) 01[[61627110 18180886০5 01 1]}6
3000 £1[00[0. 9500]] ৮0105 }}} (0]]0018 010213]]৮ ])162606, }}, }0৪০০৫৯[} 8110 00310
1[0%', 1] }10010], ']]]6952০ 2]}817:0021150125 816 1200 গো)]}}); [00010 10} /৯১১৪1}1৩১০ 001
1150 50010 ]801}01} ছ৮0]'0158 []]}ত]56]%৮6০5 ৫121]1001]16 56%, $00]]) ৯5১ ''8801103-001101',
''[১৭1[10.4])8[[}}"'; ('}), €00. 810 160811160, ৬500] ০1)81080021150109 816 8150 {00000 }{}
{}16 [21[9ঘা0181[1] 132106011008 ; 000 110 [2[8খ৮10181[] চত/০/0 ০061190078 9০% 1135 10009
£& )2]8০06 ]]} /১১১৪1)716১৮, ][ 1000 ৮, ৪০০০10]1]2]%৮, ৮6 ]{21160 10801 06 4/৯5531016956
10৮০ 00710 %20 {156 ০118193000018[1৬5 [[0[]} 106 ৯৮000 ]3118030625 ৪1011, '][]।১
1১ 5১॥0[007(201 6) 321000]৮6[৮ ][2)[810]91}) 2600]181168), 12, 1080 10026 ৫1১10]010101) ০1
1018]৩ 8010 [61]}08]2 3})[2631[9 01}0]) }[]} {}]]6 [2[01100115 01 016 (]|[0} ["€1950) (5০০ ১8১-220).

(৮) ]খয[]}000 :-*"

[{}} ০৪115010, 10১ 1[}) 01060 11100-],010]68] 18106088295, 1100115 31010 1689"
1:0.0818; ৪16. 111{1]0শ[20], 1].6., })31110125 8706 8[[1%60 10 020] [0 08১081)860]151) ত)01}1021',
[,খরঞচা0[}]৫ :---5.- -.খ'কোন)} (0 ][0}8]]}), 11010 0 (40 ]0]2]]), 11079} ([10]6}). 8:00 181 [06
'110000-]}0[00}0}} [4া]}}]}); 0{ ]8]]1808225 1[]]৩ []0]38] 15 [011]]60 0) 300116 ১০])2-
1.06 ৮০105, ১912711[৮][]0; (১১১১)]]10][%), }}05[, €০০11600101]}, €00., 16 1006 06396. ']]]6
দূচা]১চ। 01904, )[0 "ত[]0'" {0} ]}}}][]{81]056, ‘18]}0]}]' 017 ']13]0}]'' ]}} €00813, "01" ][]
চিচেল8]11 4210] ""]1}0]}{,", ‘08119; 3110 ‘10131]8") }}]} 0810. ]|} }}6 5৪116 ৬/3% 1006
1011200100118} 5৮521] 13 ]}810]% 0960 11} ৯৪৪31116286, ৬০০৪1906 ৮০৫০৪ 316 ৩121)
80060 10 (06.089 1}]} 4৯৪১210696 85 $5181019 0{ [}2]01[8]10)/, ).%৪88066 : ---৯৮৪৪.---

৫য[0706. (011082) 300. 06010%9-00"7 (ট00008269)= ৬ ৪০]698]4789-18/", 2100 ৬€1.--
] [1712-17 }1 0,

(0) ]31|8)%; :---]প][}}0--]/[1$11]1 ]2]0181] [211101180101) [3 "])'))18}[" ( == &]1), 15
ণম8]01৮3৪121.0 00.080 '}0])}1812; ( =&]}]), ']]}}3; সত/০1[00 1})85$ ৮৫৫60 &000020 |} ]16
3]1061020 1011}}, 0{ ‘‘0113[0" 35.৪3 ])]181 [21]]]0]1118001] 11} ৯৮৪৪31011656 ( 8 229 ),

(1}) ট0£::-_]]})6 [}'ঞ৪০)৪[} ]2]01[81 (2111}1012010100 ‘*ূ[8}[''' }135 [661] [)165621%600
100 £৫৮১১০]]106856 }[} 106:.8102760, 10117} 0{ "৮চ01"'' ($ 229),

(০) ৫৪৪36-301%69 :--

[[}} 901}80010[ 076. ০৪56-৪83:65 316 01[(21211[.1001' $ু87858136 ৪810 [10181 3110
{}}6%;. 816 89060 {0 06 0896, ][[} 1}}6 ']16600-8:008883518, (91001), 38 }0; 1016
][2[8৮10131[} 181160286295, {}16 ০৪9০-৪103; 15 1806 .:581016 [017 ৮0100}, 5811801310 218 10181.
'][]]6 0701) ॥{(26006 69(%০6০1} 106 8০০12151017} 0{ 116 ১5}11890181' 3188 18010 1006

চৰাচছগেসযপত্ৰোগেৰ | 49

10131 15 00806 06 270850-02051[010115 ৪16 310116%20 1} 006 101100.20 100,10026 ৮৪826 38110
11} (}/6 1921.100 1006 91870] 01 0]0131]0)৮/. '][]]1]5 15 €%801) 006 ০৪৪6 }[} /১১৪৪110686.

[)3৪111[216 - -_-

][খ5]ছ0াএমাৰা 1. ঢ0েমাৰাাঘ,
$17191410]', 10479]. ,স{(}'{/{{/ ই ১] 01.
5৪1008800100 61620, 61%90/8, ৫৩৮০, 61 1947891771.
1803 হে ৮)৪-০%৫%৪, হতে +৫-1[0]94-0)0718৪, {খ )6৫-})০0, হত ৮" [য়েঁ৷৪-}০-
॥৯০০%ই ৷] থৈ ৫৩৫৫৫, হখ ন জিণদ্ঞ- 6. হৈ £"-71}, ।({){ |. | {
ফেহই!"০ ০.৪}, ৬ ০)শে হেন ৪" ৩)1], হখ ০0}, ১৬ / 3৫. (1
8৪৪12686 (0/20/6-76, 6]000-৮০076-76, ঠে'')ঃয়েস্য়ে, 0007-০017 -0়ে",
81181 ত্ব়্!1(1}} ৪ 1}! 00186, স্ব }{}) 30088, 01 & 1০086, 01% 1801828.

0) &৭]1০০০৮০৪ :--

][]} 5০৪051ৱে']0( ৪8 10; 102 ০0061 ][000-/41)81), 1811803228 &৪৫0)6ণ0081%৮68 ৪16
0৫৮০1020 1116 11010715, ৪00. 10169 ৪8766 স10), 106 :0010105 10029 ৭০৪11) }0} 8218.21,
]10100607 81040 ০৪৪০. ][}) £৯৪5৪1001652, 08}]৮ 6 56% ]5 11001081620 }}} ৪ [26% {য়েওরো10
৪10. 1120045670৮0 ৮০105, 600 17100 ]1010৮6617 81010 ০৪৪০. ]ডণ0৪110[2]6 :-_ 9]02৫। [073
( ৪101698 ৮০% ), ও}%[; ৫০৮6৫]; ( 310298 £}11). ][[!) 006 "][106610-80137)81], 18001), ৪3
10} [213৮া0181], ৪0}০00৮2৪8 ০৪০, 116৮2 ৮66 ০06০]110160 ][}[6 006 110101]18 6) 00811,
"[]}]5১ ০1817800205010 }85 0৮066) 160811160 11) /৯৪৪৪10686 10.৪ ঠা63[ 6%০০06.

2১,৫11] পা
চঞে০]৷৪1]---606%/0771 //০%%3,.
£৪৪৪10.696---12] 71 87721 17127174712,
]1[]2]15]}---/১ 8০০৫ 11181].
]}৪০]]311-_-.0 // 70 }171227231,93,
/£৯৪৪&3৯10.652---[2]য0/1} 8756] 17141 48,
]3009]15])}---/১ 2০000 সরণগেো৷311.

(€) }8881৮2 ৬০1০6 :--- ৰ
[০৫211] /১5১৪10696 1273881৮6 ৬০1০০ 15 ]2170৮0886]%/ ৪10 1101030011 ০ 106
"[10600-8:017171811 10100 .0{ 1889]৮6 ৮০1০০, ][{} 006 8০000 ঠা[00[02 0 1810808668
0016 [0885981৮6 ৮০)০০ 15 1[017060. ৪100[)]খ) 67% [)2[6%01]016 10)6 17850 02811001})16 01 11]6
1680180 ৮০০৮ 6 1006. 0112750010670525 2 370) ৪0%0]}80) ৬৩৫৮. ']]}705, 1} }03০000813,
এৰে-য়ো৷ঃ ( = (0 ৮6, ৮6০০০0০৫০), 106 ৪0%1]131৮ ৮০৫৮০, 15 10080 ০০11010001]]% ॥০৪০৩,
চিছ৪00[}16 ;-_]!8০]},-_"" 11010} 0) (= ১০০) : 950 2981.004016০---" গু!) ৭1" (== ০০০).
}৩৪ে০জ০।1--এ7£৫ 7:8970; 2901 8
১১৪৪০682-_ [য়ে 46106 120},
82:81181)-_] ৪10} ৪661).
চ10৪ণ:8811--.44719 79019; 29280},
£১5581112682-_ ৮ য়ে 4৫602 ৪007),
18:81158-_] ]}8%৮6 ৮৫৫0০ ৪5660).
0৪০ ]1---4/79 70070 22897,
2.৪৪8107282---৮ি য়ে ৫6/09698 )৩৫7া1.
81815} 83]})81]1] ৮৫6 ৪8০6০.

][]}6 1৩8600018126 15 ৩০10001606 (৪০০ $ 391 ).
৫

80 অসমীয়া| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব
(0 ]"৪1010168 :---

][[] 581810010[ ]}01]1613]18 8৪16 0860 ৪৪8 ৪01600৮268 দ100000 006 গু14880০00 ০0%
3701৮ ৮০৮0 (0 :8]}10%/ 0}6 : ০1885 01 10085 1006) ঢ্র08]1)/. 18300 }}}) 106 '][']06004"8080170182)
181}0}]}%৮ 01 13118032825 }]} ॥0511016 ]1]017161818 ০৫181} [78100168 ৪]}10%108 06 ০1833
{0 ৮৮}01]}) 006 0748088 21001716181060 ৮6108 ৪816 8117080 ৪]ক%/8%৪ [৩ 617.60 10 10600.
টচুনবগে 810.016, ‘000’ 1) ০])088, ‘‘58"' }]0); ৩০৪৯) ৪120 ‘'‘৪8}"' 11) ্ৰষ৫০ 81৩
ঢাোণ্ডেণনু 88 28100165 10 1006 ]]010678] ড/)}61} 10 18, 101 060020 100 ৪}00% 006 00010662
01. ‘‘01810'", ][] /১৯৪5৪৪811696 ৪8190 ৪0০]1] 78400168 ৪16 08604 11} 8100}; ০৪৪6৪.

800 {6 8100]285 1) /2১৪5371636 ৪16 ৪8820 12 006 1]0010612] 83104 1]6%61
[/" ৫050.60.

}?৪10[16 :--

১৪1688111 ন ... 1006); ন009/;

মপ08018 ৰ ... 1288.806 700১5)8{ গ্ৰে ৩69]

চ0৪০০৪811 ত! 4, দজ্িয়োতাচ়৷ তনু 56 1030.৩৫ =০০৪,

৫৫72 মন -.-.- 9 দৈৱগতঁত ডণওঁ% এট ফলম এড

2৯358111686 ন ... 19371 772672১4/70 ৯৪. "৮

]311811811 ৰে ..-.- 006 081] &5$৪111656. 2310.01৫ }}তা6 19
ৰে ‘1৪1’’.

৯০), ৰ ... ]1'%0 $৫ ৮৪৫, [১৯৮0০16- ]71'/}0.

৫,)//; ত ...- 60719 $এ ৮৮৫, ঢ &৫718.

*৪৪৪101286 চা ... 89৫! 82797, ৰ ৰ (, |

]6:]]21]5]] ৰ ,. 0106 ৮৪0০০০০,

১৯০] 21] ৰ ... 1208{/[ $€6 ৮০৫৫, ১801016--এ9%;/.,

6070 ন .., 1281 $এঁ ট1017%, ৰ 801.

/৯৪৪৪1[01686 মী ... 12/108187ন3 72078) ৰ 4(1/{{/|{/ {ই

[8] 8113]1. ... /£ টঢ!6৫৮ 01 10988.

[)]1[[261061]0, 1)3100165 816 05290 101 810.61600 ০৮)০০(১ }[}} /১৪5৪16862 85 10
{}6 03000 13110203925 ; 101 6%3810}216 :--

0970. £‘000)0941"1, এ4. 5850771656, হখ ৫18/7€ ০/ ০৮৫৫),

////(]/{ 77189, {, 060৮ 10061118600 ৪01100318, ৪8
06858, 21105, €106.

606, 0718, 77100, 06, হয়ো, ৩৫৫০. চা০চ- ফ002০68 | €০006ণ81%69 8৪
8€৮%৫৪৮০ ৩0.0৮.

চে ৪, 170০0, ৫61, }100 1008 (81085, 9৪3 1051106০0,.

200 এ, লাখ চ16£. 6668 01 ৪0০06, 10680, ৩5.6,

88188

£ 18186 ]}0100617 01 500] 61000168 18 15860, 11} /৯৪৪৪80০0656, ']]]18 1600"
]130]10 15 ৮8০000%620 0110ণ081])/ 10010, (006 8000 87000 (9০৫ 8498 ),

€, ][)/৪ডাও৪৮0 গ৩6৫০%৪80056 <’ ---

][3৮.1018{} €12170.271098 }}} 4.৪88100686 816 ৪1081৩1010% 11168876, ]খ0 86০817৪-
10128] ]]810165, €6%০০( 6118.095 "]['81[00.--" 8170" (গে ই]0 =1]৮৮৫৮) 10, 381810 (ঘ]ু৮০),
৪0600 00 8৮০ ৪90[ঘ]খতনু ]}} 2.৪33810636. ৬০০৪৮০]৪7গে 310 ঠ5া81010882081 17০6০00-
]]81}1068 6৫; 8150 1800207 5০৪00, "86 [0110%108 108% 66 100.50000168 :---

(৪8) ৬০০৪৮৮০]31) :--
| /|ই এ&ত৩য়ে৷৷৷৷৪. 1726748৮৫214807.
ম্মি $00811-0703, "['8000.---৫7 820 (= =
20088 1000020 01 ৪ 110]209 -ঢলল 8৫, 11৪1. == 1!)০.08'া
০1960 .01০0068 ৪00৮ টয় 0086 1॥0১00860"5 806 ) ৰণ
॥00,00061-10.-18. 9. "৫7৮৫2 (== 00021).
[00088 (0 1688%, ৯ 1688, [908০9 8/48; (==!1০৪১০).
০০112 18.000121, 1৪100. -/&]8 ( ==116 ) ; & %.%112], /{)/-
/৫79 (=&৯ ০০০]1০, 186০য়ণ্ড).
১6506, }116. '][800.-//৫)/0়ো? (=০০৪৮, ৮৪1০০),
]161.€1807272606, ']000,.১57789 (== গয৪]],
(00 ম০00.3- 87038]], 10016. 1002); 6, €/}787200104/ ( ==& ৮৫% ;
020) ]1, & 11016 10081).
কান } 0165 %} "][300.-1{/7))}/7' (==€০৮৷1০৮৪ত৮),
ঘখৈ॥৮৮ই }0010020081001010, 11809. '[81002. "74023 (==& (০০০০৮, 11108),
}১৪৯৮৮০৪]৷ 0000087 00 ৪ 1[)8060}0}, '"[৪0}./৫৮24%[ (==09010%), ']€৩!---
2০081, = পপা1&1---|৮০//8%], (|27০10)0;}
(=1!৪৮৫০]1} 11£00% ]'310৮.--.৮07)
ন (== 20]10৮%).
১৪৫ 800.6. '][800.]7078"904, ]'61._|7০]]-১" ?০৫৫-১/,
চৈৱ", 1] 23|-..2০]}} ( == 0006 1; ৮৫,
এম-__2ছফ==৬---]}) 225 (= ?}(0, 31.
র ৌ 006 18%).
}125180 168৮ 5}৮০1(, ][8100.--ন4931} (= }€981).
836! 88001]. ৬৮61৫ (==00.6, ১৬৯৪০), 1]13[.---
ঘ০)!] (==৪801[1801016, })620 0{[ (06 ৪1031).
ট781189870}, } 95009সে100600. ]['৪[01.-6ার্ল' 9৫ (==!০00).
83381788201
501080% 8, 11311[0% (৪৪ & ১৪080). [810.387 848/00(4; (== 101311.0 %/).
[00] {0 ৪0০8 ]27.এ]2/2/; (==|0 ৪০০৮).

]%চ [6101] ৪৮০৮০ ৪৮০৮৮ 1॥686000181106 স}]}] 3৪]"[)])/ })616 8180.
(0) ফ্18007081 :---
(0) ০৩০০০ :--৬০৮৫ ']'10600"]830118181) €1210211089 ৪1020%৮6.

(11) ]খ0়0।চ6৮6[ :--]প৪01810 ])]018] (211001180010 ৪৫{] 15 10920. 1) ]/0%21
£১৪৪৪1]] 85 5001} }]]} 016 .31.6120, 10100} 0{ 9112. ]]) ০1389108]1 /৯৪৪3111656 06 61'-
1011.801, ড/৪৪ 412 ( ১০৮০ 8$ 229|}] ).

(1}}) ০৪৪০-৪365 :---১১ }00 006 ']}]}0600-]3101]77181} ঠ£[00]> 1006 ০৪৪৫-
৪00%28 }[}} 006 ][)1"ও3৮)0181} 18101808825 ৪16 ৪10176760, (0 106 856 }[} 006 9011801881
৮0৮৮ 006 9া200 দে ]1018]1[৮ ][}) [2]}198] ]]010620, "][]]]$১ 122600]1813(%৮ ]]89 8660]
80000260 }1} /১৪৪১৪10.6986.

(1৮) &2.৭}০০0৮০৪ :-_][ 15 ৪ 76001181]1যো 0{ 1006 ][)'৪৮)0]1911 121186008028
8৪8 0 006 ']['16600"]30111080}, 1810]}]৮ 188.0 8৪0]6201%465 ০৪11} [06৮61 ৮6 06211060, 109
৪81০6 সা}, 006 10028 06% 8০৪)]}})} 88 }1) 5০31081৮070, ']]]}; 1016 ]]088 10660
৮০0০৮%০০, }0; 3100 310(2120. 10100) 6) ১৪৪৪106৪০.,

(৮) ]প০0810010, :---5৪25}000 [৮00.001 /00 }{]} 106. 0050 ০৪৪০ 9110000181"
দো {20]1{1)}116 80020 6০00068 12} পে' 162)6 }[} /১১৪৪৷6856. ']]}}8; 15 000698817
20৮০৫ 0011) ]['810.. 081 ৪110 [61.831] ( == 1000061. ০০6০ $8 334. )

8 অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতৰ্ব

নৃ.{ টিযচঞে০-টতড১৪৯০৫০ ৩1০০০ £ঃ--

"[]}6 &*য50৮০-/৯১৪1৪০০ 1910010]1%/ }119১0]006০658 (0086 ]/[0;1/883101, 5৪0.051, }9/প্ত,
1])৷।8123, 7318, {0:32 & 16 ৮%/ 00360 13118188628, "']]]6)8 10.01036261006 28 1816. '3]26
10]110920.8 ৮০০৪৮০1৪৫৷)৮ 10087 026 7006008০020 :---

এ এওঞোগা৩ঃ৫৩, দিোৰতয়ে [7 6, এ ॥817০0"৫910802, 1, ({,; (| {'এ

৯৮ ৮০%. গু চ৷00931078"-4- 3৮11:

১9৪৯170051, 1০0, } = 1302
চ০01 সহ, *
॥€128128-_ ৪1}[65,

1৪97, //,{ 1. শাওণ ৮/7০.৮%৩1৫,

? 5৪008], _"প%%.0৪ ==৩1920
2. 180060"58 )৮০০০8০৮ ণ
+₹৮০1, চ॥€8.81135,, ৮0018,

ৰ} +1। ০1020. .ট100021. ঠি080985:51, --_)ে)।& == (3 (8 21078
5৪10.081. সবচ৮৫৮) ৪8০৮ 07০01008635.
৬৪1.00.8.]---93.}

881 1020. ৪8151021, ঢেোঁট০০৩৫---৮৪৷ ==৩1৪2০৮ 8৪021.
চু৮র০৷০৷-__-৮31,
চ০োম৪---৮৫1৮৮/

13611 ॥০8৪118-_-061"0 == ৪127.

এ] 0008-_06183

8. ]18}80286 গ1500588608 ঃ£--"

2 13122 1] 01002607 010 2৫॥০৪৮৷০ ৪00 }>21' 51810, স/0135 118৮6 100110 00200 ডা৪%
1100 1116 /১৪58111656 ]8:1018708.686 ; 8৪5 [গ্গযে' €%82701[1০,-6এৌট] 6 (50068.10}), 77; (৪1301),
পঠেওয়ো (00161 ৪128310001 210.0), ৮৫456 (০0. ৪9০০০৮৮0( 00, ১960} (}1}} ০%০1181182 1071), এয়ে
(0022), ৫9৮02; ([0060101102), 777 777-/007207' (]}](. €3121 01 [10]]]01020 ]]]0195 ; 3 12100]
0 ৪৮১০), ০06. []প৪০০০৪]])/ 100 ঠা8া।00৪0০0৪] 1=০ণে)]181]1%ে ]}85, ]}0' 6৮61, ৮০০10
৮০1০%০0 [1"011] 5000}) 1911 9103.828.

5চ০07]7০0স ]]]
2£55244%4135] ],[]']3} 5']'0]4]5

1, 306০১%৪৩০১৪৪ ০£ ০19 5০০৪৪, 811595, ৩৫০,

8১60006 )}+"০১০০০৪৷৷৮৫% 0 ০3%:800}106 1006 1681 $0৮}6০৮ ০£ 4৯৪৪311)086 11(2181016
1015 068008016 10 00026 06 50185, 0811809, 13040168 ৪1080, [09218 স/0010}} }}8.%৮6
06৮2৮. 66610, 125002060, 6 স্ষন৷ম00৪ ৪700 স))1]) })3৮০ 0660 28101020 0৫০৮) ৮%/ 0131
[73010 10000 3 12006 37010.0010) 0০0%৮%0, 10 1006 [65৩0 0৪%. ']]6) 1601204
(16 :8028611200081, 10018} 8870 ৪০০131 50806 ০ 006 1760]2]6 01 /১৪৪৪]) 11} 39228 £0112
চত. "36%, }]0} 1800, 81৮6 ২১৪ 37) 1063, ০4 006 0660656 01 শ্৮া]158.002) ৭110, ০৮0]0016
৪0. $5018806 [61000[6 ৮6109 ]]} ]}}]50010%). 'ছধঃ}[},; 006 ০0186 901. 008 51১2০০০]) 1076
1310 80386 ০01 116 900.65, 68118095, ০00. 13.9 3150 01106180016, (0006 102065888"%/ €18102258.,
খৃ০খ 102800219 ])2/০6 ৪180 ১৮০৫7) ১000000260 })26106 310, [0616. ]300 $51]]] {})6 311016111
58৪06 ০1 5০ণ্ৰেগ 15 0686 ৪094, 06% ৪100. 106231)8 ৮৮% স/}]10}} (06 9৭8}]%৮/ 116 গে
০0৮ ০৮2, 10760 1 1081848,070 ৪1010. 02201 [21[081[6958 }[}} 106 8৪118 3900. ৪ণেণ্খ।০৮ ৫2]
05 08068. ] 51181] ০1৮6 ০৪1) 2. "দা 21]180811065,

> 8০80-5956 £---

(0) (০৪16 18891 11813,
1231108170, 68}3%7 € 1

(1}) }]াঁ3! 16 1 ]838]1 €;
1৪11], [পা168চ91] €,

(88}} ]}, [৪811}3, }1১8১৮৪ত৯/91]7 €,
চ}'})0[216 85888, 81298 12811;
}রে ০ }6 ৬৬ 682810881" ৪1118, ৩.

(1৮) []395801 18]181', (2001 }31)}181" ;
৪টা 1708}1}8% ওড৪০৪৷ ;

(৮)) [১ ো)।৪ 20201] ;
]খ8৪০ ছুই ০৩800};
ী33013, চট }[]]{}}[}}[] 01811 €.

৮) টইঃ1}চ০" খা $---

'[])1686 50128 316 50008 ৮) তঢ0]18 10900 ৮০%৪ আ]116 81118 ৫3006 100 116
৪০০০102৪0)}11210)0 0 }})51[00]10121008] [051০ 0013118 1016 88118 চ]290 12801৮৪1 (91
ভাৰ] 660010% ), 50006 01 8600, ৪16 ঘাড় 1683100.810, 0606. 00] ৪ 16%
৪16 21৮61), ]}21'6.

(0) 2৯ ৫০0০০)৪16 100:08816০ 10031}008,
201 ৫০1106138৫06 108.0
'[3[0/8;) 621026088 858}25891 83100]
খচা00310!11.606108} 00810), :

6৫ অসমীয়| ‘ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতৰ্ব

(0) &%৯& হৈ! £08701 চৰে৷}! য়া00] ৪1
চ'8্০]) 813 4083} [%$3} :
851-981 80৪01 }}8 1] ০০০৪8ট্ৰ
(10) [80 0০0 ৮} 9৪ [এ ৪1 80118
]3}181]16 8.128011 82911 :
তে 8৪1-০08} 08%. ৪1 01116
কে 0080816 10810.

(৮) ])608, ০1816 58487 ০০081 10080198184
][)'0)]}3} 8.0}6 0০% !
10086 }}}}}9]6 0808, 81881
গী্টে6ডে ৫৪80.8৫৮ $০৪.

(৮) 06181] })}10]}]} 10068} 1084883 ৪1
চোঞ্ }€৩18]1 10000} :
0ে01000 06886 08880800 7618.86
"1818, 816 1181] ৪881.

(০ ৪5=/%8 8িঙ্হঙজঙ}ন ।--
][]]18 18 & ৪০0০8 ০1 ৪ 10৮6-1000} 180%7 ত]৷০৪6 ]}08681080 ৪৪ ৪ড8৪%75 000
08302688., (010.1) 4 ৪081288 8০০০০ }]616 ),

88108. :--]}}]} [২30]]6 ! ॥8421006 81} €.
[0}}818 108}2806 ]২৪০0)6, 09; ৮৪810 1,885, ;
া৮ঞ্জা্ড [6 1 81)813016 0616 1688-08. ;
8 12616 }0এ8 ৮0616 [ছেৰ্( 11606 081;
চ}১৪ঞ1৮}ঞ0 211 88115, [/৪8৮0]0, 831098998 ০০৮৪] ?
]/88)98178 1083806 ]80}6, ৫৪817381086 0001;
€618101882 £8118 [২38)6, ৮088য0108 ৪8810.
/*%& 1836 }819-]0]0]8 ‘&৪৪৷৪-৬৪০০0৪০0
181508 1881018, [১৪০৮৮ }]01]8; ){ো৪)080).
}381}88847 ]718]}806 ][২30}16 ])%03816 8071}98201;
][উ}ঞে ৪8010} 1080859882806 61081018, 01810},
510 18596 ॥0}]80, 061.1680স%3806 08841 ;
[৪9] ৪0178810] 1081] }}}1}} ৪18৪8 }8] ?
কেি!৷য়া 10381)806 [হ্ৈণা6 8৪]081008, 8315880;
[6120.810 }]১34}6 81318, 4৪811,
]প!$[618 [81210810 1] 80}6 1ই]}}8, 81080 ;
চ}0]৪ 58848, |পউগ্৪]৪8 1181}}]5, 01911.

৪১০৪ দএ=%০০৮1 £---
"[}]]58 3008 15 ৪ €01810806 ৮০জডেো০০০০ এ ৪5০0}০010267 8100 ৪ ৯০118 1019010689

চাবঘসংগেতলোেততরসেব ]]]{ 55

গে & 11086 ৮)০৪86 05680, ভ'৪৪ ]যো্রী &৮৪৩৫} গাগোও 10006 01; ৮0800686, ( ০গে:{)/
006. ৪0(8023 00020),

ফেচমাওা 108]}1806 18808, 3181"085, 1804 ;

][008োা 5800 8[8, 340} ঠ8্েণ০৪7 00180 টা,

খ৪৪৪12}} [4৪৫50] 18 [006 10]8 760;

2]} }18868 18081 1068 €1110108 88}810183,

]"} 08081 ৫০1 ১৯108 মে00818, 278101068 ;

[প0188% 00016 খ্ৰাচুঞা 11801 108]1/88} ])81168 :

ট8813[6 01851 ]4মোস8্া- 60006 10081] /উ৮৪ ;

][608., }ডি])00, 000£ 5804 1083 ৮8৮৪.

6) (৮্‌০৮০০৪০ (০৮ [081৮15:8 ০৮% ০6 17009803800৩98) $£--

00 1006 10]]-]]1001} ]71}18]}10 }]} 006 ॥0001100 104 528)181}) 1]6 0০0%5 £0 10000

006 ৮)]]8868 510860118 10018 50118 8110 ০8808 [00 5০৫.08, /৯* ৮0001) 0৪1106৪
গ7008 00611}; 01} [006 ০০০৪৪9101}, স।100 016 1010016%, 1106, 3110. 01160 10]011868
0009. ০০1162020, 06% 201810186 8 }1চটো816 8110, }]0)80166 180} 168.901], 8110 0261ত"
108}00108.

0110-00 1000}0-]00 !

]/3]}) 10)260168 01811 180.

]9/[3]] 661 10.8]11-1708}13.01)(6,

[1031 8£30080 £8, £1181118,07106,

1]108]] 0081 16 1

'][60010 018, 80081 16.

'[6[0'01 ])018'' 1181181 ]]}]},

€8৪0] 1866 ৫000 000.

৫.৪0] 1160118, 0}]ই8, ৪],

/৯*00610. 81181810, 1811-4681].

[৯311-2811 ৮81 16,

5০331 11811681 081 16.

১০৫০৪1[ 1]]811681 10181 ])]}31],

ৰচে ৫০৮18 0181]. &০, &&+

(6) “সুঞজদঙচ ০০৭০৪] তৈৱঙ৮চ [টো৷ওজ” $__

€৪0201ই8৮58], 106 68000] ৪800 ৪০০০7101180০৫ )দে৷৷ ৫ 03৪08002607 ৮%েৌ ৪
110}}; ৪800 (00610]18010,, ভ'৪৪ 0৮17008110 012 }[}, ]0 37001) 9110 ৪107106006. ৬106 সও
0680060 ৮) 31] (৬৪000) (0 স'ত0 }ে])}ই, ৪ ০০001) 1886 ০00 01
10.21010£ ])}}) 5108] 3:04, 1060.08] 80008, '][]}6 18000 1£61[ 110} 10%46 0} ৫"৪০৭নৱে%৪]]
ডা] 0, })0 6৮2৫, 16622068 ৪1] }19 8৪0৮811068, ][]} 0690681[ 6, 006 ৫87), 8101010017069
006 ঘ1ছ০]০০৫০০০ 00068 ০০0002006, 100; ]}60 ৫6800). ']]0]8 ৪০ 1]000]}
6%880818060, 161; 1080.08116 10}16স )61 6810816 8৪1" 118 1966 )118100118 ৪8 8610661718
}0}00%. 0100 ]}19 1016-1680. "]]}6 [৮012}165), ]}10%6৮61, ৪1311060, 167 ৪81৮0. 100
০৪০৪০ 06 ০0186 56 60160 100 ৪ 8150800 310 ৪০008179 11806. 1:80018, ডা[]]
৪ 10821) )6810 18560 গো 101 91608010 1681006., ‘৯1027 10870) ৩818” ঢ৪71061008

66 অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

}6 ০1811060, 0106 2০%৮6০1]]08, (0 ০০৫0০ (6 006 ৪008009৮6 168102026 দোঁ €'9271013%9]7
{০%+ 8226] 1017 006 1018]1(. [8{6 ]]6%4621 50150220020 10080 €/৪1৷018.৮9৪][ তা৪৪ 10}6
101801635 0০{ [06 10086. "'"]]]6 15067 81850 ৫10 1000 15০০80156 ]}}}0} 80 11[91.,
&টিতা ৪000607 6 মণ্াচ (6660. '][])6[0}) ৪}6 ০৮800620 00 ৪66 126 50৪৮ 1610 ৮
]}2[ 811816 010} 1}18 1016680. ']]160) ৪}16 ৪00010060, 10 1016 1816,

চ}ঞে[ 318; 8]1]158 ]0071খ81, 18106 ৫}18 [8০0 :!
}ে%6 00081: 2]181[-681[], 1016 68]2"1018.0,
10683 8০015 }16ই্ 1700118, ]]]0}06 ]1181 ]0]8.0,
9ব0 811} 5৯0 1গ্0| লস 18] চা,
]/398011.6 0088901} 18108, 8] 71840]};' 1018.01) [610],
2 {18} [4]ত৮৪৫6 816 ][পসা[08, ট10],
01185168}8 8118 ৪য}1 £9110118-1008128 161,
০৪89} ৮8108 90118, 811 00810 08681" 981.
}38510813, 60118, 80] 23110.60]1 ]গ1উ,
]3]10}81180[ 0118 801 71708510}1068 ৫8)য়1018£8 ০0118,
80} 3১3 ৫8৮৪ 3900010 56820 £$8৪%811 }৪1]][8,
৷} ৪1}6 ৪1 11) 10080 188, 1)81]3..
10587 ]16]}}ঞ31া] ]}8]8% ০1)31]ঙ,

18৮৪0 ৫€৪70183৮5]{ ৪৬৮৪( 13503,

8) এ‘০]}805 (৮0০0%62৮) ঃ£---

(0) 80% ][0{,
চা}; 01.

(1) ])81[ 15810},
];]]}; ]।]],

(31) 8330. 118,
0 )8%.

(8৮) ১৪180 ৪,
38080 1088.

(৮) 10৪8.008 }}81,
])> 01 81 181,

(}) 95806 ০৮ [2868025, (81991০) ১--

(0) ৮800 ০020 গ্ৰ’ 41;
][2}81৮661 1’ £1 {])€610100.--- "84886,

(1) [3010 }18]16,
0181 18 ]}16.--৪}72.৫,
(}) ৪1811 ৪1081],
"[]{]}} 00000}. 0891}} 1880, -- ]][8[8100%/,

[0বাচ০000শণূে]0]খ ]]] 4

(1) ৪৮৩৪ (ঘ083889) £---

(0) }৮৪৷7০৪8080 91180,
১৪৪৪731[ 10810,
8381}268810 ]{} 1131,
]}"0(2881 01013108 16801.

(1) 88183 1380 }3] }1)81),
[613 1180 1)})3(র.,
[301] ]]]31]]1 ৮৪097 0613,
]২3৯৷0 081311 5812101 }831,
}?0[]}} ][]]8]}}]13 1278}]6 ])8})6 18%.

(10}) ৬5৪৮০ 06016 80}13]8 ৮1313,
৮131 1]]31[01]]) 0[]}}81' }৮৪13.

(0৮) [1808 03181 1"03
৬0100} 00016 03.
]8500[ 1811110ন৮81] 211 ৫081080 10181,
][}]{]]}] [18998116 1৩311 1]818]:8]}; }31.

2, ৮৪৮%1)০৪৮ ড৮৮ঃ৩%, ॥০]।৩৪ ০108 8০6 ৯ ৪৪5১8572686০ 1.8 85, 86,

[]}}6 /৯৪০৪[652 সত্ণ0105 02[1৮20 [1['01}} 531151}0, 1}]001{8}} 1]01]}}১0} 8200)1{
90% 0{ }}6 ৮])1016, 1010% 110 ]}96]}} ॥1[001]1 [0]; 8110162110{ €০010]1{}0। (| ])6
/৯5৪৪01296 ]8:11860382 ][]0] 10 1016 ]31[]] €৫610[01). &৯&.1})., 1]]6 €81116১0 10016 10
দ/[]10]}; 311৮ ০6%1081]{1- /৯৪৪2111692 ০০]1][70510101] ০৫৪1} ৪5৪16]%/ ৮০ ৪000.601020, ]]}€
6811251._/৯৪5৪৪1171656 ৮০৮০৪ 812[06811116 11) 311) স[10[21]} [60010 ৪816 10.৮6 10000
}[}) [6 ০০0)[)76["[}]8065 0{ ]ধ2001810128, ৪90 181 0118500€42120, 01 [006 02০1700 06.661
{]]2 700; ৪108 1210}) ০০11001169 &.12. ][ £1৮6 0210% ৪ 1190 01 500]) ৩/0£05,

1
(== 11816 0০ 39
1] 811)

৯1৮৪
(== }])81180০0)

+]
( =৪:10} }}} 1106"
8210)

(00015. }}} 6. 0ঢ0102]000]}}} 18306 0{ ][1018])319
(]11{]}})] ৫০1.001/. &.12.), [][[ ৯৪১ [16 ]]811}6 01 8 1008]}
{}}210}. ]{ 19 ৪০ 6০৮০1} 110% }}[}, /৯৪০৪1.

02০08 }[} 006 ]খ০% ৪০12 ])]1806 01 73813 ৮81]]1র8
(100) ০6001" &.1[)১.), 3110. [0] 116 ৬031.001} 1816
01 13008] 81 (11[}) ০20.00৮ &'া2১.) }}}) 006 10017] 01
॥00000777৮0., ']]); ৬০৪115810]0( কসা়ো0॥ 101 ॥0[ ]8
7770}; ( ==]])31160 ), ']]]6 11002] /*৪১৪1/[70696 10]
0০1 (6 ৮০৮০ 15 গ্777 ( == 1731180).

06০018 1[। 1006 [খ4০৮%৮৪০808 ][)13(6 ০{ 83813%311003
(1000. ০০10.001} &.1১.) []002110) /১৪53111696 010 15
8৪150 9}][ 310 110168118 3 08100 01 €10103.11}80170611{ 9.110995
৪ 11০6-8210. ']']6 5০৪05৮0]10( ত/01[0 ৪[]1 17]681]18 39
1}]1]]6 গে’ 1৮, '"]]]6 106811108 ]}185 €৩11810660 {}{]}
4১৪88110686.

অসমীয়া| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতৰ্ব

ঢেে)-৪1000008
(=& ৪6০68 ৮০%
066০)

৪313
(= 00010)

১৪08.819
(= 1]8০েে7ন010)

চ॥.)৪]0[য-৮৪}309

(= 10 066)

| .4:117;1
(=৪ 78102)

|.€:131,।।।'[:1}:1
(=&ঞ 110 ০1 66)

003.
(==মণ্ড])

১৮০৮ত
(=& ৪87008]1 81000)

0) 682.
(=!॥০১॥০৪৪)

০০০৫৪ ]]}; 016 ১$008808 8181৪ [1806 ০
17))0300081%618 (1208 সো) 42.) ']]]6 10096
2৪৪৪10686 অ'ফ0াো0 18 9-7 == &, 10000, 014 08100 1066
(টঞ্ঞোটদোযিহে 19৮য়োচ০০), ']]}6 5৪০80] সভ০008 18 [/০"
৮৪৮৮ ৫&&৫৫ ৫ৰ'0ে ( = 10 10.8080০ 1066) {:
ফ4020==%6৮ : ৮%. 5. €৫%৫% (= সপা1ও৭ 1০০),

0০০0৪ 3) 026 ৬$0৮1811৪81৪8 5481৪ ])1306 6০1
]>]}8170312618 (12[]}) ০1007 &.1)>.), 6 10.006]
১৪৪৪277656 1010; 15 072, }টঘ(==৪ 00101, ৬$.--
অঞো|0়৫তে (=৪ 10000). 018. ৯.৪৪৪0০5০---৷ 6,

০০০৮৪ }{} 016 00300} [1806 01 ][01012]65]3 (1]]1]}
০০10.000). ৯&72.), [/এ০০200 /৯৪৪৪৫০6৪০ দণ010, 19
য়ে} == ৬.-_)100700100-7/70[00.== 19০0; - 10011,

][]] $0৮031018198 7১888 11806 €০{ 1]0)0817]1130518,
(1200. ০60001%৮ &}>., ) '"][]}]8 18 106 ৪৪106 স০1
&58 ৬. ৮ ৫কো'কো৷[প্েোপ্ছতে 9৪00 10002 /১৪.--১৫৪য়ে?,
দ৫9য়ে"; = ]0]06চ6 066. ৪010 1৪ গৈ] (2]129)]))005
}0)008). 1০0০1}, /১৪৪০৪০00686 স০৫10 15 1980886]%9
0201৮20, 00} 02195 সা০ঠ]0 ৪120 10000 11000, &১6৫00য0}},
১%৫য়/ ৫ 01 &৭৫য1,

]]} 0]6 খ]0])81])01 }2]86 0০1 8} ও৮৪8৫৪, < ৪1108, (70]}
০610[01). &'17>.), ][ }9 106 1181016 01.8, 11831 800 ০1%
০011]010.01] ]]} 1100.217] /৯৪৪৪]]).

][; 83188301} ]}18/6 0০{ ]২৪0081[68]8 (1000 ৬0017
৯72.) ৪00 ১০0৮৮০৪02%৪818 ]61810৪8 ]8506 6০
[2}8110.812813. []/ু০0600 ০০] }$ }৮7০৮৪৮])
॥00)0077213 [66 (লয়ত 177)০00ো?0).

]]} []6 ]62}20৮ 21806 ০{ 8981181018]8 (91[]} ০০00007/
৯1১.) ধৰ ]]6 1901]; দো 770;-/00৮লর ( == 16% সত] ), ,
১ }00028]], 1000.617), /*৮১.---[002 == 8, সাত]],

11} 006 ঘৈ০%8008 1906 ০01 838]18৮810138, (1008
ভ্01)_.'72. ), 1:08) 10 18 086 88106 সা০10 89
5.=_"18/৫/৫)%%, 2. [য৮=৪ দণতা| ০৫ 808]1 60},

][} 26 5৮০ই][0স} [516 দে }(৪081%6818; (1100, ০6000
৮.০ }]} 209 27%৮0 (= ০016৪88 12:8ম00690 066), ]'0
18 ৫20৮6 [[900; ৪. 80096, (= হৈত)োত৷, 19060,
৫০6০[৮০, ৫০৫০:০০৮) = 1000.200, 2৪, 107701073 ৮০%
ঠোদেয়'ওঁ (০168৪, ০০৮০৫),

৪0
(=]6 [08191 88
0.26)

এহ]
(= 1০8০৫ 0০% 3
0061-0666 )

81,
(=3ঃ3& ৩08100621)

30881], &81708771}
(= }৷ 8৪002 0০% 3৪
066)

101] (= ০181010621
০1% 91811)

॥[*/।/
(=৪& ৪00.21],
০8102] ০৮
৪06810]620)

1০098, 2০9
(==&৯ ৪8120
00226%20)

এ%13922-731081;
(=&৯ 1000 ০08
88&-তে৩৬০ )

টু 0া0চঞান
( = 026 88-0০ )

0০৮৮৮]
(=০০০০ ৮০০] 180
3 1ভ৩ভা)

মাছ পগ্ৰচ )স্োাজোৰ ]]| 49

][} 16 ]খ০৮৪০৷৷৪৫ 1806 ০8 8818৮৪170213, (100) ০610.001")
৯12. ). ৬, ]য়ে, 1000.210) 4.৪. }]চ'! = [06 [00181 88
0066 (চ'}॥0005 16৩1181088).

]0} 006 [খ10028700 1806 0£{ 30395৮818, ৬৪005. (710)
ণ্0010%; & 72.) ১; ৬. )গ্রেত্ড৫ে ==৷200213। /১৪.--_])[()0]8
2৮0 ]00]1=৪এ 0006608৮ 066 (প141/771910 = ৩%৮০৮%৫.---
0810.016).

][[} 006 }0$0801]8018, 1806 ০ ]))131710.802815 (1208
০০0.010%ে_৯&12.) 10, €29319}22, ']])6 5৪295}800, স০]
15 })0/% ==8 £1৮2[, ৪06৪0, ভৈ ০০০01, /*এ.-_]} 2? ==
৪ ০৮8110621 ৪1016 ৮]})০]}) 8০০৫-ড৪2% 8চে%/৪.

[0 006 ফঢ্প৷৮৪৯৮০০৷ 12186 ০৮% ][0001868]19, 1] খ4ণ6}৮--_"
এ47}72278, 10062) /৯৪.-]}7787738} == ৪, ৪100.81] ভ০৮৩/1-
ঠা621}. 66 (7 })৮'9 হে৫ো2272040.-- 080,612),

][{} 006 ০%০৪}00]}}1 218.6 ০1 [001818]13 11) $2/0/2১042"-
]০010._ এছ কে720/008[0772. 5. ]}}}070; ( == ৪ 5][৮[110 8, ৪168.00, ),
111.00.611} /4৯৪.--_-}০1] ( ==3 97010.8{[] পৰ ৪1116] 017 18110 ),

]]} 006 .003৮02]]} 1806 ০0% ]110010812818 110} (০৫0070)212"
]০1]}., ৪5.-])9880]; (==৪ ৪5}1208, 10801010840, ০1% ৪0681),
০০০৮০ /৯5.---]]0];, }]0}0]}; ( =এ৪ ॥৪81008]] 50680
10৮%]21018 100} ৪ }}}]}]) : €০£ 12৮6931]})8]1", ]খ৪০০1]]],
৪৷0.68ই৪]0]], €0০.

][[) 006 ']০62]"01 100} }11015211120.010 01 }]81]8193, ৬ ৪1008
(9100, ০20.001) /.}2. ) 1) 720670709]1০059, 726/000]০051,., ৬5.--
]/2$02 (৪ 101726850[, ৮৮০০০), 101002010) /৯এ৪.-_]০)?,
]4/{} ( = ৪708120, 1010]60) পে. ]।৪]}00]}] ( 101810626 0 9
স)]1862 ), }ন9}01[-)0]], ( 11810016 01 8 }0118616 ), €02.

][[} 10]16 $৮00]81.8813 [813৮8 12186 ০1 ])))3100081281]18,
(1200, ০2.0010%৮/ & 12. ), ৬৩.-]/10/}[; (== & 5100.8]] 166)4-
2য়"! ০৮ 70080 ( ==06 ত৭৮০-]০৪৮০]৷৷ 88-0066 ),
00021} /৯৪5.-]977-7"2/ 0] == 3 )0104 ০{ 188; 1066
(84049 }72]1০60/)দে20.--_-0600728616).

][[} 0086 [খ1!003700£7 21516 08 3315.510818, "৪1108, (708
স্য0]0৮চে &&৮৯.) 10 2:98726যয73006990 ( =০৮% 88-06 ),
ও-_" ৫ 7৫2৫00, 100.092, 2৯৪ ৫:/772934, ৫1884 ==
1086 88-06 (£&10%৫9 ৪1মদো?67য়োও ),

[0 0806. 1৮068068608018, 21806 ০1 127স9170081065193 (120
য়া &>>.) 10. 7256-2০8৮) (=!১০০। ৩০% '] 15182),
৪. *৬ ৫০%%৮5% ( =!০৮ ০০166), 7000€100 /১৪.---৫:/2181,
৫4861 (= ৪ 0০০৮ 20০] }1} ৪ 1]৮৬€৩10,

অসমীয়| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতৰ্ব

1201
(=৪ 50118)

102113101
(== }৪81016 0{ 3
10.210)

179810.01
(=!0৪০% 0
€160}18171)

1231:51103-081
(= ৪০0} 680)

[)'19801]}[]38 -
(-=]18106 0 ৪
1৮621)

126011
(== (20701016)

তখ৪৷0209
( == ]]0956)

1"311081]
(= 11816 0 ৪
01590100)

}'3} {1
(=গ 10 টো
188-006 )

]]}, 6 }১708[02019018 21806 ০01 1])1181703128318 11]
121980220/0৮140)109727710, ৬9%4দো৪ | ( =৪3 00160,
5[[}{12£ ), ]])0061011 &৪--_/ণ)০[] ( =2 ১৪00.086, 1016,
০010).

[[} (16 0081000}}} 21306 01 ]11013]%18 (]1]) ০601001'
৯2১.) 00200 &৪--_1>/1}/8 =-=& ০০ো000011 ]0210]261'
11310]6 0[ 3 11181} }]) £১১৪৪]]],

][[} (006 $০৪]}0০]]}] }180/6 ০{ ]২311812813 11] 1001071993-
এ000ন41-94য়েক।?})৫ে-2%/। ( == 500]) ৮681]; ০4 ]8131183
[180 10806 6% €০1602118105)., 5.-৫07047/%4 (= 3 10%,
]]]]126 ), 11000021101) /7৪--এ৫0৮10/[ ( =৪ 00808; 10806 [60%
6€]1212],8100 ][) ]}6 ]1011816).

(০০০6 এয়ে! ৯০০৮০). 9০. --৭৫/ঠ1700-09310100 11)008217]]
4%5.-- ৫৫/0007-04{ ( = ১০০]) 0ছ3110;) : %{, 1)98]:]]{1]-
[20 58008.

[[} [[06 €8৪030. 1306 0০1 [1018]}318 (11{]}) ০ণ11001%/
&.2.). "[]]]9 15 [16 ]]81[]6 0{ ৪ [11%6{ : ৮; 116
00008. 3100 110701020}113. ॥

[[] 6 70500008018 [0]316. 01 ][)}]81[[[181)8.]3, 1]
71600080684}} ( =- [200[}}]6 0} 006 ]}}}]]). ও.--এ০৮৫/৷৫[08,
ঢ['[.--৫০2818, ৰ]170%02[0]); /৯১.%৫604], ৫8:4/{}, 060[{
( = [ল20102]6 ) : প্র. [260], 0]}6 [00106 0[ ৪ [306 38100
]}}]} ॥[{} 0081}2813 0195[1101.,

][[] [6 ][92}2)0[ 10201:411১0111)001] 01 }]3]318 ৬ ৪110]8.
(9[]) ৫21.001) &.[2.) [0 7248/0001০050, 720000]057 (==!]]096
5118060 11010020)., ৬5.-_)13}/0, ]11]00611) /৯৪.---7131]
(== 17056) 00 5.-_)710/006 ( == 71018 যয়/} ) 3110 72310100-
0250 (== 1[[]00110311}) 11060). {1[€610000-0644[} (৪৫০০
300%৮6 )=৬.--_710}${। + ৫৮৮৫০/৪&10 ( = ]]}0013081]
(21,121€).

][]] [16 0ঢৌ08.0020}}} })1806 0{ ][[71018]%818 (111]}) ০6101")
&.12.), 1}73110011 15 016 [2165210[ 18106 01{ ৪ 10]810023
10) }এ৪া]}1[0}2 01507]101.,

[}} (06 $০৮)8108108 7803৮ 1806 01 ]10}18110.802813
(]2[]} ০610000৮. &,০.). ৬.-)])"কে/ণঞে|। ({]})== (006 স/৪%৮€-
16820 8-(166), 1001090211) &.5১.--8"68/008/'] (৪ 1110 ০1
898-066 : &18%$ (৮]৭/০0/110.--08100612).

[3৪
(= 09108)

1%:181
(0৪800 ০1 ৯3
৮1]1]8962)

31311
( == [08100.610-
{10স.০1)

]["11]]]0
(=-]1]8106 0 ৯3
1]]81])

]3]]0]{]]}
(== ৪ [)]}[}{]}}))

[31101
(== }]]8006 010 ৯
210 4}1)০6)

৬ 8.10]0]}1;

(==৪ 1{]%)

]এ0:93
( == 0701}}0)

]২ ৮৪]
(=৪ ৪৪86)

চ্াৰখছগে১0জলেোঁো0)]াখে ]]| €)

[[। (036 $08180০)। 21206 01 ]২ ৪100880%813, (111]}) ০০0.001)
&72.) 1]; $&& ৪[07869-9০0001-929)]$ে1780746/20, ৫1677060-
]121014872-৮6 49, 202. ৬.-_1" 3য/ 900. ( 07270), ]]]) 0} 211]
১৪.92" ( =৮৪0} ), ]1728181715-[08608 == 128:]]17]39
৫7 ( ==৪০0[]} 0৯৪),

][[0} 00066 .8688106307 [)126 01 [২৪10.3028]18 (1 ]]) ০6০,001)
&.12-.) ]}{]}; 714্য1850020-7917} ([)01[0001} 01 10.6 ৬})]19886 0
]১ ৮১)৪3103). ৬.-["94/0/(0 ( = })৪া[0' 01 ৪ ₹)|1886 ),
1700.207} 2৯৪.---2৫73 ( 201001] 01 3 ৮1]18£6 ).

][] (72 [*0$0230}3013 2]8026 0/ ]))]89111]8[613 ( 1210)
০2101001%; ৯.12. ) 1]} 1274792][-72:47024 ( [0010৮ 0{ "51911
(66). ৬-7" 3/48[1], 10002001 &৪.--[7ঞ/"0[{ == (10.00.[610-
{10৮০1 (5$£(০7০০%]০০77730।8771 _ €/16[0701065$.---08.1100}৮ 1৩).
2118.-_--7}"07"4{, ]][.--/))01"9{[, ]খ6[".-]}>যো যো},

][[} 06 [খ10]৪711[2)0}[ [1806 01 }8313.51.818, খ ৪111015, (7২17,
€০শগ্র।(001%৮/ &-12>.). 5,.--[21]//10; ( == {[)0]] ), 1[0)00211} /৯*৪.---
]}>0}1).00 (}]]31]]16. 01 8. 11311, 51260]13]1) 2৪171]01]6 16
1050109).

[[) 0} $৮০৮})1872.313 }731[31:3 218!6 ০01 ]))2111198[2818,
(12100. ০০10001৮._ ৯.]>.} 110} &}/70[12-8077114771 ৮677 (8100100]
001.081172102 016 ])]]]]{]}} 01 ]1৯1])8]]3 ), 11]109021]] €৯৪.---
৮7001}, 27610 ( = [111] ).

][[) 0]6 ফীফ08|000]]1 [21816 0{[ ][110181%6.]13 (]][]}} ৩6001)
৯2.) 10} ৰদ 07720-৮150)09 (])[0%৮)[106 01 ][ধ[ ৪1201) : ৫1.
দ[0171810--_-.8 তভ০]] ])0%;} [)]806 }0}} 88112608, ৬৮০৮-
0]€191]011}.

[[} }6 ০৪00%301 [71816 01 ][[10122813, (] 10]} ০৫€৫0০801%
৯.12.) }{) 7713/000/01-)0770. ৮1[]0; ({]%/ ০৪11[৮1118 12]1661).
৬০. 77709/কে!/08ে, 1]]100213] /২*%.---77"4/0}} ( = ৪ 1} ).

0} 1}16 }৮0$[00280]8013, 1816 ৮০4 1]2]}187113812818,
1201}, 6000৮. ৯ 1!১>.) }][]}) 720711-7740%89600 (0000 ৮
"3130 1166). 5.-77}}81700, ]1100611[)} /৯৪.--
ঠ72:402703 (= 076. [070]; 01 ৪3 166 $৪[11}2}260 ০1 1126
0-01781101028).

টু) }}6 88188011 11306 01 [২ 301012128.193, (1 ]]}} ০6100017%
৯22.) 11} 781 2009-52 /{ণ় (006. 02810 ০01 016 ৮]]]1886 ০1
106 1$15 )., ৬ ]{+$2, 00060217) /৯5.-7/$}; (0900 219০0"
1100001060 1$1)== 2 ১5৪86.

6৪

অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাত

][/৮৪এা1
(=2& 0000 গে
0০০)

৬০৮০৪
(==০৷৮০৫])

স্বাও0য13 ভঃডে9]]

(=৪0 16088,
0০০)

১৪৫01
(== !118006 ০0{"3
10810)
5110.89.681
(= !}.ঞ}70 ০৫
৪008.00 21800)

৬৮0%৮৪1708031710
(=2৯ ষ্1110 ০}
0100061 066)

১০103.
(== ০0020,
01800}, 9[02810)})

[18691
(==2০310}060, 12010

][[} 006. $0013111313 16808}৪8 11816 ০1 1))817101828]8
(12010 ৫ণ.001)/ &৯]ন>2.). ৬, সুয়োছে, 100067010} /2১৪.---
স্মেয়ছঞযে, [খ2}. [/08%0%;-== 3 9800181] €%ণ্া-&1০60, 0:26
(1[}/)%৮. {["75197215., *'][]) 10060. ]0[ ])38 ণ্র0০১০2৫0৪ পে
ট018]0{ 150 ৮60168 ]}}(6 ০০00100010 }10]]গ) ৪8100 18 10820
107. 9211011817 [001]20869 ০{ ৫6০০৫৪0010."---0810016).

[0] 06 7 1$090)9918 ])]836 0০% 12]810018]2813, }1}
৩৫08-4249 3-702;ণ (20৮৮০০ 0120-01} 17]৮61). ৬.
/"0/0, 10100210} ৫.05.---৮€7%/0ে ( == ০01৮6], ৮600) :
০. 016 860 [1৮6 }}) 0381]260টে, 80৮6-01৮15101,

][]} 006 $0০৮)৪01৪813-[06818৮83 12806 ৫০% ]2))931701812819
(1200 ০2000) ). ৬.৮ 0/24}৮070, 1100.611] /৯৪.---
৫৫4 (৪0৪18 == ৮৪].03.== 303.== 30)== 3, ত/০]]-1000%/[],
0:66 3010 15 &০০ 80015, (12}[]০27110 17294122 : “][]]6
18182 [10010 15 90110010694 ৮7 6 1]]68})})/ ৪০০৫৩৪০৫০৷
০৪]%% স৮}]10}} 15 6৪210} 13৮%/ 010 ০০০1০৫০.”---08210012),

][[) 16 608100০0]]} 21306 ০{ ][101306818 (110) ০60.001)
&'}2.). ']]]]9 11006 ০{ ৪ ]0]80] 18 ছণাতে ০০10]00.010} 1]
£৯.৪৪৪]). ৰ

]{) 16 70$}2680])8918, [1206 ০{ ])]181710902818 (1210
০21001%৮. &122.> ][},; .51//9207}০])9;; (০)81006]159 9০%
8108311). ৬._৯[7199/90/0, 11270020100 /৯৪.---$1"19%1"}
(=৪ ॥]000.101{ (10101) 3003.00 }2]81][ 3110 109 10011 ).

][][ 06 }70508068)80183, 01306 0০{ ]2))811082818 ]]0
$2৫৮য10046724-77220102}} (966 ৯৮০৮০). 95.-_51/৮য়ে))
(8010) + ৫১% (৫6৮০), 1000600; ৯৪১. -১০118170,
501.810 ==43 ০]]"])]টে৷0%া[। ₹৪]08016 00661 0066
(৫৫১9৫ ]}9/%12-.09000]০2 ), [0013,-50774য01, 8608.
51770}.

][[} 006 $০3])00}}} ])]316 ০1{ ]২310826818 (1]{}} ০61)-
[0[ )/. 4.12.) 10} &2400-5০0710740070-5919 (00100; 810};
00 016 [012 ০0016110) 3100.:52004720৮01004[050714041য়োও-
72409 (00700.08108 01 006 ০৮00162110 01' 01810) 56৪10),
১৪৫}13৮৪}001}8), ১৬.-,5720409, 710061]7) /১৪.---১০)11ৰন
(০01016100, ৪(00631]0]),

[]} 006 70$0260603018 21806 0{ 101)8100181%68]8 (1200
০610.019. 72.) }}) )য}]} যে য়ে!}}&%} ([১%'. 01 ]}}}}3180), ৬.
-_})}2/770], 10002110) /৯৪.--/;য়ো} (৪10 6৪100200 7০90) ; ঠে'
][ 108%/ 66 ০০0006০020 10} 5. 16010 (0607৩58৪860
০1883 17601)16).

৷৷১॥॥.১৪১০.৯॥%9.,)।।। €63

}]]}}91] ][]} 006 $0৯ভ1000}}} 0186 01 [২৪008[68]13 (1 11]} ০60001'/)

(=৪৯ 0] ০0 ৬:--_})[}}0[0[}0, 100020101 ৯এ.--}}}}}], 7114201=8 026

66) 01 11818}]া৮ 21906 (টয়ো71910710; ঢলেন৪য়ো9।৷19.---
€68.00016).

ওঁ. ৪৪৪৫০০৩৪০ [.8608ঘথৈ!6 £ 8৩968] ॥৮০১)৪))/৪.

]চাওঘ[]2 0008 10]10স260 016 010 ৯538101656 , 90189, ৮6]11808, 60০. 6 }10
[দো 002 016 0006. /2৯5৪৪1]12০9862 ]][218[016. ][[ দ)]] ৮66 5660} 080 [20]0[7 10 0116
130} 60000) &!>. ০ ]}]3৮6 ]}10 0}[6০00 [004 0{ 06 2%050610106 0{ /৯৪5৪11686
]16080006 000]).50 ০৪]169]. ])"01]}18 1006 [109 01 016 ০০1৩-2186 8৪70 19০6;
}1180020015 ৮€ঘেততা) 106 7]} ৪110 120} ০০01[01]168 &'!}. সভ'০6 ০81, ঘ0০%06201%
0806 109 86108 3100 ৮০৪)]])}]16 0 ৪0016 6%102110, ট00 006 13110600886 স৪8,
৮) 1060, $0 }}18]}]}) 06%৮61060 [80110 1]]050 ]}3৮6 0860) €611001169 10 ০0006 20
180150886, ']]]]05, 006 001166100]}) ৫610[001%}; 15, 00%. ]]0 ]]]69]18, {0 ৮66 ৪60 ৫০ %া}
35 [16 ]]{[[}}{( [01 [6 ০০001016110277)211{ 01 ৯59৪.10696 ]]0(6180006., 0}; }}6 ০০1-
[817.116 10]]]} }{} স]1]}} 10 15 [5860168, 10105 ৪{ 1]}6 ৮68110111006 0ৌ[ 6 1]}!'-
62000. .৫610001)._ >, ৪000127]%৮ 5]]0ছ5 10080:3, ছণতায €011810218৮616 [761]109 ঘ]0510,
13৮6 6181)820, 81116 }[9 ০0}1]161106110162110 ৪5 31) 1110.60671021)0 ]}{218[016 0{ 106
19310. [] ট6]16৮6 11810} ৮০০18 ৪01] €%0190, 01 6৮০1 গ1]181118] 1118110.5প01108, 0/%
ড}12}]} ভাত 09 ]]0]]}}}}£ ৪[ [255211{. ][ 15 ৪ [8৮0 0{ ০০1000001} }10]0%]6086
10806 .1708117 1810]1]165 }]} ]]6 }11[61101 ৪81]]] ])089695 010 ]081709ণ11[0 [0441}}/$ }|}
11611 "00868 স]}.10]} 6) 1.66} ৪5 89ণ60 161108 3110. 0161) স0198]]}[}}; ৪5 }}0056"
1010. 8£2৭5. ']]}6%); ]]819]]৮/ 80116, [12000 000 01 ৪110 01618 (0 0000}}1 10600.
"[]]6 1690][ 158 1018 ][]8]}%) $00]} [/0[]}]9 ]]8৮6, তনা[}] 1006 18096 0{ 1116, ৮6600
68৪22, 02 0) 01775 3110 €0০9009%20., + 16. ১৪106 [{{}]6 ]}6 0০5[70001৮6
}[}{}161106 01 1]]6 ০]111806 01 ৯৪১৪0) ৪58 3]50 1]16 ]18.001181] ০৪]13110168, 8001,
&58 []0009, €৪110008166, স৪1, €006.,, }}]98%৮6 সা008]}]0 ]18৮00 0] }]6 ৪(0০]) 01 10016
৪1106 11181105ণগ]009 আ]})]]গেো) }]8৮6 085 ৮66০1} 1050 100 1098 101' শ%৮61, 800 1101-
ডা07808110}02 500]] 30৮2196 গেো০]্ো0508721068 001156211 [28]; ওআ16. 65108 ৫9981])
চা0008]10100 ]18]{0 10] 011509[0260029, 00৪810615 3110 }[ 18১ (0 066 ]}07%9 [180 1]1076
]18]}{ অ] ৮6 }10সা) 01) ]6 ৪0806 01 06. 8311061600 /১35৪101686 1][618[001৩6 }{}
0680 0016.

[16 1186 3110 ঠাপ্ল0। 0{ /৯৪৪৪]]1686 ]}[21080016 ৪16 ৫006 10 সে০
০৪0868,-_(0) ]20]1008] 8100. (১) 16]181003. ] 91181] €01500859 স180 ] ]}]16808).

(&) //০1801628] [1 {10602০6 £-_

&1(61' 016 1811 0{ 0161 }813 (ঘ৪া][]]8) ]}1]169 0 }]স্8]/005812013 }{} 106 120]
০শ.0010 ৮106 50806 01 006 0118900101 01 }ে৷11810]28 সা8৪ 5]100060 }!} 081100688.
800 10 115 }00]0দা, 0080 3৮০00 06 1961 210. 020 ]6 0স162100]} ০৫10019/
1718 ])"01186]) খম/ঠ)৪1]], সাা[}} ]}}5 [2081 ৪0 13101537010, ডা৪৪ 100]]}]8; ০খতা/
0৮6 ০০০00. 66৩৩০, 006 8৪87 [খন] 800 006. }হো৪0%81,. ']]}6 7006. 0

3 চন{53000%; 000; ৯১530}, 6% 95800 8, /*, 0510, }. 41.

6৫ অসমীয়! ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

[১0]]1১3] [7০৮০1 ভ'৪৪ 05 5010020, 1} 006 131}; সণ্র[01) (0 ৪00৪03]"01 }0; 06
৫150100 ০0 [২৪01801. 11018 ])"01130]) [খ৪্াও ৮৪] ৮৪৪ ৪ 28001) 0{ 1281100118
310 16811160 10610], [7০608 ৪110 161]1810095 ["6০6৮(০[৪ 11001.60 10 ])}5 ০০00 1901
]}{(2181)/ 3110. 16]181005 [20150}108., 2৯5 ৪1 [692110[ 8010" স/1], {৮৮০ €681]%/ /৯৪৪3৪1|[0686
[27০06[5, []26210) 5৪1৪85৮300 ৪100 [}31}2}]8{ 0820218, [006০ /৯৪১৪॥1656 /2:41/0}$
00027 1)01130]) [খঞ্জাউত৪[}*১ 127301011886, /৭1]10[1610 [)0€, 8৪৮1 ২ ৪[018, 58139931[0,
[1811913020, 06 1০08, [781৮৪ 0{ 1}]6 [/[৪1|2861817908 00027 01068 01 ]}18 9010,
]]1013, [খ৪[৪%৭]., 1]৮1[21]001]. 18 ৪150 10802 ০01{ 120119386]} ][খ৪এ18 ৮৪1], }]}) 16 00100
€৪101085 006 179810/8} '][]}83.৮0[ 8৪809 ][)/]]85 300.581}, 180} 13021 ৮6915. ']]]}616 }95
{005 110 [68501 [06 9০৮০৮০(। 1006 €6%1502006 0০1 ]2)01186}} [খন৪।8%)৪0, ]4]108 9/
1€81118103[0001,

'[]]6 31101210{0 1100117800]71 01 '][1)[)018, (]1]})"€618) ০০100[012820, ৪( 0116 0{]]6,
(06 8 ৪3]})]]} ৬৪]]6০৮, 016 [খ০1(] 3০0} ]]1]15 8110 (0৪০11. ‘৯৮০০৮ 006 80]
০610001).. &'[2. ]>/")}১79(1, 3 95010} 01 126 ']1}[)013 ]২ 3] 08100}]%, ছক}))0; ৪0০০৫৩০০0]
1ঢে 016 0010116 0{ 118 18100021-]11-]13%/, 16 ]4]{1৮; 01 ]]6081108, 111৬৮8৪8060০ 1106
10"৷]]} ৬৪]}০৮৮ 3700 010৮6 006 218, 01 "]1]])018, (0 (081]781. /১৯৮০৮0[ 016 1]]}}-
16600}; ৫ণ1}[010). &.1>. ]ং৪07312}18, 1116 01 "][1][2018, [115[ 3595101069 1106 ৪01[-
1080716 0{ [8 0110)&'', ১51006 10601 ৪]] ৪$৷০০০০০1[18 11165 01 "][11]}20183, 119
3190 [7"০৮০৪0|৮ ]]6 ]খ1[108 ০{ ]৪%311018 ৪110 ]ন603811168 25500107160, 118.0 9501]1811)6.
[২৪013]2}08'’9; ঠ168["213110-501) ৮৪৪ '']1/[31]3-]}/[310810)৮৪8৪''), '[]}) []]011")6]6 8৪81
}38119000 }]<. [;. 83709 [১183068 }}{[) }[}} (116 ]1[0010916 0{ 06 10011621]0}} ০6০0001') 1,
& ["01}101]16]11{ /৯৪৪৪111656 12060, *1[8.0]]9%৮9 }'৪1[1031]1, 181151810.60 1016 ছ/]]01]6 ৮/
16 ]ং81718%/3118 11100 £৯৪৬৪111656 01020 01029 0{ ''1/18]13-]/এ231)}):/৪9 8818]
}২&]18৪’", '[]}}5 ]//[3]}]3-]7/3101}%৮ 3 ৮৪৭ 26%৮1027.0])৮ 6 ][11)0013, 10118 0{ 008.0 11310]6.
"[]]6 1306 }90101[ []2া]]}) €008110183 0005৮%98110}1) 39110 ]২ং ৪1 88118001 [/130]198৮
18110109, ১৫00018 381092131 ৪150 13060 [1[3.0]]8৮9 [< 8110311 ][} 16 10080016 0{
{}16 10010022110]} 61001) 000 1610 0081 119 231.01], ৬]]10 ৬৮৪১ 50160 ‘'‘'88181]]},”
৮৪5 2৯ 13008171 }01016 010 1]209317108, 18300 006 16210] “"'833183101"' 00018%. 35 স6]]
[06811 016 ]81110189 ৪110 50016 ঢীে]]61 }600]6. ][{ 9]10010 ৪190 ৮6 12102010ৌ2169
03011} 006 012]10]101} 01 006 201001 0[ 16 ]২3]8111313 ৮০ /৯৪53111656 281101095,--
3815.৮৪1 3110 ৬১0 ]68%810, 3০020. 35 106 00010 [70608 ০1 ][0]])018. "]]]6
[/0৮62861]}1[৮} 158 1180 ]1[80]18৮3 13110911 “৪১ ৪150 ৪ ০০০0] 7061 01 1181
}01]]1800]).

৯160 [11008 ]খ৪া৪%/৪0"ও9 161811 081100685 32311) 6]] 0} 006 018001%৮ ০
}14৪111303201., ৯৮০০৮ 006 10010062110}) ০০100) ৯.2,, ]]0%6%৮621, 186 1400.600
}11)2£5 য়োও 10010, 16৩18111116 ৪0 1431128080201, ][}] 06 81260 ০100৮ 0061
)0%21 ৪৪8 060]}11118. '][]]6 18950 }}}118 01 1}15 ]][]6, ]খ]]8111081, ত8৪8৪৭ 0০%৮6া-
{]}}0'%1} ট0% []095521[) $৪]) 30000 1498 &৯'12-.

₹ৈ ত৪া 15 02635শ011660 }[) 8101 £৯৪৪৪1016525 ৪10000131] 6010, 106 ]7"8.01]]8.-
[01818 0{ 90}৪%৮] [খ৪।[ ৪৪103 [)6৮3 01. 500৪৮} 881180]8, ০৮০61) ] 8981)
চ[05531]}0}] 01) 0116 5106 3110 })6 [01]10%2195 ৌ| £000295 ]7801118 01] 16 01161

চ, 2]. &, [ি, ৪$, ৬০1. ]]]}, 2, 98.
%3 9৫6৫6 ][[009000011 00 01%) }188189 ০৪11,

হবাঞজংরসগো0ে2্োাসগেখ ]][] €5

0}; ভ]]}ণ]) 106 1010ত0217 ৪৪ ভ০৮0506০], ']]}}$; 8587] }])058340 18 00901) ]190
০0061. 00810, []088811} 5৪} ])11195614{,

4060 1006 ০৪006 0£{ }এ&&!11808]701 02% [05881 58]} 10} 1498 0616 ৮৪৩
010 008 ০01 116 ৮)]0]6 ৮০৪৩0) ০০010). /৯ ]10101620 গে ])[৮ৈে ০1]169 0120
011212010 2318 0 ]0{ }]}] 106 100}1698 01006210 14৮3 5111}]18 101806 1{|0611561৮69
10850615 0{ 1062 %৮}101]16 ০০00000%/ ৮০৮৫০) }&ঞ্রৈ!৪ন[0%3, 8৪008 8311180} ৪0001
1515 ৯&. ''081$৮8 95]1018118 1]0% ৮০০৪1০6 3 ৪1530 0800011 01 ]]101001510]. []]6
৯৮০৮০১০10[60 $1৮3 3100 ])1188, ৪110 83৮6 81105 [0 86 €018010168 ০1 ৮ 1$00. 81109
৪180 10 1006 ]21716508 ৪10 39070108215, [86 161৮6] 106 ভাটো ৪|1}]}} ০{ } ৪10 8:]})35,
16ট0]]10( }}61 1217216 00} 106 ]খা|3681] ]}}]] 11281 0৪0}1811, ৪110 }10)}১0০[1€0 ]]006-
1005 818.011]]}05 [101}) ৪1180], 8208168 310. 00610 ০600068 ০{[ 1681771118.’')
00027 118 8[10101822 ৪ 16110%1120 /৯.553111656 17060, ])"][8ট8.%৮81, ০01017"0860, 8৪1
[1 3101510}})83, (16 5011865 01 1006 ২ ফড1113)30.8, 8110. 780111812018.08, });1]10%৮/]) &5 116
[1 23.৮৪]", 0106} ৪16 500]] 16স1020 ৮% 006 “018312%8118’’ 0100) 1681৮6 €০০০৪৪1০109
৪110. 1} )0[)0181 ৪99610701128. ""][]}}8$ [706 60019 814৮3 ৬1116}8, 38110 }}18 18
8026621018 ৪00 18 50115 }]}] {16 }}}[[0000010101 10 ]}18 “][)']1[28.৮31]1"', 311 ৪আ10111ণ]9]
6016 068]111 26 ছ]100. 006 .৮ন3102থ210]11185 ০1 820}1018. []]6 0০8001668 315৮3 ৬1108}13
৪5 006 0118 010 }এৈ[0৪08]201. +/৯]}]}83121010])/ (}}6 ৪8681. 01 00৮2110002111 সভ৪5 19021
5120 0০ 00০0]; 86]131.,

18৮3 ৬1102]18’/5 5০011, [খ৪[ [খজ্জাউত৪ও]%।, ৪5০60060 106 10106 ৪1 00০00)
836}181 ৪৮০০([ 1540 &৯ন4ন>., [15 1৩181] 15 [৩11131}88৮6]6 1017 1016 ৬ ৪1$108৮৪8 1৩101-
॥0080000 01 2.১5৪৪1][) ][13.02018020 ৮%৮ ১$[া]া ৯৪1.081 106৮8. “]খ৪17 ][খ৪18 ৮৪1] জ৪এ
৪ ঠা6৪01 28101] 01 16811]1]]1৮ ৪110 9৪০0106 €০{ 1]6 2৮০৪-0001) /১5৪৪106856
চাঃ[(}1825 0826 [100 ]]]5 16181), ]/[31]) < 815$1089৮3 ]})]]]}]5 8110 1]1010]011165 ০৫০
চ/ঃা|102ো। 02% $31}09171 ]>৮%৮3 81010 ][/পয়0]"8৮৪3 ]>)০6%৮3. ]}70110500৪8101 ভাঃ0৮৪৮১8£2িঃ4
০০007095260 ৪৯ (52115[01010) ঠা৪্তা।]131 3110 /৯[01৫100৪8, 1৪1103]1] 1815]3[60 1106
]315.08৬3038, 8110 01160 00018 }0100 /৯৪০৪1106৪8০."2 ][[} 1৪০৮ [খ৪1 [খন্টা৪৮৪0’3 16181
৪৪ 016 8010611 826 01 255৪1]1256 ]1(6180016. "][]]6 ]1(2108[016 0[ 1018 [76109
18 ৪950 ৪৪9[( 8110 21160, 00008] 110811]]}%/ 6৮০৫১] 10 16118101005 ৪800016009, 10081
110 00161 [18]; 131180382 }1[] [1018 ০৪1) 10086]%/ €০০1002606 পঃ] 1{ ][|
108). 66 ৪9৪10 10180 ]]6 ৬ ৪15103৬8 16518 0{ 10015 [60100 ৮০৫০ 106 0100.615
00 /*৪৪৪310686 ]1৩180016 8110 10716) ৮০16 10]10৮%629 ট%/ ৪ 080 0 ০01]1615 ./[10
৪00]60 00211 ৪0৮16 310. 13811808896 ৪110 গৈ০00০৫০ ৮০৫৮৪ 001 ৮৪০100৪ ৪0660
0০%) (0 016 0006 01 1016 30170.6862 ৪1 (1826 ৯.1>.),

8৪] }[} 006 0081660100, 60001) 06 /৯)]0105, 09260 1006 162062105)010 01
5018}2})8, €10106060. 4১55310) [011] 006. ৪০ীে001-6850 8700 ৪500}0898050 106 01809
৪00 1দ8818)]5 ৪700 ট0}10[ ৪ প্ৰেছে ৪8 €৪181029, ]})} 006 1630 300 ৮০৪18 10]06%
81811); ০৮200 006 }9৪0]181]15 ৪118 € 0088 ৪2৪00, €6৪8.0118]360, 10611. 1016 ১৪৪
188.8৪9 106 10100}, ০{ 106 808৪1908, ']])6 5680 01 8০৮৩110)70০00, ড৪৪ ৪80160 100
0818801} ভ0100, ৮০০৪৫০৫, [| 0806 ০০0186 0০0 06, 006. ০60০.0৩৫ ০£8 [6131
৪০মদ)ে, ']]6 2.}0005 12690 ৪০০০৫৪৫৩ 7৩০০৪ ০ })15গে7, ']])6]} 16808,

1 {1800৮ 00, 2৪৪31} ৮6%. 51[ 8. এ. 0881, 0. 41.
3 5৫০. 90 6, &, ০5108 81500 ৮004 ৪৪৪10}, }, 59.

9

66 অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

ঠ]0%1} ৪৪ ])০০৫0])215, 200 1॥001607162। [0295968869 8013)}}5 ০01 ]}8[01268 সত/}8}০1]র
ভণত্ডত 861008110 0-0(0-40806 [/07]) [}{}]16 0 16. &2&[ য150 0062%/ ভণ্ড সা0|060
0} (2 /৯])০0]}} 181180882. 1800 31020 26}}. ৫০1৬6 15102) 10 []1[10101500; 1]}6%
813003]]}৮ ৪৭০20 /৯*৪৪৪02956 ৪119 116 18020 :01871]18 সাত সা0610, 1
৯৪5৪111686.' '][']]6 0106851 &৪৪৪]1686 [870180}} 36819 10 086 [1010] ৪৮০৮০
1539 &.}>.

ধখ [1210) 006 ০০000") ০৪002 01021 1}6 ৪ম/৪%/ 01 1006 88.90 [1018 €/000108119%)
৪((27 (16 ]30[101686 ভ৪ঞ্া ]}} 1826 ০161৪ ত/০৩০6 }]00[7060 [{00] ট8:20881 101
€110|0%10621710 1) €0%৮211]02010 011065. & 16% 016806০15 ৪150' ০৪116 [100]
[320881, ']][008£]) 1621}' ]]}{]020106 6211862811 %৮/৪৯৪ ][0100000020 ৪5 106 ০০000
]31803822 ৪3110 1116010)]]} 01 }]]1507000101] 11] 06 0001} 9০}1০015., ']]}]159; ]}089
01985008095 60609 0}} 6 ঠ£170%(00 01 €৯১০৪1[1)696 1811803826., ]"0100118.02]%৮, 00%"
€৮217, 106 0100150131], [/1155101]811265 0{ 4/৯01210108 ৫৪16 10 10]6 169006. "'][])69€
1201] [][0]}210 ]৮11]55101131125 %/[006 8৪311 /১৯5১৪1]1]252 £178110031 ৪3110 ৪11 /৯5৪৪101686
0101101131%, (1[311513[60 176 ]}31৮616 }]1]100 /৯৪৪৪1]]1656 ৪3110. $50৪1120, 81] /৯৪৪৪110696
]00117]81, /৯]011003%3, 3170 1616৮) ৪3৮20 {6 /৯৪৪৭1]]656 ]1811803826 11{91}]) ৪1],
0]1100[70])৮) 0681[}}. ]2411001021160 ট%/[ 1019 €%3111[}}]6 /৯৪৪3111686 ্া1(218 8180
৮০৫30) {0 ভা।(6 /৯55৪111686 20005. '][]]]9; 15 106 ৮০৪)]1]110}8 €০{ 116 70670
/৯*১১31]1256 [1(চো131016.

[{( !]] {]}0%১ ৮6 ১০০6] ৷ 080 1]]16 11185 01 1<৭111303])0}1 3110 €20060}}) 83690
৪৪ 8150 1}]6 ']1}])018 {]1]]125 105(2160 /৯*৪৪৪1]1656 ]][6131[016 }[{] 1]}6 22]1]1{]}) 01
02}[ }0%610 38100. 058021720 }}{}} 3 [201]100 0{ 21680 ]}1(2181)খ 3৪০011৮1{৮ ৪5 1016 1690]
০{ স/}]}10]) ৪3 890 /৯৪58111696 ]}](613[016 ০৪116 ]](0 61116. ]]]6 181180386 61
1116 ]€-৮ 315118৬৮8 2110 ৬ 315118৮98 ]1(2618[016 ৪39 10076 18160 0০1 ৬০৪21)
/চ৪53][} ৮৮})}]০6 106 ]1311908986 0/ 1]}6 ]]]00.21][7] ]}][2180(016 135 1080 0 023.502]
্৪ও311]. "][]]]}9 13121 ]]85 0661}, 3৫€০০[01620 06% €০010]1001] ৫€01]15211[ 39 1]]6 ]][6181%/
131120886 ০0 1006 0০০01]0৮. 1]701]001081] ]70%61] 1]]0}]9 ]2121]]1711160 106 ০61010.6 ০
]1(2181)/ 30009 ]{) 3110 8150 01 1}}16 10100] 01 [1(2181%৮ 181180306.,

(৮) 10818921266 ০£{ [(৩])8983০072৷, £--

]]} [6 71]}) 6001) &.[02. ]8}02£ 81185:313 ৪1100] ]]} 716 0]"61)]118 ]11165
0{ ]}}5; ০০১02 [}]3[2 111501][20101 [)8%৮5 35 ]]]00]] ]10118.62 10 ‘‘$3418610818, }প1)/93
চ1[।8110}*' ($1৮3) 39 [0 106 ০৪0৪6 81010. 21600 0{ 176 00}1৮21956, 1>/2যো7719,
][]]]5 ১5]0%58 (}}6 €6%15021106 01 $1৮৪]9া]] 3110 800001]1510 ও}06 ৮৮% ৪106. ']])6
০০006৫৮ 306. 310. 1০020}; }][15011[2010115 0/{ ]]91]818 3110]8, ]38113111813, 8818
ঘৰা] 300 1]২৪0180813 06৮66 [6 9[]] 3119 ]][]}] ০201001125 &]!>. 68717
সা) 01.7101৮008001]1 {10 91৮8. 5]]0 1116 1[]] 81] ]]}]]}1503108.016 06817০56 106 [গে্ড-
৮3৯]2006 00 $1খণ]গ9া) }]}} [}}}5 ০০ঘ0]10[%৮. ][]]6 13210 1115071000]15 €%০৫[০৮৮ 006 210
[1416.01 [)"13117312813 ৪150 ]]]৮0}6 6 ৪8106 02]0/. ট00 106 210 1816 0
]]1013[281]3 {(1]1} ৫611001)) ৪005 ][)701283 3110 }}}; ]5[ ])1]8[6 (1108; ০০000)
পি 8-৮৬32183]78 (15110) ৪00 [১]19310100}} (০৪10). ]{ স1]] [009 ৮6 ৪6৫6০, 1080 006
10165 3110 [125[58 ৮/616. ৬৪1%৮35 0]] 06. 180. [02810 01 106 €216%৮6710স, ০60.009

লা লা লাদ লি(|[(ব|দীি্পটেসসষীমাটৃতৃোশীয তঞঞসসস-স্শটদবে। অন্ভাসসসদল =

1 51৮ ৮. ৯, 0৪)['5 মকা 0 ৯55১ ৪11. }} খা,

হ0খাচ0120)"ো 1014; ]}{|

এ22. = []}610} খ1$00। 6০৪102 006 .০৮)2০0। ০{ ৮০৮৪[1[2 }[}} (06 {150 0800 8300
1)0188 }[}} (06. 5600090 78%/0 ০{ 106 }][}} ০০10৮). ][} 106 5০০০1] }}1]806 ০
1208170982818 ( 120}, ০০0.001) ) “৬ 9181810]} ]খ&৪্া৪)/৪2"' ( )$100) 81016 29
12060.00220, ][[ 08% 06 ৪5501020, 0080. € ৪1538,৮}571[0) 501761[06060 &$1৬৪1810) ৪10
১৪৮0.900, 06661} 06. 1100, 3120. 120} ০০1.001165 ৪3100 €%৮০01003]]/ ৮০০0০ 106
১৪৫০ 16]1871010.

'[]]60[6 ৪16 81001005 10% 5000091118 1080 1006 স/015]0}}}; 0{ ১1৮3 18 ৪8 ৮৩1)
০301৮. [1101811 ০][ 3100 2৯%15020 ][0} 006. ০০০0000"%) 10086 ৮০[016 106 ৪1098] 01
006. 21 )321}. }]}]})181811(5. ]২০০27৮ 2%0৪৮৪010015 3(। 1016 &8৪1101601} ৪1065 ৮9%
/10]]60]0-40810 ৪9110. ]8313[2028 118৮6 ১]}10%1[} 11080 1006 ]10008 ৬৪116 3৪
11.0038010620, ৮% 3 [[6-4৮1)31} 1806 ১০216 11320053110 %)০৪8158 61016 1006 2.1) 300
101৮8951011 01 ][[01018.':’ ']]}৮)} স'606 %৮০1[501[2615 01 16 ]/[0[]160 000.255 3110
}"]}3]]}6; ৪ ৮1110019, 0]}2£060. 00% ]}6 {[}71909, ত/})12]}} 19 8৪580013020 1)0%/ স}(}} 1006
চ/019}]}}১ 0{ ৬$1৮৪.1 [][ 15 ঘ01(6 [10৮6880]6 10080 106 ৫8/ঠ৪[} ১০[02618, /]}}0
০0.669 11018 ৪৮০৷০( 1000 ০৪15 ৪[[21£%81095, }}30 10 1}9]}10( 38811150 10.6 ])[}[]}}-
01৮6 ৮61128 3100 ০0105 [018005260, ৮)| 006 10]1806108705 ০1 16 ]10008 ৮ ৪]1]6) 310
}}৪0 €৮০[0.002]]%/ (0০ 12000] 02100, সা।[[]) 00096 0[ 10600 ০স/]}./, ][ }]9 [200"
৮686]%) 100 ]}8 163501} 10080 স/€6 [11019 [18০6৪ 01 500]]} 2[}}0]]{1৮6 €০0105 3110 6611618
0} 016 /৯0[180৮3৯ ৬০০৪ ][21 ৫০1100020 0100 1016 ]8[010[]০ [000]}) 0{ ]]}1]000190]7]
৪10. }[} 11}16 13121 12}18256 01 18300901)]970), "']]]05, }[0) 006 ০০৮০[১০ 01{ 11106, 1[]}6 €০0]1
01 ]]6 [/0[]607 0000০5১5 ৪00 1"}03]]10 9%৮[[]60]5 8৮208110126 1100 00]]%) 1016 161181}90)
01 26 ][189565 0600 3150 01 106 ])1]65[5 3110. 16811]60, 1]]6]], "']]]26 }]1}[67]]0011102.-
]]]189 0{ 01[1616110 [71665 ৪100. 18025 ]}[}} 12161 ৮০৪19 £180081]/ 12690]020 }[) 3
{0510} 0 5৮০]} ০০](56 %৮][]}) 06 17168] 2198001069 8110} 061}619.

][[ ]5 ৪017110060. [180 /৯১১3]]}) ]5 16089531020, ০%৮21} 3{ 116 ])[652]7}{ 11006,
&5 1]}6 18030 0{ }7188610, 501061[%/ 8100 ]]2শৌদো0]}28[10), /* ৮6০} ]81226 ]]010620 0
/১৪৪5৪101286 21/1/}}[$. 01 ]11081][3.0.01]5 ৪100. ০]]91]]1]15, স/}}10]] 8126 ১51[]]] ]1]}) 056 ৪১9
& ঠ}}1681}58 0[ [[০8[[062110 01 ৫11968528 ৮0% ১5]26118 21010 ০1181]]]5, 1680068 {০ 10018
৮6]1606, ']]]216 15 ]]0 0000[ []8{ 10696 16016961]0, }}]} ]281[0 8৪ 16850, 1116 1]010914
}১০])0[817 ৮6116[9 08960, 01} 16 116801}}1}129 0[ [16 /2১(0৪1%৮3 ০0৪ 3110 ']311006
10170]. 0 16112101}} €০011[6]]}{ 811]101]6 1116 ]118.5525. "][]]2 95]21[1(, ত৮]}}0]}) 1]16'%
861681016 ]}} 06 5}6]]5 3110 €118110]5, 15 0[ ৪ 016"}]15[0110 3£6 ৪}10 ০০1011601600,
10 00060, স'|[}) 016 ০0]10 01 16 ]প0[}]81ো 0000.295 2110. }"081]05 ৮/০0195]}]}) 01
{}}6 1101]886108105 ০{ ][0])]61}}০-0310 9130 ]]7318008.' ৮৬৫০ ঠ)0]0% 11280 1006
[0006 [010] 0[65010106265 ৮৪1)0805 ০০1[211)001698, }18%/215 8110 }1108}108103015, ]{
€10}011}18 01000) 5301101025 সত/]]]০]}]} }10101006 ৪311]01]186 1116 ৮]0০011]15 3]50 ])01010121
10895. ']]] )ওঠে]}}]8, }>70[81]28, ]]]2}310]10}18১ &, ]}0]]18[0} 06118 ০1 9[2001655 0600 ৮
৪1000. 0118612101191120 ০]]3130021 ৪5 []]6 ৮6950 ০0)60[0 01[ ]}}]}}1)013010]11]., ৬11 }>, /৯

1526 “'][}}6 }[19005 01৮1]15310101}""---0৮ ]0)1[. [£, 1/130108৪%৮ : 009}, খ]]}].

2 [৮619, 2. 41,

286 ]}]1005 (0 ।৮}}]15300010---0%/ ]2). ৮. ]13.0103%৮, >, 98.

; চ[6০৫611{ €%.০৪৮৪3[000118 30.108317}10-12370 €০017000169 00% [21[. [130%3)/ }}৪%৮৫ [6%৮০৪16০0
হ0 €62481;68 8;৮11}23.04011।, ']})6 1[18008,61 8০00255 ০৮010 3৪ }21০52]710। ৪0 র019স1010,0-[2810 ৪190.
( ১৫6 006 51083.2810811 01 930৫6 7.4. 36, ]), 15).

68 অসমীয়া. ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতৰ্ব

0810 }1) 018 }{150017% 01 /৯৪৪5৪10] 1006110018 ৪1850 10016 81009 7 গ0৪000068 1006
৪0000200100৮. 0101 চ/]010]} 15, ]0%6%৮621, 38 }11180020 01 0৫00060,; '][]}18 ত/৪৪ 80126.-
1600৮ 006 1৩]1821010, 01 006 101855268 €6(%260, 006 ]][0]0}; ৪100 (দ৮ত1{]}) ০600ম1168
৯12. ']]]6 ]811000 1010] 0{ ]100018100। গ00৪06]৮/ ০০৪16৪8০০০ সা100 (06 06818029
10000 .01 18000101800] 0 18027 ৮০৪18, ]}0000%[} ৪৪8 1076 * ৪][9%8118 000006. [|]
৪0%. ০৪96 00216 15 110 00060 0080 300010}195170 10821{ ৮0০0170%620 ০০118} {01108
[1000, 11}6 }?0})01817 16118101} 01 1006 18100, ত'])611 }0 150 31096 }0; 006 08:1828
৮৪117.

“[( ড৪৪ }1000881016 1080 500} 3 001010616 ৪1010 810028002 ০৪/1৪016
00 16]18100, %]010}) 566008 10 8৮০ ৮০০1০) €০৮০1৮০] 1100} 006 8781018 ০4 ৪
06818020 }]{1]0001511}; 00 006 02681 ]1৪8০0:065 01 106. ৪৮০1}8110628, ঢস০0010. ৮6
৪]]0%20 (2 ০০110]106 110068101061]), 3810 ]খ৪[ ]খন্ত।৪%৪]0"8 16187) 15 161081008616
10% 006 ৬৪1$203৮3 16001708000100 111808018020 ৮6% ১৪1))৪1 ])6%৮, ৪ ঠ)ে৮৪৪0]8 0
৪0৪08 ৮3 ]{]} [খ০৮%৪০৷16.";+ ][ 108) 66 ০৮১০৮৮০০ 1080 ৮০6001[6 ৬$৪1[0817 1১698
{1166 01020. ৬৪15$108৮8 70605, --]]]200} 5৪185৮381], []31}]}}181[ %9 [18 31000 /18.0])8.৮3,
108120811,-_1781820 ৪ 6০৮16 ৬০)০০ 8৪232050 10015 10100, ০1 [80002 16]11810]),
স]}]6 ]>ল)[85%481 31010 [/[৪1}৪1 90[20017028 10 ৮6% ০০1000১09]018 [৮০ 0]{86161000
}807708.-120180.85 ]11100108100119;; 006 %ত/01'5]}][৮;) ০1 ]7)800.8৮3{[ 010 ]/1811898, 1006
€08101811 8০০০০৪৪ ০1 106 ১082.65. ট00 1006 70% 8৪100 £211105 0০1 ১$৪0}81
126৮৪ €৮০21100311৮/ ০৪106 000 1}10011]1)}18110., ৰ

১0 $৪1}৪৮ ][)6%"8 ]2[6320}60 ৪ ])001020, 1000 ০1 খ ৪15$108.1900) 08569, 01}
6 91.889308 }১018103 ৪100 ])[000011020 106 0000006 ৬91 ১৪]৮৪000,; 00%
81010; (81][}) 31190 [খ৫771-10]/71য} ([/'৪/6[) }[} 006 21806 0 95৪০101806, [819
161881000 ৪৪ {|{৫17727-[)2/1য়ে 7710 ৪8৪ 800012150), ৪৪ 12/107/770., ]0{ ১$}0010 6
[6102100661760 10180 [6 []]1100 16]181009 600}8 ০26 00267; }{}} 9০৪115}00]]{., "][]}76
০0000001} }60]216 30 110 ৪০০৫৪১৪ [0 061}, ৬০, ],/010 ১210}81 126৮8 3৪0০00069
16 1310 808862 10021} }[) ০০101001} 0.86 ]}} })3100310028 10] 106 ]2[0128.6810101}, 01 ]}18
13100. [}}]}1$ 1[0]]0%6215 8]50 ০০00[১0520 ৮০০} ][} }}10811010 01 ]}}]{]}}, ]}} 10019
৪) ৪ ]](৩180%)/ ৪০01€খ1() ঘা৪5 ]1118008018060,

][]]206 316 £17001345 102 $500["0510184 0080 183000121510। 080 ৬০10০06 £128.0
৪৮৪) ][} /৯৪5৪10], /৯]5০ 1]]6 10118806 3100 ০০118168381010181] ৪%5[01]]5, 106 0166
[16০1008 ০৮}6০(১ ($৫/"৫%৫2%), 006 }08.86-0170০6991008, 1016 2049-9112, 106 ব2$019
৪800 16]1১5, 076 ০01161110695 ০ ]18217176, 0] ৪100 []|০%21[9, €৮০, 20100 10 ৪00006
৪}1001181}৮/ 66.৮০০) 83000111950] 31৮0 /১৪5৪1])) * ৪15108.৮1510. ভ%০ }]8৮6 8০৮ 8৪1
16880 006 10.38061-068301)60, 1281, স]10 1}} }}15 (6৪০11[7185 ]120012018060 8 16%
০{ 006 }210}001}168 ০0{ 80001180 ০001068 ৪100 1216ঢে, ]) 2000150 [0018 1006
৮1882 60016 ৮0110 })0801068 ৮ 1006 1084-5102 1027 006 ৪8০1068 700 08%৮611218
চ)206 06% ]7116)}0 1680, 31660, €৪0 8৪7)0 01208, "][]06% ৪150 ])1811020, [6০৪১ 81000
[০৮০০৫ ৩15 .00181188 দৈ 006. 52346 01 180110817% 10899 101 008৮6]1হ6158, ']])6896,

£ 9০০ 1১3; }8]]5000%/. 01 /৯&৪৪3.1} ' : [}). 56" ১ /.

39566 ]018000% 01 ৯৪৪32} ৮6) 81 18, /*, 33810, 2, 56-57.

ত নু 10008 08 08158 ভ০019 [গে০6৪৮চ]৮ ৮6 16809 10) 066. ৪10া04600 [ঠ8৪০0০৫০6 দে
পিঁ০8০}০"-0810. ৪56০ 0886 10908 সমে]।5১ ৯২0০9 6৮% [)]', ৮. ]এ৪০৪%৮ : 1}, 76.

{বাচ 0054)সোণ9টোৰ || 69

৪০০০৮0৮৪ 00 1016 11630800085 0 87000118, 316 ট1 008 ৪০৪. '][]215 11885 ৪1850 ৮৫61
18080 ৮) 0010 10085061-0(680}20 }} }}}9 130810103, 0}08 :---

‘০৮০ 08178 81308, }3111;

চ৮/08])00]] 5) 8100]5, 13):0108 2810},

818৮)$৪3 100280080 ৪0]]}}3, 0118110)3

/131দ03.-4711830828 ৪8686081008, $৪1]]]8.

161 921 &}6 ])681 ;

180818]16 0891 80106 10})31,

/৮0.}[)8 0680 11816 ম8$;

12806 }81)6 68506 10105 81885.

| 31016 061] 3107818 ৪921};

13116 108%81 ৪1018 108.811,

£১111.8.-18], 10.318, 08.0;

]8[ 0816 16508, 118])}] 210."

]২৩]18101] 005 ])]3 ৮০0 81) 110120118}{ 288001)[} 6 80%] 01 /৯৪58100686

]]61031[016.

15807"

]]]6 15001} ০{ /৯5৪৪10656 ]][2180016 ]131[0181]/ 18]]5 11100 10166 10030
17601009, ৮1}2., (1) ট/6০-৪1$103৮8, (2) খ৪ী}$0৪8ছ৪ ৪8010 (3) }১>05[-"* 8150.898, 01
000200, টয৮ 016 })[6-€ 21$08%8 [02621]00, [ 16810, 16 060109 নি0ো}) 106 €82]1681.
0006.100 106. 00, 9 1006 87০30 16118)005 [51ীস0160, 0 5৪810810 1১6৮৪, (1449
&'4>.). = ]]]6 ভ৪1$103খ3 }১610100 08168 [[00} 106 1000016 0{ 006 8/(2600]} ০6000)
10 22008, 31} 108 13690 12356, 10 1006 801100686 স৪£ (1826), '][}6 1010
[)০া100. ৮০815 স1{]) 1}]6 .81]05]] 1016 300, ০00010068 (0 006 [20692 10006.

255৪.656 ]}1(2080016. .0{ 106. 0050. 81009 ৬০০০৫ 7603009 ]8 [0607.02],
800 1006 7060.65 }}} স']]10}} 10715 [0010 ৪16 0112120.0 1010), 006 5৪1]5)1}0 10160068,
]]}6 ]দ)[}])0}28] 1016068 0820 ৪16,230, ০0886}, 0০190, 15669}, }})10018, }})0[0)0[},
"81, 100501018110.815, 0}180}103, €00892 8180 08}28%/8৪. ']]]6 90085 13৮6 ৫1126161010
7৫806, 500]} ৪59 008109848107}, উ$০%৪1], }08110100, 95[0]}})81, 28103111811}31], 1102]]01.,
0081]81, 81180181]1, 001-0128018]], ৮68581108, [81081], 10300, $10ন-983118}151, 1081])/83),
৪101, 8৪01], ৮০]ভ80, 8110}1008, 1৪0, $ঠট]]], 18]]0, ঠাত, ট}1)0[08], ৮৪184], 1810543,
€06, ']]]6 [916 18 86০0608]]) 9517001216 ; ০1) ৪& 16% 1206006 10100108 100.000 88
ট18]8680]1 870. 1য্ে59700 ৮০৮0৪ 31০6 09560 }}216 310. 00616, ][0 006 ৪1$083%16
৪8০ [00096 ৪৪ 210010%/%260 [01 006 1180 10006 1{); 106. ৫1810185 ৪81.0 198৮ }{
৪&(৪81160.ণ ৪8 ]}18]] 0680726 ০1 06%৮6০100101200[ 3110 €%0611606 গহ 813800806%8’5
চ}ঞে।(ঞ8, গস্ে৪ৰ 300 10805 ]3868;8108 }{} (6 51%(66110}. ০60.001) /.]).

[॥৩০"%৬ ৪১৪8.৮৪, [>৩৮১০৩ ১--

০) সে. /2৪৪৪100286 ]]6080016 08068 100680]) [0000 006. [}8106608
60000). 2, ']]}6 €৪1]1}650 20608 }}} 006 8০10 ০{ 2১৪৪5৪10686 ]}](61800ম06 81৩5.
চান}! 5৪1[৪5৮98 ৪1010 ]311}180 %]})/8 ৮০000 ০1 স/)00010} 10010180220 00118 106
1৩180 01 118 ])"111886}) ]খদ্ধায্)৪1)৪ }]}} 006 130} ০৩010,

170 অসমীয়| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতৰ্ব

[1০৮০ 5৪8388508 ০০0][05০60 015 1)[}10, }!৪]}89 ৪1108, 1310008 1006
[100 [[010} (06 ৬ 81313 7013.083, [)]6 }11000000669 ]}}[])56]{ ৪170. 115 50৮6}12600 }}}
118 8০08 }}} [16 101]]0%1118 ০৫৮৯৫ :---

}১॥৪।1।1308. ]/[38100318 1)011801}}, ]খ৪18)/381028,
খা![28৮০3218 ৪1001281}.

'[8]]3[0। 18]%/313 [১0018 ৬৩৪185%৮৪0
]1)6৮3)310]1 }1€৪11/83 1087].

][8}800) 031018%/3 ][]21008 5৪1৪৪%৮91]3
]121100818 ৪310018 081.

[১308 03106 16100 [৪৫31৪ 18113,

/31018118 "7018.08 ৫৪1.

'][]]6 2060 616 }10601081465 {]]6 ৫0000]0116 0{ 80047 (0৪1[]]) 5600.018 10110,
৮) 3 ৮ ০06 6%৪]71[6, 006 []0000] 0 ]"[98])130 (]}[008]} (06 0106815 ০01 0010016
}11010060 01} |}}]{}}] 86% |] [৪[[121, ঠা][98]}/৪ 10848100, 1017 ত 019]]}]2[)}]]86 খ৪1[ৰ৮31]8.
'][]]}9 15 106 1}[50( /৯৪৪৪]]0}1256 6008 01} ৮ 8151]8.ঘ15]]].,)

ঠ18241}1828 ৬ ॥}2£68, 116 ০০101:610020781// 0 []6[01 981395%81[1, 1811918060
৯$৮311120]18; }31৮8 ০{ 10]6 ]/[3113.0]]81208 }[) 006 )011160.011) 0{ + 81108.10320]"
001010118£ 006 12181} 01 ]12011301} ]খক1ও ৮৪718, ']]}]5 ]০060( 312[068195 10৮6 ৪ 10]]0৮%৮61
0 08008} (0৮ 8৪10). *

][]]6 1016%.0। ]}?060 ৪89 (৪তঃ ৪058, 98.৮৪৪%৪0, ৪ 8.8501)8 0[ (0008-8118,
30}. []]6 )}01600}}} 01] }"৩3108103]20][' 1[]]6]] 10160 ট%/ [018 ]1]018 ]খ৪318%/81]8, ১01]
01 1)01120]}} ]খ৪এ।8)/318, ']])}9 (00018 ১], 15 [2[00630]য) 116 $118 ৮]]]8£6 11) 006
38126, 5০0৮-01৮15]01}, {6 [[811518020| 006 ০1802615 0) ]8%)9018008 ]33011 }1]
006 [10118 ["01[৮৪ 0{ [}}6 ]/[2})30]1213[3. []]15 [0[0}6 ৮৪৪ ])10080]%/ ]}6 19121
310 .0{ 1016 1]]0}[(221[[) 01 ৮681101011]16 ০01 16 [001026010]}} ০০000 ৮) ৯.1),

]}0]6. [0080] 060 0{ 1]]15; ৪866 15 ([1509},8 ৮8 ॥০85729518; =অ]}]0 1191]-
518060 136. %/}]10]6 0{ 1006 [২৪1118./91]22, 11061 0106195 0{ ]0[18£, ]{81}8-]/[31]1}.৮3, ০
"[[01[১0[2. []£ 100115120 }[} (06 1010016 0[ 106. [001[66110}} ০০1.0[01%৮. ৪5 51312
৪৮০০%৬৮০., 00}]) 16 20100 10 61]) 13৪18035 0{ 1]}15 ]২ ৪1118 /31]3; 3126 1]0%/ 6০2৯%06]0].
{6 ৮৪১ 3 }"60। 01 €%০০})0000381 10106 2110 [076%41[) ৪1]0 ]}}6 [016 ][] ৪81] €৪১%
300 ৪111}[১]126 0600 500]}106 ৪৮16 [06৮42 06%41311116 3} 11]10}) [1011] '0])6 01"18110)8,],
ঢ}০োে ]}5; $া] $31|31' [26৮32 12810 ৪ ]}18]) 18006 100 ]}]}}. ঠ{6 ৩০০101[209629
৪1000]21. ৮০110 21101160 ])6%93}{ ড/]]2611[) }]6 3(061002060.100 [0৮6 1006 50]26120"
11৮ 0{ ঘ1$1]]0 0৮621 00161 9009. []]6 ৮৪৪9 3 ৬৪1$12৪8/৮8 17060, ']]]6 ৪1011816
1010]5 ]{} }]]5 ৮%/০1]05. ৪( 01106 10৮6 ]]}{}} 1006 -৪ 7060 মে 100}9 ৪86,

"[]]6 88006 ০{ 08% 106 ]/৪52থ ']08০861[, 108%৮ ]866 ]]16110.01020
[]16%0{ }][}} [70100 0{[ 006. ][]]6 08010071} 15 0080 1006 80}01]191059 ০0{ [0১8]; সণা6
0180.020. ৫০%10} ০0181]]/ {101 8210.62181010105 ৪100 €০701%/ ]}]} 12060.0 ৮৫৪15 160.0০0608 10
ডাঃ[ল{1{£ ][} 30 15 10001} 35 006 178}; 13118:0103,

9511}0({ [), [খ. 836286817008 11} ]}15 ৯৮৪5৪102986 ].31180886 ৪1010. ]}}5001) 01
/55৪00656 ][ {18106 185 21517} 11268]; 35 106 }[9[ 10 1) /৯৪৪৪700656 2061

২ 5৫৫ ]0107:09020007। 10. 1] 8218৪8(859 ৪1008, 10% {8)]} ৩16৪01101}01,
2566 81500 0০{ 25৪৪1116856 [.}1[€1 30016 0% ১511]00( 10), ]বখ.,. ট€26831)৪,

চাখ]ছ০0100)0'10]খ4. ]]} [৷

৪10. 8551811760 1006 ৪}%0]}) ০611[0]%)/ ৯.10. 358 ]]}$ }[0808016 ০0306, ৬০06 ০0ী1]168
‘৯১৪৪.686 ৬5০}013158 316 3150 ৮০% 10180 ০[10100. ']]}61]' 168.801) 10}1' ৪0০00
8990110[/0101}, 15 ]}}8 :----

'[]}606 ৬৮৪58 ৪ [800}]}) 0{ 5০%৮৪া[) 0170106198 }1} ][,6]}} 1[)0112818, 0) 831[১613
৩০৮-০৮)51য0ো৷ (6 ১৮০০112250 008 সা[10}} }}90. })0 15506. = 016 ০৮০08 [ধ1}]}}['
পা01}} ০৪106 3110 000} 9116]102[ 10[ [16 1016]}][ ][} [0061৮ }10096. [06 স'16 ০1
{16 ৮0০00118250 01001021. স]]0 ]]80 110 ০1}1]0, 561%৮60 10)6 ৮0650 3110 ৮/3৪ 01695560
স}0(]}} ৪ ১501}, ']]]]5 ০]1}]10 ৬৮8৪5 128], ]{ 15 $0[/১0560 10080 10015 [/1}}}1 |/[[)}]}
0 106 1278); €"৪110.8 ৮৪৪ }6 ঠ2া68[ ৪500010821 ৪18]18-]/[}}}}13 01 [)}]}৪1[}] 3100
0080.11) ]6 ০০00186 ০0( ]}}5 ])}]]21]1008266 10 ]ঠে005}0]}%)8, 1]]6 ]]81060 101 ৪ 10018]11
30} 06 10096 01 ]0)80'5১ 1৪061, "]]}616 15 110]}}12 }{} 06 ])88[ ৪1108, 10
9010["010 1]}0]18 16%.

/১৫2৪1]]}, 0]]6 [10130 [8010011 16218 100 3 ][]610101]18] ৮৫৮৪০ €6001016130118
[)]811৮91710311, 15891281)28}498, /৯]0813 ৬511]}]8, $311}00, ০0৪18 01180(8, (3}18[31.81"-
813, 18110853, ৬ 318]}]8-]/]}}}}3 3100 %3131021] 8৪5 106 ']]}]]6 £621005'' 0
1ঠো৪10801)8"5; (20010. '][]]6 [[05আ010]]1655 8100. 8৪7010101951)]}}; 01 110}5 ৬০৪০
306 8০০৮[]0]., ]0 15 10000%/1) 01080.7100216 606. 56%৮"618]1 খা )811)১809}]{৮/25. খথ]}}0])
0০0 }]21]} 15 [0168010" 17025 1{ 1068] }]]6 স }1}0[৪1|00301{৮/8 (০ ত/])1011 }}6 ৬2108
থ8 00 56 ০৫. 15 ৪951061760 ? প"][]]616 15 ৪1001617 00891010011 স্/]010]} 15 €০৭০0৪]]%/
০0117] }]}] 00211} ]](213[016, ৮12., (080 য়ো18 31013 01 ]/[313৮3, স/}}0 ]}]৮০0
}[]} ][)}}81[8, ৪110 [}}}3}[]]}, %/35 {]}}6৮ ৮ ]}]1[8111301(৮8 ৪( ছত/])0956 ৫০011, 16 ‘‘]}]]]6
86215” 1001151160. /৯০০০[][18 (0 ৪10 1105গে][১001}] (১6০6৫ €016 800} ][]. 462)
{}}]5 0012 ]3}10}]3 1৮60 3৮000 1040-1090 &!>. 81018 195 ৪8150 ]0121]0101060 8৮%
2]0ণ2া0[0}] 35 ]}|58 ০০011(611070180/ }[} 1031 ৯.'!}>. [][[}} ]}}6 ০1100011150311025 1]]6 9৪16
01 .831818-]/}]}}118 195 ॥11061108]].

][[ 9]10010 ৪18১0 ৮০6 1621161]৮66160 10]8{ 35 1}616 316 }}} }]6 12081;
13]181]010(8 ৪011006 31)}]10115]]]5 ০01]01160020 ক্প1[]}} 06 ]30001]190[ 21]]105 11616 316 ৪1950
01615 1৩]18011]16 10 16 ৮৮০019]]]}); 0{[ 319]]]]]8, "/ 151]; ৪110 [/3]116$8৮%/313 ৪110 100
6 ]})}126{৮ ৪[0801160 10 1]]6 ])]]2111]11826 10 1016 008118685, 86118168 8110. ৪016
0161. 5৪০০০ 018.069.

[]}61} ৪8৪17), 1}12 1811208866 }}}; স]}10]} 0৮6 8৪]2]101[]91[}5 0০ 1])21; ]18.৮6
৮61) ])811020 0৫০৮1} 100 05 3৪0276815 10.৮6 01 006 18027 €৪815118৮3 ])21100 81111051
207032০0}0008£ 116 1000.277}, ']]}]6 9}}[|[ 0{ ৪5০00181 ]116 10 61681]169 ৪00 116
]801160 01 168. 11]62101{:0[ 16 ৮৪11005 $9101016008 816 ৪8150 ৪81101050 ][10060}1.
"[]]}]5 }11010802695 1180 ৬০ ০৪11000 55181) 06 1268]; ]83|13]]1(8 10 1116 গ9ামা]} ০০০01)
&.72, 35 $5001209560 ৮6% 950]016 01 ]}6 18111009 /৯৪৪3171696 1৩1৪.

[[}] {]]6 8181013 1(86]{ 6 ০0]0]16 3০070895 ৪001} ৫৪01০ 3110 }218131] ৬0105
৪5 [006 10110 %1112£ :---

4) ৫/ | ি০]।৷৷৷7ছ6 0719177
}€]]181, 8000 ৯1301.
8৪181) -1])01' €31201..0{ ]})}101]10}1160. 2 18৮)--_]] 3181) ==
{০০.6 ৮1019 9101
(3 (2011) 01 30096) }০51311-[%]]01' = 6৪121

ণৃ3 অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতৰ্ব

|, // | দিওয়ে।৷৫ 01917}
38281 ৪ 1081.60 1’2181317
31011] 18090 1"2181810
৬2]181 0ম] [2118.00
০6088 }810 00 3 ৮]]]996 }218181)
]7)81]] 31101 [০1818]

5০০], ৮০৮০৪ ০০৮1৭ 000 }}8৮6 পেচা 1100 ০0010 11811860886 ৪0 006 ০৪19
৪86 ০{ 006 600}; ০60.000). ডা]]61} 0216 ৪5 [10 গ}[0])811000808]) ]0006066 ৪0 ৪1].
[[} 3৪1] "0098061]}(/ 06% ০৫০ ]10[701060 10} 06 1481} 0৮1. 15100, ০০০00) /%.]00.
{0 ০৪10000 ৮6 ৪0[[১0520 1080. 311 10686 "0109 স০ণতে 1021[70180.60, }}} 16০600{
৮০৪1১. পগৈত ]]"01}0]6 ০০0০1091071 15 180 12810; 11001]15}0160 }}} 006 18021 12810 0%.
006. 601026200]}; 00. 106871100010186 01{ 1076 10661} ০€100001%/ /&'1),

১০106 01 106 ৪12100180095 ০0£{ 1228; ৪16 1681 ‘21005 ৪৬০£ 00০0080[", ]
00০06 ৪ 6৮% :---

(0৫) ৪6০ 118}8116 ৪28.0 03810,
08106 ]18}81016 810850}131 01}310 :
স্থ৪]016 118]816 60601 170 {+
চ}৮৪]]816 18]81716 9৫00}131 10 *
][>>1$([6 1008]8116 ৪5811081 ৮6০1:
]3118]} ]]8}8116 ]018181:181[ 81000] *'

(2) ১৪3717068101181 131[081 ০% :£
০0180 1312081 0}10068 *

]/8০}81 1812}817 68100} :
13118181 ]811)}]81 531181

(0 ৬৪08 ]188107 10581 €]18}0811]) :
]820}} 8} ৮০৮৫ 01981 91]161081}} :
৯৪3081] 8118}116 01981 ])/8.08, :
"[100]}0 ]817168 081681 10808 :

(৫) 8851 11868] 8॥}])817 ]8[]}]

3০} 1]8}1816 101]}1817 18[])1 :
50121} 118.812 10158 ৪০০৪1 :
31181 )8 11810816 1581 8}1910 :

(6) ১5৪৮৪-৪৮]]3]; 00806 1806
[7158 [000৪ ত! 011৮6 18006 :
20০০])) 008 006 ৮0851 :
1281.108 }085116 81581 ঠাট] ;
]৮0052} 17889}6 818]11807 1181 0010;
[খ}ও}16 188;0816 18188: 0610;

() খাঃ[]181 ]]৮৪[1 [00]৮6 1016 00811 :
[খ]5[)0৪81 }]৮81) 0}1817081 7)16 11811
]খ1]5})}]8] ][৮৪1] 8130 }৪16 উঠ :
খ15})})81 ]]৮81[] }0181108 18088 :

যাক্াছ্০ৌ0৫ং৮়স্েগেধ ঘা! 9

(9) 0 1816 ৪181 &1086 :
চে 816 }]})018.£[1111186 :
0 [৪16 80181 ]}8]1}}} :
0) ৪16 ৪100}18]31 সে] !
0}! 1816 8][81' 81101:
চুযতে }316 ]]}0]}31}}{ ৮০] :

(%) ]২০৪৪1৮ 1988110 ]00}01]1৮9818, +:
38108 138}0 08188] (৪118. :
9 10008 198]10 13018]:
50000 18810 €]181-৮2108, :

]]]6 76%0 060 ৪৪ [0808.95৪ আ})।0০ 1000115160 ৫011086 [06 11811
0{ ৬14৮3 5]1]}}}18 310 1006 006 ])'01[8ন ৮৪1] (801018 ]স013118) ৪100. 81590 ০০))-
10820 1006 ৪01189 01 1016 ]২টয1[018%81)3 ( 86০ }70]1002081 1806066 ৪৮০৮০), ন}.
1811603982 15, }}} [810 3[ 16850, 310}1810 ৪5 আা}]] ৪0126817 {00} 1016 10110 1108
128888865 :---

(1) []]85080 €৪0০]1819 ৮66( 78180 £00 01181] :
ঘখী]}]৪3 00031 0}31106 0}]]}]ই ])]}]3112311(৪1] :

(2) ১৬০2] ৬৪}%ো৪ £$01}1 18110] €]})8%৮৪ ৪ঞ]]0
]স[? ]]1 টছে৷।।53])৪ 18118, 18]]0 13110

(3) ].3] ]]2]]} 101])80 ইযঃ2831; 06018 ৫601
"[]]0]00োউ][ 10158108 10]18. 0100 10011 *

(4) ]36100]81 ৮১016 ৮1}181$3, 18115 ট0]0৪10 1!
চ21101618, ৮181৪} ৭০৮0]10}], 0017 ১৪118 "

[ঠাঁচ } ৪৮, 37000160 ০60 [1/'00৪ট])য 0{ 1]]]5 ৪866, 06 7801008 ]”][ই়)৪
02811. 10} {6 1] 0}]}}}) 01 86110]. ]]6 স'৪5 3 17060 01. }{[1[2110' 01৩12,
}]]5 স্যগোঁ 15 1100 16:1060 ট ৮ 106 018128]19 }]}] 120[70]81 395610001168.

[৬৪ [এ ৮13158 :----300}] 0{ 5["6]]5 31010. গে1৪1[]70]58 ৮০৪1৮ 100 ]]800165 গে
06}. ৪0001015. 06112131]৮ 106৮) }[]৮0]6 $1৮৪ ৪110 ])>01 88, 8110 8৪150 ৪0106"
10065 313.105, ৪110 15100. ]{{ 108) 066 95012009620 180 :9071716 01 00686 ]1]8100088
০৫ ০০1000170960, 01001]}116 106 0231]; [7*1}00 01 /৯৪৪৪111, 1.6., 61016 006 01}112601
০6001). ৯.12. স/})610} 0026 "][উ100036 :761181072, 800. 1006 ৫০0৮০2%০০ 10770 ০{ 8500.0]1287
চণ্ড 026 16016101} ০1 106 [7০60016,.

83681065, 1} (}}6 56০০0০ 6010 010 &5৪৪102686 ]}[6181[016 ]10 16161৩1106
(0 ৪য় ০08 070} 1081085 ]5 10000. 10% ০০০16, ]]} ৪0016 0{ 1]}6 12০060008,
€.9., }}6 ]উ়া৷।৮৪18 0£{ ]/[59]}]3"2 08081}, 16672006 10 1006 €০1]108০% ০
18005 8110 506]]5 ০৪% ৮6 03020. ট8:00 100 ]]]৩01003। 18 [006168101 100806 ০0%
৪0৮ 50০০6 দ01, ']]}}6 ]980]80886 }185 ০৮৮1005]) 01102080106 ৪0006 ০1180868
যো! 8006 0 [{{}16 35 10656 29175 316 ]1}8}]]])} }}}) 1006 .০0050009 01 01060008069
00800 (0}}389). €00098ম0211798 12656 ে10000508110659 ] 895518100 10656 [284//8$ 10
6 গৈত-ভ৪1ডা৪৮৪ [)৩1100, ৪100008}}। ] }}3খ6 110 50008 1685800, 100 50 0008.

10

ৰ

[ গু} ৪150 7618080620 0180.38 ০৮% 01 006 10181100835 ]01050, 8001} 006 ভাতে 108001:6

অসমীয়| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

০01 1106 $006)600, 66 ৪5518120 10 ৪ ৮০% 162600 0806,

][]}}5 0৮18110]]} 01 /৯৪৪৪৫692 ]][218001০ 15 ৮০1) ০০0]0095 8৪00 10 18 81
ট্য[০৪670{ 11000209598101]26 100 81৮০2 ৪ ০০00001606 1501.01 50০]) 01৮8, [] 81৮6 ৮6]10%/ 06
118111658 0{ [06 [2441}1$ ] 100030 }}[}; }১098695101} 0{ ৪: 0}}8 (৪6]) ০{ [বং &॥101ন

18890 ৮০৪1.’

জটিল লই ত ত ব= ৩ তৈত

চত] [106800]2110 01 80100, 1]}601018.05100], ০০110, 95118}6-ট016, 602. :-_
24.

3818 ]31)31]} ],

58831 ]9138110]7317] ].

]২ 8৪101 ]/31018.
]খ৪ 81181}.

[২ ই) ৫৪13.
]'8100] ]/3811 6811.
}](311081]}] 4৪18.
28] ']0}.

]};}&; 83081}.
৯08৮3 13800]].
১৪৮2৪ ]36]8]11.
}ঞ্োো।৪ে 82]811..
]€]18}0]8110,

5৪8৪৪] [/ূ31]018100) ][].

}'80 ]//৭87168}].
8৪0 ]&]0} 8.

১310 4 ]1}0ন.,

12831 ৪৪৪800]].

}ঞে্‌] ৬০৪৪৷011.
|৫:1;1 41169

318]}1018, [খাট],
তখৈ৪3 031181া}} [খন্ধ এ৷},
2381 ]খ৪।ফ৷].

]}017 ০৪1৮0001]16, ৪৮০]]]8, ৮০11, €0০. ?

9৪৮৪৫]]1স810,

এ%3111]8 ৬০৪1৮৪0]18]0,

চ+0৮ ৮৮ *---

8 8 81681.
]}]]}}}} }3180810.

8808 0028] ]81/080.

25.
26.
27,
28.
269,
30.
31.

৭2,

33.
34.
35.
36.
37.
38.
39.
40.
41.
42.
43.
4বব,

45.
46.

49.

50,

€, ৪1101010083.
1338188]1.,

1381101.

83310 80810061},
01001 ]8361811.
€১৪৯১184118, খনা}
১$৪1]}0118, ]3]]180006]1.
}1[3 }31184813.
[৪07 88৮8]11,
08101].

83318 391} ]],
]81][1]08 /*10801.
ত৪100001, =

6.৪1 8.}1.
০৮031831].
৫/০18108.0]1}.

13807 €৪10001103,
13৪1-8110].
01003810 3311}.
6"]11621]].

]3[8}]10]8 [/[31]1'3.,
/ি0{ 3110} 81].
83817 178} 8].

001 5৪81৬90]181,

]}/০১০০০৮৷ 5৪৮৪০08},

][18}} 7310 0.
5৪1৮৪ 81080.

£ []}[$; 1181006 {3 $5£1}.40 &00, [খন] 25009 ০1 12668 5808, 1810018,

[৮াবাচহ০01)0পোগেখ জজ 1১

ঢুূ০!' 028181)515, ]]})5(61013, ৪]}20]16ক:, ]01186%, €00, :---

56. }781.}18]. 68৪. 6০161 খ৪1[8৪5110113.
57. [৷৷০৫৪ 11193, 69. 103 [91[3110.3.
58. ঠেহ}. 70. 08116 [/৪1[18.
59. }৪]}[[8. 71. ট্টো৷৩][;,
€0০. }"84$0081., 72. 8818 ]/পট়071})83.
61. &ৌ%.‘॥৫"81৷,. 73. /৯৪৫0} 888,
€2. 178}} 8510. 74. এ) 80"1৪1018 ]],
63. [২ }0ে]]}{[]]. 75. 1730} ]/21৷08.
64. ঞ্োো ৪]1]]}], 76. 1]76৮৪ট্ৰো{ ]/[ ৪018.
65. ]}]8}[08%৮ ]>০811), 77. ৬00814833.
66. }1ধ4]138118 }%])3116 [খ৪এ1[৪ 9511]]})3. 78. 39817 ]818]).
67. সখ1]0% ]খ৪318511])]]3. 79. এই] ৫৪10৪.

ঢ় }1116০0.00058 91568568, 52391], €06. :--
80. 8218}}} ]36]21]}, 92. ["358%৮৪1 '][00] ]/1311018
81. থ]]16৪8৪1' 36610}, 93. []/[0131' ]/[ 31108.
82. /2})[)81]. 94. 73118 ঠ)310[0]8.৮8.,
83. [[ং116081)81., 95. 31181 }3]001}.
84. '7]}]8.9৪1. 06. }৮)৮62থো৪1া ']['}},
85. 08831}. 97. 1703 [/[ 31008 ]].,
86. ১৪101 পোৱ. 98. ]/০581081}; ]],
87. খ্ৰস্তা৪8৬৪1} ]<৪%৮3৫. 99. ০৪[%৮৪3931.,
88. 160 8318. 100. *3}8489031,
89. ]খ৪০{[ ]9/[31]018. 101. '][}}]}, ০৪[ ]].
০0. ট18 [3]}}1]}, 102. ৬০৪ 36160}.

9], }৪9৪৬৮৪[ ]511813.

]'0]' ]}6[%৮009 062601]}]{), €10 :--

103. ভস৪৮৷০৷7 []এ৪31003 ]. 105. 170. 1)0. ][]].

104. 12৩০. 12০. ]], 106. 1270. 1020. ]'.
100. ৪0091]-}02%; :---

107. ৪531.817 ]/ ৪0018 ]. 109. 120. ]}7০0. ][]].

108. 120. 170. গা. 110. 120. 10270. ]খ,.

][{} ৪0106 01061 019068 ] 5৪% ৪181], 001081811 ৪110.৪8 12% ০0161 0718//85,
৪ 3 5310]216 ] 80০06 ৪ িঙ্ঞ ]]]]65 {101} 0810] ]*198110188 :---

$৪171731' 981108] ][0081]]53 1811 :
[86 016 098}18 118]}0081 81180 :
10015 12}]}1818, 10181} 00816 :
10013, 6} 3৪188}; 83118 :

ণ6 অসমীয়! ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

5০00%/9817 80003, 18800] 06813, !
৬০1 6] ])001 ৪51 [গ[[1[061( 08113 :
[৪0183 1)]}}0] })81%/8 ]210]16]0 18118 :

2) তৃ৪188৮৪ }2৩:১০৭

9৪2.18৮ [0৩৮৪ ১---

'[]]6 80[[66100]. 300 91%(2০০0 0}; ০০0001168 1), ॥0151126060, 11} 1} €৮০[ £01611000-
18616 ৪86 ০{ 81630 196]1810058 ৪110 1]1(6181৮ ৪০ণ1{1{/ 11) }08.71310]28, 31] 3
1101070610 ০{ 1600%020 ১১৪৪.০১০ স'1[}(218 68060 ৮6% ১1 $৪311}৪0 [26৮83 ৪002681069
{0} 006 [1(6181'/ 10610. ][][[ 1008) 581(6])/ 626 899210290 08.0 $1£] ৬৪181 126৮৪ ত/৪৪
1006.0018110650 1010.118) ৪1000118 10018 8313৮ ০0{ 4/৯৪5811686 20608 ত/}]0 01100"
৪০10051]৮ [6010 002 ৪10) 2010০06 ০1 /১১১৪100656 11(6180016. ]701 1008830010}, ০
}15 81[}) ১৪180 126%৮8 10910518020 1]181]৮/ ৬০৪115}810 530160. ৮00} ৪100 ০০101209629,
৪6৮০৪] 001215 ৪120 61766) 11806 1006 110}} 1016 ০0{ 5৪1158}1{ ]}1[6180016 ৪০০৫৪-
81016 [0 106 }]]}1(6180(6 10.38569, []6 ৪8150 ০0101"0960 50185 ৪110 ৮৮০06 8010
508৪.820 01810]38 ][}) [76 }101071002} 18118038902 101 0080 200, ']]}0]09 100110011820108051%9
116 3100 19; 06800 ০{ 1010%/০18 10180.6 ]16 ]12186])650 010 1000090 £1011008 ০0100"
00005 10 001 ]1(21080016.,

01 1316 3 ০০10000%৮2195 9 1185 26610) 1815260 ০৮০৮ 1৮ 0306 ০1 ৮} "9
$৪0817 ])6৮3. ']}}6 10080 ৪০০০[)/০০ 9806 110% 19 ]8[ 06 ত/৪৪ 6011] }]}}
&ে]1[20})0[] }}]} [4০% 80118 }[} 1449 &!৮. '[]]216 15 110 00000 ৪৮০০৮ 106 032৮
01 }}9 06200156. []6 0120 1) €0000) 82118 11) 1569 &']). ]]}5 €0০০৪(0101} 06831]
13.6. ৪'! ৪6000 1006 ৪86 ০{ 12 ১6৪15. /29[[21 ০0110[12101112, 1}}5; 9[00165 }}6 ০০0-
০6160 116 1068 01 [}16380}1116 ৪ ]20110260 10171} 0{ 315$1]8.*197]1 ৪110. 1611000069]
]}}19 )81[6118] 50302 ৪5 116 80811 0{ 16 13119.

চ6 06821} স/[100]]016 00018 ৪0 ৪1) €০৪1])/ 8826. ']]]6 ][205[ }]][>01[|8.0( ০
815 121181005 ৮০[৪ ৪16 ধত[0811] 3110 12880], টা10]1] ৪ ]1(6[081%/ $[81101201}1}[,
}10%০৮2০া[, 95006 8108 01 00056 স/01]};5 35 3150 06 [২ (10ো)}})}] ]]8181]8 ( ০610] )
৪16 .0{ 01}501]285960 ৮680৮ 200 €12881106., []}|195 ]706[16 180010%/ ৮/৭৪ ত/০0061'-
{{}], }}}5 ৪[৮1]6 68১) 28100 110%৮%]]]18, ]]}5 0100101]) 901৮]]1})6 ৪118 ৮18০01008, 1]}15
181180882 9511]]}]6 ৪8110 €%01629519৬6, ]]]5 110.681] ০1681 ৪110 ৪০০০186, }}19 065-
00001} 1120013] 3100. ]1৮)0 ৪110. ]}15 1]131}1160 01{ €2%121699101001 1010600] ৪100
৪দ০০(, ]}]}]5 06016 ৮6800) }]5 10050 ০০1]801০0005 }{) 115 83.318] ৪110 ৯.2}৪1 81
ভ[]}০}] 018) ড০]] 26 ০০00081০0 সআ1[}} 06 50115 ০{ খ)0%/8[0801 3110 6 1]])/1[]]]]}
01 2৪%/32095%৮8., []1]9 90085 10000060 106 1610 01 106 60016 10050 8110 €৮6০]
0408) 06 }0118168, 16 86108, 1})6 1}৬€15, 006 10 3118, 0156 ৮1]]3865 100. 0]6 10809
৪16 1690:00060, ড]], 03610 5৮%/০০। 06109,

[০৭১৪৪ [)৩%৪ £--

8 0)0৪৮৪ ])০6৮8, ৪ [যে৪5008 ]}}6 ৬$910981 ])648, ত'৪3 0100, ৪1
]প)})00য[61. 06286 ].66)%0; }"010)01} 11} ]4০৮%8008 (০8 00009 ) }0, 1489 ৯-০.
800 0160 £। €0068, 86080 0, 1596 ৯12, [86 ৮৮৪৪ €20068060, 11) }}15 ৪100680081

॥[থা[হ 0107 90লেো]0[4খ 10] ণৃ7

000006 ৪0 88.00013 11} 016 ]ং3118]28' 0150401., 8) [1] }}6 ৬৬৪৪ ১ ৮০১)৷[[0610
০8 00900285 10183, ৮00 19027 ০০0%৮০%7060 100 ৪158108৮1911} 62% $31}.81 [)6৮৪., ]|]
[}}]{}} ১৪1.1৪1 [0৩৮3 [00000 8 10090 0০201 019080216 ৪0 310 €312006110 0{ ])ম8
18100. }]6 8৪৮০ ৪ 81630 1106005 3010. }>00]100৮ 0 16 1৩1181071}) 680060 1৮%
831.31 1১৩৮৪ ৪1010:10 ৬৪৪ 6 ৬}]00 5[680 10 1817 3019 স'10০, {6 )){100562]{ ডা06
00 }15 [খগুঞঞ।9]]09ৰ :---

“‘[]81] 81118 1986 ৪1} 01}[}83, ৮1 &}&&০
চপণতা0)৪8 ৪100008108 10180]
৬৪1}৪(৪ ৪৮৪1006 }'81 0181181 0118

8816 0618]003510818 ৮601.”

[30189 ]2)6%৮3 দ৪5 ৪ 12060 310 ৪ 0}}1080060, ]]|9 ট8818108 ৪16 0
০%001916 66800/ 370. ]}}$; [খ৪[7118]0$3 131960]৮ 1)0110900])1081, ']'8]6 101 }008-
81106 006 10110 1118 ৮০৮১৫ :---

‘][0]][]}} (100801[0011101018. ][প'3%৮3108৪8 [খ৪18)303
'][[0]]]]}] ]130]18, 10181 1130]8৮811[08..”

'][]]]5 15 211 ৫০10 ০1 1006 21]0 5008 01 06 }73180}1818 ০8৪ ]2}0}10800}%,---
‘“খু০23]} ০1008%[00140.1100]18]].”"

900]]} }}105012}}108] 10689 ৪16 ০000110101} ][} 106 ]খ8৪[18]1058. ']]]6 10.080 }}1)[201"-
13710 ৬৮০10} 0০{ ]/[৪0]13৮3 ])6%৮3, {00} 161121008 508110001010, ৪16 106 ][খণ৪[0181)05$3,
300 ]২8 3002%৬3]], {15 ]][6131) 8£21]105 15 100090 ০০101512160008 ]{) ]}19 83818]10 8110
0181718.95. []]6 15 ৪190 8 ]}01001]90.,

2১০৪৮০.১৪, [৪০০৪] £---

]]6 ৮৪১ 2 ০011[601001781 7 ০[ $৪111৪81 17649. []]6 ৮৪১ 60100 ]}) 1]8296,
])ট্ো0[00. [19 ০00]61[ 11810065 ভতথা6 ৯11 €7810018 38186, €/211019 ]8311819103,
}ঞে৮।! €১৪8118018, 91[]0]181 }<31108]], 51-]}%৮]1-৩০]0]81, 31363%9308 ]3]180(8.081/8, 81
১5081, ]২83028510318 ]031008]], }{311] €0818113 3110 831883%৮৪818 ৯৪198. ]]6 ৮395 3
৮০]0}}]}}[]009 তআা]1(21' ৪119 ]}}9 ০1115 ০০ 50 ৮০% 18.901]1810108 1030:8810181" ])2%3
}130 10 3]]0% }10001[017800]0} 0{ 118 53118523 ]খ৪]া। ৪110 0])011063, }}}] }}15 1081].
}ন15 00081 ]]318008, ৪710 )0ন101003, 3101 /১৪৪101656 ]0]]80), 316.04 6০%8015106
৮০৪০0).

[(৪্ঞা্গ 58৮৪3৮৪.01 £--

চু ৮৪৪ }]011007 10 5৪1.18%1 106৮8, 800. 3 ০০00-0060 01 18118 ]খ৪1'
খৈহাই্৮৪0৪. []86 ৪5 ৮017} }}} }2980}18113, 0100 18ম 100); 80310 1) 136 চট]
৭1500200, [00020 09208 900 ]খ৪1[' খৈয্াউছ৪0৪ ]}}6 0030819060 1006 ]'8)280))81908
1100 2৪5৪01286. ঠন6 1849 })18])) [01606 100 ১৪8৫৮ ]126%8৪ 1688101118 ]}}{} ৪৪8 ৪1}
{1306800180801 ০{ 0০9. ]1}6 2.281.8 ৪1081; }6 ৪৪ & ৮০|॥00080008 সডা061,
[06 10090 010000300 01 ]]}5 দ0ো!)৪ ৪16 006 898118501 ৬ ৪৫]}, গ1312380)081808

৪00 *১৪৯৫০৪ ৫৪111.

ণৃ্‌৪ অসমীয়| ব্যাকৰণ-আৰু ভাষাতৰব

০0006 00 006 1]0.006070, /১৪5৪11656 সা1(6153. 816 01 001010101 1080 ৯০811
]+931103]1 3100 [২৪]0) 58185%3{ 316 0116 3710 16 ৪1016 [221501}, ছণ1|}0000{ ৩1011"

108 11100 00195 ০০00000%619%৮ ][ 10% 30 0006 53% 108.0 1069 316 01061600 12605005.1
1}301]}} ৮০৫০ 818.]110]]1)9.

[3125.008, 12৩৮৪ ঃ£---

301320(3 126৮৪ 50009 }{} (06 9521006 16130010 (0 ৬[] ])811]]0031 ]1)6%৮2, 38
413.0}18%8 176৮8 00 $ঠা] $31৪1 [)6%/98. []6 1008% 66 [ম00]%৮/ 5৮160 }]6 1911ণ88 91
4১৪531101656 21096. []6 স৪5 ৪ ০০101201120130% 0{ /[30118৮3, ])6৮৪ 3110. ত/35
৮00. 1) 8312288301] }][}) 006 8811[7608 ৪30৮-01৬}15101],. ']]]6 ]1090[ }1][১০01[[80]{ ০/
18 ০119 3৪16 016 4 ৪![}18 8088698%9908 3110 ]4 ৪13 সে, ] ])8৮6 [066]%৮ 8০০০০
3598825 [[0}]} 1}}6 }230]8, য0]03, ][] 0}}6 8190]11181 20110].

‘মি কৰ্ণ কৰ 83:50088,০8755 $--

}]6 ৬৪5 ৪ ০০00 80010 01 [খ৪[ [খনাই ৪08. ৪10. 3, €0810(21020181% 0{
১$৪71081 [)6৮3. []}]6 1016 16 773011]18, ]>018113.,

[70৮৪০ ছে (১৪৪০৪ £--
১০16.06 16 /১১৪৪1]71656 সা1218%* [)]306 ]>01[0$0102100 03)2130 }}] {]16
110], ৫০00৮. 1815 ][)1[)0}18, (0811003, ]}0 6৮, €%০00]5 1006 ]খন৪070]19178 01

$৪17}3 126৮3 300 ০01]027]1158 006 5310000811 0০1 ৬[]{ 00811811)98 ])2০%৮8, 1016

10210801100 €%611 5}26০1008]]/ ]1161100119 ৬৪118 ][)6%৮8"9 1131]16 ]{} 1]6 10]1]0/-
116 ৪081128 :---

০100-93৮6 200 81, 138.:]}180103 01281 1181 :

12601 11]81013৮3 []81], 11817310]76 ৪৮৪0৪] :
1/018-58%৮6 3291731118, 13117] 03116 13110631]18 :
$া70101310103 $3111.813, ]]80, $81108.-170]10101 21]00128]00 :

[[ 18 0701) 1]]80 0006 ]]91৮6 95০0৮6০1618115 01 (0011593, 02016 1006 0106 01
‘১1 [}08125ষ৪1 085]])80} [/[3})813)8””; 00 ‘‘08}0901 ]২৪]8]}]5.’’+ ]/[30]18%৮39 ])6%3
৪]50 £1৮2৪5 ৪ }]}[}{{ 3৮০00 }>0}1[01$000310] 03]1312801"5 /01].5, 108 :---
‘‘][প110500081083 ]]8006 ]]3125%৪818 0যো৪)812980.,

= ৩ ছি জলজ

[81] 3103 281] 0৮1}39031]3 ]1]08]8111810,
]"018108 8131808 $1[0]]0} 8৪831118103, $8৪1.
খন 81811008 931]1818]18 ]৪1}]8 €18 1008.11}.
]ঞ[$1}3, 18102, 1018111008 1281]81108, ত৪[811081.
][/6£[]}}} 8101 88৮৪1, 1£081]]53, €88, 1081.”

1.2 16(61010066 18 11)৮169 10 1006 €%০৫]12710 310.016 01 911}]00 8211 [খন্জ।৪ ৮31 ]26]08,
1.৯১ দ৪:., }{]} 106 }. ৯, }], ৪5., স/6০1, ]., 0}. 72-79, শ্রঞ00|0০৭ *‘ফঢষ10৮%0] 0{ /*৯5১৪/01৫5৫
[{4(6180016 }[} 06 থ13(৫০10]}; ০৫100’,

এ [৫6 1806 }৪&1 8৮2907 ['ঁ৪003৮58 €3100128 8681743181, 006 11826 181160069 08181
৯৭৫৪ 1289 ৪09 $0)}0( 12, ]খ, ট€62 ট৪1708, 3100008 01015.

5 :59৫৫ টঠ[!3001%/ 0{ (011939598, ৮6%. 0). "]['0'%1)}66, 0, 244,

+ }]150010৮. 0{ 01]18598 ট% 00. ]['0%/1)066,

]াখাপগজং০1)0ছপ্ে০োৰ ]}] 79

2.00 ৪8811) :---
‘‘78187]]3 ][3]}131103 02}281 ]>010801180},
]]}]]ন} ৪0118 8101.8৪ €৪%৪3 ১6118 31]0100817],
০]]} 31]0}.1381116 2100} 180100 ]28%/31,
]|1[$[0313 [39806 ]130108 101.308 018681.”

][]}]১ 5]]10%5 1]18[ ]>01[0$50131[]) 0813])80} 90 ]}}6 €%0080105 01 56%৬০6181
৮০০} দা1[(2]] {}} 98118}1{( স]}]}0]) ৮০৫০ ]3[61 00311813160 11010 106 | ঠ101810][}}
13118008826, ']]]6 /১১১৪10256 [21], 000181108 15 }21008.0]) 5001] ৪ 1181]5131101).
'[]]6 ][]0000130]2 ]২31 ]33]18001 ]<. ],, 8108 ৪150 ৪6261119 10 0010 {1]18 16%,
চা[6 ভা](68 :£--

‘1( 188 00% ৮6201 ৪5]10সা[} 0080 }"01[05000800 08]130801 স/৪%৭ 1000 ়া।
4৯55811]686 01 ৪ ]3771810[ 1706[ 0 3 81716 0{ (02119858 ৪110 1|8[ ]]6 €৪1010101,
06 18০60 ]}[) 0]]6 71[]} ০০101) &.]),*}

][]]6 ৪৮০৮০ ০01910218110115 1110108[6 1]]8{0[ ]>01050[8]0[001 081312811 ৬35 3
০010610[201781"/ 0" [/18.0]]8.৮3, ])6৮৪8.?

2)3}78098908, £-_

চ}]6 ৮35 3 ]08%/3503 ৮6%) ০৪506 38110 €011[21]}01[81) 0{ 5৪131 ])৮%3.
[6 ৪5১ 00700 }[}} [খ31[8)310[)01. ]]6 [000020 006 ]/[0311311৪5 856০0, [86 [13:0-
8183020 16 303638108 3110 106 ][3]]180]18173108 }[) 23118.

[/108৪.100.0815, [)ভ]5, £--

[]6 ৮৪৪ 8190 3 ০০01002010207807 0{ ১$3101081 1)6%3 3100 ৮1006 106 “‘[0$ন2
]1১311]13)3'’ }]} 1533 &.]).

[গে ৪5৪৮। ২---

চা] ভ৪5১ 3 }8গ৪5[13 00% ০৪506 38100. ০0110620100180%) ০{ [/পট0]}]3%৮৪8 1)6%9
৪3110 ]২ট[]}] ০31895%3[01. ]]15 21100161 10306 ৮৪৪ ]শ[৪11081. []ন}6 প/[016 106
[২ 000]।]}}} ][]31'9118 81190 19.09180৩0 0006 খ }[/803 8110 0]6 11803 ]"81[%39.5.

স॥৭%৮৪ ১৪)০০৪08,7) £--

}]6 ৮৪3৪ ৪ ]8318]}00}}}] [70606 0{ 81680 16006, 10286 01100 1} ; 000 ]]}5
13780386 1001080695 ৪]} 681]) 086 ][} 0015 61109, [}]6 ০০00090560 006 }৬910029
৪81৮3.

৪1৮0] [৪ছওচ(}}৪ £;---

[6 ভড'৪5 ৪ 2011010( 1] 006 ০০010.:0{[ [খনা ][খ8৪1[87)81]3., {]]6 ত[1006 8৪1}
31101016[0:0 ]0]0%]] 8৪9 1|]]6 }&10(80812.

1]. & [ি, ৪, ৮০1. ]]], }?, 32,
2 966 [%; 270005000300। 09)30230 110} 1]}}6 ১5531} 881)0])3৮3, 0], ]], }. 96.

80 অসমীয়| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতন্ব

1! {| [৪ গুড় গুহ [)€ড6 £---

1]]15 0306 ৮৪৪১ 13121 0081} 006 116.01 ধাই €৪11811)98 176৮3, ত/]]10 ত/35
ড০০85[ 1[]}] ৮০915 811 5311.81 ])6%৮93. []]ন6 ভা006 1016 /৪0][]]8 }>018]]2, ৪],
31010018] €1)10, 025011011.2 1016 50110% 8110. স৪11021]0]}189; 01 ]83.60])018, _/*]]
10.৮0080101} (]}8110818 ) 10 €/310(311%৮3 [026৮3 15 10001[2018.20 }[]} [}]]9 06001%;, /*%
জনা 060.%৮266101 []89531} ][]0553]111 3110 7)8.0018৮80] 15 8150 0650718660, }{) 11.

6.০৪] ॥8888 16; >---

চ]2 সওঞ৪8 0 01590}]6 ০{ 18 ])6%3 ])68101091 3110 }16 10011069 1}16 []]0.0317;
৪110] [<]]}013. ০3135, []}]26 //0[6 0]0058., [২ 3008.

5[306 স্}]} ]100 [)61]]]}} 09 10 £1৮6 96181]9 0/{ 1016 ০1) 13186 ]]01006'
0০{ 01610 ])06[8 01 1}}18 ৪86.

্‌্ে৪৪6৪:8628810717

স্বদৃতে [10% [100660 [0 ০135951[% {}16 /৯ 9310.696 ] 1[213[016 01 0018 76110]
10.00 "0115 0{ [7)06[ ৮, সৈ 018 ৬5০ম০0০০6 ৪10 &1৮' 3100 সা] 0{ ]/ 3ম 3110
€"05[000. ']]]6 6010 0{ 010 /&5৪৪101656 ]1(2180016 15 ]}} ৪ 20600, 01 18.00621 }]]
& ]1]6[0108], 101][]]., /৯%৯][|* 0{ 1]60}) 316 110, ]]0 56৮21, 1681] 70600). []}/প050[ ০1
{16 ৮৮05 €০%150, 6৮601 0408), }]) ]]]81105011}|" 10111]8. "']]]6 631116910 ]1810)}5-
গ্রে[0[5 ৪16 01[৮ 300 10 400 ৮০315 ০019. [][[ 15 95810 10]80[ 1[0}080[]050ণ1]1])(5 1161,
6৮ $া! 8৪10.310 176৮8 ৪110 1 80]18৮3 176৮8 10161109521৮65 316 9}]]] 6%08110., /৯$
15 1]8[018] 110 [৮৮০ ০০[)]165 0[ 1026 ৪311]16 সগেোঁচ 38726 }}} ৪1] 169}26008, /৯%*][218.-
1101718 কআ126 001]100701}. '][]]]5 15 406 [)9[[]%); 10 গু[0 ৪[21]0]}[ 10 ০০1160[ গু[ট][091}]ক}
[06 50010209560 }]]}1500165 }{}) সভা01085 যো।0 10008 }][}} 01021 10 ]1]21(6 60) €৫০1010[]]}]
-[0 [}]6 0100617]1 ৪(3110310 ৪8010 ])1[0]৮ [0 6 ]100151081.65 01 1181190ণ1]10619.,

]{}] 116 0853 0{ 4১৪৪3৭1656 7060) ] ৪9]]8]] 1[10]01026 ৪11]101]6 01]161'5 116
15 300 ঘা! 01001 06 ৫01]][}01] ]]3[]]16 01 16]181005 ])706[[) 06111], ]10%-
০৮2, [}}6 00061 0181101165 01 1)061108] স/01]৪ 11021 956127080816 1169.01112.5,

(৯) ঘসধ়০৮৪ৈ ০৫ [27০০৮
(১) 1॥ভৈ]1810085 "7০060

][{ স্]] 026 111209591ট6]6 ][} {]]6 1]8110% ০০01110895 0{ 10159 ৮০০}; 10 ঠাম০
0০081]15 0{1 1]]6 ৮৪3110095 011৪. ] ১9118]] €0]}[611[ ]]])956]{ [}). 81৮12 ]}]% 3
]]9{0 0{ [6 }]}00[0201131}[ স/01[];5 01 10018 61100, ]]095 :---

০): [>0মচ'102%া, ছখ৮০0ম8!5

১৯01 ৬31]].01[ ])6%9 মি ... ৫টা] [002810]1৮ 811,
৯081 1)38811}) (8)188998108, 800; *(),
ঢ00818311818,
[70083 ৬৪]]1৮80.
}য়া।)}0$86013.
(ঠে0108111818,
ত্বিয।।! ঘখৈ৪৮3 95100]18.

$৪10.138 1 ])6%৪

9 80}13৮3 ])০6%৮3

£11810103,. [৩ 3110911

11

0থখাচ00)002ে10]খ ]]}

চ>08]10.2%ায, সঘণ 01805
51018 14 31391 0100$3.
13311 €}1818]].

315109৮21]};{9.
131393%/3203 ]-]]].
৮০ দা.
১৪ ঘ্খ][],
9১ ৰ].
৫

1}3118[01 }/)1891[2.

]২৪1118%/313 (800}; খ]]).

[< 0]]1}}} []8.18.1]3..

1]311১6811013 ][)12810]])/317,

/ ৪1153. ৬ 911181)9.
চো]0])3 [২৪[003.
ঢে0120811131)1.,
31008 ]ং 3118.589.
খৈভ[03 1]/3]1]03.
13011]8 13]18$5%9.
]3}]81{1 [২৪0018৮৪]11.
/31513%৮৬3 [11131].
][২৪}]50/8 €৪8}08.,
1] ই013%/3103 ( 8৪০০); ] ).
}0৪101:]}1086.,

19118508 ]"81%৮8.
}9]৫৪81%; ৬ ৪0]].
চ[0110281 ]]818103.
}4}18035017. ৬ ৪01].
ঢ্ো(৪-00৮]0}03.
0ঢ11011003.,
ঠ৮৪-5[01{}.

[খ3131 89001.
[89501 ৬৪0]13.
32031 €- 9001.
৪15108৮৪8 /৯*0}[1.
13]]1883৮818 (3008. ][' ).
1351308 ৩৪৮10].

$1}

লি 3}13৮01181813 ( /*&৫৮৪1001601]8 "31৮8 ),

3]; [২ ৪৮৪0৪ ৬30]18.

]২ ন1118%/391013 (868০0) ]][-৮] },

}]২ ৪01]8 €‘ ৪111.

861} 18481}; (]18.989,৬30 ).

]া]311-ন813 %0009108,
০৪}18918 খয্টাা),

8৪93 অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতন্ব

চুণ্টচৰু ঠ"”0দ8]]1./%, ছধ০মছ্5
]}ং2[01 ০৪৪০৮৪0 ্বী ০ টেড ৪1 ৪ঞোঃ;0.৪ % 00018.
][[1})83 58 [0181]3.,
চ01808198 ৬ ৪0]13.
[011008.৬৮811 *৬৪0]1৪.
01053 ৮৪003.
স্থ 3100319 ৬5৪1]7]}108.
]8%/302%৮3 4৪3.৮৪2.
[)}}8111]18 ৬৪1} %390.,
][১818069৪11 1৮৪]৷৷৪.
]}3881895013 ৬৪৫13.
/1}3৮ ৫" ৪1013 00}005$95.
"৬৮৪০৪ ৯&।জাা).
81118 €-3110.
]/18]18.0610817303,,----
৪০৪ "3৮৪.
[)0%)০083 "৮31৮৪.
"18303, ১31৮8.
]3]}]911018 [731 3.
চ4৪1108,. }">৪1"%3.
[খৃ৪্াঃ }>8৪1৮৪.
৯৮ ৪11169}18, "31৮3.
.[ঞ1}]1 € 11018 য0100539.
$1%৬3 ]২৪)135%/8.,
5০৪৮0] [})[)81]) ৮878.
০100]]1013. "91৮2.
5০1110]}]} % 2613.
30800806%৮2 ৰ ১‘ })/৪৪৪1183-]/31ই3,
5৩৪1৮৪0118101073, চ10806598492, -- ৬৮৪1[53-}]18102 (81180).
5৮31598-1<1)19100383 ( }<$0012 ).
}3118.838৬৮৪803 }> 18102.

[31)10887111312.
চন (11[050003110} ঢ0৪}[280} ৰ --.- ]প0}})ঞৈ €2181108,
4৩০11 00018. 1} ৪৮! ৰ ... ]}308.28৮803 (8০০1৪ ][৬-% ).

][/[৪118.0}31808,----2৯.৭1 7981["৮৪.
এটি 000}08 (দে ]খনহা- ৮৬৫৬ ৪

০01) .--- ঢপ 32180}. 818508,--5৪৮)৪ "> 3["৮৪.
চপশ্(81068178 ]>%৮}}3 5; -.. [[)$৪ 0781718%8.
চ৪1ঞ058701 5 -ণ, [7৪180] 80৪803. চু?া৮৪.

10৮3. 7৪.ফ035118113

]৪1৪%/৪8108-_ }3.8]; [}৩ে]))0]3.,
0০.৪13 এ 18 ০ৌ৮৷ ০ফ০]%১ভ৪198 126৮8, -.. ]})০"} ট]11889৮3918,

য্0688, [২ 300.8.

31001807002.

চুমা

€6০081 (9৮210 1)41}8
ফেল০%৮1]108 ]/11$13
}[য়াা। €31087। '][])8001'

থা $[08.031%9, ]13113[008.93178

58৪৪1 }<!131]

১1513 8128{{538193,
১০031 861
131823%৮3803 ]/119

1911} 33190]
01281 [/[]$1[9
]ং 3008181 [৬1[1818.

[২ 0188.100]
]9130]}]015001131] [11818
€08110313117) 1১85
ঘখৃ৪া০0002100} ']})80001
]ৌঁখ৪এ০(৪[0} 1288
ঘখৃ৪1700811) ][)'%4]}]9
33]8030 €801013
6০৮৪] €'৪181)। ][)%৮]}3
য0202109300. 1১8.0031;

|:4:1,।[; ৫1“$)'/)।[$};|

128107০00981 1289
])81110032 ][>%৮}}3
€৪101786098, 2913
২১৪; [9119

চপ [[}0]1স 00) ][)%]}8
133]181ট100} ])%৮]}3.
}0৪1000626৮2, ৬}])793

হছাচি১)১)2েো}0]খ ]}]

]*0৪[1/%, সখধ০08৮5

৪000-1৪ ](8৪৮৪.

]18]}1$85001 1}380}].

}318.68%"৪03 ( 8০০১8 ]*খ ).

01083.

83800, ']ং30.80313 ({ 008.108181001) ৮0
৬৩৪1.813, [)6৮/3'5 ১৪৫৪৮৮1। 83080
][২30103.0813, ).

13078801}$%/৪ ৬৪53110.618]1)8.

[818 80008] ০৪1}; ৮80.

]<011[01898৪]] ৬৪0০)13.

1]]803.90018, ৬ ৪0]]9.

4১৫৮৪৮31708, % 0100]13.

$1১০]28]13 * ৪008.

১131. ৬ 2108%৮85.

]$5100 }>|]1[81]..

১৪(৮3০৮৪-] 8113,

}3]13.263€"308 [২ 3003.

])[[0{৮98, 28111.

'৪81.1078.0%2.

চ’18108 ])1}31]1]8.

ঢোযঁ0৪.-8118]],

1:1:1,)।।7[; €;17

/[311030002%93 &০-৷10}.

]/এ৪11081006273 ৫-1)0].

১}[81 ৬ 3118%89.

1:1,1.41,019104,,/7)/.}[

]131[8.]]]]12- ৬ ৪1৮81[098 ]>018.]9.

1318]101]3- ৬ 81%3103, }"0181].3.,

]0}}8858. "0018.023.

][]31]৮৬81]15$8.

]/1৪}.3611818108._--

[)"088, 79198.
০৪৮0৪, ]"81[%৮৪.
৬৮৪৮৪৪10980.8, ৮81৮8.

]}31810008208 "018.19,

ঘ1$!0} }"0181]8.,

[}ূ৪0800817308,--][)1"098 }"81া৮৪.

প্‌ 3} 80) 81808,-_8৪]৮3 78৮৪.

[70818 1]1870038,

}[}]51118. 1781৮3.,

]91[3]]80]81303,--]/101$3]2, ])2[%৮৪.

]1318]]]]18- ৬৪1৮৪8118 ]70181]03.

2&&০}08ে 61108.

৪৫ অসমীয়া| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতন্ত

}১০৮ঘ্ৰ্ }১08া[02%া[, ভ%০ম১০৪

ছ!$0018101) ])%1}}3 ন ‘.. ]1)3[8, 13109.

ঠ3110898 | বৰ _}৫1///;) 6117

চ"৮)4০১%])91 ন ‘-.. ]{311%৮81188,

68৪৮৪ 1১288 ৰ ‘.., 38310888%/308--"*৮]],
13101363৮3108--]5?(.

চ[২৪৪]।01131]} ]/31181]|.3 ৰ ‘+. £১০৮০12}0 }২৪1].8/31]8.

13}}8.%৮811810103 ])>৮]}}]8 টা --- ][]}81[1৮৪11189.

[খ৪।[3)/৪8103 1)385 | ... /১/})0]} ১৯৪1}৮80.

1৪1.93 &৫৪1[%/৪ ৰ ৬ 2]]8া]108 ],8]08.]}.

॥৪৮1][3}]3 ১০5৪1৪5৮%৮৪30] ন ত 8018101078-%8৪1৮8108 ]"0][8.1]18.

[€8%৮118}]8 €৪103%98101 ৷ ..,- ৪১৪118:}80003 30]13.

[]8[1 ]২৪31 ৰ .-.-- মঢো&ে ০য0%৮][003.

চ]311%3198 খ1[[3 ৰ ,। এ&ে)এ}}} [[)[8.£]]% 8.31.

01081184%3.072 ন ... 1}3880100%৬3113118,

)8£831011811]) 12%1}8 ১4 ..-. }€31]8} }70181]8.

03118:20835 ন ‘..-., ].31]}]]})]} 6০৪1108.

],81]]}[1310] মে ... []/3].860817803,-/৯$%৮৪11160]13 "8198.

}]3৮306%৮8 ৬1[13 ৰ ...- 1]/2]180}1817803, 83111 ১81৮3.

[২৪৪)।0[0।8(]}} [১99 টপ -, ২৪118%৮2108,-]8&931.$8 ত 00]18.
১৪07011}8%9 3.

1১318540181]] টা .-. ])৮৮8}1{0.

]খ৪ছ৪ 0]10$3.

(}॥) [[)851008,

]খ০%( (0 [16 1611810095 127060[%9, 35 ]6 ৪6001}0 [)}]856 }[}] {]]6 06%৮০10]011161}1{
০{ /৯১৪৪]])656 ]2000), ০০165 1106 [0181]]8, ]]]6 4/৯৪৪58৪101656 ৮৮০10 [01 01807039.
19 [খ৬৫/, ত/])}0}} }100[2]169, ]}}6 006. ৬5৪1]5}0010( ত/০10 {|খ9%10/09, 0211:]016, ']]06
80008 }[}] /৯%৪5810016%6 ৪16 ০৪]]60 [খঢ0405. '][]]19 সাগো0] 185 0211৮620 [00] ০০16
না; ( {010}; [== (0 081106 ), ৬. -_)7)10714%9, ]]]095 [81093 ৫6%৮6101760 [{0]]}
0৫80100118; %/])101]} %/25 3০০০1[)[02811160 06% 110510 809 ৪501168. ][861016 1006 })1'0"
0000010} 0[ 018008 ৮6% ১৪0৪0: [76%৮8 ]}2 50189 0{[ ])11[8£23%9911 ০16 50118 100
০1005 য110 006 }001]]15 ০[ ]টা[[0] 98185%/31{], খ/]8.0]18/8 < 31]03]] 38110 ০0165
16001080. }[} }0}018{[ 25561110]165 06%). 08109 0{ €0110105-51116218 }1)0৮%/]) ৪9 “‘0}8-"
[78118'', '][[}]5 ৪)%5[21[]} 0[ €}10185-511181118 ]5 $511]] }[}) ৮০৪০০. ট00 016 01810109.
{৬25 811 }]]][}[0%61]]211[ 01] }]{ ][] 1]}}30, ৮6651065 511181116 3110 081]001]18, [)[0০০5৪10}
৪10 01310806 সতাত ॥0001060078060 }{} }{, = $[1] ৯৪111 ])6৮8৪ ]1}10!000060 101
{16 1[9( (10706 /৯৪৪৪11]]655 1096 }[} 0}. 01310802 ০{ 1006 ৪000195 8110 ][}) 1016
80076১১ 0{ 1016 5০00138010818 (0 1076 ৪595601061%/. _,

}/056 1380. ৪3150 62) 0856 ট%/ 1}6 ]/[810}}]} 120608,-_"10%81]1)811,
]81531132[[18; 1010 00}"615,---1]} 01611; 01811185., 1300 সত/]]161685 {16 ][/৪10}]} 10618’
)[056 ৬৮35 11] 5৪1]510010 3120 1002]1 50185 810116 }}} ]/1[৪1[]}}]} ১৪০০৮৪1৫৪ 1)6%8’5 [21086
8৪00 50115 ৮৫৮০ 6010] }}} [৪10010}, ][[] 10]15 ৪561186 /৯৪৪৪10686 €0181085 সতা০

0৮াচ0000োসোখ ]]][ 85

1221]8095 1026 [1050 1} 00100 0{ {006 }[}) ][1018.1; ']]}159 8150 1181].60 1016 0268]1"
1}}]]16 0{ /১৪5৪]]]1655 [01096.

১৬০ 181 }]]0'%/][] :----

৩ 2০ ১এ 2 দে৷ ুদী দে ॥৬ 1৮

]খঞাপূচ 08 ])}&া/[/.
}3]}/3 ][)>9810181]3
}731]]830" ]]31310.8
[২৮1]}}[]}]}] }]8131]3
}১৪53 1103

]ং ৪1118 ৬!1}8%৮8
১103. ০৪৮3100৮313
1800] [89803
00ঞ3]1] ৮৪138

5113, ]]318113
/১.৫1)85013 % ০01]]3
8310]$8100]8 ]খ![%31]8
€0001818

[১৪৪ এঁ1}1]013
]71}"018. 00৫03
]}}]]00831]), 12108
13}}0]]}} ]/0]{013
}<0০013, }&]16]3
13]10]31] %]]]8'
4/৯1]01]8 ]}]]981]}381]8
]}[3]][]]8, ]*101)3]}]
1280]}1 [913{1)2112
1৬ 1]198 % 0]}3
১%৮৪0]81118 [].8081]8,
]খা951]]]]18 ) ৪013
]310]]]& "৪803
}3]}] 13181],
4৯11]103 ]*181[]]8109

ছ]ঞ্লা]}}|2 [)[810]}})৮8113; ‘..

11010018 13118.
৭31 "331 }[846০8

][ 1৮6 ৪ ]150 101 1}16 ৪110160[ /৯৪5৪:11)656 ৫]1311}085

[খ/?!}এ/চ 08 *)২]])৮,
$৪181 ])6%৮8.

190.
| 30113%৮93 ][)6%3.

])0,.

[২ নলা) €8180, '][])৭]0]}.,

12381৮81[1 '] 11201.
]20.

0081 18.

ৰ ৰ [20

]}315[0 1738.
[)%1]3৯ 31050.
]৪%৪06%৮3.
/৯]131.03 81108].

}ঞেখ৷ }3৮202%8 ৮35 ৪ 81680.95917510}[ 50}10131. []6 }1){1000060 1[])8]})/
ও৪705]0}1[- 810}85 11] |}; 01811018 39 3150 $০%০13] 189৪025 8100. (01105 1100 ॥0১০৫
৮গ 370} ০0060 সা!(6[ 060016 018 31001 ]]}}]],

[]]2[6 15. 3150 এ 13126 1]01]621 0 90180085 ডাচ [[(61) }[} 6 981]16 51)]6

অৱ দঞডনন নসেশিভকদসাপভজদা-সনৱো

1ঢ0[7 3 [[0}] 02501]100|] 56০ ]]})} 3101016 01] /৯১৪311.656 ]খনই[ }{}) 26. কে ও্ও৯য)
88110}3%৮3, ৬০], ]., }. ]34.

৮ অসমীয়| ব্যাকৰণ আকু ভাষাতত্ব

810 181180386 ট%গ 1০৮66 0 1821 0007168. ৬০006 010 10600 €681' 110 1810168 01
{16 .৪0010178, ] ৫0006 3 06% 11168 [100] /৯]&1101}]3, [001268.0])}) 8118 :---

“ণঢ্ো৷-: [8২৪৪,-/2৯&০%৮৪11 : }81}13].

2৮৪ 1॥৪171813}5 }৮০ 281885817

ট1ম08 উই] ৪01 10180818 081 *

৪৪0.86 € 1078.808, 56118, 181808 01081 +

8৮৪7৪ 2181.816 ৮০608 [গব%]}খ] 1:3810স281

€08018 381118103 0016 03108, ৪30৮8 581 :

চূৰ $1)318 0858 [)%৮]}3 ]811058106 831,

50008 ::--/৯1০)31]8 [3116 % ৪10813]8, ]'93 ৮০৫৪ 1৪৮০ 6108 মি ৮8}10216
18818. ']80311811816 +} 810118 18106 €৮8 ]2308018 |88090108 18311111013.039,
}108%৮০$৪8 ]}৪ ৮6 উ৮৪৯০৪ : [8 0০018}, &4$011808, 1]]18010812 [33116018 !
[][31106018. !”’

তস্বধত ৪1)3]] 16%611 10 10}158 3006}600 18:21',

(১8})) [ঢ008866"93085০01০ 1১০৩০

'[]]6 116%{ 5108£86 0 0৫6%৮০10})01)2110 15 06. 6000100-0103006 ০600৮ 01{ %}}]0]]
]}6 101]0%81016 1008) 6 ]]060010060 ৮281069 1]]6 ]]]85[21-%৮/01]}[ 0{ 116 ৪]2]101"-
15006 00101 ০০০, 006 17%81-8র18101088, 3][680). 11008০69 :-

খপ; ০08. সঘধ০মা, ]ৈ&}1৮8 08 সদ াাচাং, ৰ
[খ}।(} [২3108 ন ‘০ ]খ]0]]}1981]0]}.
])]))81]]]8 ৬31]*840 ১১ তে &]ঞ্া।৪ }181108]1.
]>2}1811710 ৬921] 30| ত -.-, ৬১0০৮]81080]) ]>%]]9.
}]])81313, তে ]|ঞেছখ|। ৩}.
*১৪০})]8- ৫ 31118. ১ ‘.., [২৪ 93189%311.
][)]]31[[018 }"701838118 তৱ --- }81384018গ11018 ])%৮}}2.
€৪৮0০৪}0)3, -.-, ][[য[[781),.

€096]৮ 31]160 100 0; ০8৪৪৪ ০{ ০060৮ ]9 ৰ ]121380016. 01} 10.
65548 ৪৮17’ ০1 %৮]}}0]}; 06 101]0%]1102 316 €6%031]1[, 12.
}}1000280288 5". ‘+. }ট্ [বিয্ার। 11818.
12০0. = 3. ৮0% ]>%৮]}}8 005%81]]1.

(৮) [(০০৪%৪০০০৪ 829 |; ৪2168

"[]]5 116%0 018110}} 01 £৯৪53101656 17060) 0০315 স1(]}) 1[৪86168 ৪110 ৪5001129.
'[]}}০0{ . ]001661 18 ১৬০০00288080৮6]}%) 90081], "][]} 10]]0%]}08 1008% }৮০
0610.0060 :---

]খ/প্‌চ ০৮ সধদেংছ, ]ঘখঞাপচ ০0৮ ছাচাাচস,
]ৰপ'৪00 588 ৬৪088 (2গে৷$[(৪ .., ই [২০00080106 টয় 51৮3 $৪10003.
]1[838) 5. ৰ
গৈ 8830 6৪108 ৰ এ ১ ]২ং00181106 টয় হহয়া৷৪ ])'/]}3,
১1 00981} ত। < & 5০০0% চা) টৰ্ৰেদ৷া৪}৪ [1 4198.

8 %/৪৪101৮8 [/80}৪8%৮8 ৰ .-.- হয় ০৪0018 82117603,

হবা চসেস0লন্েৱৌোৰ ]] ৪7

][) [158 ট01810]) 008 %} 8150 ৮6 10010020 06 “/106.:6০-78,৮016!’ ০{ ৮}1}০])
016 00018 ৯3110 00 ৮3005 9511008958118 ৮) }]২ ৪10; ]}/[1418 15 67081,

(৮) ০়ে৩০৪%৪০৮)), [18007 &&)৭ [53:0878,02)য়

']]]6 163%0 50886 ০£{ 0০৮০10010012:10 ০{ /৯১৪৪/[0)656 ][0060%/) [7618065 1(0
০6০817312]}), ]1]15১0[1৮ ৪00 81081351[20%). ৬০119 0{ 06088) ৪12 1316.
%০0811}1 ]3008 ০£{ ]২ই0। €৫৪110798 ট631028018 [08৮ 66 1]1610001860, 38 ৪ গে]
0101 10015 ০1898.

]]]6 ৮৪8170008 ট}7018]185 [81081350(20 1100 /৯১5৪1[1696 ০০/1}018{} €8][)[215 গে
]]]59[01৮. ৪100 86০০813]12}%), 8:00 80310 [10] }1656 11616 816 01061 ৮৮০1}.
চ/]))}৩]} 18% 1]8]}0]} 66 ০185960 ৪9 ]]]9(01%. "']]1696 816 10]81]1]]%/ ৩ 81]01483.৮৪115.
][[] ]]6 ])009565 01{ ]]6 10]0}]16 1011]168 8110 ০1168 1811]}]]%/-[16001098 ০6 0601
টয় 006 ৫001101265010 })}1165[8 01 ৪5000108215. ']]]256 310 ৪000201010 ]}15[011081 /০1.10.
[06% ৪16 ][}} [7?০2[1)/. "]]}6 /৯])0[] }]181[01168 ৪1[680 7 1000.060 816 }1} [)1[086.

'[]]6 10]]0৮%/]]]12 }]1900121081 স//01]}8 316 101050 100[701[[0801){ :---

তব্ঞাপূঢ় 08 সধ০ম৮,
}১৪]3 % 31088.%8]], }2 110 ]
[২৪]৪8 371183%৮3]], }7310 ]]
৪ও1]}48নস8ঘ৪]}], ]17381131]8 ]২৪}3]18
120. ]৪101 }২৪]8])95

81808৮8512}য় £---

খবৈাএচ 08 খখচাামাং,
]২৪৷(৷৷ ৮৪0৪ ])1]3.
১০01%৮806%৮8 ]>%9]]3.
5য়" 2.%0৪11 [0)31%43}]13.
]4/[80৮08%"৮98 ]>"%1}]3.

/]}]160 [0 12018 618110]} 01 /৯5৪৪11]656 ১০61৮) ৪16 06 €7৪100085 01 010-
ঠ£18121]165, ])01}]]6 1015 [21100 [61081812]125 0|[ ]}6 1৩1181008 161010016215 8110
[6][7. [21[]10]1]}28] {[0]]0.%615 ৮০6 দ/া[।0((6][0} 1{0} [706[0). ']])6 10]]0 018 009%/ 66

1116110101160. :-__

খাএপচ 08 সধ0া৮,

]"€$৪৮৪ [76৮2 ৫.৪11019
ঢ0010. ৫৪003

12১0.

10,
য00101} [418
ঢ010. ৬ ৪1] 483]]
000হ81 &ট 68110

120. 00.

০000818 106৮3 6৫৪10
0ে0%1103 081]
"[]}8ই 0! &[৪৯ €৪11{
128100080 [৮8৪ €৪8111
৪01}; 0012813 ৪1]
1[.81001}8101 € ৪70
$৪0১80 ])6%3 €৪1]1008

খাৰ 08 সরধচাামলা,
/১010631188 ])>%৮}}3,
12381 811 '][]}]8001'.
1281110081 12088.
0303200181.,
২ঞ171}1 8.1.
131]13[(802%8.
[২ ৪11181181108 178.3.
গাতাট]া)। ॥৪001018111,
[২হ10.81081008 ])%৮}}3.
}3118৮৬87181108 ]/1413.
}0%)31181008 (0]108.
খ]]8 ॥৩৪10008 1১89.
চংই181181103 ]17)"%/]}9.
187 ]খনটাটউ্ৰ৪]),
চি&ছয৷৷ ০৫318} '][])8])0}',

86 অসমীয়| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাঙৰ্ব

]খণঞএ8 08 সঘধ০0১, খ2ঞাএচ 08 সৰ মাাচা,
১৪031 €, 31109 ন ...- ][[২ই1[[181081106, ][)91]3.
$৪0.08108 6০3101073, 3 ..-- ][2)%1}3 18300581}.

5৪118 €‘৪102[ সু .-- ঠা৷৪ ৯৫৪1).
৪৪0.08 [খ[339%3 টা =৭+ 8 15113 13]]818[.
8৪008, 10.8 %৮৪]1 ৰ --- [২ং810003,1}1,
১9৪1003. ১311}1১1803)3 সৰ ...- 00%৮}07108 ]})85.
}া]101 [2৩৮৪৯ ৮০110 ৰ ... ])1৮3}৪818 ][)%;]2,

(8) সব৮়০১৮৮৪ ০{ 59০60০৩ &1॥90 2৮৮০
0) }>!11০৪০}৮]) ;

টুণা0]0)় {1}]5 &2102131 501৮০) 0 £৯৪৪311]1686 [206[[) ছ/2 ]]10%/ [0]]] 10 1]]6
5০০০0 01৮15101]} 00 /*১5৪1]16562 ]}[2181[0012, ৮}2., ৮0 006 ত/০1}15 0[ 5৫1251106 য3100
310(,. ছস%৮০ 008) 06010} ভ/][}) 2}}1]0950[0}}/ ৪5 {৮ {[5[ 0৮18110]} 0{ 11}}8১ 0]1%41510]],
স্ব 05 01} []}}5 500}600় 816 1216. স% ০ ][0]8), 10% ত%621', 1]]2]][10] 1]]6 ()}[85 01
[২2108 ০317825%৪01 3110 00%€11108 [৬1113 210 10180} [3181] 01 ১1] <01]91[7 [16%
৪5 ৮/01085 0{ [)[0]050[)1%/ =06910695 ৪5000; [)১01010009 01 8৪ 16% ৩116৮ ৮0118
'[]}286 ৪16 [00008] সত/0115., ']]}6; ঢ0ৌো108 01 80808, ][026%8, 15, ]]0স%৮60 ৮০1, }}] ])[0956.--"

(88) /৯৪0৮৮০১০॥১ত 8089 /৪(০৮০1০৪%৮ +

ঘধ়চ 026%0 [00010 2৯১[[01]0101৮ ৪100 /১৯5[[010£2) 85 1]16 5০০০0] [21210]
0০{ 106 5০1200100 /৯১১৪০1০5০ ]}{6180016., ][ [08% 06 ০৮০১০৮৮০0 10180 ৪ণনে০০1৫6 দে
ফটেজ({' 00010) ৮৪১ ০6010143060়][0) /৯১5৪]]} 1000} ৪ ৮০) 681]) [)61100. '][}}]6 1]4]0]6
0{ }6 00%} 01} 0810112[] ]|56]{, স])}1:]}} ৮৪৪১ ''8188]%/০001581)2018"" }0; 010 1]][}&,
11010108[65 80 (]}}5 তছ/৪৪ 50. "][]};৮;} [খ৪এ৮৪-2[3]}2 1200[2]6 80 0ঢে801)0(] ছ/8৬ ঘ]:-

0000120]); ৪100 ১8৪00011021081] ০৮০১০৮৮৪[0[1). ']]}৮ 1010%]]}26 ৮০019 ৪162
€6%08100

"ণয1[1118]2]131] ( ৪5[001086) )--৮0 ৮ ]২৪[[13]0}1311,

8[185৮3[] ( ৪5000171010}%৮ )--0%/ [|< ৪৮)18]89 ১5৪1[39980,
১৮৪3]}11300%/3%/3 ( &5000108%/ )-_ 0৮ ১$০010]6 [1.00009%10}] সা 161,

(81) চ[|81080০028500128 52

€10561]%৮ 231]160 10 6 ৪৮০৮৫ 15 1]]6 1126%0 61801] 01 {]}}৮ ৪০101)00460
1}{[৩১108[00[70.---1[0ন3102807125101085, '][]]6 [0]]0 স/}[]16; ত/০1}58 0০% [189 86178112]} 1]18%। ]802
0]267[101160:---

১ ( / ৷ < ২! 1|:' ১, ২॥॥::৪
&.&%৪া &[')& ন ৰ হেঃ [1[0260.2 টা .-.- &১%1)31]}, ৰ
৮০0১-0008 110} গে এঃ (যঃ়।0১০ 3209 ৪৮, €09817৷2171,

॥৮৷৪]) ডি 8 ভঁত৷5১৮৪০০ টি ন
চু৷গৈঘ3৪03 মী টি হক [[৷60০ ছল ... ৮3)%0} ৮৮৪%3৭0]18.,

৷: (] {| ১: তৰ এম] [02606 ৰ _., ॥৪৮]1[ন00]9% [)%']});

চাবাঞছ0]১0শেোট0োধ আা] 89

(1৮) ট1৩৭০)০৪] 5০০০৫ :--

ছ্ষধত 10]8%। ]0]0%/ ]]00106 106 স/01}৪; 0 11120101116 8৪5 106 {0011} 0৮18110}) 0
006.5012101006 ]}[6181[016. ']]})6[6 16 তে০ }0}005 01 [[০81[0062700,-(1]) 0% ০11811015
300..1117108110801015 ৪100 (2) ৮0% 106010106. ]][218[016 0০ €1131715 3110 9][2৩]]5
}185 ৪1[০৪0%) ৮০০10) 000260. '"]]]60/6 ৪16.3 চি তা০0]}5৪ 01) 160100116 : 00 176
ছদা]ভণ্েো5’ 1]8100165 ৪126 1100 10002110101160.; "][]]]9 ]95 0{ /৯৪৮1}106 [168[011200£, "']1]6
10]10%]1116 06301865 01} ৮০2101118[৮ ৬5০160.06 ৪16 ৪৮৪1]880616, 7৮12. :---

১ ১('/ ; < ৪087চ60ূ', ছ্চ([]]8]২.,
0ৌ00গ়োটউ [খ)061৷ ৰ টি চুই01968, 1৩} 015€689€658 80%] ৬৪৪31 1৩)8৮1.
068.0071612{,

চূ][3৪0৮10)35110298, লি ]}162} 81108, 10061" 0ম98683৫68 ৪5000) 8710়1]),
31000. [["6310071011)1, ৰ

চিঃ ১

ঘৰত 310৮ [[]010} {01006 স/া0185 0{ ৪10.85 {]}6 {{}] ৮100110}1 ০1 })6 ১০121}
]10(61080016.

িোঁঞেঙ16 :-_]}}6 3আ10..01 30091 ত/৪৪8 ০0]01৮8060 ৮6% 1]]6 /৯৪৪৪11]686
1['01]]) ৪ 1610006 ১8৪1010010৮. "[]]6 ]7]]051031 ]115[[[0]]]6]]{98 ৫105011160| }]}}) 1]}6
/৯৪৪3101656 €০]18598108 ৪316 100 ]1}]81]). ১৬01%/32}:]]811 ]}11]21]010118 6 10110 স/![12 }]}]]
}}19 128118118 ২৪] খ৪1[1৪8৮৪][] :---

১301]}0}8, 0118:003, )৩ে।৪৫টে], [)0}}}0001]}1}, 12]]8}, ])]]0], 12881, খন৪্জ 818,
[৪ 83203, [<]1311]01], /া0]]811, < 3৮1135, ২৪০৪৮, ৬5৪111103, ]3381141, {}])1]!,
1]0}0]}}[]1৪., ][ং৮॥00181%, [01081], [000], ]/1[1[03112638, ]/[31)0118, [00], ])}1011301,
0ঢ্08013, পূ 01017], [)})81123, 13317 ]481}]]58, ]/180031, এ3211][)3, {]3%)-}3ে]}, ]}]]:]],
]২ন৪1}} $ায63, ]২3ও্00]-(81], 4]]00]818, 0010.0}18, 8113-1311], 5111}1886811, ] 4081],
৯0631, €০%৪1} 3100 1)]0101,

"]]]6 10]]0সম]]12 }0000008010[ ৮/01]. 0/{ ]]00510 1008) 006 ]0]62110.0060 : ----

ঘখ্ি/াপূাট় 08 সখ০আছ৮, খ&াএণচ 08 সধাাাচাং,
|.৭।॥/:1।| ন ., ১৪0]}81 [)6%৮3৪.
খা 01053 ৰ .-.- 1]পএন0] 3৮8 126৮৯
৫; 0:২:),।';১(:)।"] ‘.., ])ল})1/18স3৮৪1,
["80012]8; ])01[8.]} (8310]5) € গে
])01 88৮৪1] । নি 1০.
১0.008111}} (86]2]}0}1]8) টি --, ৬৪0]08%] ঘটান ৪0৪ ])০%৮৪.
0
50} 8%৮1 ]381180]18.
1:18; 6৫111 জে তই ৬! &$৪হ0]}}81 ])>6%৮8.
][})০0. টা টি .., ]/প30]8৮3 ])০%৮৪8
৯.0৪ সৌ, এ টবি ১, &৪1010807 ])>6৮৪,
129০0. এঠা ত ন গা 5 [)6%3

1[_ [0009 91% 1712210520712058 প0}} ১07}]00 /&181]; 81809}; ০{ 12683 52.09,
য়ু,
12

ঘখৈ॥১৮৫৮ 08 ছখণসছ [খ/2৫১৫৮ ০08 ৬ মাাচচ,
এ] &ো সে: ৪ ১.৭ 0160 ৫18008101808,
(৫;। ত চি ‘= ])6%8 1281100981.,
1)20811181 010 ত ৰ ০ 4১০ )গ000]8.
ঢ})817 0! টা 8 ‘,* ট)0).000%1).
01680 88181 .., .,... ]007020%.
0108৮ 00001 ন তিনি টা 12০0.
গ্ৰাঠইা। ঠোট ৪ ৪ --- _][]}1208%81181108,
[181] ['খউ ..-.- ][[])1)}0]০0স%[].

}}})0} ][খনাা। (000 ০০]120060 ).

[7862০015.8 £---

[07810101118 ৪5 311 ৪10 8৪58 [2 800520 ]]}} 0181018010 [€110110.,811065, ][[{}} 1]16
ঘ01310185 0}][6001010} 15 81610) 00% }]6 50018018317 10 076 010616100৮ ৪০0০18 10 21106!
{}}16 [1306 0{ 0 61101}71181106 08110]116., [1816 38100 [610216 0810065 816 01216,
[]]}; ৪10 15 50}]]] }218011560, খ0০ ত/০01% 00} }1]}]0 8431106.

[>& 1) 03518 £--- +

][ ]5 10000%]}) (08[ $৪1}}31 ][)6%8 ]28111(60 $5০০০৫5 8110. £ ৪৮৫ 0131131}2
[001017181106 1]}] ৪ 1010] 01 91826. ""][]]6 0181118 58820 5 1যঠ্0ক্মা]1] ৪৭ 116
€71708- % ৪08, [801 0181013010 }৩11[01011811065 ]]]8.81(9 স/616. ৪8150; 11806 ৪110
0৪520. ]/[85}[৪ 816 50]]] 08560. ট% 16. ৪০015 )61[50]]}[ 1112 106 ]]1)/101081০1
৫06)0169, ৰা) 01)[6%)5, 06815, /৯৪৮1885 ৪৫6 ]২2ই}5৪8৪৪৪5. '][]}6 ৪10 0০1 1)78.110110)8 স/85
10}. 8. 1700]]]1611(81) 50886 8৪[ 11[15{. ট00 18160 }][}} [7010.810 8100 ])800160-10280110]718
{}16 /৯৪5811010686 8৪0031171260 8 ]]012]}) 0৫62126 0[ $50000655. '][]}18 18 11000688616 91)60]-
৪]]) ][1] (}6 8070274081710186 0 6 010 |27/4)71}4, ]২6৪]6218 8৪০৫০৪}1020 [])
{116 4১৪৪98101656 }1081105ণ91][00 [21/2]ক$ 316 5100}; স][}] স0101020 80 016 7680৮ 8100
€%০৫]12006 ০1 ট৮ট০1০১৫-0)81110116. = ]}"যো0'810. ])311100118 3150 16০০1৮60 ৪ 0}2]}
06266 0 })৮ি০010]]় }}} 006 ]]3501910 ৮ট1118৮4৪8, ]701 }8]11011£ 116 1] 508."
[10105 01 }}}]5 ৮০00 ছৈ/০ ০%["€10 [28][102198 সাতাত 2110[}0%60. '][]}15 ৮6০00}; 18%
৮১6 ০৪160 ৪ ৮৪}0৪৮1]6 16110 0 010. /১৪5৪01656 28110],

ড়. (089 9 তো1কজজতে৷৪16 £---

88% ০[ 98301 [66 ৮৪5 26021811৮ 0920 101 সা1[}[18; 16 ]]]1811050ণ11[9.
][[ ৮৪৪ ০০)00160 8৪110 10]058 10806 }115200-01700[, ']]]6 ]1}0। সা৪5 [8.061689 8100
80000 1]}}6 ৮০৮ গে111}806 {01 400 01 500 ০৪16.

(0৫) ঘঁয়তচো৷৮%; ০18 [,৪তা ১৭ (683800027

ঘৰত ]]8%৮6 800.106 1276}; ]}]181]188; 85 1]]6 ]210101]2%6] সষর্গটো্চে 01 13% 3100
০৮500}. "[]}; }0)০03-800000] ৪00 [80৪8-}0}103, 01 ঠাঠ0})81 }0811808]1 816 81520
ডাগতোঠ৪ 010 }}158 ০1938.

0খাছ০0)স0)স্েপুগেৰ ][া 91{

2,8৯88200686 [27০89

]]]6. ৯৮০৮০ ০৫88 ৪16 ৪]]} 0} ["০০00%/, ১৪ ৪18.020, 32৮6০0৮০ /১৪৪৪00০০৪০
[21086 16380060 & 0018]) ওএ০৪/7০৫ ০4 €০৮০1০0"00211[0 [10 006. 81%৮০০00 €০০101),
7} 83731 ])6"49, [8050 3100009002০০] 10 }]} ]}}}9 01803, ££0} 006. 19[60 [00880 ০4 0006
10066] ০617001%/. ]]15 10110%৮%21[8 3150 }100103060 দ}]10. 0800 81084080০%8 16৪11)
0000690 106 81150 }৮016 ৮০0৮5 ০{ }21056, ']]06 10]]10%108 010 ৮০৫৮৪ 00.8% 006
111600101060 ::---

]খঞাপূ্‌চ 08 ৮৮০8৮, ]খঞাএচ 08 ভধমঃঞাচা,
ঠ}৮৪[]183, সে ৰ ৰ ৰ 133].80(8306%8.
10300]3 13)0398৬৮8098 _... ৰ তিন 12০.

12101 ]২৪10128%৮3] _.,.. চট. ৯৪ 12০.
1183 €01004$3 ৰ ৰ ‘ণ. }81801810],
}0৪1[]}3, ][ং3108%9089, _-.. লি তং [২৪৪)৷৷11810]1.
[৪08 ০০00৪ ৰ মঃ .., ]}313883%৮৬318 2৫&1%/৪.
5৪[৮৪২৫৪ '] 30003 ত 35 ... ট04$08181103 ]>%]}93.
5০%৮310631918 ৮80], 1)০6%৮81

%৮0090807 ৫3008 (815001%/) 001]}00]0ঘ সম].
5৮৪8৪ [খন৪ানই গু], /[৪8]1813]91

2॥ম]]1)/3[0| (]319001%) 6 --ন4 001001000৮%1].
5০%৮৪3123 ]খ3138)৪)]), 1769" ]/321)3-

13]3[ )811018 €-31210:3, ... +. ঢ্‌011000ঘম]).

] 0০০৫6 {0701 106 12504081020 স/00)%; :

‘]প্ত[৮ ৪415008 10016 ])1}0180 11803 3৪৫3110 খ1্াওঁ[185] [0])/8 [296103
[60318 [83 ]ঞ্া] [20105৫81303 1081]16৮3}8 }68, 81116, 1180100 খ৪41$1]]8 10807
0103131 1083, 31116.” [86 ট£008100]15; ০0{ 818; [760100, 006 8100) 0 /৯55৪100,
৪16 ৪150 }]} 21086,

(3) [3১6 9০0০৮, [৮৩%১০৫০,

'[]]6 10870. 010 10100210 [761100 }৮68)1]}5 1} 016 80170686 /৪£৮ (1826).
[6 51806 0{ 106 ০০৮00)07) প'})020} (06 13850 ][1018 000100810%) 100]; 1205968310]}
০{ 25৪৪1] 15 ]}}095 ৫25০0101060 ট% ৫001, ]2118}}]5 : ‘৯167 9০পৱ্]0118 1016 ০1%]]
সনওাও সত/}10}) ]]6 $00০০5৪8018 10 1006 0017006 ৬/3820, 1006 )}]]৮8৪8100 0{ 1016
]3(][]]1656, 3119 061} €[7015101) 0) 16 [81]015}]} 110008, 800. ৪51810118; 10081. 1036
]}01]]]656 }[}} 0028৮} [60.680 ০০10000100208. 106. 10050 8৪1001089 809810911068, ৪729
০3100160 01{ 11000 9$]এত৮৩[), ৪০০০01085 10 [026 10101021108] 1[6010108 ]072960060 19
খা, ৭৪০০৮, 30,000 /৯৪৪2111686, }6 ৪9৭0৪, ‘ঘণ))60} (016060006 %৩ ৪55100060 1076
০3186 ০ 106 ০০৮10), 101000108 ০০০10 1208816]গ) 06 006 য়]1[1700181118; 12807
{06 :5(36 10 06 ০০০000)/. ']]}]6 57008]] 160001810 0{ 006 60016 1894 660) 8০
}13135569, ৪00. ০00599569 ৮) 1006 1008 নম্ৰ] ৪00. 110106008] অ'৪105 1080 1099
{10]10%6০4 06 ৪০০৫৪৪)০0 01 }]১৪}8 08৪010101800 ১1181) }}} 1780 00%[0} 100 1826,
{0৪1 0069 1180, ৪100090 8]%৮৩1) 012 ০0]101%981010) 8109 ]]৮60 010 00816 10005 ৪0.0
[30158, 300 13101106 ৪110. ]%691012006 ০৪10160 ০14 10000981105 10081 30 ০১০৫৪০৮০০

92 অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

{16 5৮০৮০] 2110 ০301৮}. /&]] 10167} 0{ 181}}%, 106 16805 01 06 01680 /2১)000
3110 [[125[])/ |[110}|165, }}30 16060 10 0116 01500100, 0031]0318, ]]891118, ড)][]}
]}{{16 2%০০])[100}, 1050 006 ত}1016 01 1060৮ [0[7"619ে.’ ”: 71000); 10018; 61161
51610} 1{ 1]]3৮ স০]] 66 1108.211120 ৮}130[ (6 5086.014 000 1}[2130016 ৮/35 00128
{}}}9 10001005 1006. [311 ৮3103৮12 ]1]81105011028 স/16 065000%62০0 ৪110 1091
310. 1{[ন10[৮. [)0150108 3100821767 $00]}2060. ][} 1853 []প[/. ]/[০01{800 1]%[1}]5
16[0007160 {}6 5(3(6 0[ ০001 ০০10100%/ 00085 :---

'/% ॥01017৮667 ০1 ]8320631265 ০৪106 11100 ৯55৭0} আ]]2ো, ৮০ 100}; 006 ])[0%৮]106
(/.€,, {06 51%; 01507009 ০{ 1006 /৯১৪5310} ৪]]2০% ), 2090 110} '[]6 01160008.60
৪(3(6.0{ {}}2 2১৪৪311012686 1{ স/35 1160695581%৮ 10 1৮6 10160} ১০2[%৮106. 8700 10616
316 [10% }}]}] 96669396317 3110 00%1]180(৮. 1]]31]%৮ )০01186 10601 0£{ 1018}} (8৪10}}]%)/
70 ০0090 ০118180067 100 ]3৮6 ৫03]10160, 101270]56]৮65 101 62012]0)10211[, ৪170
[{ 15 {0105[ 0150001381116 10 1600} {0 ৪562০ 10090 0{ 1016 }]18)) 3110. ০2%] 50006
0{ 6 }}1211017 ০0181065 81160 }৮%/ {0;619712185".1; "][]}[008]) 061৮ }1010610106,
৪9 903160. 3৮0%6, 826083166 35 110000060 325 16 ০০৮0/0 191180386 ৪100
1601010]} 0{ }]]980[001107] }}}] 106 ]2006]12 9০1010015. "']]]); /১১5৪10686 1629601020
{}}}5. "][]}6{} [66]1186 3 16 1{{]]6 15 {]105 025001660 ৮%) প[[, [/01{800' ]খ1[}]]5* :- -

‘'[]]}6 })০0]}2]6 ০9000[0"18}[], 3110 1}[} 1[0}৮/ ০01211}01[] তা}[]] প]0000}}) 16901, ০ ।
{}]6 508৮510001011 0{ 1361.63166 10[ 106 ৮ 2111800191 /৯৪৪৪100256. 18361088166 19
(86. 13118038০ 0{ 86.০০৮, 000.04 1]6}{ 70001817 ৮600} 8110 9]18510085, "3100
(0216.15 3 ৪0018 2[2100126 10 [8 82128] 056. ][ 19 ৮০০৪০৪৫ }1500000017
159 ]}[281[20 {0 1006 ৮)০000]5 }[}}] ৪ 1016181}] 1001802 1180 1006) 100} ০00]৮; 100
00%৮611)[]160.{ 101 21020 %10]211(, /৯৪৪31]1682 15 029011669 ট [পূ]. 1901), 106
৮০90 50}1010[ }{} 116 )2[0%}1106, 358 3 68.011{01, 951]11}[216 }811803.86, 01{{61]118 }]}
[0016 129}2০015 [[0][], 1[]]811 38122]]16৫ স}[]}, দ}361183166, 300 ] 100}}}; দ/6 10806
£। 81630 1101513}[৮6 [} 01[600118 10080 8৪1] 00511685 ১5}10010 06 ॥10811880120 |)
]}32103120, 070 1}1{ {}]6 /2১৪৪৪1]01656 10050 3০00})[16 10. ][[ 15 16০ 1806 ]10% 16
॥60006 ০017 50205, 600 ] স0০0]0 50[0108]) 16001000609, /৯118110819111 }21}001081]"5'
01000510101} {০ 1006. ৪৮০৮13016 €৫০08102780070 ০{ 006. 0০000] ০{ 15600০310010,
৮/2,, []06.80005100010101 0{ 06 সতা[1300101' ]31180886 1} 1160, 01 8.61183166, 318
{16 ০0700[012010171 0{ 1006. ০০0196 ০{ 1016 % 6108001817 €0০০০৪1100} 1) 861083166.
][ [66] [201508060 1030 ৪ )০৮0[}}; |], 00020 1015 ৪ঠ5(200; ০£{ 10100, 16810,
00076 10] %0 [131] }]6 [10% 8৪০৭০0}165 ][]} [001 )6819., /৯%/) 12018]15}] )001]) 19
0100 191008110 }[0} [.3]]] ঘ0}0{] 016 15 স2]] ঠ1০00110০0 1} 81181}151), ৪1}0 }}} 0]]6 58116
[10 ]111270, 311 /৯553101656 $}10010 1100 8৮6 1808]10 ৪ 1015181], 181180386 ॥0]}00] ]16
[110৮9 ]]18 €%/11.

[06 ৯৮0220810} [/155101081168 })98৮6 ])001]15]160, ৪0106 6€1610021081)9 €৭0-

£ ৪৫০ ০৮১০7 0০0 &; ০. [প০08৪0 [/1|158, 70086, ১০০৫০ 09০.6, [[ 0261184010,981,
0৫36৭ 240} ]90]৮/ 1853, 00; ১6 })/০%৮}0106 01. /১৪৪৪110} : ৮৪13. 13.

3 [19,, 82318. 91.

১ [014., 28085. 91-93.

4 ৯0181930811} 1)))6813], 178010310, ]]}5 16৮া০৪০01802০01, 158 এ৪1ঘতো)। 10; 6 ৪৮0৩০৫1%
(0০ 06 ৪৮০৮৩ ০0০7.

চাখাছ০ীো)স্েপ্ে0]ৰ ]]] 93

০3110021 "015 }1} /১০5৪101056, 3100. ৮০৮10 1539}]% 1200]15}1 10016, 5০ 1080 1006
০118101226 ]]]198]1{[ 66 110107000260 3'[ 00062.” ৰ

'[]]6 ১55৪1]1256 1১৩০]216 ০%০6 3 0260 0০৮০0 ০0 8£109800006 00 1006 2.11161108)
*1155101131165 107. 169০0208 16 /১৪৪৪106256 131180886 [10180 11315 €1)}108, ৪508.02.
£৮০০৮০( 1833 06%. 0080518020, {1}00 /৯55৪1[01696 (16 %/}0016 31016. ]![0} 1837 106
}ৈ০৮. ঘথ][. 810০%]} 1[62[160 10০ 31) 106. ৪৮০৮৫ €০700800 ]0086115020 1} 11.980
4১০5317256 0181127721, ]][} 1844 135]}} ]খ31[]0৷ ']8110)0]} ]7)})0)811 3100 [২ ৪01181030])
330 33108 [০0০6 3101 ১৪১৪0) 1}30181]} 11} /১১৪৪:692. ]{1 1846 116 /৯[0%611031)
]*1155101181165 ৪5031[20 ৪৮ ১10898817 ৪10 /৯৪৪5৪1116956 2001001001%), '‘/৯18000088৪.’”'
এচ121003 ]২৪10 ]৯16]931 1}2]098171 ]}007052]{ [200]19]60 1015 '"‘/৯৪3101%8. ][.3131
৮[}{[8’; 10]} 1848. ][]{[} 1868 10262 [২০৮. [/স[. 8100.501 €০1000481200 ৪1080 })0061195}০0
{06 [0150 £১৪5৪11296 1[210000081৮/., [0:%6€101008]]৮) }[}} 1872 /৯৪৪৪002956 ৪5৪ 1৩০০৪"
11520. 3010. 11107000020 ৮৮ ০ে০৮০170016710[ ৪৪ 1006 ০০৮10 1811603826 8৪100 11)6010010]
00 .11150100001] }}) {06 ]200]16 5০110015. ৯৮০৮ 1]}}}59 }1016 6210} €"&11018, }381708,
]ং23 1 1}81]1239017 (001186]}}]18171 38003 ৪3110, ][)11])21131[])। 862 8833108, সত/[06 ৪5০৮০1৪1
[0008 100]100102 11501, ঠা৪])]0021][, 010000]1181%৮, €০006.,, 3110 £৪%৮০ ৪ 81681
1177[260095 0 []]61{ 10]]0%219 }11121001116 ৬3৪0%/311801 3818, [২ ৪00125%31 ]9/131]]811[8.,
]:3171.000317 83312, [< 3]][81]}) 13109, ]31101310180]। 12785, 7910100181180}, ০0801,
1}01202%4 13}131109, ]]951]]0217}। ][/1[০9])}], }]2িা[00) ৫€/৪101018 ০়ে০৪১সছ৪1]1 ৪110 5০৮০3]
০1618. '][]}]6 8&£[০30.250 ০০110016000101) ভ/৭৪ 11896 6৮%) 1{}}% 136 [ঢন.61010])8.0018,
1ী3232]103, ]ং31]1 ]381120017 €0011801)}1911) 33108 ৪9110 106 136 ৬532(৮৪8130) 13819.
'[]]2 ]]ধ]]]26 দা10[2[05 316 8]]0%ছ]] {0 1006 4৯০৪৪116956 000]}16, ৬৫০}0( ]/, বৈ. 2362
31708 15 1}]6 10950 [2[017]}1]161010। ৪110 ০৮610], ]ং৪1 8381018001 }>, ]খ,. 0007311)
38108 ]2[0]1{106 ৪110 [২৪1] ])3.118901 ]২,. 1, ]]3101806 ণ% €31112650 310.018
}10377.

5চ০]10স ]%৮
দগ2]সন্েচ[0512]খ

'[]]6 /৯৪৪৪]]1656 ]31180386 15 951201}21) ০৮০1 ৪101 ৪168 ০1 23,932 ৪00816
1011[65 ০০৮০০ 0৮ []]6 51% 015071005 01 1006 /৯5৪৪1100 ৬ ৪1]6%/,--(০003৪1]02818, }10811]100]7,
]খ০৮%৪০৷৷0, 1731717808, ০1653831 3110 ].3.%]]}][)[201,---%/]}]]0]] 101100160. 1006 ]}21'0%]1[106
0[ ১১১৪] 5001] ৪020 126 395501012001 01 ০8156 01 006 ০০০01) ৮6%) 136 011051]]
00%৮61101121}{,; }]} 1826. ০০০৷০]]1]1£ 00 06 60509 €০{ 1931 /৯৪5810.686 ]9
৪81201660 ১) 19,94.564 ০017 02810]৮ 2 1001]]1005 ০{ 1060016. ৬০106 ৫1502006 1006
০0116000255 0০% 0319 [18016. ]]0%/০%৮০2%, 106 0০500010, 19-_-%]]600617 স][}] ৪5০
6৮% 9[2681}2]1'5 ]}6 /৯১৪৪1]16956 18118038866 85 310) ০}18026 01 ০01101101108 105 1116
01' 15 ৫০৪011120, 00 016. ][[ ]5 }1000৮%/1[0] (118.0 ০%[0081160009 }1){10021106 18 01100109501000981%৮
30[ দ্010% 10%38705 15 €025[[0000101]., []{7016180176195 ৪16 ০০1001108 000 /১৪৪৪]]}] ]1]]
00290 :01{ ত্00][)10%10021010[ 010. 19118. ']]}06 ৮০[%ে 2%0210.81৮6 8৪110. 120}} 11(৩13.0016 01
076. ৪0}0}1116 [}"'0০%৮11]]06, 13218], ৪5 15 13001], 15 [801101018 108 ত/8৭%) }1]100 1006
121}10[690 €০11016215 0{ ৫৪১৪1] ৪710. 9511211{]/ 8৪100. }107612610010]%/ ৮00 1810700)]}%" ৪100
০2০০00]]৮ 16]3ণস112, 006 €০1%91]12801011, ০0]0016, 16]18101] 3100 1810202862 01 /১৪৪৪]]]
6৮ [8১ 0০%). ']]0]]5 [0০০৪5 ]]89 ৮6620, ৪০০০616৫৪60 6৮%). ৮৪1]009 ০110010510811068
80.10 15 0000000]1 }]{ (})6 1811802826 /০৮০10 ০%৮6211003]]) $৮01["41৮6., ']0 1066]2 }{
৪1192 950]]]2 1]681]98 স/]]] ]]3৮6€6 [0 66 06%৮1560. ৬৩০06 5॥088250 ৪ ০81186 ০01 1016
গে). ][ ]9 10 ৮6 ০০08102160, ড}610]121 10015 }]8 1]12068881").

][]]6 1811808262 ]95 ৮০%) ৪1101600[ 8110 110]], স%০ }]]3৮০ 8৪][680% 10100:240
{}16. 811021[ /৯558101656 ০10৪ 8৪110. 71810165 39 00520, }[}] 06 ০০1)["61 2186 }]]8-
৩10100.0125 026.%221}] (16 ৪6৮০০], ৪00 জত] ০611010168 ৯1১. "'][]]6 €201029862
008৮6]]26া', [{}0621[}) ']['518118, 100100, 006 /১১৪93111686 1811803826 }[}} ৪ 0৫6%৮০10৮)60 10100]
}[}) 1]]6 $56০%6211[}]}} ৫60.001) &'[>, তস্বধৃ6 18৮6 8৪190 ]1001660, ৪0০৮৫ 106 €%021091/6
/7৯০১৪01686 ০]1৪59105 ০£{ 06 261100 ৮৫৮পতে০০০)৷ 16 1}}1"(662110}"1 8৪700. 91%.02661[])
০০1[001165 &.[)., ']]]6 ০13991081 /১৪9৪8]01656 ]1(218001€6 ৬৪৪ ]]18]}]}৮ 026৮০10]70, ৪8110
{})616 15 ৪ ৮৪9[ 9112161106 06261} ০18551081 3100. 11)00211]) /৯৪৪৪[]1656. /৯০০1061
০৮।061006 0{[ ৪100.80010৮. ০০01181508 ][} 1}]6 €০ম[[801011191)/ ৩০০]2)009116895 ০{ 1016
258810286 ৬৮০০৪৮০131])/ ৪00 8£1810010080081 10708 310 }{) 0016 €৯৫21006 1)2}10106010"
€৩8106695 01 }}6 '"]['800]18৮8৪. ] 81৮6 06০10% ৪ ]]5[ 01 109 ০:৭৪ 010 }011100.81")/
}10201[181106 %/]100. 83.6108811 €801৮৪1603 ৪৪8 1817 39 1270881616 100 ০০11000811501}*; :;---

1:78911511 এ 85৫76. 56 86790
830061 ন | মত , চাতৰ, ট০[ঘছ্ট৷৭, ৫6008 তই ‘.-, ঠগিধ্ত, 0868
পূ০টট্ফণ্ৰ ত: ৰে ত. দি, ঘাঁ], [8 ,,, মঃ ‘, চৰ্পত্ত
৪ টি টী ‘০ লাযিয্ে, 120700018' .., ৰা ১*% পিঁঠীা।৷?
তূধ 010)810 তত. <) পাইছো, ঘট], ঘোঙ ০, 901198%* ]হধ্তা
{05659 তত ৯) "৮" চহ], সযাঁলচ, ঞয ত, উত্যায্ *
॥১,%এ((4; ৩৩০ ৬৩৬ ঙশুগুজ 08191 ০৩% গুজ্জ ৩৩৩ জজ" জী
৪০10 ভ্ ত তে 2০, [গথৈৈতেহ, ৩ ৰন ‘৫, 2০18, ১0008 *

১ "]['06 '['58810285 306 1081160 স]100;, 3৪10 ৪50651258,

1279115}1
12300];

91111 1114

১০]1-111"1]8 ট ১৮2
109.081)0(€61-111-18, "ৰ ১
চ'61[021'5 ৩10০1 1"01}6; ,..,
['310260'8 )0010861 01061
৮198, 01000... ৰ
10271. 10170100}121'5 স|[€ি ,,,
81007 51521 গা
য়োঞ৷0-(3102)
ঢ্রোঞ্জা৷ও-0001061 ৷ ,,, ন
স্ব ।[€6'৪ €1021 0101} .,,
ঘ্‌৮ ০5৪ )০001021 67০00
চৈ1060.7.১81802270"98 }0503110..,
%৮00101660 ৪15.61'5 [0503.810
স়।[6'59 515(21'5 1]100503110
॥%০%৮)[} টা ট

19 3৷৫০6৷৷

০00086807 6:01}
%স০০৷৫০ $15(21

০001 -"%3190
াস্প
চু(০৪৫] 2

চবাাং০0[20েঢ়্র10]ৰখ ]*%

র

এল 535৫7776456
]ো, }]া]র, ৮৫60]
[-ঞ'0ই, 809, ই অট
00০67, 18, ইগ
082৪1}, 181:8-0008]1]1, পলসৰ
}১০-৮০৪]], ০83-08)1, 10811-
200, 18[৪-10[1

]01}%81 .., ত
}€6008 টি ৰ
12801, ৰ

[৩ ৪১%য], 08৪03

1330 টি

381

}<321& ৭০০৪, তপ্ত
}301][ ৪], 300. ...
বালী 53181 ..,
1}}1}1]}};} ৰ

৪৭1

&)ঞ্ৰে!1

95

86991;
}311খ8 *
00616, ০8008
ি০৮৩, 6৮০91

188) *

প্লেচ" });।}€

[80788
$৪11.081109%; *
১213.
30387711}2601 *

58); ১31৭ট)৪+

96 অসমীয় ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতস্ত

&1791[1$1 4 5$$07717656 46790]
চ011-231{ ছ -- 08003 3, 82311 ... টি ... ]})811003
ত্ঢফ0েঙ্৮-০৪1{ ন দা ,। চ0৪ছ]|ই, ০6011 ,,, লী ..-.- 01317
1810০ .-.. চা ১6 {.- [৮3], ]11231]ষ ম চি ...- [/প20৷৷$ *
1208 চব: চা -., টুচঘেই্ছটযা 2 মা মা ..., 0010
€8 [০৮018 1... 8৪19]ু31*
[)26ণে ]1১8]%0 ১৯ }ায311}] *
১) ঢয8}3171 ,,, ৩০21
ঢ11'0 ঞ৪ো৪1।, 75%) ৪]
318০} চ৮3৯'13 ্খ ৪10
ঘ্ব্ধ]।6০ 83885 ৮ ৪:05
16610 ৬০৮0}18. ১53৯৮:
1০0 4:11. চট
ঢ্োণ৪{ 12811831, 031 83399
১08৪.11 ১০310 (80028
][0! 1, 18111
০০৫] ০0০২, 0351003 "[]]81003.
৪৮৮০৫ ]/1][)]8, ৪০89 /ূ!5[3,* 10}1}78
টি "['2্ৰঃ নি ৪
[00182 13130 10106
"[]]15{ ]"13.]] }185
০1৮০0) ]['০}38া0; 20017]
$910001688 ঠন ৰ ০ ঘ্ৰয়া!ঞন্জ টি টা ... ৯50০] *
০৮2০ৰ ৰ 3. ৰ ৬, উদ্ধমা*্ট ৰ দ্‌ 254 ‘-‘- বঘঙা *
][))}হো[]|000ন3 চান. 89৭11 1০60 35010}
]1>%৮5৪2)1'% '][ ০248.00} হজেন)883৮8%
5ম1211-1)0% ৰজ +, 2, 8530108% ন 1 ... ]838531102 *
01619 ... 93 গে .-.-.- [ঢ]{8123, 13181] ... ন -.. (0183-0]18
8111}, টী টল ৰ ... ]3৪11৪8111, ০০৪8 মি মৰ ‘-- 80103 *
12631) ৰ ৰ: ঘন ..-.- পূঁ31৪}*, 00108035 ্‌য .., ৰপয়াওা[) *
[75801906 ন যি .., 831)8৯8314 টা ৰে ..- [।৭ৈ][৷ *
1:২2} 10] }181[31]1]*
8৪1 . }<}12৯
[02118 সৈ [31 ]ো
20006 ৰ; ।] ও
ত, %ঞু ৪ স্বু9 *
513119 চয[}} 0]

"1 ]38]] 8৪33
ঘছধ3[)' ঢ0[, 18. [81
৷;খ1];| ][.[ 12320
].3016]] নখ চহ জিৰ তৰ টাউতী]্া ১ ৮ নই ..-.- ঢ]38
ঘ্বণত০]) ৪90 বন লী এ, ছ৮ই1019

][} ]}6 ৪6০৮০ ]]80 }0{ ভাঃ]] 026 ৪66০1) 00080 {})6 /৯৪5৪10656 ৮০105 316 10080]
10286/720৮05, "[]]6 101$0/77205 ০৪000 ৮6 016 ৮০111800]21' ত/০105. ']]]6}} 6319"
16006 }[{} ৪0%) ]8118088062 ০010]) ৪8]]0%8 ][5 20৮62). [[[]}, 0019 169]2200[ 4৯,৪৪৪1)€686০
159 ৪ ০) 110] ]81180886,

501] ৮০৫00৫৪ ০00 [0110]81% ][11[70108116 800 106 £1311]11013810108] ])7600]118171-
{1658 (10001060 1}; }}6 ৮০৭৮ ০1 16 ৮০০৮) ০16৪1]%৮ }1)010312 10100. /৯55310296
15 80106 100602170200 011 860683166., ']]]686 [৮০ 181803.625 ৪126 015011100 [10]
0016. 81100}21, /৯59৪1[0686 }}85 1861 90116 8৪1111710). স'1[]) ]]|1]01]. ][[]} 0901
06. 800011৮.6609221} /১১৪531101656 ৪00 1110} ]5 10000]]} 2163.21 81 06(%/6261)
£৯১১৪30]656 ৪100 13:21182126. ']]]6 878100080108] 12600]11817025 710[1260 £100 '[]16
৮০০0} দ]]] 18006 0]15 ০1681. ] 8009 ৪101 €০%৪0[016 01 116 111006 01 €৯%01695)116,
{16 58106 1068 }[}] (]}]6 00166 1811208.265 :---

[]11101 ন মি }]100}]}] 118}3116 ৮351 86113,
[খাওঁ 11816 €10{} }॥}]351.,
}'833 108}8116 11001 81181.

[বাচ০0ে0লেঃতোৰ | গণ}

ঠিণ৷৫৪]। টা দি 10006 81203 8388 0ফ80,
]খ!8৫] }80602৪ ৩০০৪ 018,
চুই৪ ]801608, 8006)
4১.৪9৪111696 ৰ 1300}6 1]8]8116 081]}} 0081.
]খ]}}106 18186 গ্ো01; 028,
চ)8116. ]}8]8116 00008 8118{,
এচ [5 সম ডেও 306 [00] [৪৮001 0[ 1[৩01[7}718 16 50৩1] ০0{ /৯২৪৪0৩56০
স্াঢটো0ুত, = &৪ ৪1690) 1000:60 6 /৯55৪01696 0০ 1000 0000001106 }]6 ০৫166৮৪195
3100 056 01}]৮ 0106 31011800., ৬০, (016 ০6৫০৪] 5 8৪100 2 ৪1ট131108 8৪59 ৪150 ]
3098} 1708) ৮6 ]£০8069, 1300 1006 ]}(21081০6 61808 10]]০0%/ 06. 10168:081{6
০{ ০0০৪ সা] 00) 6310.80 6৮6. ৬০, ] [])}1}, 016 5["6]][112 5]}10010 16110%
{6 ৬৪108010 010121101818 1{} ৫৪5০৪ 01 '"[8981113 ৪110 '][90801}8%8, ভণ০0০]৪,
5০০৪৯15 17০311018 11001520 ])1010010381 ৪12ঠ1015 ]}36 12068001%/ ৮6০0 00016310024,
30 /[0]1610}0-0810 ৪10 ]]8130}78. '][]]256 ]]3৮6 110{[ '%৮€( ০660) ০০1000120619%/
0৫০০10})61720. 1300 }]{ 15 পে)ণ2া]0 30 006 ট়াঠুয়া)] ৪10]8660 ০0{ ][1018 15 8০01%649
টি00]]}. 015. 5০ন[]}}1(., ']]}6 }19008ট016 1৪0৮ 9%{ 1[/[08০0}]০-9]ই10 ণ৮1]1280101]) 15
3000-2750 দ্ৰ.০.১

}2]}]})]}''/১(/];

][[} 016 1[0[[0%}1182 28৩58 ][ ]]3 ৮6 1008.06 ৪11 30(21000 100 181৮6 106 })11[0101026]
ঠ্ৰা৪073008] {0]]]]5 ৪100 1806, ][} ৪58 0160 3 €010108998 35 [270581৮16, (]}16 0107811)
01 16 2৯ 55810656 131180386, ] ]}]8৮০ 1100, ০00011620, 0}%/ 8৪0021010001 30161) 100
016. 5(8৪110310 [0100 01 ০0010 3506620]}} ট00[ }32৮2 1100.620 ৮০0] 0026 1810180386 ৪100
913812005 ]}}; ০0172100 01956 ]]} 1006 ট[8}008000178 %৪]]2%/, ]]}}8 15 ঘ118৮০108ট1|6
[0৮1 & ০০007600 011021808110118 0{ (6 00181] ৪0 06%৮6০]000121010 00 001 18108105886,
ঘধ0005 ৪00 21310.07080081 [0705 ]}}]8৮6 ৪ ]}1500[). 0{ 00610 ০0%], [010.%}08 118]1!
গ1. €01100108%7, ৪10]8626108% ৪300 £8£20618] 1015001), ৪100. ৪ €০০0510608000 €
৪]] 500}; 700802101815 158 }11015]261158৮16 {} ৪ '0া% 01 1]}15 81120, 1/৮/[}/} 91772. {$
£০0 5720%/ দ৮/}[য়ে। 106) য়োও, ঢ0014_দ৮/100 (76) $7০0%[0 ১6. ১0০] ৪8 ৮10০ ০০0510218-
{1020} ৮০০10 €%0200 1016 1610 010 81811007302031 $5000165 3110. 169010 1} 1006
৫06%৮০10][20121{0{র1.01 ৪ €০000., 163032016, 12681[]]}% ৪110 0560] /১553111686 1}[6:80016.

][ ]]83৮6 £2021811৮ 10]]0%60] 1006 5[272]]}]}}16 ৪000060 }[]} }}]6 ]]2111810057,
80010 ৷] ১6 ০৮১০৮%০]৫ 01320, }]}} 56৮০০৪] 78101001315, 1015. }11৮৪1030616 ৮৮০)
1085 016%৮13060 [101] 006 ৬৪1150101]0 5[06]]}[16. ] ০০11510620 0080 :50211128 $110:149
{0110% 106. 5৪0500010 ০00]0811121 ৪35 181 395 0080008016, 800}]} €%6 ৪100 €6৪1'
10110% 10}6 1028101118 ০{ ৪ ৮০৮৫. [ন81]৩0, 10£ [701000529 ০ €09/100010879, }{
158 0268103৮016 1030 ৬5৪115}010 ৪061]]0]8 5110010 6 10]18111031020 00800, /৯*০০/৫-
}018]%৮ ] 1]8%৮6, {} ৪ £6%/ ০৪5৫5, 50886950660 ৪ €06৮1800010} [0000 006 17].60081,0838,

৪8০০6 [6 [01805 মশ্েপা|[12৪০0৷ ৮) ])[, 8৮, ]}/প3০103%,
13

6৪

8৪00 1})6 172101810068.

১১৮০

অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু 'ভাষাতৰ্ব
0০08১100811} ] }}3%৮০ 00520 000616 $5[061]]08 0 ০০010 (0 ৮০0]}] ১৪৪10

1{01109%1118£ 1}80 11} ৪500% তা]))30[ ] 1068].

$1১৩][[10$ ৩০]
14 6170)005$0.

চু-3 (218.

॥৮[}

[0]

1।/ {4/'(1{{]'{

2০050 {101' (6 গ৪ুঞয়1€6

০1 3 ][))06081

৪ ০০০]/6 ০10
13000801061.

81660.

৬৮৪1". (-294ূ010]ট 10}

{ 00216.
৪ ০০৮৮-০৪11.

1631.
83৪0-8া%/.

০৪11.

০৫)01৮ণভা)1210106,
১)1০68.51118.

৮৭1৭-০100, 101

08.16.

8০001, 9]3911061.,

€্‌ৰ01[(0, ভামো
০1010.

০027. 010%1,
8৪6" 3..

[{{, থ্রাঃ||}}89
8316-৬%8%.

{0 এ,
(0০ ৪861660,

116%%5.

10%৮61.

[[];}4

য়ে [301], ৪8

1১01[0[60 1011018.

১৮৩1[1119
508966651693,

3১৯0.031.

চু৮[1,

(01 8)000.8(1,
যে})1}1118.0,

{ €৬৪.

08০০0].

10230, 081,
1810.

[)&81})3 71,
12817]01].

01.
[))00[1.

{ ]খ3[[005,
খৈওক(।1ন.

২)''.])

]173৭৮[1.

39011"
$0118.

৷:::[* ই

ট8হই (৪৯1,
8৪৯81,

{ [ ই1121'1,
[ 1211.

$টই 1],
91.

চাু।],
}][01.

[200016 8[৮61]18 15 1100 1010]0010%%/]]) 11) 5231150]10(, ']]6

176711৮0411017.

৪. "12 8107৫ ( = (6 7050 10070
ড/)1260}; 006. 10}%৮ 0০1 1006
6 ৪0% [)3.8525),

[,-8& ॥&/ 0!

"['৪100. -৭&%র, চ1708010087 0 ( =

ঞ 180০00121' ).
0.৪9 4-/1{ - (৪০০০৷৪31}। 0207] 9৬3-
{1৮6 ৪
৪০810 ( = ৪ }600০608.0).
5.-€01%3, 42৮৫, এ&৭৮৫/৫)7]-[7
(6000.080 ৪0 81%).
৩.1)0/'9.
*.--12077249.

১.1) ৫71)৮2 |, ( =৯*
0110০; ).
2৯৭. [35০ -'[208/710োনু 01"

০০৫18

শণঁপ1/7]2 ( ==৯ |01[-৫311[-3);
টুন6100.--128778872]; ( ==3 ৫০%-
০31)
5," 4314514, | --3185$[{ | ( 01০33"
18 }),

ও৩--_ 128 0স0/ 96, ৫1901 (3 5010 01
০101], 15%[21160 10100. 106
10015 01 0%61[ 06 ])[] ৮1165 ).

৩.৮ 01" {01/%00, _- []['{14.,

}.-[{৬ 01130, ॥220100.

5. ;খ।490)"0,
৪9. }!"""৫/০]1,
ট৮ঃ,-!9০ন]০[}.,
৯.1?) 2&০] + ৯ ত1//9/%; ( =৫৮০
গু][)৩]1 ).

১.--_"/(6 ( ==(0০ 5110),

৬.--_} ৫710. | 68712 ( == 1১6%৮৭ ).

এিছ---_)")35০.---/$ 010)7"6, 41019.
16171..--83019/1.,
][2)1}]]).-_833/817{0 (2?)

৬.-1.68509, 12$21৫ ( =৪}০[0]11.8,
3 ০0থ৪0061 ).
2৪. 1]1183.90._14/107.

5. ৰ ্খ ৫5১৫2 ( =3৪ 03৯০গ্ৰ৷)৪

৯৭. ৰু (/[(////{

5--ও5৭170912], 5079%1, 4098,
য়োহো। = ( ==৯ ৪3081800 ০7
€0100}11010]5 11116. ).

৩৬. --$] 10 ( ==য3 51231} ০1' ১০10.99
৮০300, 011 11011} ধ[){0).

৷৷, ১ 19৮ ১৮) /) ৪ ‘99

1200616 16060 001021£.:.8 176/. ( * } 885 ৮৫670) 0010.60. ]|}) 5৪0.580 8100
৮০৫1০ 1018 18 ০0008008],. ]1)200616 1606৮ 00067 ৪8 796/. 15 ৪ 12600]18130)/ 01.
36088]. [][0} ]খজ9ো10%21[100 300, সব ৪217} [01018 10115 01060} ৪৮০1024, []{} & 16%
০৪১৫৪ ] ]}}8%46 00001181]]})} 0560 ঠপট8]/[80 5]১০]]]118, (0 1101010816 106 168] ])[0001}-
০8000, ৩.৪. }০506৮%, ১০06৮ : 16018, ০118 ৯০198, : ]6৮০, দৃত৮০; (608, (60 %)8 : &&০.

"][]]206 ৪16 ৪6%৮০2181 /১৪৪৪100.2656 ঠা8100101875 1{) ০0101৩10 0056 }1}) (06 ৪০)10015.
12300 ়:800706 ০£{ 07600, 316 ]}}6 5৪1]18}0110 81811111180.5 ]01016 ০01 1655 /[}][(61]) 81228"
1500). ]}; ][01(800101 01 82063]1 01}. ']]}62 1050 1681 /৯৪৪৪৷0০৪০ £181010191,
100008]]) ]}} 31} 212711601031) 10170}, ড'ও5$ ০০10]20520 ৮৮% [২০৮. ]খ, 810 0) 00 1806
এ2চ>71601081} ]/[18810]1]. ']]6 1306 }শ011010 ]খনা৪ ৮৪108 €-311018 10%5.0)053108 ৪150
৪021010060. 00 স্ণ[1।(2 500}; 3 ঠা8ম80[[080, ']]}6 ৮০50 স০18 0{ 106 }0[)10 18 106
038}]18] ৬ ৮৪}৪18108 01 006 18৪16 ৯.৪58171692 5০)0181 ৪. ]খ. 8৪18 8.1.., ']]])6 0০161
ঠ131]]00305 ৪8০2106173]]) 0691 ॥1010.020699810]৮ ছস10}] 10128. 0{ ৬৪115}0[1[; ১0৫৫/)}/,
১৪150 ৪5001%65 3110 5৪10580110 ০০100["001)0.8, 000 01]]10( 3 16% 01 16 /১৪৪3]1006296
ঠ81321]0080008] 1[0]]]}]5. ][} ]]]8101086, []]]}5 1211]181][ ] ]]]0}09[ 1100 ৮66 ঢ0006190000,
॥[} ৪11৮ স'৪), 10 1001102071806 10210 }0008188106 স০ঢো}. ] 09৮561{ ৫21]৮60 1]]010০}}
৮0260610 [['011}) 00617} ৪5 ] ][]090 [[910}0]%) ৪01100}}{., []/া৮ ০00}]60011) 1108}0118£ 11215
1207281}; 19 0 ৪])0৮%/ {]}6 [01606991[%) [01 স্ণ[1[}]0126, ৪ ঠ218.100010188 ]]}.6 006 1206921]{,

][1]}]6 [2181] 01 [06 স/01]8 15 10 631218]1) 8150 0116 ঠ1৪1010811081 1011]05 8100
1160. 100 (0). 10 0306 1]]61[ 0}15]1]]., 0010 /৯১৪৪10692 10708 ০{ ০:05 8৪10
ঠাল] ]]8৮6 26611 ]]]05008020, }[{} 10050 ০৯5০৪, ৮0) 00108000108 8৪110 16161'-
21065 100 [061 ]}"600]101 3110, }1[}0701031]7{ 00525 ]110108020, ৬/*[]]]]}01269 ছণ]]} 1]}6
0[01থ61 [পট {0106 1811821080265 01 ]38.9021[0}, ][1018, ]}]8৮6 06211 ]710020 স/[(6[6৮61'
01070.61]}[ 1162225981৮. [701 ৪ ০1681 ঘ011061503110}116 0০1 1006 ৪50186250260, 02[1%৮3110]
চপ৪)][16 [01]]]}5 ]]8৮6০ ৮6610) 80020. ][][[}] ৪ ি্৬ ০৪565 ]")8]1] 101]]]8 ]]8%46 8190
660. 1115১61020.,

]চ }}] ৮6০ ০৮5০৮ 0180 06 0118]1) 3110. 9211৮801011 501268625060 }][} 1]]}19
ঘ01]. ৪816, }}] 56৮০8] ০৪৪০৪, 10606 101800619 01 £0০95-.%৮/018 ৪110 10989520, 10811)
01} 165211010181.028. ][]{ 15 801৮6 }0981016 008[:50106 ০{ 106 129560001812068 /০৮০)৫0
0010} ০00 100 86 ৪০০র৭০1103]1. ৬ 16% ০৪১০৪ 1008) 52%৮ণ6]) 320630 00 06 18110]
210.0. 3101017810%. ']])0095]} [ }3"2 5018865060, ]]2 0601"800101 সা}0}0000 50০ণ006101
16850105, ][ ]]8৮6 110£ 106 9]18]10650 06516 10 ]108}6 1]]18]}0[; 01 10}}}/ 6€1]1018,
11018000180165 ৪100. 0৫60.600, 60008, 01 010018510119 3100 ০০1]]01101955101095, ছ/])}01]} ০৪11"
100 ৮6 3৮০1020 }} 23 সো; 0{ 0015 10019 }1]] 106 150. ৪1[(210])0(. 1]"১81}3}016
1011903168 স]]], 30 01106, ৪[010800 300211001 01 106 200]12; 810 [ ১9]}121] 8৮6
18120] 10 3107৮ [6৪021 স}]10০ ৮০৮০]0 8৭০ ]॥6 106 00001 01 }}010]) ]১01[01018
{}}21}} 0000 8110. }})0108[6 016 12180695 স্]}}}0]} 1600)[6 ০০11600101]05, ৪00100119 01
}1[0]200%৮62101211(8 50 25.100 6218.016 1016 [0 161]10৮6 1006 €110108 8110. ৫০2005 ]]}
06 56০০1]0 ০0)10101], 1{ 11002620, 026 স/01 8028 10 [0716 ])1[1655 ৪86211]]}. ] 8001,
৮06৮1, ো0]0[503020 (}8{ 6 1118(2018]5 13060 ৮610[76 1016 08001[16 স্}]|| ৮০
০1 ১0106 }16][) 10০ 16 6311.681 8110. ভ'00}%৮ 5০৮০০]315 10} 3 10016 ১$)'51[20811060
31.0. [01002] 5[00% 0{ 1016 900]2600 }[}) 0016.

] ]]]0}5[ 110% £1[63.00]]) 8০01:00স160402 076 }6][}) ] [18৮6 1০০6০1%620 {100}
911ৌ2150.0-.50017265. ]}} 00118 ৪0 ] 1]1]090 21৮6 150 ])1806 10 006 ঠান

180 অসমীয়| ব্যাকৰণ আৰু ভাষযাতৰ্ব

0ঢের081020815 ০61 চই21008 €"81918 ৪100 ৬ ৪1810621., ] ০০1০50৪170])/ }2])/0 ৮%গ 10%) 58206
€0656 {৮৮০ ০০১৪ ৮৮)[}}; ॥06 [61008.0058 ৪00 /৯)}১(০'$ 5৪1281000-}8:78115]} 1০080"
৪0). ৪00 [{661%/ 16(6273620 00 10630, 1617 ৪100) )019111280301, {} 10660960, 0770016850ীৌ
[9)৪০০৫০1০1]'$} ৬ ০016 0ঢ18.80,1707817 ৪09 ])/, }8{66:10162'5 €০807031780/০ 1870081
0{ 006 88018; 1/৪118088265 ৪16 006 02%0 চ/০£8)5 {1{000, সছ/)}}0]}} ] [008৮6 €62103৮209,
1100021786 10612 ৪100 100 ৮৮)}}0]}} ] 380, 81681) 1002৮6020, ']'9 (06 [3}110} 018110000317
০0{ 120. $2611088, 106 ০০100081801৮০6 ০018101031 ০{ 106 1>13%/30181]) [/311808.6০28
0০0 €৪10৮০]} ৪00 0026 ০০০0০০ ০01 1].3116038০6 ০0{ }"1'016880£ ]৬/187000011207 ] 87077,
০.৮80৪1}% 11010660620. ] ৪150 02101৮60. 00 ১0081] 1061]]}৮ [10001 86810068’ €40110117818-
(১৮০ 018100707827 01 1]]6 1এ!০02110} 21৮3] ]/311808825 ০0£{ [0013 2110 }<8০]10]]8%828’3
॥৪1} ঢ0131011001817 €01060 ৮0) ])/". ]/[38০11}. [] ৪0 ০80৪]]}৮ 0066060 £6০ }210168501
[২৪০৪০0 1017 1006 061} ] 16261৮০60 [[0010. ]}]}5 /৯/1গে 6000 00183, ৪10 0 511 ৮, /৯%.
06330 107. 06 ৮৯31]8৪৮}2 1080.2171815 0569৭ 1101} 0015 [180010% 0{ /৯.৪৪৪৫0), {1
[81088 316 ৪150 006 [0 006 .৪[00105 01 0026 ০0021 ৮2090}08 16[2101769 10 }00} 1006
০0০) ০{ 1115১; ৮০1/%৮, /৯৷০)0118 10023 ] 108%/ ৬1১6০18]]})/ 10062101010100 1026 1181216 9০
১৮}]00। [0), ]খ. 8৮০2২ 88108 3110 ৪০৮1010%16082 ত/}](]}) 0080.85 1]]6 ]6]]} ] 12062]%69,
[19621 1018 83;5001/ 91 {006 /৯৪53112686 ['311808862 300. ],106£800162 }1}) ভাঃ]18 106
০080.60 ০03 ১৪৪৪.০5৫ ],}(27৪1[086 210) 00}}6 ][1)[[80000001}) 106 10159 সত/০1)8.,

ডে 5260181 00808 816 4৮806 (0 [)%,. 8, }£, 18180, ১৫.৯, ১8া]2)., 70101
১01]00 [খ৪।৪)৪॥০৪ ০৪০০1৫৪ ]/এ1413, 51]]00 5. £ €6059%311]1] 8.4., ট.7'.,, [)21, ]চ[, ঠ;
1285 1../1.5.,, ৪00 26 1806 700.010 ],810}]} } 31103, ]৮]1}418 ]3108.83৮৪11] 101 0081ত
8০018 07088] 7818 ০1 0015 ৮৮০18; ৪100. [0র' &£1৮105, ৬৮৪}0৪৮6]6 $0686250107098 11616
& 102606., []ল/৮ ০00.8 [17609 ১5171}00[ [7817270918 [খ৪31}} 10৪1108 1138 6০20) 8০০৫
€10081]}) 00 11680 1006 [005 1) €10601003, '-] ৪10. 3101016 1251201151816 101 1}16 16%
12111]011]8 £1]]5[3}065 1[{}) 0]}}6 80008. ']"%/0 €%381101}2165 [1] (]}6 ০0802020 ০01} 12}1011606
€০81]265 }]8926 ৮2621} 1019213০020 11101061}) 31180৮21120০06. ']])( %/ ]}8৮€6 26100 10060
1]; (}}6 }511803.
0ঁে8৪1011810, } চু, 1পঁচা)মা
30-5-36

101

চবাঞ৩]ল/দে0োৰখ ॥৮

"['1'5705]1067.88801,

শ---৭ 0০ ৪

"---]}]
ক-- ];
খ }<}}
গ- ৪
ঘ- £1
ঙ৬-78
চঁঁ$
চছ-- ০]
ত

৮-_0. ঠথ0

--]}

ৰক্ত

বা--}];
এঃ-_}) 0র' }}

"ব্রৰসমীয়া যাাকৰণ আৰু ক্ষাবাতত্ব

/৮.৮৮৩০৮৪,৫৪০৫৮৪

/৯৪০৪3৪100696.

4৯23.021 3271288.
/৯)232ট06].1300১2"ঠ8181]{
2.0৪০1০.
4১118610-১5৪.2007,

£৯])0]].

£১)(316%8,. 8138]}100.8103.
£])08৪126%923. /৯*!' ৪]]৮ 3108.

টেি0])21৮3 ৬ ০০৪.
1361]83]1.

201}; 8628162'9 ৬20107008178[1৮62 (019.11]1081
০{ (06 }100277]}) /৯।|)9[} 1.-3119808865
০1 ]11013.

13]]0}03.1126956.

28002.

1231]19]].

])18101811.

]-1]8]19]].

18521}, ]]}1001.

03100.

01012.

ঢ্য61]1]0] 81].

ঢয166}8.

ঢ0]18.01.

যয])019/8]].

]]]1101.

চ]2101080811013.

1]062111]12"5; €৫0100178130৮6 য়ো৪170]237[ ৮০}
(06 097001811 ].1]86.0880695.

]18]]}.

][$181]7]}০.

বট 11]810[) ৬৪5৪8118.৮3]।,

103. 0০}]8 31185 }78]] 013117[0081..

1} 3৪০])স811.

1<81113}.3 ০311]]}{ 3.

চুং]]81]]01.

10]18.851.

চু 1}.1৯০])].

] 8001}.

]এ318.00].

খথখাচর0]2ঢ৮ূো]]র2োৰ ইঘছ/

৷%৪8১:।।| ]9/310103গ2310}-581]}]}}}(8..

]9/31. ]/ূ3]8খ8৪]131]].

1}. ]9/}};11,

1411. ]/ি11}.

_ ৰ !ৈয83)৷ম-]সম্ত।না,

_ ঢ় } ূ3}8135[008 3110.

৷. $£, ]য %1]2]}1808.5{10}-8৪0189211-]"1 3 1;ন1,

]এ}।. ১0৮. /*]>. 1311.103. 51]-591018.521]]-/৯ 123 }}1' 3111.48,

92. /১]}> ]%1 6.230]11-./৯128.01)1 31113.

ঘখ৪. ]খ3£ন.

]খণ০ণ)). খণে’ণ][],

| }'০]].

চত. ]"১615181]).

চুপ, ][31ঢো.

]প}1}]. }"701]8.0].

ৰ ৷ দা | ]২18-€৬০০০,

সী 9531]5]011.,

$৪0, টা? ১৪108281018, ]318]]{1]8118.,

5৪10]. $[. 901 5৪1}08%3118 $া301083, 50113.

91110. ০1110]7}.

$া[. /*]). ১30138521]01-./৯128.0])1 81113,

সা; $৪0185211-}" 310.

$!. ]

']['81]0]. ][8৪00}].

][. 83. '[3}[{1[1/2 ]318}[[]3}]3.

"[310(., 5 '['31(01[})৮3 ১৪]}}}1(3.

[61]. '[6]0900].

/,. টা ০0]1০,

/1, ৭1010,

৪], ০৪70 /3]3887]26%} 5০31]}}]103..

ছঘখণ০্৪[, ন, স্বৰ6৪5[21] ]]{11101.

3} ঢ় খু৪}]0][-৬০0০3.,

2.20. টা ট্ 2ে2110-2% ৮০৪৪,
৯৪.৮..॥৮০)৪0128]1 /১}৮.০৮১৩ ৮৪৫০৪.

তৰ, ,, 2৮৭]6০[01%৮6. 350. .-.. ]1[85600]11)6.,

ফি]0েঘ, ,-, ৯৭৮০৮, খ,. ... ]খট00]1.

][{{. _... ][[0010}{1%6, খৈ600(, ... ীবৈঢ60[61,

11121. ...- ][[[61)€00101, চা, ... ]717010010]1).

€071. .,.. €00}}01100101), }[2[}, ...- }"/6["0510001,

৷ ['61]]11]1116. হে । ... ০1৮.

103

অসতন্সীস্ম। শ্ৰ্যাস্ৰ নল আৰৰ্ৰন ভাশ্দাক্ুজু্ঞ
প্ৰথম আধ্য|

বৰ্ণ প্ৰকৰণ (']['8)6 ৯1}2},৯৮০৮)

১৷ বৰ্ণৰ চিহ্ন (']'996 ০6 &11১&৪)৩৮ )-- অসমীয়া মুদ্ৰিত পুথিত
ৱ আৰু ৰ ভিন্ন সমুদায় বঙল৷ আখৰ ব্যৱহৃত' হোৱা দেখা যায়।
আফিচ-কাছাৰী, স্কুল-কলেজ, দোকান-পোহাৰতো তদ্রৰপ। আজিও বঙ্ধুত
অসমীয়াই চিঠি-পত্ৰত ‘ৰ’-ক ‘র’ কৰি লেখে আৰু ‘ৱ’ আৰু ‘ব’ৰ ব্ৰ প্ৰভেদ
নাৰাখে ৷ কিন্তু পুৰণি পুথি লেখোঁতাসকলে এতিয়াও অসমীয়া বৰ্ণমাল৷
এব| নাই । আগৰ অসমীয়া পণ্ডিতে কেতিয়াও আধুনিক বঙলা বৰ্ণমাল৷
ব্যৱহাৰ নকৰিছিল। সমুদায় হাতে লিখা! পুথিৰ আখৰ অসমীয়া । এইটে৷
অৱশ্যয স্বীকাৰ্য্য যে পুৰণি অসমীয়া আৰু পুৰণি বঙল| আখৰৰ গঢ় বৰ বেচি
পৃথক নাছিল। আৰু অতীজতে উভয় বৰ্ণমালাৰ একে জন্মস্থান আছিল।
কিন্তু আধুনিক বঙল৷ আখৰ আগেয়ে কোনো কালে অসমত নচলিছিল।

২ । মূল--অসমীয়| পুথি, তামবফলি, খোদিত লিপি, মুদ্ৰা আদিত
অসমীয়া| বৰ্ণমালা প্ৰচলিত থকা দেখা যায়। এই অসমীয়া আখৰ আধুনিক
দেৱনাগৰী আখৰৰ ৰূপান্তৰ নহয়। সম্ভৱতঃ ই হিন্দী “কায়খথী”ৰ শাখা মাত্ৰ৷
আধুনিক দেৱনাগৰী আখৰে| কায়খথীবপৰ| উন্নত অৱস্থা পোৱা বৰ্ণ। দেৱনাগৰী,
বঙলা, অসমীয়া আৰু উড়িয়া আখৰ এতিয়া বিলগ বিলগ হলেও সিহঁতৰ
পৰস্পৰৰ ভিতৰত ইমান সাদৃশ্য আছে যে সিহঁতৰ আটাইবিলাকক একে
আৰ্হিৰ আখৰ বুলিব পাৰি। বহু পণ্ডিতে বঙ্গালী, অসমীয়া|, উড়িয়া আৰু
কায়খথী আখৰ আগৰ দিনৰ গুপ্ত আৰু কুটিল বৰ্ণৰ ৰূপান্তৰ বুলি অন্থমান
কৰে। কিন্তু এইবিলাক কোন সময়ত কেনেকৈ পৃথক হ’ল তাৰ মীমাংসা

২ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

এতিয়ালৈ কোনেও কৰিব পব| নাই। জন বিম্‌চে১ কয় যে খুষ্ট জন্মৰ ৩০০
বছৰ আগৰৰ পাপি আখৰ চলিছিল। তাৰপৰ! খৃষ্টীয় পঞ্চম শতাব্দীত
গুপ্ত আধৰ আকু শেষোক্ত আধবৰপৰ| খৃষ্টীয় দশম শতাব্দীত কুটিল আখৰ
ওলাইছিল।

৩ | কোনে| কোনে| ইউৰোপীয় পণ্ডিতে২ং কয় যে বিদেশৰ লগত
বেহাবেপাবৰৰ সুবিধা কৰিবৰ নিমিত্তে খৃষ্ট জন্মৰ ৭০%৭৷৮০* বছৰ আগেয়ে
ভাৰতৰ মানুহে মুত্ৰ৷ উলিয়াইছিল আৰু আখৰৰ স্থষ্টি কৰিছিল। ডাক্তৰ
মেচনেগ কয় যে ভাবতীয় বৰ্ণমাল৷| খৃঃ পৃ: ৬-০ বছবৰ আগেয়ে স্থষ্ট হৈছিল
আৰু গৌতম বুদ্ধৰ আগেয়ে এই বৰ্ণমাল| প্রচলিত আছিল। ইফালে সংস্কৃত
বৈয়াকবণিকসকলে বৰ্ণমালাক বিধাতাৰ সৃষ্ট, গতিকে “নিত্য” বুলিছে।
জ্ঘোতিস্তন্ভতণ? আছে--"ধিহেতু, ছমাহৰ ভিতৰতে মস্তি জন্মে এই হেতু
পূৰ্ণকালে বিধাতাই অক্ষৰ স্থঞ্টি কৰি পত্ৰগত কৰিছিল।” আজিকালি বহুতে
এই মত অভ্ৰান্ত বুলি "হ্ব্কাৰ কৰিবিলৈ টান পাব। ভিন ভিন সংস্কৃত
ব৷৷কবণত বৰ্ণৰ সংখ্যা ভিন ভিন দেখা যায়। অকল সেয়ে নহয়, দুই এট -
বৰ্মও পৃথক পৃথক । তাত বাদে পৃথিবীৰ ভিন ভিন জাতিৰ বৰ্ণমালাৰ আখৰ,
নাম আৰু সংখ্যাও পুথক। এনে স্থলত বৰ্ণমালাক “নিত্য” বুলিব ‘নোৱাৰি।
বৰ্ণ শব্দ নিৰ্দেশ কৰিবৰ চিন মাত্ৰ ৷

3 ৷ বৈদিক যুগত ভাৰতত কি আখৰ চলিত আছিল তাক জানিবৰ
কোনে| উপায় নাই। কিন্তু মিচৰ বৰ্ণমালাৰ নিচিন৷ বস্তুৰ চিয্ৰাসৰূপ আখৰ
আদিতে চলিত আছিল বুলি বহু পণ্ডিতে বিশ্বাস কৰবে। ভাৰতৰ পুৰণি
আখৰ এতিয়ালৈ যি পোৱা গৈছে তাৰ ভিতৰত পালি আখৰেই অতি
পুবণি। এই পালি আখথ্ৰ অশোকৰ “তাম্ৰ-শাসন” আৰু “শিলালিপি”ত
এতিয়াও পোৱ৷ যায়। এই পালি আখৰক “ব্ৰাহ্মী” আখৰে| বোলে। এই
7)", (9০80৭1730৷৮6০ (013:73232 €{ 0136 [00৩31 /31)াডঃ) ].310808665 ০{ ]0019,
--_]}6211}1, ৬]. ], }), 87,

২ । [১৩713] ময্৯2০।0৫০%৮ ০{ [[১018, [0913, ]2-8011[01£86, ০], [], }, 1985. 566
21১0 খা ।}1061010 51{013}'১ 4৯৪০৷০৯, [2 ]40.

৩ । ]}630]078)/310002'5 ]}3]| য0188100038 0} চা, ]}/3500}, [2, ?,

৪ | বান্মাসিগৈহুপি সময়ে শ্ৰান্তিঃ সংঙ্ায়তে যত: |

ধাজ্জাক্ষৰা ৭ হৃষ্টানি পত্ৰকঢ়ান্ততঃ পুৰ৷ ৷॥৷ ইতি জোোডিন্ততে বৃহস্পতিঃ।
5০০ 8150 “সি .ন্ধা বৰ্ণ সৃমান্নয়" কলাপ ব্যাকৰণ, ১ম স্থত্ৰ।

বৰ্ণ প্রকৰণ ৩

কথা মনত বাখিব লাগে যে অশোকৰ সময় ত₹ আফগানিস্তান অঞ্চলত “খৰোষ্ঠী”
আখৰো বাৱহৃত হৈছিল। কিন্তু সি বাস্তৱিকতে ভাৰতীয় আখৰ নাছিল।
খৰোষ্টা আখৰ সৌহাতবপৰ| সাওঁহাতলৈ লেখ! হয়; কিন্তু ব্ৰাহ্মী আখৰ প্ৰায়
সৰ্বদাই বাওঁফালৰপৰা৷ সৌফাললৈ লেখ৷ হয়। ব্ৰাহ্মী বা পালি আখৰ
পৰীক্ষ| কৰি মিঃ টমাচ আৰু জেনেৰেল কনিংহমে, অমুমান কৰিছে যে
মিচৰবাসীৰ নিচিন! হিন্দুসকলেও আদিতে বস্তুৰ চিত্ৰ আকি মনৰ ভাৱ ব্যক্ত
কৰিবলৈ চেষ্ট৷ কৰিছিল। তাৰ পাচত সেই বস্তুৰ আংশিক চিত্ৰকে আখৰ
স্বৰূপে ব্যৱহৃত কৰিছিলং £ঃ যেনে--চবাইৰ ঠোটৰ চিত্ৰেদি “চৰাই”, মানুহৰ
মূৰৰ চিত্ৰ দ্বাৰা “মানুহ” বুজাববৰ চেষ্টা কৰিছিল। পাচে এই নিয়ম তেওঁলোকে
তাতো বিস্তৃত কৰি কোনো এটা বস্তুৰ চিত্ৰক সেই বস্তুৰ বিশেষ গুণ বা
স্বভাৱৰ চিন স্ববূপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল; যেনে, ধূৰ্ত বুজাবলৈ শিয়ালৰ চিত্ৰ,
খং বুজাবলৈ বান্দৰৰ চিত্ৰ, বাটবুলা বুজাবলৈ ভৰি দুখনৰ চিত্ৰ, দেখ৷ বুজাবলৈ
চকু এটাৰ চিত্ৰ ইত্যাদি লেখিছিল।

কিন্তু এই উপায়ে| সময়ত যথেষ্ট নোহোৱাত ( যেনে---মানুহৰ নাম এটা
লেখিবৰ নিমিত্তে চিত্ৰ নোহোৱাত ) তেওঁলোকে আন উপায় অৱলম্বন কৰিবলৈ
বাধ্য হৈছিল। তেওঁলোকে মিচৰবাসীৰ দৰে শেষত বহু চিত্ৰক উচ্চাবণ
দ্বাৰা নিৰ্দেশ কৰিছিল। এইদৰে ভাৰতবৰ্ষত বৰ্ণৰ চিহ্ন স্থষ্ট হ’ল। জে'নৰেল
কনিংহমে অশোকৰ শাসনৰ বৰ্ণমালা বস্তুৰ চিত্ৰৰ লগত তুলনা কবি তলত
লিখ! পিদ্ধাত্তত উপস্থিত হৈছে। “মোৰ সিদ্ধান্ত এই যে মিচৰ দেশৰ
চিত্ৰাক্ষৰ মিচৰবাসীৰ দ্বাৰ! স্থষষ্ট হোৱাৰ দৰে ভাৰতীয় বৰ্ণমালা ভাবততে স্ষ্ট
হৈছিল। মই স্বীকাৰ কৰেঁ৷ ভাৰতীয় বহুবৰ্ণৰ গঢ় একে বস্তু বুজুৱা মিচবৰ
বহু চিত্ৰাক্ষৰ লগত মিলে; কিন্তু উভ্য়ৰ নাম ( উচ্চাৰণ ) বিলগ, কিয়নে
এই দুই ভাষাত সিসৱে বিলগ বিলগ উচ্চাৰণৰ ধাতু (শব্দ ) গঠিত কৰে।
যেনে--মিচৰবাসীসকলে বাট হাটোতে মেলি দিয়া| ঠেঙ্গ এযোৰৰ চিত্ৰেদি
বাটবুলা (ব| গতি ) বুজাইছিল; ভাৰতবাসীসকলেও তেনেকৈ মেলি দিয়া
কোম্পাচ কীটা এটাব চিত্ৰদ্বাব| “গ” আখৰ ( স. গম্‌_গতিকৰ ) বুজাইছিল।
কিন্তু মিচৰত এই চিত্ৰেৰে “স” (9৪) আখৰ হে নিৰ্দেশ কৰিছিল। মই

১ । }ন15 00:005 [0521[20{001, 109123.4000, [566 ৪150 [)'0005 21101677108179198 ]

২। ১৯২৬ খৃষ্টাৰরত ডিব্ৰগড় প্ৰদৰ্শনীত দিপয় সন্তৰ গোসীইবপৰা প্রাপ্ত পাণি
অখৰযুক্ত দুট| ৰূপৰ মুদ্ৰা দেখিছে৷ ৷ তাৰ আখৰঙতে এই কথা খাটে।

৪ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

কওঁ ভাৰ এবাসীয়ে এই সঙ্কেত মিচৰবাসীৰপৰ৷| ধাৰ কৰ| হলে সি ‘গ’ নুবুজাই
‘স’ হে বুজালে ইয়। এচিৰিয়ান মানুহে একেডিয়ান সাঙ্কেতিক চিহ্ন (বৰ্ণ)
ধাৰ করৰ্বোতে তাকে কৰিছিল অৰ্থাৎ মিচৰবাসাঁৰ লগত তেওঁলোকব বৰ্ণমালাৰ
উচ্চাৰণ মিল ৰাখিছিল।” জেনেৰেল কনিংহমে অনুমান কৰে যে ব্ৰাহ্মী
আখৰ ‘খ’ সংস্কৃত -খনিত্ৰ ( বা কোদাল, খন্‌ ধাতু )ৰপৰা, ‘য’ যৱ বা মানুহৰ
কোনো এক অঙ্গৰপৰা, ‘দ’ দন্তৰ ( দীতৰ ) পৰা, ‘ধ’ ধনুসৰ ( ধেনুৰ ) পৰা,
‘প’ পাণিৰ (হাতৰ) পৰ৷, ‘ম' মুখবপৰা, ‘ব’ বীনাৰপৰা, ‘ন’ নাসাৰপৰা,
‘ৰ’ ৰজ্জুৰপৰা, ‘হ’ ইস্তৰপৰা৷, ‘ল’ লঙ্গৰ ( লাঙ্গলৰ ) পৰা| বা মানুহৰ কোনো
এক অঙ্গৰপৰা আৰু ‘শ’ আৱনৰ (কাণৰ ) পৰ৷ ওলাইছে১)। এইদৰে
আন আন পালি বৰ্ণও, যেনে---অক্ষিৰপৰ| ‘অ’, ইট যৰ ( টাইৰ ) পৰা| ‘ই ( ই)",
ওষ্ঠৰপৰ| ‘ও’, কুন্দ্ৰাক্ষ ব| কুঠাৰৰপৰ৷ ‘ক’, চামৰবপৰ৷ ‘চ’, ছত্ৰৰপৰ| ‘ছ’,
ব্বাবুবপৰ৷ ‘ব্য’, টঙ্কৰপৰ| ( তৰোৱাল ) ‘ট’, ত্বৰিত গতিৰপৰ৷ ‘ত’, ফনীৰবপৰ]
‘ফ’, আৰু স্তৱকবপৰ| *‘স’ ওলাব পায়। পালি (ব্ৰাহ্মী) আখৰ চিনা
পাঠকে ইয়াৰ সতাত| সহজে অনুমান কৰিব পাৰিব। ৷

৫। বৰ্ণ নিৰ্ণয়--অসমীয়| ভাষাত অ, আ, ই, ক, খ, গ আদি ৪৬টি
বৰ্ণ আছে। বৰ্ণ দুবিধ--স্বৰ আৰু ব্যঞ্জন ব| হল্‌। স্বৰৰ অর্থ সংগীত ধ্বনি।
ইয়াক আন বৰ্ণৰ সহায় নোলোৱা কৈ উচ্চাৰিত কৰ্বি পাৰি। বাঞ্জনৰ অর্থ
স্পষ্ট বা বঞ্জিত কৰণ। যি বৰ্ণে স্বৰক ৰঞ্জিত কৰে সি ব্যঞ্জন বৰ্ণ। স্বৰ
ভিন্ন ব্যপ্জনৰ উচ্চাৰণ কৰিব নোৱাৰি।

৬৷ স্বৰ বৰ্ণ (০৮০০৪ )--অসমীয়| ভাষাত ১১ট। স্বৰবৰ্ণ আছে।
যথা, আদি স্বৰ--মঅ আ ই ঙীউ উ ২, ঞ এঁ, ও ি৪। অন্ত্যতস্বৰ চিন 0০9)
17৭, ,.,(৫৫ণে)ণে৷ ইয়াত বাদে অসমীয়াত ‘অ’ আৰু ‘ও’ ৰ
মধ্যবৰ্তী উচ্চাৰণ-বিশিষ্ট স্বৰ এটিবেো! প্ৰচলন আছে; তাক “অ” বুলিব
পাৰি। উদাহৰণ, ল’ব|, ব’স্থ, গ’ৰু, ল’ৰু, ইত্যাদি।। ‘অ’ ৰ প্রকৃত
উচ্চাবণ, যথ|--কবণ, অকৰণ, গমন, কলহ ইত্যাদি এই উচ্চাৰণৰবপৰ!

১। 12009 মেলয়ােমনে৷ }{} 1026 80085 866, 2, 118,

২। “কোনো কোনোৱে অন্লমনান কৰে যে সংস্কৃত ‘ও’ ৰ উচ্চাৰণ অসমীয়া অ’ত কৰা
যায়। সংস্কৃত ওঁ অসমীয়া ‘ও’ ৰ নিচিন| উচ্চাৰিত হোৱা উচিত। তেনেকৈ সংস্কৃত
এ ইংৰাঙ্গী }[93£3 শৰৰ &-ৰ নিচিন। উচ্চাৰিত হব লাগে। সংস্কৃত এ ইংৰাজী 10210

শব্দৰ ৯-ৰ নিচিন1 উচ্চাৰিত হব লাগে। সংস্কৃত ‘অ’ আৰু ‘অ৷’ ৰ দীৰ্ঘ হ্ৰস্ব মাত্ৰ প্রতেদে,
উচ্চাৰণ একে ৷” যুত নাৰায়গচন্র দেৱ মিশ্ৰ ৷

বৰ্ণ প্ৰকৰণ ৫

সম্পূৰ্ণ পুথক ৷ ‘অ’ব এই বিশেষ উচ্চাৰণ বুজাবলৈ বাঞ্জন বৰ্ণৰ ওপৰত
এটি উণ্টা কম৷ চিন দিয়৷ হয়। একেটা বৰ্ণৰ দুই ৰকম উচ্চাৰণ বুজুৱা
অনস্থুবিধ| দূৰ কৰিবৰ কাৰণে লেখাত এই সঙ্কেত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। কিন্তু
প্রতি স্বৰৰ হৃ্ব, দীৰ্ঘ পুত আদি পৃথক পৃথক উচ্চাবণৰ মাত্ৰা আছে বুলি
স্বীকাৰ কৰিবই লাগিব। সেই দেখি ‘অ’ৰ এই বিশেষ উচ্চাৰণ বৃজ্তুৱ৷
স্বৰবণৰ লেখ ওপৰত ধৰা নহল। ‘অ’ৰ অন্ত্য চিন নাই। ই সকলে৷
বাযগ্জনবৰ্ণগতে লাগি থাকে। ইয়াৰ যোগ নথকা ব্যঞ্জনবৰ্ণ বুজাব লাগিলে
সচবাচৰ তাৰ তলত এটি হসম্ত (_) দিয়া হয়। যেনে--কম=ক্‌+অ।
কেতিয়াবা হসন্ত চিন নেদিলেও হসন্ত উহায আছে বুলি ধৰিব লাগে। যেনে--
চিন, ভিন ভিন, ৰজাক, সমাজ, ইতা্যাদি। অন্ত্যস্বৰৰ চিন বাঞ্জনবৰ্ণৰ লগত
এইদবে যোগ হয়, যেনে--কা, কি, কী, কু, কৃ, কৃ, কে কৈ, কো, কৌ।৷
অন্তাস্বৰ যৌগ হলে কেতিয়াৰ৷ বৰ্ণৰ আকৃতি লৰে: যেনে--ৰু, ৰা, গু, শু,
হু, হৃ ইত্যাদি।

অ, হঁ, উ, খ এই কেইটা বৰ্ণ হৃস্ব আৰু আ, ঙ্টাা, উ, এ, এ, ও ওঁ এই
কেইটা বৰ্ণ দীৰ্ঘ । কোনে| কোনোৱে ‘স্ব, ৯, ই', কাৰকে অসমীয়া স্বৰবৰ্ণৰ
ভিতৰত ধৰে । কিন্তু সিহঁতৰ উচ্চাৰণ অসমীয়াত নাই । সেই দেখি এই
তিনি বৰ্ণ অসমীয়া স্বৰবৰ্ণত তুক্ত কৰা| নহল। সংস্কৃত শব্দত ‘খন’ পোৱ৷|
যাব, আৰু তাৰ অন্ত্যস্বৰৰ চিন , ( যেনে--ক্‌_ ) দ্বাৰা দিলেই হব।

৭৷ ব্যঞ্জনবৰ্ণ (০০০%৪০05005 )--অসমীয়া ভাষাত ৩৫ট৷ ব্যঞ্জনবৰ্ণ
আঁছে; যেনে--ক খ গ ঘঙ চছজবা ঞটঠড ঢ ৭তখথদধনপ
কবভমযৰলৱশযষসঙংহমঞড় ঢ়। ইয়াৰ বাহিৰে ং (অনুস্বাব ),
ঃ (বিসৰ্গ) আৰু * ( চন্দ্ৰবিন্দুৰ ) ব্যৱহাৰো আছে। তাৰ কথা পাছে কোৱা
যাব। ‘ক’ৰ পৰা ‘ম’ লৈ ২৫টি বৰ্ণৰ নাম স্পৰ্শ ব| বগীয় বৰ্ণ । মিহঁত
পাচ ভাগত বিভক্ত £ যেনে--কব্বৰ্গ, চবৰ্গ, টবৰ্গ, তবৰ্গ, আৰু পবৰ্গ। য, ব,
ল, ৱ-ৰ নাম অন্তঃস্থ আৰু শ, ষ, স, হ-ব নাম উন্ম বৰ্ণ। ড় আকু ঢ়
পৃথক বৰ্ণ নহয়। ড আকু চ ব, ৰূপান্তৰ মাত্ৰ । সেইদৰে গয়’ টো ‘য’
ৰ ৰূপান্তৰ ৷

৮ | ব্যগ্জনবৰ্ণৰ লগত স্বৰ সংযোগ নাথাকিলে পৰস্পৰ লগলাগি সংযুক্ত
বৰ্ণ হয়। ক, স্নক্তক্ত,ক্ৰকর, ক্য,ককর্লক্ষগন্ষক্ষ্য ক্ষ ক্ক অ,
ক্ত, চ্রু, শুঃ, আৰ, ঞ্চ হট, ণ্ট&৩ওগুননত্তক্ৰখ, তৰ দগ,ককত ভ্ৰস্ত

৬ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

ন্ধ. ব্য, বব, কঁ, ল্লপ,শ্চষ্টস্থ, স্ত, হু হু দহ্ম এইবিলাক সংযুক্ত বৰ্ণ > ৷
এই কেইট। জানিলে আন সংযুক্ত আখব লেখিবলৈ সহজ হব।

সাধাবণতঃ ট-বৰ্গৰ লগত ষ আৰু ত-বৰ্গ, ক, খ, প, ফ, ম-ৰ লগত স
., যোগ হয়। কিন্তু ই, ঙ্গ, উ, উ আগত থাকিলে ক, খ, প, ফ, আৰু ম-ৰ
লগত য যোগ হয়। বাষ্প, বাষ্পীকা৷, শঙ্প, শৌঙ্চল, শ্লেশ্মা, ভাষোশ্মা আদি
শব্দ এই নিয়মৰ বাহিৰ ৷

৯ ৷ মুল--অসমীয়| বৰ্ণমালাৰ মূল সংস্কৃত বা আচলতে বৈদিক সংস্কৃত।
স্কুত বৰ্ণমালাৰ নিচিন| পৃথিবীৰ ভিতৰত সম্পূর্ণ আৰু সবাঙ্গ-স্বন্দৰ
বৈজ্ঞানিক বৰ্ণমাল৷ ক’তো নাই। এই বৰ্ণমালা লিখা! ভাষাত চলাৰ আগেয়ে
গঠিত হৈছিল বুলি বহুতে স্বীকাৰ কৰে। ভাৰতৰ বৰর্ণ-বিভাগ অতি পুৰণি
কালবপৰা| মুখে মুখে চলি অহা কথা প্রাতিশাখ্যৰপৰ| জন৷ যায়।
প্ৰাতিশাখ্য হিন্দুৰ এবিধ স্বৰ-বিজ্ঞান শাস্ত্ৰ ৷

বৈদিক সংস্কৃতত তলত লিখা বৰ্ণ কেইটি পোৱা যায় ঃ--স্বৰ--অ, আ. ই,
ষীঁ, উঠ, উ, থ, ফলন ৯৯ এও এ, ু3 ১৩টি। বাঞ্জন--ক, খ, গ. ঘ, ৬,
চ,ছ,জ,বা, এঃ, ট, ঠ,ড,টঢ,তলত্র(৷|), *্্থ (1), ৭, ত, থ, দ, ধন, প,ফ,
ব,. ভ,্ম,য,ব,ল,ৱ, শ, ষ, স, হ। তাৰ বাহিৰে জিহ্বামূলীয় আৰু
উপগ্মানীয় ‘হ’-ৰে| প্ৰচলন আছিল। এই হিচাপে ব্যঞ্জনবৰ্ণ ৩৯টি । খথ্বেদত
সচৰাচৰ, বিশেষকৈ স্বৰৰ মাজত বহিলে, ক্ৰ আৰু স্থৰ ঠাইত ড় আৰু ঢু
(৭ আৰু ৭1) ) হয়। সেই দেখি কোনো কোনোৱে ্ল আৰু -"স্থক ড় আৰু
ঢ় বুলি ধৰেং | ‘ব’’|-ঢোৰ ব্যৱহাৰ বৈদিক যুগত নাছিল বুলিলেও হয়ত ।

ট,ঠড ঢ,্ল্য(বাড়), *্থহ (বা ঢ়), ৭ এই কেইটা বৰ্ণৰ বাৱহাৰ
বেদত নীচেই কম | থথ্বেদত শব্দৰ আদিতে এই কেইটি বৰ্ণৰ ব্যৱহাৰ দেখ]
নাযায়। শব্দৰ মাজত আৰু শেষত হে পোৱ| যায়। লেখাত থাকিলেও
অসমীয়াৰ মুখত ‘ব্’ আৰু এই কেইটি বৰ্ণৰ উচ্চাবণ নাই।

১। বৰ্তমানত কোনে কোনে অসমীয়া সাহিত্যিক ল’ৰাৰ শিক্ষাৰ স্ৃবিধাৰ অৰ্থে
এই সংযুক্ত বৰ্ণ পৰিতাগ কৰি গুটায়৷ আখৰ চলাৰ খোজে । তেনে কৰিলে অৱশহ্যো আদি
শিক্ষাত স্ৃবিধা হব, কিন্তু লেখাৰুৰ পক্ষে অনস্থুবিধা থাকিব। যুক্তাক্ষৰ এবাৰ শিকি লব
পাৰিলে শেষত বহুত সময় আৰু পৰিশ্ৰম্ন ৰক্ষা পৰিব।

২। ঠা00006%5 09000, শহ্লেজ্াছা।, 8 16 ৪09 | 3০9086]]’5 ৬০৭।০ 0119110200,, 0. 3.

৩। টষঞরত্ৰেত৷৩৷৷৪ ৬৩৭৩ ম্োজাাচ3৮), [), 2.

বৰ্ণ প্রকৰণ ৭

১০৭ ৷ ভিন ভিন সংস্কৃত ব্যাকবণমতে বৰ্ণৰ সংখ্যাও ভিন ভিন ৷ কলাপ
ব্যাকবণমতে বৰ্ণৰ সংখ্যা ৫৩টা, মুগ্ধবোধমতে ৫১টা, বত্নযমালামতে ৫২ আৰু

শম্ভুমতে ৬৩ ব| ৬৪টা১ ৷

পাণিনিমতে মূল বৰ্ণ ৪২টি, যথ| £--

স্বৰ--অ, ই, উ, খ, ৯, এ, ও, এঁ, ও--৯টি।

ব্যধ্তন_ূইহ, য,ৱ,ব,ল,ঞ” মঙণ্নব,ভঘঢ, ধ ৱজ,ব,গ,
ডঃ দা খ, ফ, ছ, ঠ, থ চ, ট, ত, ক;প,শ,ষয, স--৩৩টি ২ । ২ আৰু *
বিলগ আধব নহয়। ইহঁত যথাক্ৰমে--ন্‌ ব| ম্‌ আৰু ব বা স্ব ৰূপান্তৰ
মাত্ৰ। পৌৰাণিক যুগৰ সংস্কৃতত 3, ্ৰ আৰু শস্ব-ব ব্যৱহাৰ নাছিল।

১১ । পালিত এঁ, ও, খ, য়, ৯ 3 শ, য, এই কেইটি বৰ্ণ নাই।
কিন্তু তাত ৰ (])) আকু আন সংস্কৃত বৰ্ণ আছিল*। প্ৰাকৃতত খ, স্ন, ৯,
ই, এঁ, 3, ৬, এ, শ, ষ, বিসৰ্গ আৰু প্লুত (8১৬) স্ববৰ্ব্যৱহাৰ নাই।
হেমচন্দ্ৰ মতে ‘৬’ আৰু ‘ঞ' ৰ স্বকীয় ব্যৱহাৰ নাথাকিলেও সিহঁত স্বৰ্ব্গ
সংযুক্ত ইয়। সেইদৰে ‘এ’, ‘ও’ অকলে নবহি ব্যঞ্জনবৰ্ণ সংযুক্ত ইয়*। কাৰো

১ ৷ স্বৰ্গীয় লক্ষ্মীকান্ত মিশ্র ভাগৱতীৰ নোটৰপৰা এই সংখ্যা দিয়| হ’ল।

২৷ “অইউন্্‌ |১৷খন্ক্‌।।এওডঙ৷৩ এওঁচ ৷৷ হুযৱৰটু।ং৷
লণ।*/ ঞকমডঙণনমূ্।৭।বতঞ্জপলাঘঢচধৰ।৯জবগডনদদশ।:%৷
খফছৱঠবখধথচটবতব ১)৷কপয৷১২৷শবষসৰ্।১৩৬হল।১৪--
পাণিনি।

এই চতুৰ্দশ স্থত্ৰৰ অন্ত্য বাঞ্জচন বৰ্ণ ইত (লে প) হয় (“হলস্তাম্‌’, পা: ১৷৩৩)।
আকু পিছৰ ( অন্ত ) ইৎ সংজ্ঞাৱাল| বৰ্ণৰ লগত উচ্চাৰিত হোৱা যি পহিল| আখৰ আছে
সেই আথৰ আৰু মাজৰ সঞ্চলে| আখৰ ধৰিব লাগে (“আদিৰন্তেন সহেতা”। পাঃ,
১!৷১|৭১) | যেনে--অন্‌ বোলোতে ‘অ’ আৰু ‘ন’ৰ মাজৰ আখৰ আৰু ‘অ’ বুধিব
লাগে। অর্থাৎ অ, ই, উ ধৰিব লাগে। ‘অচ’ বুপিলে অ, ই, উ, চন’, এও এঁ
ওঁ বুগ্গিব লাগে। যন্‌ প্রতাহাৰৰ আখৰ বুপিলে য, ৱ, ৰ, ল বুজিব লাগে। সেইদৰে
শল্‌ প্রতাহাৰৰ ন্ৰাখৰ শ,ব, সম, হ। হলু প্রতা!হাৰৰ নমূদায় বাৱন বৰ্ণ।

৩। 08০00]3%)31010"5 }23]}] ঢ1310080094, |), 15 8 4,

কাচ্ছায়নৰ মতে বৰ্ণৰ সংখ্যা ॥১টি--যথা,ক খগঘঙচছজবাঞ্টঠডচণ
তথদধনপকফবতমযৰলৱসইহ৷ অঅআইটউউএও।

৪। “তেনধপ্বী”)ঃএ ওঁ লশ ৱিনৰ্জনীয় গু তৱৰ্জোৱৰণ সমায়ায়ো লোকনৱগন্তব্যঃ।
ডঞোঁ ব্বব্গপংযুক্তী ভবত এব জীয্বৌতে চ কেযাংচিত। কৈতবম্‌ কৈঅৱম্‌। গৌন্দৰ্য্যম্‌
সৌংঅৰিঅম্‌। কৌৰৱাঃ কেঁৰৱা” |--হেযচ ||

৮ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

কাৰে মতে স্বতন্ত্ৰ ‘বঁ’ কাৰৰ ব্যৱহাৰ প্রকৃতত হয়) । কিন্তু মাৰ্কণ্ডেয়ৰ প্ৰাকৃত
সবস্বম্বপৰ! জানিব পাৰি প্ৰাকৃতত কেতিয়াও স্বতন্ত্ৰ ‘এ’ কাৰৰ প্ৰচলন
নাছিল। ইয়াৰ ব্যৱহাৰ অপভ্ৰংশ প্রাকৃতত হে সম্ভৱং। কোনো কোনোৱে
আকে। ‘ন’ আৰু ‘য’-বে৷ স্বতন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ প্রাকৃতত নাই বুলি কয়ত। মাগধী
প্রাকুৃতত ‘শ’,* আছে। সি যি হক প্রাকৃতত এই কেইট৷ বৰ্ণৰ চঙ্গন
আছিল বুলি ধৰিব পাৰি :--

স্বৰ--অ, আ, ই, ঙ্গ, উ, উ, এ, ও, এঁ, ও3--১০টি ।

ব্যঞ্কন--ক, খ, গ, ঘ,৬ঙ,চ,ছজ,বা,ঞাট,ঠডচঢ,ণ্তথ,দ,
ধ,ন,প,ফ,ব,ভ,ম,য,ব,ল,ৱ,স, হ,ড়,ঢ়--৩তটি। সৰ্বমুঠ--৪৩টি ।

প্রাকৃত বোলোতে আমি মহাবাষ্তী প্রাকৃতকে ধৰিম। মহাৰাষ্তী প্রাকৃতত
ত-ৰ ব্যৱহাৰ থক| দেখা যায়ণ। এতেকে প্রআাকৃতৰ সময়তো এই বৰ্ণৰ
ব্যৱহাৰ আছিল বুলি ধৰিলে ভুল নহব। হেমচন্দ্ৰ তাক আৰু বৰৰুচিৰ
( কলিকতীয়| সংস্কৰণ ) মতে ল্ল-ব ব্যৱহাৰ প্রাকৃতত নাছিল। সি যি হওক
অসমীয়া বৰ্ণমাল৷ বৈদিক সংস্কৃতৰপবা প্রাকৃতৰ মাজেদি আহিছে বুলি বোধ
হয়। অসমীয় লিখিত ভাষাত সংস্কৃত বৰ্ণমালা প্রচলিত থাকিলেও উচ্চাবণত
সম্পূৰ্ণ নাই। প্ৰাকৃত ভাষ৷ সংস্কৃতৰপবা নহয় বৈদিক ব| প্ৰাকবৈদিক যুগৰ
ভাষাৰপৰ|৷ হে ওলাইছে। ই কথ্য ভাষাৰ পৰ| কথ্য ভাষা| ৰূপে নামিছে।

। “এৰাৱন এঁৰাৱত ইত্যুভয়ম্‌ অপি প্ৰাকৃতে সাধু”।--জয়মঙ্গল।

ত এঁৰাৱন্‌ ইত্যাতয়ম্‌ প্রাকতে সাধু ৷ যনদ্যপ্যৈকাৰস্ত প্রাক্লতে নিতাম্‌ একাৰাদ্বেশ
উক্তস্তথাপো দেনগু| চ কেষাংচিদিত্যাক্তত্থাৎ তন্মতেনেদমুদাহৃতমূ”।--ভৰত মল্লিক।
]১{5১০1}}১6], 102. 9,

২। ভট্টিকাবো এঁৰাহন মদ পৰিমল গন্ধৱহাবহুদস্তি সম্ৰস্তৰসম্‌ ইত্যপভ্ৰংশ ভাষায়! এব
সমাবেশো ন প্রাকৃতস্ত। প্রাকৃতে সৰ্বথাপৈ কাৰ৷ সম্ভবাত”। যাৰ্কগ্ডেম্বৰ প্রাকতনৰ্ব্বস্বম্‌।
17150}6]. ৮. এ,

৩ । “সিন্ধি সংস্কৃত শব্মানাং তবেত পঞ্চাশ দক্ষৰৈঃ ।
নি তু সিদ্ধিঃ স্কাক্তৈশ্চস্বাৰিংশদক্ষৰৈ: ॥"_ মূকুন্দ শৰ্ম৷।। কাত্যায়নৰ প্ৰাকৃত
মঞ্জৰী ।
৪ | হেমচ ৪|২৮৭--৩%১ | “স্বীল,বৰ্ণে ] বিণৈকাৰৌকাৰাভ্যাং চ দশ স্বৰাঃ।
শবাৱসংযুক্ততঞোঁ নযাভ্যাং চ বিনা হুলঃ ৷
নযোঃ স্থানে ন জঁ স্তাতাং ৬ঞো| বৰ্গধুজো ক্চিৎ |
কচিছ্স্মাংন্ক যুজ্র।য়োহন্কৱগীয়ৈযুজোংতৰ্ৰ ন ।”* ইতি মুকুন্দ শৰ্মা
কাত্যায়ন প্রাক্লত মঞ্জৰী ।
৫ । “পাটেঃ ফান্ৰঃ ।* “ঘূৰ্ণোৰ্থোতঃ ৷” “ই্দোৰ্ণোতঃ ৷” কাত্যাঘ়নস্ত প্ৰাকৃত মঞ্চৰী ৭।৮,৫৬ ।

দ্বিতীয় আধ্য৷

উচ্চাবণ ( [1'0]301}1শো]৪101); )
(ক) স্বৰবৰ্ণৰ উচ্চাৰণ ( }৮০%০৮০৩১৪৮৷০৮, ০£ ভঞ৮৮৩]৪ )

১২ ৷ মূল স্বৰবৰ্ণৰ উচ্চাৰণ--অ, ই, উ, এই তিনিট৷ মূল হৃস্ব স্বব। ‘অ’ব
উচ্চাৰণ অসমীয়াত তিনি বকম বুলি ধৰিব পাৰি---হন্ব উচ্চাৰণ, যেনে-- সংস্কৃত
ঘট, অসমীয়| ছট্‌ফট,। ইংৰাজী ‘৮0 শব্দৰ ‘উ’ আৰু ‘ঘট'ৰ আৰু ‘চট্‌ফট্‌’ৰ
‘অ’ৰ উচ্চাবণ একে ৷ আৰু এটি উচ্চাৰণ ‘ও’ৰ ফালে ঢাল খোৱা £ যেনে--
অকঠিন, অকটুব, এই দুই শব্দৰ ‘অ’ আৰু কৃ+অ। তাতোকৈ ‘ও'ৰ বেচি
ওচৰ চাপা উচ্চাৰণ, যেনে--ক’ল৷, ল’ৰা৷, খৰি ইত্যাদিৰ ‘অ'। ‘ই’ব হ্ৰস্ব
উচ্চাৰণ “বিক্‌”, “মিল” ইতাদিত পোৱা যায়। ই কেতিয়াবা ‘এ’ৰ নিম্ন স্তৰৰ
উচ্চাৰণ নিৰ্দেশ কৰে; যেনে--সেচক, সেচন, সপিচনী (স. সেচনী ), সিচ ঃ
দে, দিওঁ (স., দা ধাতু )। ‘উ’ৰ হ্ৰস্ব উচ্চাৰণ--সাধু, মুনি আদি শব্দত
পোৱ| যায়। ই কেতিয়াব| ‘ও’ৰ নিয় স্তৰ্ৰ উচ্চাৰণে৷ নিৰ্দেশ কৰে ; যেনে---
শো, শুলে, ঘোষা, খুষিলে : যুগ, যোগ, ।

আ, ষ্টীী উ এই তিনিটি বৰ্ণ যথাক্ৰমে অ, ই, উ-ৰ দীৰ্ঘ উচ্চাৰণ বুজোৱা
স্বৰ । এই তিনি স্বৰ কেতিয়াবা সংযোগৰ সময়ত কোনে৷ স্বৰ লোপ
পালে উচ্চাৰিত হয়। ইহঁতৰ মৌলিক উচ্চাৰণ ভাই, জী, স্থৃতা আদি
শব্দত পোৱা৷ যায়। আৰু সংযোগৰ ফলত লোপ হোৱা অৱস্থাত পোৱা
উচ্চাৰণ আছিলে| ( অ+অছ, বা অস্‌ + ইলে৷ ), মুনীন্দ্ৰ ( মুনি + ইন্দ ), কীাহী
( =স- কাংসিক প্রা. কংসিও =অ,. কীহী ), তুৰ্ধ ( =তভূ+ উৰ্ধ ) আদি শব্দত
পোৱা যায়।”

১৩ । যুক্ত স্বৰ ( 1210001.65 )-- কোনো কোনোৱে ‘এ’ আৰু ‘ও’-ক
মূল স্বৰ বুলি ধৰে। কিন্তু এই হুই বৰ্ণ আৰু ঞঁ, গু, বাস্তৱিকে যুক্ত-স্বৰ ৷
আদিতে ‘এ'টে। অ+ই আকু ‘ও৩'টো অ +উ ভিন্ন আন একো৷ নাছিল।
এই দুই আখৰ ‘ই’ আৰু ‘উ’ব উচ্চ স্তবব উচ্চাৰণ ঃ যেনে--সেচক আৰু সিক্ত ;
ভোগ আকু ভুগিছে। আকে।৷ এই দুই আখব অ (বা আ৷)-ৰ লগত ই
(বা ঙ্টী) আৰু উ (বা উ) সংযোগত উৎপন্ন হয়। যেনে--বঙ্গেশ্বৰ

হই

১. অসমীয়| ব্যাকৰণ আক ভাষাতত্ব

( বঙ্গ + টটাশ্বৰ ) 2 মথোন ( মঘ +উন )। ‘এ’ আৰু ‘ও’ক গুণ স্বৰ বোলে।
গুণ বুলিলে স্বৰৰ ( বিশেষটঁক ‘ই’ আৰু ‘উ’ব ) আগত এট৷ ‘অ’ যোগ
কৰ! বুক্ষায় আৰু এই সংযোগৰ ফলত ‘ই’ৰ ঠাইত ‘এ’ আৰু ‘উ’ৰ ঠাইত
‘ও’ হইয়।

আমি পোণতে এ আৰু গঁু-ক অ+ই আৰু অ-+ উ বুপি ভাবো, কিয়নে৷
স্বংবিকৃতিব নিয়মে ‘নদী’বপৰ| ‘নঙ্গ’ আকু 'মধু’ৰপৰ| ‘মউ' হয় দেখি এই
তুই শব্দক “নৈ” ব| “নই” আকু “মট” বা “মৌ” কৈ লিখে৷ ৷ কিন্তু বাস্তৱিকে
এই তুই আখৰ যথাক্ৰমে অ৷+ ই আৰু অ৷+উ। সন্ধিৰ ‘বএ'ৰ ঠাইত আয়
আৰু ‘ধ’ৰ ঠাইত আৱ হোৱ৷ সমিয়মৰপৰাই ইয়াৰ সত্যত৷ উপলব্ধি কৰিব
পাৰি। যেনে --(নৈ+অক= নায়ক; পে৷+অক=ল=পাৱক। সন্ধিৰ আৰু
এটি নিয়মে 'অ'ব পাছত ‘এ’ ( অর্থাৎ অ+ই ) আৰু ‘ও’ (অর্থাৎ অ+উ)
থাকিলে উভয়ে মিলি এ আৰু গু হয়। যেনে--জন + এক = জনৈক, মহ৷| +
ওষৰিসমহোৰধি। ‘এ’ আৰু ‘ও8'-ক বৃদ্ধি স্বৰ বোলে। বৃদ্ধি বুলিলে স্বৰৰ
(বিশেষকৈ ই আৰু উ-ৰ ) আগত এট। ‘আ৷' যোগ কৰা বুজায় ; যেনে-=
আৰ+ই (ব৷ ইস্ট)=এঞ আৰু আৰ+উ (বাউ)=ণ্ড।

১৪ ৷ খং (1), ই্ল(৮£)৯ (]}]), 3৯ (]{ )ব উচ্চাৰণ অসমীয়া ভাষাত
নাই। প্রাকৃততে৷ নাছিল। সংস্কৃততে৷ কম৷ সংস্কৃতৰপৰা আমাৰ ভাষালৈ
অহা শপ্দবিগাক লেখিব লাগিলে আমি খ৷ আৰু ফ্-ৰ ব্যৱহাৰ কৰোঁ৷, কিন্তু
তাৰ প্রকৃত উচ্চাবণ কেতিয়াও নকৰে৷৷ তেনে শব্দ পঢ়িবৰ ব| কবৰ সময়ত
খ৷ ( বা স্ন )-ৰ ঠাইত ‘বি’ ‘ইৰ’ ব৷ ‘ইৰি’ উচ্চাৰিত কৰেঁ৷। যেনে--খাতু (১63৪০)
( উচ্চাৰণ-ৰিতু ), অদৃষ্ট ( 10০}; ) ( উ-_অস্ৰিষ্ট ), কৃপণ (7056) ( উ-- ক্ৰিপণ
বা কিৰপণ ), কৃষি (০০]0৮৪৯]0০0, ) ( উ- ক্ৰিষি বা কিৰিষি ), কৃপা
(2৮০০৮ ) ( টবঁকিৰিপা, কিপ ব| কিৰিপ৷ ), তৃণ ( 8595 ) ( উ--ত্ৰিণ বা
তিবিণ৭), ইত্যাদি। তথাপি আমাৰ ভাষাত থকা বহুত সংস্কৃত শব্দৰ মূল
বক্ষাব কাৰণে লেখাত ‘খাব ব’ৱহাৰ হয়। আৰু সেই দেখি ‘খ’টোক্‌ও
অসমীয়া বৰ্ণমালাৰ ভিতৰত ধৰা হৈছে ($৬)।

১৫ ৷ অনুনাসিক ( [খ4৪5৪]12300%, )--বহু অসমীয়৷ শব্দৰ স্বৰ উচ্চাৰিত
কৰোঁতে নাকেদি মাত উলিওৱ| হয়। এই মাতৰ নাম অনুনাসিক’ । বৰ্ণৰ

১। “মুখ-নাণিক|-বচনোংনাসিকঃ* । পাখিনি, ১৷১৷৮৷

উচ্চাৰণ ১১
ওপৰত এটা অৰ্ধচন্দ্ৰ (বা চন্দ্ৰবিন্দু *) চিন দি এই উচ্চাৰণ লেখ| হয়।
এই অনুনাসিক অনুসাস্বৰৰ দৰে এটা পৃথক বৰ্ণ নহয়। তাৰ স্থুকীীয়। ধ্বনিও
নাই। ই কোনে! বৰ্ণৰ অনুনাসিক ( নাকেদি উচ্চাৰণ কৰা| ) স্বৰ মাত্র ।
আমাৰ শ্বাস যদি সম্পূৰ্ণৰূপে মুখেদি বাহ্বি কৰি দিওঁ তেন্তে আমি স্বৰ ব!
ব্যঞ্জন বৰ্ণ উচ্চাৰিত কৰেঁ৷৷ তকে নকৰি যদি তাৰ কোনে| এক অংশ
উলিয়াও আৰু বাকীখিনি তাৰ লগে লগে নাকেদি উলিয়াও তেন্তে আমি
স্বৰ বা ব্যঞ্জনৰ অনুনাসিক উচ্চাবণ পাওঁ। মুখখন একেবাৰে বন্ধ কৰি শ্বাস
কেৱল নাকেদি উলিয়ালে আমি অনুস্বাৰ পাওঁ। অসমীয়াত অনুনাসিক স্বৰ
বহুল পৰিমাণে প্ৰচলিত আছে।

সাধাৰণতঃ দুই স্বৰৰ মাজত কোনে| ব্যঞ্জন বৰ্ণ বিশেষকৈ ঙ, এ, ম, গ,
ন ব| ং লোপ হলে তাৰ ঠাইত অনুনাসিক ইয়; যেনে--গাওঁ ৮1366
(গ্রাম), টঁক ৪00৭6, [12]; ( চমক ), কৌৱৰ 11116 ( কুমাৰ ),
ভূইকঁপ ০310-0102] ( ভূমিকম্প ), কুঁৱা ত০]]} (স, কূপক) ইত্যাদি ।
ব্যঞ্জনৰ আগত থকা ঙ৬, ঞ, ৭, ন, ম লোপ হলেও অনুনাসিক উচ্চাৰিত হয়;
যেনে--কুঁজ ]}00120}} ( কুম্ভ )) ভাজ 0600, ( ভঞ্জ ), সঁচা গৈ৷০6 ( স. সত্যম্‌
প্র৷. সচ্চম্‌ ), পেঁক ম৷00 (স পঙ্ক ), কীটা 000, ( স. কণ্টক ) ইত্যাদি।
কেতিয়াব। ‘ই’ৰ আগত উচ্চাৰণ শ্ৰুতিমধুৰ কৰিবৰ নিমিত্তেও অনুনাসিক যোগ
কৰ। হয় 2 যেনে--হীহি, খাহ ইত্যাদি।

১৬ ৷ মূল--অসমীয়া স্বৰৰ উচ্চাৰণৰ মূল সংস্কৃত । সংস্কৃত বৈয়াকৰণিক-
সকলে তলত লিখাদৰে স্বৰবৰ্ণৰ উচ্চাৰণ নিৰ্দেশ কৰিছে। অ-কাৰ, ই-কাৰ,
উ-কাৰ আৰু খ৷-কাৰব এই কেই বৰ্ণৰ প্রতিটাৰ হৃম্ব, দাধ আৰু প্লুত্ৰ ভেদে
তিনি তিনি ৰকম উচ্চাৰণ হয়) । যেনে--“"উ’ ‘উড’ আৰু ‘'উ-’ বা হৃস্ব
উ-কাৰ দীৰ্ঘ উ-কাৰ আৰু প্লুত উ-কাৰ। এই তিনি উ-ক্াৰব উচ্চাবণ কালৰ
সমান আন-যি অচৰ ( স্বৰৰ ) উচ্চাৰণ হয় তাৰোে| যথাক্ৰমম হুস্ব, দীৰ্ঘ আৰু
প্লুত সংজ্ঞা হয়। অর্থাৎ প্রথমে ‘উ’ব সমান বোলোতে হুস্ব, থিতীংত 'উ’ৰ তুল্য
বোলোতে দীৰ্ঘ আকু তৃতীয়ত উ-’ ৰ দবে বোলোতে গ্লুত বুজিব লাগে।

১। “উকালোহঘ্স, ইহতব্ব দীৰ্ঘ প্ল'ত।” পাণিনি, ১|২ ২৭ |

“উচ্চ, উচ্চ, উ-শ্চ বঃ, বাঁং, কাল ইব কালে| যস্য সোহচ ক্ৰমাদ্‌ হ্ৰস্বদীৰ্ঘ শু-
তসংজ্ঞযন্কাত।* সি, কোমূদী। উড উত এই তিনি আখৰক ‘ব’ বোলে অৰ্থ৷ৎ উ-ৰ
বহুৰচন 'বঃ’।

১২ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

এইদৰে স্বৰৰ ভিন্‌ ভিন্‌ ভেদ হয়। তাৰ ভিতৰত প্রতিস্বৰ উদাত্ত,
অনুদান্ত * আৰু স্বৰিতভেদে আকৌ ভিন্‌ ভিন্‌ প্ৰকাৰৰ হয়১। উচী স্বৰ
অৰ্থাৎ মুখৰ তালু আদি স্থানৰ ওপৰ ভাগৰপৰ| যি বৰ্ণৰ উচ্চাৰণ হয়
পি “উদাত্ত”"ং। তালু আদি স্থানৰ নীচ ভাগবপৰ| যি স্বৰ উচ্চাৰণ হয়
তাৰ “অনুদাত্তত) সংজ্ঞা হয়৩। আৰু য’ত উদাত্ত আৰু অনুদাত্ত এই দুই
বৰ্ণধৰ্ম সমানতাৰপৰব| মিল হয় তাকে স্বৰিত স্বৰ বোলেঃ। এইদৰে প্রতি
স্বৰৰ ন ন প্ৰকাৰ হৈ যোৱাব পিছত সিহঁত অনুনাসিক ($ ১৫) আৰু
অননুনাসিক ভেদে আকে৷ দুই বকমৰ হয়ণং। এই বিধিমতে স্বৰ অঠৰ
প্রকাৰৰ হয়। যি অনৃনাসিক নহয় সি অননুনাসিক ৷ এইদৰে অ, ই, উ
আৰু খ৷ এই কেই বৰ্ণৰ প্ৰতিটা অঠব অঠৰ প্ৰকাৰৰ হইয়ণত। ৯ বৰ্ণৰ উচ্চাৰণ
কেৱল বাৰ ৰকম, কিয়নো তাৰ দীৰ্ঘ নাই’ ৷ এচ (অর্থাৎ এ, ও,
এ, ও8৪) এই কেই বৰ্ণৰে! প্রথক পৃথক বাৰ ৰকম উচ্চাৰণ হয়, কিয়নে৷
ইকঁতৰে৷ হৃহ্ষ নাইল। *

ওপৰৰ কথাৰপৰা বুজ| যাব যে অসমীয়াত অ, ই, আদি বৰ্ণৰ পৃথক
পৃথক ছুই, তিনি ৰকমৰ উচ্চাৰণ থাকিলেও সংস্কৃতৰ সমান বাহুল্য নহয় আৰু
সেই সেই উচ্চাব৭ ওপৰত কোৱা উচ্চাৰণৰ অন্তভুক্ত । ওপৰত যি মূল
স্ববব উচ্চাৰণ দিয়া হৈছে সি বৈদিক যুগৰপৰ৷| চলি আহিছে"! বাহুল্যব
ভয়ত তাব উদাহৰণ ইয়াত দিয়া| নহল।

১৭। শঁ্দ (90009. )--আঅবণেন্দ্ৰিয়ৰ প্রত্যক্ষীভূত স্থিতিস্থাপক বস্তুৰ
কম্পন বা| আন্দোলন-সম্ভত চৈতন্যৰ নাম শব্দ বা ধ্বনি। ই স্পন্দনশীল
গতিৰবপৰ| জন্মে। একোটা স্পন্দনৰপবা বতাহত একোটা বতৃলাকাৰ ঢো
উঠি শব্দব বেগত চাৰিওফালে বিস্তৃত হয়। এই বায়ুতৰঙ্গ আহি আমাৰ

১। “স প্রতোক উদান্তাদিডেদেন ত্ৰিধা।” সি, কে) 8 > (ক)।

২। “উচ্চৈকৰুদাত্তং।” পাণিনি, ১৷২৷২৯ |

৩। “নীচৈৰণ,দান্তঃ।” পাণিনি, ১৷২|৷৩ ৷

৪ । “সমাহাৰ: স্বৰিতঃ।* পা ১৷২৷|৩৬১ ৷

৫ | “সম নববিধোহপি প্রত্যেকমন্থনাপিকানহৃনাসিকত্বাভাাং দ্বিধা ।” সি, কে), 8 ১২ (ক)।
৬। “তদ্দশ্বিন্‌--ম, ই,উ, খা, এষাং বৰ্ণানাং প্রত্যেকমষ্টাদশভেদা:।” পি, কেঁ, 8 ১০ (ক)।
4 | “> ব্ণস্ত দ্বাদশ: তক্যদার্ঘাভাবাত্” সি, কে 8 ১৩ (খ)।

৮। “এচামণপি দ্বাদশ, তেষাং ভ্ৰস্বাভাবাত!* সি, কে $ ১৩ গে) ।

> । 566 গোনও08)6]]’5 ৮ 6016 (312:80)287, 8 3 4-8.

উচ্চাৰণ ১৩

কাণ-মাদলত খুন্দ! মাৰে। এইদৰে বহুত ঢোৌঁ আহি আমাৰ কাণত পুনু পুনুঃ
খুন্দ৷ মাৰিলে আমি শব্দ স্তনে৷। কিন্তু যেই সেই স্পন্দনে আমাৰ ক্নণিৰ
প্রতাক্ষীভূত হব নোৱাৰে৷ বৈজ্ঞানিক পণ্ডিতসকলে কয় যে প্ৰতি চেকেণুত
৩০ণ্টাত কৰি কম ব| ৪৭০০৭টাত কৈ বেচি স্পন্দন হলে কোনে৷ শব্দ শুন!
নাযায়।

জগতৰ সকলে| ধ্বনি এই দুই সংখ্যাব স্পন্দনৰ মাজত সীমাবদ্ধ। আমি
ধি শুনেঁ। তাক দুই শ্ৰেণীত ভাগ কৰিব পাৰি-- কোলাহল বা হাই ( }]॥0196 )
আৰু স্বৰ ব| সংগীত (0006 00% ॥000910 ) | বতাহত বৃক্ষ-পত্ৰৰ কম্পন,
বজ্ৰনিৰ্ধোষ, হাট-বজাৰত বহু মানুহৰ কণ্ঠধ্বনি আদি হাই ৷ ই অসাময়িক
কম্পনৰ ফল। ই কিছুমান অসমান তৰঙ্গ দ্বাধা অসমান সময়ত আমাৰ
কাণৰ প্রত্যক্ষীভূত উত্তেজন| মাত্ৰ । ঠিক ভাগ নোহোৱা কৰি অলপ সময়তে
নান| বকম অসমান ঢৌৱে অশৃঙ্খলভাৱে আমাৰ কাণ-মাদলত খুন্দিৱাৰ
ফল স্বৰূপে আমি হাই শুনে।।৷। বেহেলা, বাঁহী আদি বাদ্য যদ্ম৭ ধ্বনি,
গীত, আদিক আমি স্বৰ (ব| সংগীত ) বোলে৷ ৷ ই সামফিক কম্পনব ফল।
সমান সনয়ত সমান সমান ঢৌ এটাব পিছত আন এটা আহি আমাৰ কাণত
খুন্দ৷ মাৰিলে আমি সংগীত সুনে৷।

১৮ ৷ মানৱ বাগ্যন্ত্ৰ ( []17290; ৩৮৪৪৮ ০£{ ৪৮০০০} )--ঢোল, খোল,
বীহী, পেপ৷, বেহেল৷, চেৰেণ্ডা৷ আদি বাভ্ত-যন্ত্ৰ বজালে শব্দৰ উৎপত্তি হয়।
আমাৰ মুখখনেো এক ৰকম বাভ্য-যন্ত্ৰ। আমি কথা কওঁতে এই বাদ্ত-যশ্ব্বপ
সহায্নৃত মাত উলিয়াওঁ। এই বাগ্যন্ত্ৰ পৃথিবীৰ সকপে৷। বাঞ্ঠা-যন্ত্ৰৰ ভিতৰত
শ্ৰেঙ্গ ; কিয়নে| আমি ইয়াৰে অশেষবিধ মাত উলিয়াব পাৰে| ৷ বাগ্যন্ত্ৰৰ
লগতে আমাৰ মাত ডাঙৰ কৰিবৰ নিমিত্তে মুখ-গহ্বৰ আৰু অলেখ ৰকমৰ
মাত উলিয়াবৰ নিমিত্তে তালু. জিভা, দীত আদি আছে। মানুহৰ মুখ-গহবৰ
বাস্তৱিকে এটি শব্দবৰ্ধক চুঙা ( ॥65008106 0006 ) | সকলোৱে জ্ঞানে
যে শুদা স্বৰ-কীটা ( গৈ য়া06 108]; ) এটা! বজালে তাৰপৰা নিলগত কোনো
শব্দ শুন! ন'যায়। কিন্তু তাক সেই অৱস্থাত বাকচ এটাৰ ওপৰত বহুৱাই
দিলে বাকচৰ ভিতৰৰ বায়ুখিনি তাৰ লগে লগে কঁপিব ধৰে, আৰু স্বৰ-
কটাব মাত টান কৰি ভেঁ| ভেঁ| কৰে গম্ভীৰ মাত উলিয়ায়। তামাৰ কণ্ঠও
স্বৰ-কীটাৰ নিচিনা এবিধ বান্য-যন্ত্ৰ। শক্ববৰ্ধক চুঙ৷ ( ॥69008006 [0106 )-ৰ
দবে আমাৰ মুখ-গহ্বব নথকা হলে কণ্ঠত ‘ওলোৱা শব্দ শুন| নগল হয়।

১৪ অসমীয়া বাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

মুখ-গহ্বৰৰ বায়ু কণ্ঠৰ লগে লগে কম্পিত হোৱাৰ কাৰণে মাত ডাঙৰ হয়
আৰু তেতিয়া আমি তাক শুনিবলৈ পাওঁ। মানৱ বাগযন্ত্ৰৰ বিষয়ে সংক্ষেপে
ইয়াকে কব পাৰি ?--

১৯ ৷ বুক (00088) অক পৰ্দাছাল ( 013]2]03800) )-ৰ মাজত আমাব
হাওঁফাওঁ থাকে। তাত কণ্ঠনালী বা ঢোৰ ( 0৪০}6৪ )-ৰ নিয় অংশ আহি
লাগিছে। বুকৰ মাংসপেশী আৰু পৰ্দাছালে ফুচ্‌ফুচত হেঁচা দি হাঠ্িন৷
(৮০110% )-ব কাম কৰে অর্থাৎ কণ্ঠনালী দি বতাই উলিয়াই দিয়ে বা!
ভিতৰলৈ নিয়ে। কণ্ঠ-নালীৰ ( ম8:8০}68 ) ওপৰ মূবৰ নাম কণ্ঠ-দ্বাৰ
(বা ষ্টথা0৪)। কথা কওঁতে ইয়াৰ মুখ খুলি যায় আৰু আৱশ্যকমতে
জিভাব গুৰিত লাগি থকা গিলিপ খানে (€০018]0085 ) এই কণ্ঠদ্বাৰ বন্ধ
কবিব খোজে। কোনো বস্তু খাওঁতে কথা| কলে কণগ্ঠদ্বাৰ কেতিয়াবা মেল!
যায়। তেতিয়া খোৱা| বস্তু তাত সোমালে আমি বেহু খাওঁ। কণ্ঠদ্বাবৰ
‘তলতেই আচল কঠ ( 131%0}% ) আছে। গলব উঠঙ্গা অংশৰ পোণে পোণে
আৰু কণ্ঠ-নালীৰ পথালি ভাজে কণ্ঠত দুখান ছাল প্ৰায় লাগালাগি কৰি -
থাকে ৷ এই ছালৰ নাম শব্দ-ৰজ্জু ( ৬০০৪-০০৫৪ ) । ইহঁত কণ্ঠ ( ]8}'চা৷% )-ৰ
অংশ আৰু ইহঁতৰ প্রত্যেকে কণ্ঠৰ একো কাষে থাকে। কথা কওঁতে
মাংসপেশীৰ সহায়ত আমি শব্দ-বজ্জু তুডাল টান কৰি প্ৰায় সমান্তবাল
ভাৱস্থালৈ আনে ৷ তেতিয়া ইহঁত পৰস্পৰ চুওঁ চুওঁ হয় আৰু আমাৰ কঠ?
(]231)1)%) প্ৰায় বন্ধ হয়। সেই অৱস্থাত ফুচ্‌ফুচৰপৰ৷ বতাহ ঠেলি ইয়াৰ
মাজেদি উলিয়াই দিলে শব্দ ৰজ্জু কঁপিব ধৰে। তেতিয়৷ আমাৰ কণ্ঠই পেঁপা,
শিঙা, আদি দুপতীয়া ( ৭০০৮)০-০০৭ ) যন্ত্ৰবদৰে মাত উলিয়ায়। তাৰ
পাচত আমাৰ মুখ-গহ্বৰ আৰু নাকে শব্দ-বৰ্ধক চুঙা ( ॥650081০6 ॥0৮6 )ৰ
নিচিনাকৈ সেই মাত বধিত আৰু স্পষ্ট কবে। তেতিয়৷ কথা৷ শুনা যায়।

২৭ । আমি কথা| কওঁতে যিবিলাক বৰ্ণ উচ্চাৰিত কৰে৷ সেই বিলাকক
দুই শ্রেণীত ভাগ কৰিব পাৰিব। সংগীত আৰু কোলাহল। স্বববৰ্ণবিলাক
সংগীত ব| স্বৰ আৰু বৰ্গায় বৰ্ণ বিলাক কোলাহল বা হল। অন্তঃস্থ আৰু
উত্ম বৰ্ণ এই দুই শ্ৰেণীৰ মাজত পবে। আমি অনুমান কৰিব পাৰে৷ যে
সকলে| স্বৰৰ পুথক পৃথক উচ্চতা ( 10% ) আছে অৰ্থাৎ বাগ্যন্ত্ৰ কোনে৷
নিৰূপিত বাৰ কঁপিপেহে সেই সেই স্বৰ ওলায়। তথাপি স্বৰবৰ্ণৰ উচ্চাৰণ
দেশ, জাতি আৰু মানুহ ভেদে ইমান লবচৰ হয় যে পৃথিবীত অসংখ্য স্বৰ

উচ্চাৰণ ১৫
প্রচলিত আছে বুলি কলেও অত্যুক্তি নহয়। আমি ‘অ’, ‘ও’, আৰু ‘এ’ব
উচ্চাৰণ দুই তিনি ৰকমে কৰে৷ । যেনে--খব, চৌচ, কেন্‌ কেন| ( ত্ুম্ব ), ল’বি,
ল’ৰা, শুনো, এটা (দীৰ্ঘ )। ব্ববৰ দৰে ব্যঞ্জন বৰ্ণৰে| উচ্চাবণ লৰচৰ হোৱা
দেখা যায়। কিন্তু অসমীয়া বৰ্ণমালাত আমাৰ মাত লিপিবদ্ধ কৰিবলৈ সকলে
বকমবৰ আখৰ আছে। কোৱ৷ বাছল্য যে বহু বৰ্ণমালাত অসমীয়া ৱ, স আৰু
য-ৰ উচ্চাৰণ বুজুৱা আখৰ নাই।

২১। শবখিজ্ঞান মতে স্বৰবৰ্ণৰ উচ্চাৰণ (১০০০৮৪৪৮৷০৪ 14 দ%৩০]৪)
--ষ্বৰবৰ্ণৰ উচ্চাৰণ নানাবিধ ( $১৬,২* ) হলেও সকলে৷ ভাষাতে পণ্ডিতসকলে
প্রাদেশিক উচ্চাৰণৰ নিমিত্তে অলপ স্থান বাখি কিছুমান আদৰ্শ স্বৰবৰ্ণ ঠিক কবি
লৈছে। অসমীয়৷ ভাষাতে৷ সেইদৰে ওপৰত কোৱা ($৬) স্বৰবৰ্ণ কেইটাহে
প্ৰচপিত আছে। প্রাদেশিক উচ্চাবণৰ হেচপেচৰ নিমিত্তে স্বৰৰ উচ্চত৷
(2160]}} ) লবচৰ হোৱ| দেখ! নাযায়। সকলে মানুহে একেটা শব্দ উচ্চাবণ
কৰোঁতে জিভা, তালু আদি বাগযন্ত্ৰৰ অংশবিলাক একে স্থানত বা একেভাৱে
নাৰাখে | ছজন মানুহৰ মুখ-গহবৰ ব| শব্দ-বৰ্ধক চুঙা ( }650188006 ০৪%] )
ঠিক একে বকম কেতিয়াও হব নোৱাৰে। প্রতি মামুহৰ শব্দ-বৰ্ধক
গহ্বৰ অলপ নহয় অলপ লৰ হবই হব। কিন্তু মুখ-গহ্বৰ ডিন মাহৰ
ভিন ৰকম হলেও সাধাৰণ আকৃতি প্রায় সকলোৰে একে থাকে আৰু
সেই দেখি উচ্চাৰণে| : প্রায় একে ৰকম হয়। হেল্‌ম্‌হোজ্ঞ ১ নামে
বৈজ্ঞানিক পণ্ডিতে প্রধান স্বৰ কেইটাৰ উচ্চাবণ" তলত লিখ| দৰে নিৰ্দেশ
কৰিছে--

”/এ- ই! ্টী
আৰং--অ--ই, উ
-ও-উ,উ

‘আ’ ( যেনে--মাত, মাল৷ )-ৰ পৰ৷ স্বৰবিলাক ওপৰত কোৱ| তিনি ভাগত
বিভক্ত হৈ ওলাইছে। ইংৰাজী 1800৮ শব্দৰ টোৰ উচ্চাবণ ঠিক ‘আগৰ
দৰে। এই তিনি ভাগ স্বৰৰ আদি স্থান ‘আা’কে ধবিব পাৰি। ইহঁতৰ
উচ্চাৰণৰ উদাহৰণ আৰু সংক্ষেপ বিৱৰণ তলত দিয়া, হ’ল।

১ । ][361000]2-_ 561058.001] ৰণ ]['01]1693.

অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ত

মাতৃ, মাল!
ময়। ।
ইং 130036:1.

ঘট ( ইং ৫০৫)

অকটুৰ যদি

ভোজ
কেৰোণ,
ইং 10016

উ,ঙে)| ভুজ, মূগ, শুস্ৰ,
জনু ইং 1১০০;

"দা সদদসাপশলদাদ্সি সসসসম্গ-সদ্ে | তত,

|| উক্চাৰপৰ সময়ত মুখ-শহবৰ্ৰ

ব্আকৃতি
মঠ ব! পলৰ আকৃতিৰ শবৰ্দ-বৰ্ধষক গহ্বৰ
( £6950181266 ০৪৮1৮ ) এট৷। পি কৰপৰা

ওঠলৈ ক্ৰমাত বহুল।

৷ শল প্ৰবজভ>-পৰভৰজৱপপৰ

(ৰসঞপজগদসসন-ৰহগলস্ঞ, (ভলন্ম্শশ|}চ্ল্,, নসলললডচ, এলঙসৰকস-াজভনাআজজজ্ঞভস্ভ্আক সলসেলস=ন হএটাজভা-কভভভভন= অজ, --ন্ভভ-ভাৰগমসঙ্ৰজজ গম

‘অ৷’ এৰি ‘গু’ আৰু ‘উ’ৰ উচ্চাৰণ কৰিব
খোনঙনেতে মুখৰ দুৱাৰখন ওঠ দুট| চেপি অলপ
কোচোৱ| হয়,--"ও’,ত কৰি ‘উ’ত বেড়ি
কোচাব লাগে। আৰু লগে সগে পিভাখনক

| তগৰ ফালে হেঁচি দি গহ্বৰটে। ভাঙৰ কৰ! হ্য়।
মূুত্ৰ আক্তি ‘উড’ (যেনে--জন্বু )ৰপৰা ‘ও’
( যেনে--তভোজ্স ) লৈ আৰু তাৰ পাচে “অ”
(যেনে--অকটুৰ ) লৈ আকু তাৰ পিচত ‘অ’
( যেনে--ঘট ) লৈ পৰিবতিত হুয়। ইংৰাঙ্গী শব্ব
[2০'0%.', 10706, = ০0, €3০2]}16[ আৰু 1980}3১9%'ত "_

খ যথাক্ৰমে এইবিলাক উচ্চাৰণ পোৱা যায়। মুখৰ

| সাধাৰণ আকৃতি এই উচ্চাৰণবিলাকত একে

| থাকে। এই আক্লতি এটা গল-শূম্য সংকীণ মুখৰ
লালা নিচিঙ! গহছৰৰবিশিষ্ট ৰতলৰ নিচিন। ৷

১৭

স্বৰৰ ৰ্ণ উচ্চাৰণ কৰৌতে দদুখ-গহৰৰৰ
বিভাগ | ব আকৃতি
পূৰ্ব্বোক্তৰপ !{0001061-511808১60 !1680-
দ্বিতীয় বিধ | আ| ইং [৯]! 183.006 ০৪৮1।।%/ কণ্ঠৰপৰ| ওঠলৈ ক্ৰমাত বহুল।
ৰ ‘অ’ এৰি ‘এ’, এ ব| ‘ই’ৰ উচ্চাৰণ
এ | এটা, হেবা, ইং ১৪০. | কৰিব খোজে তে ওঠ দুট| আগত থাকি
এ | খবৰ, লেজ, শদৰজ্ঞ । | বেচিকৈ মেলি দিয়| হয়; কিন্তু জিভাৰ মাজ
| ইং 0116, = | ভোখৰ কৌচাই নি তালুৰ কাষ চপাই জিতা
ইষ্ট) | সি, কিন্তু, বৈৰাগী, আৰু তালুৰ মাজৰ ঠাই ঠেক কৰ| হয়।
| জীৱন । | লগে লগে জিতাৰ গোৰ তলৰ ফালে হেঁচি
এ ৪৬% দি আচল কণ্ঠৰ ( বা 1৯7)1)% ) ওপৰৰ ঠাই-
| | খিনি বিস্তৃত কব| হয়। মুখৰ এই আকৃতি
| ঠিক এটা সংকীৰ্ণ গল বিশিষ্ট বতলৰ নিচিন। ।
পূৰ্বোক্ৰৰূপ |!01}1161-5}33[১6] 1৩৪০"
তৃতীয় বিধ ) ্‌ মাতৃ, মায়া, মালা৷ 1180006 ০৪৮1),
= ৰ } মতি, ফনী, যদি মূখ-গহ্বৰৰ আকৃতি থ্তীয় বিধ বতলৰ
জী ]ু'1'6100}}-[)600. | নিচিনাই | কিন্তু ওপৰত কোৱা নিয়মে
| তালুৰ মাজৰ ঠাই সংকীৰ্ণ কৰাৰ বাহিৰে ওঠ
| দুটাইও কোচ খাই মাজৰ ঠাষ্ট ঠেক কৰে
আৰু তালুৰ লগত হোৱা| চুঙাৰ আকতিকো
ট্‌ অসমীয়াত নাই। | দীঘল কৰি তোলে। মুখৰ এই আকৃতি ঠিক
| চুঃ৩0০13-]20, এট। গল থক! বতলৰ দৰে: কিন্তু ইয়াৰ
| গল ঘ্িতীয় বিধ স্বৰৰ বতলত কৰি বেচি
7 ন
| |

প্রথম বিধ স্বৰৰ ‘অ’ আৰু তৃতীয় বিধ স্বৰৰ ‘অ’ৰ উচ্চাবণ একে নহুয়।
উভয়ৰে মাজত অলপ পাৰ্থক্য আছে।

১৮ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

(থ) ৰব্যঞ্ডীন বৰ্ণৰ উচচাৰণ| ( 2০০০০০1৪0৷০০, ০৫ €/086023526846 )

২২ । ওপৰত কৈ অহ৷| হৈছে যে ‘ক’-ৰপৰ৷ ‘ম’লৈ ২৫টি বৰ্ণৰ নাম
স্পৰ্শ ব| বৰ্গীয় বৰ্ণ ($৭)। বাগযন্ত্ৰ সম্পূৰ্ণ ব| ষ্টাষবং স্পুষ্ট হলে ব্যঞ্জন
বৰ্ণৰ উচ্চাৰণ হুয়। কিন্তু প্রকৃত পক্ষে বগগীয় বৰ্ণ উচ্চাৰিত কৰোতেহে
বাগ যন্ত্ৰৰ উদ্তোগী ( ৪০8৮০) আৰু নিশ্চেষ্ট (}85গ৮০ ) অঙ্গ ওচৰ|-ওচৰি
হৈ শ্বাস খণ্তেকৰ কাৰণে একেবাৰে বন্ধ কৰে। যেনে, ‘অক্‌’ বোলেতে
লনিত| আৰু তালুৰ মাজৰ বাট হঠাতে বন্ধ ইয়, আৰু ‘ক’ ( অর্থাৎ কৃ+
অ) বোলোতে আগে বন্ধ হৈ থক৷ বাট হঠাতে খুলি যায়। এই
বৰ্ণৰাশিৰ কোনে! ধ্বনি নাই আৰু উচ্চাৰণ কৰৌতে মুহুৰ্তৰ নিমিত্তে শ্বাস
সম্পূৰ্ণ বন্ধ হয়। এই নিমিত্তে বৰ্গীয় বৰ্ণক স্পৰ্শ বা নিমাত (৮806 )
বৰ্ণও বোলে। ঘয, ৰ,ল,ৱ এই কেইটাৰ নাম অন্ত:স্থ| বৰ্ণ (9561-৮০%০]5) ।
ইহঁত স্বৰ আৰু ব্যঞ্জনৰ মধ্যবৰ্তী; সেই দেখি এই নাম। শ, ষ, স, হ
এই কেইটি উদ্ম বৰ্ণ। ইহঁত শ্বাসব ৰূপ৷স্তৰ ৷

২৩ । বৰ্ণ উচ্চাৰণ কৰিবৰ প্রযত্ন দুবিধ--(ক) আভ্যস্তৰ ( কণ্ঠত ) আৰু
(খ) বাহু ( ব| কণ্ঠৰ বাহিব ব| মুখ আদিত ) ৷ ষটয়াৰ ভিতৰত (ক) আভ্যস্তৰ
প্লযত্ন পাচ প্রকাৰ--(১) স্পৃষ্ট ( অর্থাৎ য’ত শব্দ-ৰজ্জুব স্পৰ্শ হুয় ), (২) ষ্টযং
প্পৃষ্ট ( কিঞ্চিৎ স্পৰ্শ কৰে ), (৩) শ্ট্ষদ্বিবৃত ( য’ত শব্দ-ৰজ্জু উচ্চাৰণ স্থানৰ
পৰ| কিছু আঁতৰত থাকে ), (৪) বিবৃত ( য’ত শব্ম-ৰজ্জু উচ্চাৰণ স্থানৰ
কিঞ্চিত্মাত্রৰ ওচৰ নাচাপে ) আঞ্চ (৫) সংবৃত ( য’ত শবৰ্দ-ৰজ্জু কৌচ খাই
থাকে ) । ইহঁতৰ ভিতৰত স্পৃষ্ট প্রযত্ব স্পৰ্শ বৰ্ণৰ হয়। অন্তঃস্থ বৰ্ণৰ টীযত্স্পষ্ট
প্রবত্ন হয় আৰু উদ্ম বৰ্গৰ ষযদ্বিৰৃত প্রযত্ন হয়। ব্ৰৰৰ বিবৃত প্রযত্ন হয়।
প্রয়োগঙ হ্রস্ব অকাৰৰ সংবৃত প্রযত্ন হয়। আৰু সাধনি অৱস্থাত বিবৃত প্ৰযত্ব
হয়ঃং। (থ) বাহু প্রযত্ব এঘাৰ বিধ---(১) বিষাৰ, (২) সংবাৰ, (৩) শ্বাস,
(৪) নাদ, (৫) ঘোষ, (৬) অঘ্বোষ, (৭} অক্পপ্রাণ, (৮) মহাপ্ৰাণ, (৯) উদাত্ত,
(১*%) অন্লদান্ত আৰু (১১) ব্বৰিত। খ, ধ্রু ছ,ঠ,থ,চ,ট,ত,ক,প,শ,ষ, স,
এই কেই বৰ্গৰ বিবাৰ, শ্বাস আৰু অঘোষ প্ৰযত্ন হয়। হই, য,ৰ,ল.ৱ, এ, ম,ঙ,

'_ ;। শ্যত্ো দ্বিধা। আতাস্বৰে| বাহুশ্চ। আছঃ পংচৰ|। স্পৃষ্টেধৎ স্পৃষ্টেযদ্িবৃত বিবৃত
সংবৃত তেদাৎ। তত্ৰ স্পৃষ্টং প্রযত্বং সপর্শানাম্‌। ীযৎ স্পৃষ্টমন্তস্থানাম্‌। দ্ীৰথিবৃতমুগ্মনাম্‌ ৷
বিৰ্বিতং স্বৰাণাম্‌। হ্ৰস্বক্ষ বৰ্ণশ্ত প্রয়োগে সংবৃতম্‌। প্রক্ৰিয়া দশায়াস্ক বিবৃতমেৰ" ৷
গি. কেঁ, $ ১৩ ৷

উচ্চাৰণ ১৯

ণনবা;,ভাঘ,ঢ,ধ,জ্,ব,গ,ড,দএইকেইটাঅআখৰৰ সংসাৰ, নাদ আৰু
ঘোষ প্রযত্ন হয়। বৰ্গৰ প্রথম, তৃতীয়, আৰু পঞ্চম আখৰ আকু য, ৰ, ল, ৱ-_-
ৰ অল্পপ্ৰাণ প্রযত্ন হয়। আৰু বৰ্গৰ দ্বিতীয় আৰু চতুৰ্থ বৰ্ণ আৰু শ, ষ, স.,.হ---
ৰ মহাপ্ৰাণ প্ৰযত্ন ইয়১ ৷

২৪ । মহামতি মেক্সমুলাৰ্ৰ মতে বৰ্ণৰ ধৰ্ম বুলিলে তিনটি বিষয় ধৰিব
লাগে অর্থাৎ (ক) কিহৰপৰ৷ বৰ্ণৰ উদ্ভৱ হয়, (খ) কেনে কৰি বৰ্ণৰ উদ্ধৱে
হয় আৰু (গ) ক’ত বৰ্ণৰ জন্ম হয়। উক্ত পণ্ডিতৰ মতে (ঘ) তলত লিখা
কাৰণৰপব| বৰ্ণৰ উদ্ভৱ হয়?

(১) স্ববিত বা ধ্বনিত শ্বাসৰপৰা ( ০{ ৮০০৪1]5০৭ ৮1980} ) । ইসৱক
স্বৰবৰ্ণ বোলে। বিবৃত বা অস্পৃষ্ট (00 ০০00৪০৮)। ( ইয়াত শ্বাস বুলিলেও
নিশ্বাস হে বুজিব লাগে )।

(২) শস্ববিত বা ধ্বনিত নোহোৱা শ্বাসৰপবা (০01 76800, 006
৬৮০০৪]1960 ) । ইসৱক অন্তঃস্থ-উগ্মবৰ্ণ বোলে। গীযতৎ স্পষ্ট বা| ইবদঘ্বৃত
(গা ০০0৪০ ) |

(৩, ষ্পষ্ট কোলাহল ( ধ্বনি )-ৰপৰ৷ ( 0 ৪10.136 710156 ) । ইহঁতক
স্পৰ্শ বা বৰ্গীয় বৰ্ণ বোলে। স্পষ্ট ( ০০000]০96ৈ ০০0০৮৪০৮) ৷

(খ) তলত লেখাদৰে বৰ্ণৰ উলদ্তৱ হয়-_(১) : শব্দ-বজ্জু ( ৮০০৪] ০০৫৭৪ )
সম্পূৰ্ণ খোল| ৰাখি । ইসৱক বিবাৰশ্বাসাঘোষ ($ ২৩ ) ব| উচ্চাৰণ কঠিন
বৰ্ণ বোলে ( 5010, 60029, }}310 03 31827]2 ) |

(২) শকা-ৰজ্জু ওচৰ|-ওচৰি কবি। ইসৱক সম্বাবনাদঘোষ ($ ২৩) বা
উচ্চাবনণ কোমল বৰ্ণ বোলে ( ৪0080}, 12060196, 50406 01 01000) । এই
পাৰ্থক্য অন্তাস্থ৷া, উন্ম আৰু স্পৰ্শ বৰ্ণ উভয়তে খাটে।

(গ) তলত লিখ! ঠাইত বৰ্ণৰ উদ্ভৱ হয়:

নান| ঠাইত উদ্ভমশীল আৰু নিশ্চেষ্ট অঙ্গ লগলাগি বৰ্ণৰ উদ্ভৱ কৰে।
সচৰাচৰ জিভাব গুৰি, আৰু তালুৰ তলভাগ, জিভাৰ আগ আকু দাত আৰু

ৰাত 9 বিকিনৰকৰালাননা কোন নানা
মহাপ্ৰাণ উদাত্তোহহদাত্তঃ স্বৰিতিশ্চেতি। খৰে| বিবাৰাঃ শ্বাদা অযোধাশ্চ। হশ: সংবাৰা
নাদ| ঘোষাশ্চ। বৰ্গানাং প্রথমতৃতীয়পংচম| যণশ্চাল্লপ্ৰাণা:ঃ ৷ বৰ্গানাং দ্বিতীয় চতুৰ্থে ৷
শঙলণশ্চ মহাপ্লাণা:”। সি. কৌ, $ ১৩ক |

566 $ 10 10006, 10% €%01323000100 ০{ খৰ, হশ, যণ আৰু শল।

২০ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

ওপৰ ওঠ আৰু তল ওঠ নান! বকমে স্পৃষ্ট হয়: । স্বৰবৰ্ণৰ বিষয়েহে এই
নিয়ম নাখাটে ।

২৫ ৷ আমি নিশ্বাস পেলাওঁতে আমাৰ কণ্ঠবদ্বাৰ ( 10089 ) তেনেই মেল
খায় আৰু তেতিয়া শ্বাসৰ ধ্বনি স্পষ্ট শুন| যায়। আমি ইচ্ছ! কৰিলে কণ্ঠ
যৎকিঞ্চিৎ কোচাই নি টান কৰি আৰু কণ্ঠছাৰ একেবাবে খোল| বরাখি সেই
শ্বাসকে ঠেলি উলিয়াই ‘হ’ব উচ্চাৰণত পৰিণত কৰিব পাৰে৷। কণ্ঠদ্বাৰ এই
দৰে থখোল৷| থক| আৰু শব্দ-ৰজ্ছ্ু নিলগে নিলগে থাকা৷ অৱস্থাত আমাৰ শ্বাসে
বাটত সম্পূৰ্ণৰূপে প্ৰতিবন্ধক নাপায় (বন্ধ নহয় ) ; তেতিয়া উচ্চাৰিত বৰ্ণ
ভালকৈ ফুটি নোলায়। ইহঁতক “বিবাৰশ্বাসাঘোষ” (8 ২৪) বা উচ্চাৰণ
কঠিন বৰ্ণ ( 500. 02 }}9%৭ ) বোলে। কণ্ঠদ্বাৰ অলপ বা বেচি বন্ধ অৱস্থাত
যদি শব্দ-ৰজ্জু তূডাল ওচৰ|-ওচৰি কৰি সিহঁতক কঁপাই শ্বাস ঙ্গীষৎ ঘধিত বাঅ
স্পন্দিত কৰি বাহিবকৈ দি শব্দ উলিৱ৷ যায় তেন্তে আমি অসমীয়া| 'স’ব
উচ্চাৰণ পাওঁ। এই ‘স’ সংস্কৃত ‘স’ আৰু ‘হ’ব নিকটবতী, কিন্তু উভয়তকৈ
কোমল। গ্ৰীক ভাষাতে৷ এই উচ্চাবণ আছে*। এইদৰে কণ্ঠদ্বাৰ বন্ধ আৰ
শৰ্ম-ৰজ্জু পৰম্পৰ নিকটবৰ্তা হৈ নীষৎ কম্পিত হলে আমাৰ শ্বাসে বাটত অলপ
বাধ| পায়। এই অৱস্থাত উচ্চাৰিত ব্যঞ্জন বৰ্ণ স্পষ্টৰূপে ফুটি ওলায়। ইহঁতৰ
নাম “সন্বাৰনাদঘোষ” বা উচ্চাবণ-কোমল বৰ্ণ ( 90387} ০3 5010) ৷ বৰ্গৰ
প্রথম আৰু থিতীয় বৰ্ণ বিবাৰশ্বাসাঘোষ আকু তৃতীয়, চতুৰ্থ আৰু পঞ্চম বৰ্ণ
সম্বাবনাদঘোষ ($ ২৩ )। আমাৰ শ্বাস উপযুক্ত দুই বকমে উলিয়াওঁতে
বাটত নান| ৰকম ভেট দি তাক লৰচৰ কৰিব আৰু ভিন ভিন বৰ্ণৰ উচ্চাৰণ
কৰিব পাৰি। মহামতি মেক্সমূলাৰে জিভা, মূৰ্যা, তালু, দন্ত আৰু ওষ্ঠৰ সহায়ে
আঠ ৰকমে বাট ভেটি ভিন ভিন ব্যঞ্জন বৰ্ণৰ উচ্চাৰণ কৰিব পাৰি বুলি কয়।

২৬ ৷ বিবাৰশ্বাসাঘোষ আৰু সম্বাবনাদঘ্বোয উভয়কে কৰ্কশ আৰু মিহি
ভাৱে উচ্চাৰিত কৰিব পাৰি। বিবাৰশ্বাসাঘোষৰ স্বাভাৱিক উচ্চাবণ নকৰি

অলক চজঞসেকস্কলল অসজ আজৰ্অৱনশ ডক কৱভগীষ---ঙনাম্ভ" ৮৭)

১। ১৩০৪০ পগৈ৪%; গভৈ]াো!6৮’5 5046026 ০{ ]433160366, ৮০], ]], 2, 168.
ৰ, ৪19০ £--অষ্টৌ৷ স্থানানি বৰ্ণানাম মূৰঃ কণ্ঠ|শিৰস্তথ|।
জিহুবামূলঞ্চ দস্ধাশ্চ নাসিকোটৌচ তালুচ ৷
পাণিনি সাৰ ২ পৃষ্ঠা
২ | ব্ৰাউন চাহাবৰ মতে অসমীয়া ‘স’ৰ উচ্চাৰণ গ্রীক > আখ্ৰৰ নিচিন৷ ।
এত৪৫_ 3158 ঢড্রো8 ৷৷১38, 0, 19,

উচ্চাৰণ ২১

অৰ্থাৎ শ্বাস হঠাতে বন্ধ নকৰি যদি খস্তেকৰ নিমিত্তে জম| কৰি ৰাখি
তাৰ পাছত কণ্টছবাৰ খোল৷ আৰু শব্া-ৰজ্জু পৰস্পৰে কিঞ্চিৎ নিকটবৰ্তী হৈ
থক! অৱস্থাতে তাক সশব্দে তীত্ৰগতিত ওলাব দিয়া যায় তেন্তে আমি
বিবাৰ্শ্বাসাঘোষৰ কৰ্কশ স্বৰ পাওঁ । এই অৱস্থাত বিবাৰমশ্বাসাঘোষ বৰ্ণৰ
উচ্চাৰণ কৰোঁতে শ্বাস জম। হৈ বেচি জোৰে ওলায়। ইহঁতৰ নাম “মহাপ্ৰাণ”
( ৪ঠ[0}1ঃ৪৮6 ) বৰ্ণ । আকু যদি কণ্ঠদবাৰ বন্ধ ব। অলপ খোল! অৱস্থাত শব্দ-বজ্জু
দুডাল ওচৰা-ওচৰি কৰি আৰু শ্বাস শবৰ্দযুক্ত কবি স্পষ্টভাৱে উলিয়াওঁ
তেন্তে সম্বাৰনাদঘোষ বৰ্ণৰ কৰ্কশ উচ্চাব৭ পাওঁ। এই অৱস্থাতে! সদ্বাৰনাদঘোষ
উচ্চাবণ কৰোতে শ্বাস জম। হৈ বেচি জোবে ওলায়। ইহঁতে৷ মহাপ্ৰাণ বৰ্ণ
( ৪গাগ]1ঃ30৮০৪ ) । বিবাৰ্শ্বাসাঘোষ আৰু সম্বাৰনাদঘোষ বৰ্ণ স্বাভাৱিক অর্থাৎ
শ্ৰুতিমধুৰকৈ উচ্চাৰিত কৰিলে অল্প-প্ৰাণ ( 00850178066 ) বৰ্ণ ওলায়। বৰ্গৰ
প্রথম আৰু তৃতীয় বৰ্ণ অক্প-প্রাণ ( 0089018%81৮6 ) আৰু দ্বিতীয় আৰু চতুৰ্থ
বৰ্ণ মহাপ্ৰাণ ( &%৮১1%৪৩ৈ ) । বগীয় পঞ্চম বৰ্ণৰ উচ্চাৰণ কৰৌতে বাগ যন্ত্ৰৰ
পৰিআমী আৰু নিশ্চেষ্ট অঙ্গ সম্পূৰ্ণৰূপে স্পৃষ্ট হয় বা লগ লাগে, কিন্তু
আমাৰ শ্বাস বিবাৰ্শ্বাসাঘোষৰ দৰে হঠাতে বন্ধ নহৈ সম্বাবনাদঘোষৰ দৰেহে
বন্ধ ইয়। তেতিয়া শ্বাস মুখেদি সৃলিয়াই সাধাৰণতঃ নাকেদি উলিওৱা হয়।
ইহঁতে৷ অল্প-প্ৰাণ বৰ্ণ । অক্পস-প্ৰাণ আৰু মহাপ্ৰাণ উভয়কে বিবাৰ্শ্বাসাঘোষ
আক সম্বাবনাদঘোষব বিশেষ ধ্বনি বুলিব পাবি । বৰ্গৰ প্রথম আৰু তৃতীয়
বৰ্ণৰ লগত ‘হ’ উচ্চাৰিত কৰিলে অর্থাৎ সেই সেই বৰ্ণৰ লগতে শ্বাস বৰ
কোবে উলিয়ালে যথাক্ৰমে দ্বিতীয় আৰু চতুৰ্থ বৰ্ণ ওলায়। বহুত ভাষাত
বৰ্গায় দ্বিতীয় আৰু চতুৰ্থ বৰ্ণ নাই ৷ প্রথম আৰু তৃতীয় বৰ্ণৰ লগত ‘হ’
উচ্চাৰিত কৰি তেনে ভাষাভাষী সকলে দ্বিতীয় আৰু চতুৰ্থ বৰ্ণৰ কাম চলায়;
যেনে, ইংৰাজীত খ, ঘ, ছ, বা, থ আদি বৰ্ণ নাই। তাত ক, গ আদি
অল্প-প্রাণ বৰ্ণৰ পিছতে ‘হ’ উচ্চাৰিত কৰি খ, ঘ আদি মহাপ্ৰাণ বৰ্ণ
উলিয়ায় ।

২৭ কণ্ বৰ্ণ বা জিহুবামুলীয়| বৰ্ণ (০০৮৪৮৯]৪ )") । ক, খ, গ,

১। “অকুহবিসৰ্জ্জনীয়ানাং কণ্ঠ ৷ ইচ্যশানাং তালু। ধটুৰষানাং মূৰ্যঘ৷। =তুলসানাং
দদ্ধাঃ । উপুপধ,মানীয়ানামোটৌ ৷ ঞমঙণানাং নাসিকাচ ৷ এঢদৈতোঃ কঃতালু। ওদৌতোঃ
কণ্ঠোষঠম্‌। ৱকাৰত্ত দদ্ভোষম্‌। জিহ্বামুন্দীয়শ্ত জিহ্বামূলম্‌। নাসিকাহস্বাৰস্ত"। সি. কৌ. (8১৫)

বৈ. 3. “ককাৰচকাৰাদিযুকাৰঃ পংচৰ্ণ পৰিগ্ৰৱনাৰ্থ: ৷”

২২ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতৰ্ব
ঘ, ঙ হ আৰু স্বৰ অ, আ এই কেইটা আখৰৰ উচ্চাৰণ স্থান কণ্ঠ

ব| জিহ্বামূল বুলি ইহঁতক জিহবামূলীয়া বা কণ্ঠ্যবৰ্ণ বোলে। আমাৰ
জিভাৰ গোৰ নি কোমল তালুত লগালে আমাৰ শ্বাস ‘ক’ ৰূপে উচ্চাৰিত
হয়। সেই শ্বাসকে স্পষ্ট কৰি শুন| ধ্বনিত পৰিণত কৰিলে ‘গ’ ওলায়
‘ক’ৰ লগত 'হ’ৰ উচ্চাবণ কৰিলে ‘খ’ হয়। বা ক্‌+ জিহ্বামূল - শ্বাস
(বা ‘হ’)='খ'। সেইদৰে গ--জিহ্বামূল স্বাস (ব৷ ‘'হ’)=ঘ। ‘গ’ৰ-
পৰা! ‘৬’ উচ্চাৰিত হয়। ‘গ’ উচ্চাৰিত কৰোতে যদি জিভাৰ গোৰ আৰু
তালু একেবাৰে স্পৃষ্ট হয় আৰু শ্বাস বিবাৰ্শ্বাসাঘোষৰ নিচিনা! হঠাতে বন্ধ
নহৈ সম্বাৰনাদথোষৰ দবে কোমলভাৱে বন্ধ হয় আৰু লগে লগে শ্বাস মুখেদি
নোলাই নাকেদি ওলায় তেন্তে আমি ‘ঙ’ৰ উচ্চাবণ পাওঁ। ‘হ’ব উচ্চাৰণ
ব্বৰিত ব| ধ্বনিত শ্বাস ভিন্ন আন একে৷ নহয়। মহাপ্রাণ বৰ্ণৰ দিতীয়
অংশটোৱে ‘হ’। ইয়াৰ উচ্চাব৭ আদিতে ‘ঘ’ৰপব৷ ওলাইছিল। যেনে,
সিঙ্ঘ সং, সিংহ ]10]}, বৈদিক--হণ্তি, প্নস্তি, দুদ্ৰোহ, দ্ৰোঘ আদিত তাৰ
প্রমাণ পোৱা যায়। প্ৰাতিশাখ্যমতে এই বৰ্ণ কেইটি জিভাৰ মূলত উদ্ভৱ
হয়। ‘হ’ টোক তাত ধ্বনিত শ্বাস বুলি ধৰিছে। আৰু মহাপ্ৰাণ বৰ্ণ ঘ,
ধ, আৰু ভ-ব দ্বিতীয়াংশ বুলি নিৰ্দেশ কৰিছে। ‘ক্ষ’ অর্থাৎ কৃ-+-ষ টে৷ ‘স’-
ৰ আগত থকা তালব্য বৰ্ণৰ স্বৰৰ বিকৃতি মাত্ৰ, যেনে--ৱচ, ( 9৮6০৪}; ),
বক্ষ্যতি ( ্ষ}}] [268]; ) |

২৮ ৷ তালব্য বৰ্ণ (৮৭1৪৮৪1৪ )-_চ, ছ, জ, ঞ, য, সংযুক্ত শ আৰু স্বৰৰ
ই, ষ-ৰ উচ্চাবণ তালুবপব| হয় বুলি সেই নাম। জিভাখন দাঙি নি তালুত
হঠাতে লগাই শ্বাস বাহিৰ কৰিলে যি উচ্চাবণ হয় তাক অলপ লৰচৰ কৰি
এই বরৰ্ণকেইটিৰ উচ্চাৰণ কৰিব পাৰি। আদিতে সংস্কৃত ‘চ’ আৰু ‘ছ’ৰ
উচ্চাৰণ কি আছিল এতিয়াও পণ্ডিতসকলে ঠিক কবিব পৰ নাই। ইংবাজী
০-ৰ উচ্চাৰণ বঙ্গল। আৰু হিন্দী ‘চ’-ৰ অর্থাৎ “ট + শ”ৰ উচ্চাৰণৰ দৰবে।
অসমীয়াত ‘চ’ৰ উচ্চাৰণ সদায় হিন্দী ‘স’ৰ নিচিন৷।। ই ফোচফোচনি
ব| ঘর্যণ-সূুচক ( 9101]8:1[ ০03. {£10808৮6 ) ধৰরবনিৰ নিকটবতা; ‘ছ’ৰ
উচ্চাৰণ তাত কবি কঠিন। প্ৰমাণ পোৱ৷ যায় যে প্ৰাকৃতত ‘ছ’ টোক
সাধাবণতঃ ‘শ’ কৰি লেখিছিল ; আৰু তাক হিন্দী ‘স’ৰ দৰবে উচ্চাৰিত
কৰিছিল, যেনে--ম!,. প্র৷---স্থূৰী’ (}&৷৷ণ্ড )) অ. ‘ছুৰী’। অসমীয়াত
চিন, চাব, ছাত্ৰ, ছায়৷ আদি শব্দৰ উচ্চাৰণ কেতিয়াবা অদলবদল হলেও

10

উচ্চাৰণ ২৩

অসমীয়াই কৰ্কশ আৰু কোমল .ছ, চ উভয়ৰে উচ্চাৰ৭ কৰে। কিন্ত
ইহঁতৰ ভিতৰত পাৰ্থক্য ধৰ৷ বৰ সহজ নহয়। জিভাৰ আগ দীতৰ ফলে
আগবঢ়াই দি শ্বাস উলিয়ালে ‘চ’ৰ উচ্চাবণ হয় আৰু তাক ষ্পষ্ট কৰিলে
‘জ’ হয়। ‘চ’ আৰু ‘'জ'বৰ পাছত একে লগে ‘হ’বৰ উচ্চাৰণ কৰিলে
যথাক্ৰমে ‘'ছ’ আক ‘ব৷’ হয়। জিভাখন ওপৰফালে কুজ উলিয়াই কৌচাই
নি তালু আক মূৰ্ধাৰ মাজখিনিব ওচৰ চপাই সেই সংকীৰ্ণ বাটেদি শ্বাস
উলিয়ালে ‘ছ’ব উচ্চাবণ ওলায়। সেই অৱস্থাতে জিভ| অলপ চিলাই দি
শ্বাসৰ ধ্বনি স্পষ্ট কৰিলে ‘য’ ওলায়। ‘য’ক (কেতিয়াবা ‘জজ’ ক).
উপযুক্তৰূপে অমুুনাসিক কৰিলে ‘এ’ হয়। যেনে--কয় ( কঞা ), কুয়
( কুঞ্া| ), ভূয় (ভূঞা৷) ইত্যাদি। ইয়াৰ উচ্চাৰণ কেতিয়াবা অমুনাসিক
( 11858]1960 ) ‘ও’-ব উচ্চাবণব লগত মিলে; যেনে--“কঞা”, “‘থঞ” ( ব|
কওঁ, থওঁ )--নামমালিক৷৷। জিভাখন কৌচাই নি কাষ চপাই ওপৰ দীতৰ
গুৰিত জিভাৰ আগৰ তলিখান লাগেঁ| লাগেঁ| কৰিলে জিভাৰ তল দেখা
যায়; তেতিয়া শ্বাস বাহিব কৰিলে সংযুক্ত ‘শ’-ৰ উচ্চাৰণ ওলায়; যেনে--জ্ৰী,
শ্রেণী, পশ্চিম, ইত্যাদি। ‘ছ’-ৰ উচ্চাৰণ অলপ কোমল কৰিলে বা ‘চ’-ৰ
উচ্চাবণ কবিলে ইয়াব ওচৰ চাপে। অকলে থাকিলে ‘শ’-ৰ উচ্চাৰণ
অসমীয়া| ‘স’-ব দৰে হয়; যেনলে-শিং, শিৰ, ইত্যাদি। বৰ্ণবিশ্যাসৰ ভুলত
প্ৰাকৃত ‘স’-ব দৰেও উচ্চাৰিত হয়? যেনে--পঞ্চাশ, ত্ৰিশ, ইত্যাদি। পালি
আক প্রাকৃতত)” ‘শ’-ৰ পৃথক উচ্চাৰণ নাই। এনেকি ‘শ’-ৰ ব্যৱহাৰ
একেবাৰে নাই বুলিলেও হয় ($১১)। সেই দেখিয়ে হব পায় অসমীয়াত
ইয়াৰ পৃথক উচ্চাৰণ নাই। ‘শ’-ৰ বিশেষ লক্ষণ তলত দিয়| হ’ল ( 8 ৩৩ )।

২৯ ৷ মু্ধন্যু বৰ্ণ (০৪৮০৮১৮৪]৪ ), ঘস্ত্য বৰ্ণ ( 2606218 )-_ ট, ঠ, ড,
ঢ় ৭ যষ আৰু স্বৰৰ খ এই কেইটি মূৰ্ধপ্য বৰ্ণ আৰু ত, %্চ
দ, ধন ব ল আৰু স এই কেইটি দস্ত্য বৰ্ণ। ৱিহুবাগ্র
দ্বাৰ| কঠিন তালুব মাজখিনিতে আঘাত কবিলে মৃূৰ্ধগ্য বৰ্ণ আৰু
ওপৰ দীতৰ আগত আঘাত কৰিলে দণ্ত্য বৰ্ণৰ উচ্চাবণ হয়। মূৰ্ধগ্
বৰ্ণৰ উচ্চাৰণ টান; দস্ত্য বৰ্ণৰ সহঁজ আৰু কোমল। অসমীয়াই দম্ত্য

বৰ্ণৰ হে সচবাচৰ উচ্চাৰণ কৰে। কিন্তু সেই বুলি যে অসমীয়াই

১। মাগধী প্ৰাক্ৃতত ‘শ’-ৰ ব্যৱহাৰ আছিল। ই ‘স’-ৰ ঠাই অধিকাৰ কৰিছিল।;
যেনে--এশে ; মেশেম্সস, এষ মেষঃ ( ]']}3015 81900 )|। হম্‌শেম্সস, হংস : ( 8০০১6) ৷

২৪ অসমীয়া ব্যাকৰ্ণ আৰু ভাবাতত্ব

মূৰ্ধহ্ক বৰ্ণৰ উচ্চাৰ্ নকৰে এনে নহয়। মূৰ্ধন্ক ও উচ্চাৰিত কৰে;
কিন্তু কথা৷ কোৱাত দমস্ত্য আৰু মূৰ্ধগ্ক বৰ্ণৰ বৰ প্রভেদ নাৰাখে।
লেখাত উভয় বৰ্ণৰে প্রচলন আছে। সংস্কৃতৰপৰ| অহ৷ শব্দৰ বৰ্ণ-
বিস্তাস যথাসম্ভৱ সংস্কৃতৰ নিচিন| কৰি লেখ| যায়। কোনে| কোনে| ঠাইত
প্রাকৃতৰ অনুকৰণেও বৰ্ণ বিন্যাস কৰ৷ হয়। কিন্তু পালি আকু প্ৰাকৃতৰ
উচ্চাৰণ স্থান বিশেষে লৰচৰ হৈছিল। এতেকে এনেস্থলত সংস্কৃত বৰ্ণ-বিন্যাস
লৰচৰ কৰাতকৈ প্রাকৃত বৰ্ণ-বিস্যাস লৰচৰ কৰাই যুক্তিযুক্ত। ‘থান’ আৰু
‘ঠাই’ শৰ্বব আদি বৰ্ণ সংস্কৃতত ‘থ’। আমি লেখেোতে তুই বকমে লেখে,
কিন্তু উচ্চাৰণত একে৷ পাৰ্থক্য নাৰাখে।। সংস্কৃত কৰ্ণ শব্দ অসমীয়াত কাণ
হয়। সংস্কৃতত গতস্ববিধানৰ নিয়মমতে ‘ব’-ব পিছত থকাৰ কাবণে মূৰ্যন্য ৭
হৈছে। অসমীয়াত গত্ববিধানৰ নিয়ম নাখাটে, কিয়নো তাত ‘ৰ’ নাই।
এতেকে “কাণ” নেলেখি “কান” লেখাহে উচিত। কিন্তু মূৰ্ধন্য ৭ ৰাখিলে
শব্দটোৰ মূল বিচাৰিবলৈ “সহজ হয়। এতেকে প্ৰচলিত বৰ্ণ-বিশ্যাস থকাত
আমাৰ অস্ববিধা নাই। তু

শব্দৰ আদিতে বহিলে ‘ড’ আৰু ‘ঢ’-উচ্চাবনণ লৰচৰ নহয় ; যেনে--
ডাক, ঢাক, ইত্যাদি। ‘ড’ আকু ‘ঢ’ৰ লগত ‘য’ যোগ হলে বা দুটা পদ
লগলাগি এটা শব্দ হলেও ইহঁতৰ উচ্চাবণ একে থাকে; যেনে--ডগ্‌ডগী,
ঢক্‌ঢক্‌, আঢা, জাড্য, ইত্যাদি। আন ঠাইত বহিলে ‘ড’ আৰু ‘ঢ’-ৰ উচ্চাৰণ
যথাক্ৰমে কঠিন ‘ব’ আকু ‘ৰ্হ’-ৰ নিচিনা হয় ; তেতিয়া সেই উচ্চাৰণ বুজাবৰ
কাৰণে সিহঁতৰ তলত এটি ফুট দিয়া হয়; যেনে--“গড়’, গঢ়, বড়, জাড়
বা জাৰ ( স. জাড্য ), পঢ়া, ইত্যাদি । ‘ডেডা’, লাঢো| আদিৰ বৰ্ণ-বিন্যাস এই
নিয়মে ভুল । অসমীয়া ‘ড়’ আক ‘ঢ়’-ৰ উচ্চাবণ হিন্দী উচ্চাবণব লগত মিলে।

ত, থ, দ, ধ-ৰ সংস্কৃত উচ্চাবণ আমাৰ নাই; সংস্কৃত ট, ত, ঠ, থ
আদিৰ মধ্যবৰ্ত্তা উচ্চাব৭॥ হে আমি গ্রহণ কবিছে| । ‘ত’ আদিৰ
উচ্চাৰ৭ কৰৌতে আমি জিভাৰ আগ দীাতৰ আগতে নলগাওঁ, তালুৰ
মাজতে৷ নলগাওঁ । জিভাৰ আগ বান্তৱিকে দীতৰ আলুত হে লগাওঁ।
এতেকে আমাৰ উচ্চাৰণ অর্ধ মূৰ্ধগ্ধ অধৰ দস্ত্যহে হয়। পালি গ্ৰন্থত
অতি প্রাচীন কালৰেপৰ| মূধ'ন্ত আৰু দমস্ত্যবৰ্ণৰ ব্যৱহাৰ অদল-বদল হৈ
চলি আহিছে; আৰু তাৰপৰা ভাবিব পাৰি যে উভয়ৰ উচ্চাৰণৰ
পাৰ্থক্যও নাছিল। অশোকৰ প্রস্তৰলিপিত একেটা শব্দৰ একে শাৰীতে

উচ্চাবণ ২৫

উভয় বৰ্ণ-বিশ্যাস পোৱা গৈছে: যেনে--'ডসং’ বা ‘দসং’= দহ (৬ )১
এই অদল-বদল পুৰণি অসমীয়া সাহিতাব অমুবূপ আৰু ই বৰ্তমান অসমীয়|
উচ্চাৰণৰ পৰিচায়ক ৷ বঙ্গালীৰ দৰবে জোৰ কৰি মূৰ্ধন্য আক দঙ্ভ্য বৰ্ণৰ
উচ্চাৰণ কব৷| অভ্যাস অসমীয়াব নাই ৷ বাস্তৱিকে ভাষাৰ ক্ৰমবিকাশ হৈ
পালি প্রাকৃত আদিৰ মাজঞ্জেদি অহা প্রাকৃতিক ভাষাৰ দম্ত্য আৰু মূৰ্ধস্থ
বৰ্ণৰ সূক্ষ্ম পাৰ্থক্য থকা অসন্ভৱ আৰু অসমীয়া ভাষাত নাই। ইংৰাজী ত,
দ আদিৰ উচ্চাবৰ] অসমীয়াৰ নিচিন|। বৈদিক যুগতে বৰ্তমান মৃূৰ্ধন্য
উচ্চাবনণ নাছিল। তেতিয়া ইংৰাজী 6 9, ॥ো-ৰ নিচিন| ট, ড আৰু এ
উচ্চাৰিত হৈছিল, কেৱঙ্গ ক্লিভাৰ আগটে৷ ঘূৰাই অলপ তালুৰ ফাললৈ মিয়া
হৈছিল২ং ৷ প্রাতিশাখা মতে দন্ত্য বৰ্ণবিলাক বাস্তৱিকে মূৰ্ধস্যৰ ফালে ঢাল
খোৱা! দমন্ত্যবৰ্ণ আছিল আৰু সিহঁত দসন্ত্য-মূলত উদ্ভৱ হৈছিল অৰ্থাৎ জ্জিতাৰ
আগটোৱে দাতৰ আগ নহয় গুৰি হে স্পৰ্শ কৰিছিলত । ইয়াৰপৰা বুজিব
পৰ৷ যাব যে অসমীয়া দন্ত্য বৰ্ণৰ উচ্চাবণ বৈদিক দতন্ত্য বৰ্ণৰ অনুৰূপ ৷
প্রফেচাব মনিয়েৰ উইলিয়ম্‌চে ( [%%, [এ০০৷৷6% সা!][]80059 ) কয় যে
সংস্কৃতত থকা মূৰ্ধন্য বণ আদিতে অনাৰ্য জাতিব মাজত হে চলিত আছিল।
হিন্দুসকলে এই উচ্চাৰণ অনাৰ্য জাতিবপৰ৷ ধাব কব! যেন লাগে। মূৰ্ধহ্য
বৰ্ণ দ্ৰাবিড়ী ( যেনে তেলেণগু, তামিল ) ভাষাৰ প্ৰধান বিশেষত্ব আৰু আৰ্য
ভাষাৰাশিব ভিতৰত কেৱল ভাৰতীয় ভাষাত হে মূৰ্ধহ্য বৰ্ণ প্ৰচলিত থক৷
দেখ! যায়। এতেকে হিন্দুসকলে দ্রৰাবিড়ী ভাষাৰপৰাই মূৰ্ধহ্যা বৰ্ণ ধাৰ কৰ!
সম্ভৱ*ঃ। প্রফেচাৰ মেকডনেলো৷৷ এই মতৰ পক্ষপাতী। তেওঁ কয় যে
হিন্দু-ইবাণ সমাজ একে লগে থক! যুগত মূৰ্ধস্য বৰ্ণৰ অস্তিত্ব নাছিল ; আৰু
ভাবতীয় আৰর্ধসকলেহে শেষত মূৰ্ধন্য বৰ্ণৰ উচ্চাৰণ গ্রহণ কৰিছিল। খথখেদত
মূৰ্ধহ্য বৰ্ণৰ ব্যৱহাৰ বৰ কম। তাত আদি বৰ্ণ কেতিয়াও মূৰ্ধন্য নহয়।
শব্দৰ মাজত- আৰু শেষতহে তেনে বৰ্ণ পোৱা যায়ণ। ডাক্তৰ হৰ্ণলি আৰু
জন্‌ বিম্‌চে এই মত স্বীকাৰ কৰিব নোখোজ্জেে । তেওঁলোকে কয় যে কোনো

১। ঢচ৪০০০০৪১)০00’5 ৮818 হঞ্চিহাঞ্য০৪৮, 8, ], 2৯৪66 18 (8315 ).
়২। }/৯০৭০06]]’)% ৬০৭1০ 0ফো৪708009%, [2.- 16 ($ ]6).
৩! {4!2:94.,, 1], 17 (৪ 18).
8৪ । ৬০566 {5 52815. ট্েঞ৪[080287, [2" এসঙোছচ, 21%); শ্োও৮ল৩)|’৪ ০০%].
ঢ্োঞা)?, ০{ [)1893.৮1019813 ]/310809865,
৫ | ০৩% ]}]5 ৬০৭।৷৩ সোনা৷৷৷৷৪৮, 2. 8 (8 €).

২৬ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

এক ৰকম অৰ্ধ মূৰ্ধন্য বৰ্ণ আদিম আৰ্য ভাষাত চলিত থাকিব পায়; কাল-
ক্ৰমে সিয়ে দুই শ্রেণীত বিভক্ত হৈ প্রকৃত দত্ত্য আৰু মূৰ্ধন্য বৰ্ণ হ’ল’। ৰ,
ল, স আৰু য’ব আলোচনা তলত দেখ৷ ($ ৩২৷৩৩ ) ৷

৩০ । ওষ্ঠ্য বৰ্ণ (],8৮18]5 )--প, ফ,ব,ভ,ম,ৱআৰুশস্ববৰউ, উ
এই কেইটি ওষ্ঠ্য বৰ্ণ। তলৰ ওঠ আমনি ওপৰৰ ওঠত লগ লগাই আমাৰ
শ্বাস বন্ধ কৰিলে ‘প’ৰ ধ্বনি বা হাই ( 30156 ) ওলায়। তাক স্পষ্ট কৰিলে
‘ব’ ওলায়। ‘প’ আৰু ‘ব’ৰ পাচতে নেৰা-নেপৰাকৈ ‘হ’বৰ উচ্চাৰণ কৰিলে
যথাক্ৰমে ‘ফ’ আৰু ‘ভ’ ওলায়। সংস্কৃত উপাধ্মানীয় (প>=ফ->=৩) অসমীয়াত নাই ।

৩১ । অনুনাসিক বৰ্ণ ( বৈ৪5৪]15 )-- বৰ্গীয় পঞ্চম বৰ্ণৰ ভিতবত ‘গ’ৰ
ব্যৱহাৰ অসমীয়াত কম ; কিন্তু ৬, ঞ আৰু ন’ব ব্যৱহাৰ বেচি ৷ হিন্দী,
বঙ্গালী আদি ভাষাত ‘৬’ অকলশৰে কদাচিত হে ব্যৱহৃত হয় , সেই সেই
তাষাত ‘ঙ’ প্রায়ে ক বৰ্গৰ আন কোনে৷ বৰ্ণৰ লগত যুক্ত হৈ আগত বহে।
অসমীয়াত হলে ‘ঙ’ৰ স্থূকীয়| ব্যৱহাৰ প্রচূুব দেখ| যায়; যেনে,
হিন্দী--মঙ্গল, গঙ্গ৷ ( উ-মংগল, গংগ| ) অ. মঙ্গল ( মঙল ), গঙ্গ৷ ( গঙা);
ডাঙ্গৰ ( ডাঙৰ ) ; কোঙ্গা (কোঙা ); চুক্গা (চুঙা) । ‘ঙ’ৰ স্বকীয় ব্যৱহাৰ
সিন্ধীতো যথেষ্ট আছেং ৷ যেনে--

সংস্কৃত হিন্দী সিন্ধী অসমীয়৷
শৃঙ্গ (})000) সিংগ ( পিঙ্গ ) সিঙ শিঙ্‌
অঙ্গন ( ০০010৮310 ) অংগন (অঙ্গন ) অঙদ্ অঙন (1)
অঙ্গ।ৰ (০37009]) অংগাৰ (অঙ্গাৰ ) অক্‌ আঙাৰ, ইত্যাদ্ি।

সেইদৰে ‘ঞ’ৰে! স্থকীয়া ব্যৱহাৰ অসমীয়াত যথেষ্ট দেখা যায়; যেনে---
ভূঞা, তিঞইহ, কুঞা, কঞা ইত্যাদি। পুৰণি অসমীয়াতে| তদ্ৰূপ ; যেনে--
“হে অচ্যুত! অয়ি উভয় সেনাৰ মধ্যত মোৰ ৰথক থাপিয়ো, জাৱে যুবস্ত৷
বিৰ্সৱ চাঞে|৷ ; বুলিবা তুমি যুৰম্তাসে যুদ্ধ-চাৱা নহা, তাত শুন৷, মঞি
কাৰ সমে এই সঙ্গ্রাম মাববত যুদ্ধ কৰিম”‘‘‘( ভট্টদেৱ )। বঙ্গালী, উড়িয়|
আদি ভাষাত ‘ঞ’ ৰ এনে ব্যৱহাৰ কদাচিত হে দেখা যায়। হিন্দীত এনে
ব্যৱহাৰ কথঞ্চিত আছে। মাগধী প্রৰাকৃতত ‘ঞ’' ৰ স্বকীয়া ব্যৱহাৰ যথেষ্ট

১। টঢা08006 : 00000. গোলহঞয়}., 8 18, ৬৫% 2150 চ2ধঙ10০৪৮!5 [31891
(স্ৰো৪জায্া)৪ঃ3, [), 88.
২ । ]362আ805 : €9100}, স্ৰোঞ্7)00}, চে, ], ৮2, 78.

উচ্চাৰণ ট্

আছিল> ৷ ডাক্তৰ হৰণ লিয়ে অনুমান কৰে যে শেষৰ কালত তাৰ ব্যৱহাৰ
ক্লেমাৎ কমি আহিছিল আৰু মহাৰাষ্ট্ৰ-শৌৰসেনীত নাইকিয়া হৈছিলং ৷

অনুনাসিকৰ ভিতৰত কেপধ্ল ন আৰু ম হে স্থকীয়াকৈ আৰু শব্দৰ য’তে
ত'তে বহে; যেনে--মাতৃ, নাম ইত্যাদি। ৬ঙ৬, ঞ আৰু ৭ শব্দৰ আদিতে
কেতিয়াও নবহে আৰু ণ কেতিয়াও শেষ বৰ্ণ হ’ব নোৱাৰে । অসমীয়াৰ দৰে
সংস্কৃততে! প্রত্যঙ্‌, কাদৃঙ্‌ আদি শব্দত ‘৬’ শেষ বৰ্ণ স্বৰূপে বহা দেখা যায়।
৭ টোক কেৱল শব্দৰ মাজত হে পোৱ| যায়। ই মূৰ্যন্য বৰ্ণৰ আগত বহে
নাইব| ২, ৰ,ষ এই কেই বৰ্ণৰ পিছত দস্ত্য ন-ৰ ঠাই অধিকাৰ কৰে।
শেষোক্ত নিয়ম স্বৰবৰ্ণ, ক-বৰ্গ, প-বৰ্গ, য, ব, হ আৰু ং ( অনুস্বাৰ ) মাজত
ব্যৱধান থাকিলেও খাটিব।

৩২ । অন্তঃস্থ৷ বৰ্ণ (56201-৮০৮৩)৪)-- ওপৰত কৈ অহা হৈছে ($ ২৪)
যে বাগ যন্ত্ৰৰ পৰিশ্ৰমী আৰু নিশ্চেষ্ট অংশ ‘পুষ্ট হোৱাব ফল স্বৰূপে বগীয়
বৰ্ণ উচ্চাৰিত হয়। এই তুই অংশ স্গষৎ স্পুষ্ট হলে অন্তঃস্থা বৰ্ণ ওলায় আৰু
বাগ যন্ত্ৰ বিবৃত ( খোলা ) ব| ক্টষদ বিৰৃত ( অস্পৃষ্ট ) থাকিলে উত্ম বৰ্ণ উচ্চাৰিত
হয় ($২৪)।৷

‘ৰ’ৰ উচ্চাৰণ সাধাৰণতঃ মূৰ্ধন্য। ‘ল’ৰ উচ্চাৰণ দম্ত্য ঃ কিন্তু কেতিয়াবা
মূৰ্ধন্য হয়। উভয় আখৰবেই অল্পপ্ৰাণ। ইহঁতৰ মহাপ্ৰাণ বৰ্ণ যথাক্ৰমে ‘ৰহ’
আৰু ‘লৃহ’। আমি ‘পঢ়া’, ‘বুঢ়া’ আদি শব্দৰ ‘ঢ়ার ঠাইত বাস্তৱিকে ‘হ’ব
উচ্চাবণ হে কৰোঁ|; অর্থাৎ অসমীয়া ‘ঢ়’ৰ উচ্চাৰণ আঞগ্জিকালি প্রায় দস্ত্য,
মূৰ্ধসছ্থ নহয়। পণ্ডিতসকলে কয় আদিতে ‘ৰ’ মূৰ্ধন্য বৰ্ণ আছিল। সংস্কৃত নৰ,
নাৰায়ণ, ৰাত্ৰি আদি শব্দৰ ‘ব’ দণ্ত্য নহয়, মূৰ্ন্য হে আছিল৩ ৷ তেতিয়া তাৰ
মহাপ্ৰাণ বৰ্ণ অর্থাৎ মূৰ্ধন্য ‘ঢ়’ নিশ্চয় আছিল। এই ‘ঢ়’ কোনে৷ এসময়ত
অসমীয়াত থক৷ সম্ভৱ ৷

বৈদিক-যুগতে৷ ‘ৰ’ মূৰ্যন্য হে আছিল বুলি বোধ হয়, কিয়নে! গত্ব বিধানৰ
নিয়মমতে ‘ব’ব পাচত থকা দস্ত্য ‘ন’ মূৰ্ধন্য ‘৭’ হোৱা নিয়ম আদিৰেপৰা
চলি আহিছে। শেষৰ কালত ই মূৰ্ধন্যা গুচি দস্ত্য বৰ্ণৰ ওচব|-ওচৰি হৈছিল।
খথ্বেদ প্রাতিশাখ্যবপৰ৷ জন৷ যায় যে ‘ৰ’টেো| কেতিয়াও যূৰ্ধন্য নাছিল; কেৱল

১। হেমষচ, ৪|২৯৩ ৷

২। ]{07016 : 00000, 0103খ0000,, },. 1]; ৬৫% 31560 10000০0066 £০ $ ]],
৩। ]8960016 : 00000. সো৪:1800,,; 8 ]6,

২৮ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

দসন্ত্যৰ সৰ। আঁতৰ আক মূৰ্ধন্যৰ ওচৰ চাপা অর্ধ দসন্ত্য বৰ্ণৰপে উচ্চাবিত হৈছিল।
প্রাতিশাখ্যমতে ‘ল’ব উচ্চাৰণ দন্ত্য বৰ্ণৰ উচ্চাবণব ঠাইৰপৰ| হৈছিল, অর্থাৎ
দস্ত্যৰপৰ| কিঞ্চিং আঁতৰ|৷ বৰ্ণ আছিল) ৷ অসমীয়৷ ‘ল’ আৰু ‘ৰ’ৰ উচ্চাৰণ
যে প্রাতিশাখ্যৰ উচ্চাবণৰ অনুৰূপ 'তাক সহজে বুজিব পৰা যায়। ‘ড়’ৰ
উচ্চাৰণ কঠিন ‘ব’ৰ উচ্চাৰণৰ ৰূপান্তৰ মাত্ৰ। ‘য়’ আৰু ‘বব’ স্বৰমিশণে
উৎপন্ন ; মৌলিক বৰ্ণ নহয়। ইহঁতক শব্দ শ্ৰুতিমধুৰ কৰিবৰ নিমিত্তে এনেই
বছুৱ| হয়, নাইব৷ উচ্চাৰণৰ কৰ্কশত| দূৰ কৰিবৰ নিমিত্তে সন্ধিৰ নিয়মে যোগ
কৰ| হয়। যেনে--পিএঞ পিয়ে = পি + এ (প্ৰ৷--পীঅই,হিন্দী-পীয়ৈ ), হৱ৷ বা
হোৱা =হ + অ| (হি-হুৱা ), হৱে বা হোৱেল=হ-+এ (হি. হোৱে)। এই
কাৰণে সিহঁত শব্দৰ আদিতে বহিব নোৱাৰে । সাধাৰণতঃ গয়’ শব্দৰ আদিতে
বহিলে তাব উচ্চাৰণ ‘জ’ আৰু ‘ৱ’ শব্দৰ আদিতে বহিলে তাৰ উচ্চাৰণ
‘ব’ৰ নিচিনা হয়। তেতিয়! সিহঁত মৌলিক ৷ ডাক্তৰ হৰ্ণ'লিয়ে অনুমান কৰে
যে প্রাকৃতৰ সময়ত ‘য়’ব উচ্চাৰণ ইংৰাজী ৮ আৰু }-ৰ মধ্যৱত্তা আৰু ‘ৱ’ব
উচ্চাবণপ ৬ আৰু }৮-ৰ মধ্যৱৰ্তা আছিল। সেই দেখি তেওঁ সেই দুই বর্ণক--
অর্ধ ব্যঞ্জন বুলিছেং । পালিতে৷ ‘য়’ব উচ্চাৰণ কেতিয়াব| ‘জ’ব দৰে হয়;
যেনে--গৱয়ে = গৱজ্জো৷ ( 8৪%৮৪1] )< ।

মহাবাষ্ট্ৰ:শৌৰসেনী ভাষাত শব্দৰ আদিতে থক৷ অৰ্ধস্বৰ ‘ৱ’ আৰু ব্যঞ্জন
‘ব’ৰ কোনে| পৰিবৰ্তন নহয়। কিন্তু শব্দৰ মাজত থাকিলে উভয়ৰে অর্ধব্যঞ্জন
‘ব্’ব ( অৰ্থাৎ ইংৰাজী ৮ আৰু ৬-ৰ মধ্যৱৰ্তী আখবৰ ) নিচিন! উচ্চাৰণ হয়।
মাগধী প্রাকৃতত শব্দৰ আদিতে হওক ব৷! মধ্যতে হওক বা শেষতে হওক ই
সদায় অর্ধ ব্যপ্পন ‘র’ব নিচিন| উচ্চাৰিত হয়। অসমীয়া ভাষাত ‘ৱ’ শব্দৰ
আদিতে বহিলে কঠিন হৈ সম্পূর্ণ ব্যঞ্জন ‘ৰ’ হয় আৰু পদমধ্যস্থ অর্ধব্যঞ্জন
‘ৱ’ মাগধীত কৰিও বেচি কোমল হৈ সংস্কৃত অৰ্ধব্বৰ ‘ৱ’ত ( অর্থাৎ ইংৰাজী
স্ঞ্ত ) পৰিণত হয় আৰু স্বৰৰ নিচিন৷৷ তাৰ উচ্চাৰণ হয় বা ই নিকটবতী
স্বৰৰ লগত যুক্ত হয়। যেনে-- আওখাল বা আৱথখাল ( স. অৱস্ষালন );
বিকট ( স. ৱিকট ); বন (স. ৱন ); চৈ (স. চৱিক ); দেৱানী ( ইচলা.
‘দিওয়ানী’ ); ইত্যাদি ।

১। রূ৪৯০]৭০৷৷6]] : ৬০০1০ €617380100584, 8 16 (9) ($).
২ । ভ=ণ507-001)50023.)05, ১6৫ 15 €0010)[2, শ্ৰোঞ্িগা৷[৷),, 8 18.
৩। 0৯00০} : }?3]; মস্ো৪[৷)৪81, $ 8].

উচ্চাৰণ ২৯

পদমধ্যস্থিত ‘ৱ’'ক এনেকৈ কোমল কৰ৷ হয় যে কেতিয়াবা সংস্কৃত ব্যঞ্জন
‘ব’কে৷ অৰ্ধস্বৰ ‘ৱ’ (৮) কৰ| দেখ|৷ যায়। যেনে--স. অবলা ( ভ০০০৪)৷ ),
অ. অৱল৷; স. পৰিবাৰ ( ১॥০ম8ঘ৪0০6 ৪6০08: ), অ. পৰিৱাৰ, ইত্যাদি।
কদাচিত হবে এই নিগ্নমৰ ব্যতিক্ৰম হোৱ| দেখা যায়। যেনে---স. নৈৱেষ্তা,
অ. নৈৱেন্ত । য়’ আৰু 'জ'ব কথাও ঠিক ‘ব’ আৰু ‘ৱ’ৰ নিচিন৷ ৷ যেনে---
বিদায়, চৈতান ( ইচল৷. চয়তান ), ইত্যাদি।

ইয়াৰপৰ৷| জানিব পাৰি যে অসমীয়া ‘ৱ’বৰ উচ্চাৰণ সংস্কৃত অর্ধস্বৰ
( 56170]1-৬৮০0%6] ) ‘ৱ’ব নিচিনা আৰু ইংৰাজী ‘স্* আখৰৰ অনুৰূপ ৷ হিন্দী
‘ৱ’ৰ উচ্চাৰণ অসমীয়াৰ ওচৰ চাপে । যেনে--ৱহ, কৰনেৱালা, ইত্যাদি।
বঙ্গালী আৰু উড়িয়া আদি ভাষাত এই উচ্চাৰণ নাই। কিন্তু ‘য়’ৰ উচ্চাৰণ
হলে হিন্দী, উড়িয়া, বঙ্গল। আৰু অসমীয়। ভাষাত একে অৰ্থাৎ ‘ইঅ’ব
(বা ইংৰাজী ৰ) নিচিনা৷ । অসমীয়া য়’ আৰু ‘ৱ’ব উচ্চাৰণ একে
ঠাইতে এনেকৈ দেখুৱাৰ পাৰি। যেনে--“জে জে বীবসৱ আসিছে তাৰাক
যাৱত চাঞে, তাৱত দুয়ি সেনাৰ মধ্যত বথ বাখিবা। কুন্তি-পুত্ৰ অৰ্জুনে
ত্ৰীকৃষ্ণক এই বাক্য বুলিলা, হে কৃষ্ণ! এই জ্ঞাতিসৱক যুৰিবে ইচায়ে যুদ্ধত
উপস্থিত দেখি মোৰ কৰ চৰণাদি অঙ্গসৱ ভাগি যাই, মুখে| শুখাই.’
জীগালেৱে৷ আবাৱ কৰে”-- ( ভট্টদেৱ )। য, ৰ, ল, ৱ এই কেইটি বৰণৰ
প্রতিটাৰে অনুৰূপ স্বৰবৰ্ণ আছে; সিহঁত যথাক্ৰমে ই, স্ব, (৯), উ।
প্রাতিশাখ্যমতে এই কেইটি বৰ্ণ স্বৰ আৰু ব্যপ্জনৰ মধ্যৱৰ্তা বুলি “অন্তঃস্থা”
নাম দিয়া হৈছে। বৈদিক যুগত ‘য়’টেো| ধ্বনিত তালব্য শ্বাস আছিল আৰু
তালব্য বৰ্ণ ‘ই’ ওপজা ঠাইতে ইয়াৰে৷ উৎপত্তি হৈছিল। প্ৰাতিশাখ্যমতে
ব্’টে। দমন্তৌষ্ঠ বৰ্ণ আৰু ইংৰাজী ৮ আখৰৰ অনুৰূপ । আন স্বৰৰ আগত
বহিলে বৈদিক যুগত গ‘য়’টো৷ 'ই’ আৰু ‘্র’'টো ‘ডউ'’ হৈছিল। খয়'টে৷
কেতিয়াব| বিন| কাৰণেও ( যেনে--আকাৰানস্ত ধাতুৰ পিছত ) যোগ হৈছিল।
যেনে--বৈ, দায়ী (দ| ধাতু )) | অসমীয়৷ দিআ,, দিয়া = দি+ অ৷! শব্দৰ ‘য়’
ও এনেকৈ যোগ হৈছে।

৩৩ । উন্ন বৰ্ণ ( 91৮1850৪ )---অসমীয়া ‘স’ৰ উচ্চাৰণ হিন্দী বা
বঙ্গল।৷ ‘স’ব নিচিন| নহয়। অসমীয়া ‘স’ৰ উচ্চাৰণ ‘হ’ আৰু হিন্দী ‘স’ৰ

১। /3০0০16]1] : ৮০০1০ প্লে৭হা৷[0৪%£‘, }, 10 (8 ] 1),

৩০ অসমীয়৷ ব্যাকৰণ আক ভাষাতত্ব

মধ্যৱৰ্তী [ $ ২৫ }। এই ‘স’ৰ আদি সংস্কৃত উচ্চাৰণ কি আছিল তাক ঠিক
কৰ| সহজ নহয়। কিন্তু ই যে অসমীয়া ‘স’ৰ নিকটবৰ্তা আছিল তাৰ
কোনে| ভুল নাই। ‘স’ জাত বিসৰ্গৰ উচ্চাৰণ প্রায় ‘হ’ব নিচিন৷ ৷ ইৰাণী
ভাষাত সংস্কৃত ‘স’ব উচ্চাৰণ ‘ই’ৰ দৰে আৰু তাত ‘স’ৰ ঠাই ‘হ’ই অধিকাৰ
কৰিছিল> ৷ ইৰাণী ভাষ৷ আৰু আদি বৈদিক ভাষা আদিতে একে আছিল।
পুৰণি ইৰাণী ভাষা| জেগণ্ড-অৱেষ্টা গ্ৰন্থত পোৱা যায়। তাৰপৰ| তলত লিখ৷
শৰ্দৰ তালিক৷ দিব পাবি ৷ |

বৈদিক শৰ্ম ইৰাণী শব্দ
অসি ( ]'1}}০00 3/) অহতি
অহ্গুৰ ( 12600200; 0 5002৩006 52180) অনহুৰ ( ০০৭ )
দহ্থা ( }১০৮৮৫6৮ : [থ০10১॥-/১)॥৮%৮৪1 ) দহা, দন্হু
ৰসা ( 5৪৯2, )0166 : & 11৮6৫ ) ৰন্হা (০ অ. ৰহা)
সোম ([খণ০৪ে৷ো : 6৮০%৪৪০ ০ 10806 €০৭5 ) হুওয় ( হোৌষম )
সপ্ত সিদ্ধৱঃ ( 56৮[0 95689 ) হুগ্ত হেন্দু
অন্মি (1 ৯0 ) অহ মি
সন্যু ( ৫৬0) হুহ
স্থৰা ( 5[)1£1[0005 11800 ) হুৰা
সিন্ধু (963, 11৮6) ) হিন্দু
. সৰস্বতী ( 118006 ০1 3 [1৮6৮ ) হৰকৈতি
ৱিৱন্বৎ ( 5০1} £ঃ ৯ ০ ) ৱিৱন্হস্ত ২

জন্‌ বিম্চে কয় যে পাঞ্জাবী আৰু গুজৰাটী এই দুই প্রাকৃতিক ভাষাত
‘স’-ৰ উচ্চাবণ প্ৰায় ‘হ’ব নিচিন|া আৰু এই দুই ভাষাত ‘শ’ ‘য’ আৰু ‘স’
এই তিনি আখৰৰ ঠাইত সচৰাচৰ ‘হ’ উচ্চাৰিত হোৱা দেখ| যায়৩ ।
অসমীয়াই হলে স ( আৰু শ ) আখবৰ নিমিত্তে ‘'ই’ত কৰিও কোমল অসমীয়|
‘ল’ৰ উচ্চাৰণ কৰে। অৱশ্যো এইটো! স্বীকাৰ্য্য যে কিছুমান সংস্কৃত আৰু
প্রাকৃত শব্দৰ স আৰু শ উদয়ৰে ঠাইত মাগধী প্ৰাকৃতৰ নিচিন| ‘চ’, ‘ছ’
উচ্চাৰিত কৰ| হয়; যেনে--উৎসাহ, ছাৱিশ, অসমীয়৷ ইত্যাদি। কিন্ত

১ । 1৪% দগৈছ়]৩৮5 [0948, ৬৮}৪৯৮ ০৪0 [6 ']'6৪০€18, [05.

২ । ৬০০ ]১৯৪০৪10'5 ৮০৭০ 11915 ৪0 1 9০0010161]1] &* [(৩110)’5 ৩০৭৫
[0063.০4 [খ&11165 ৪8110 506)6০%5,

৩ । ৩8065 : 00800, শ্ৰেজাহোয়ে, থমে, ]}, ৮, পৃণৃ,

উচ্চাৰণ ৩১

অসমীয়াত ‘স’, আৰু ‘শ’ৰ এনে উচ্চাৰণ অতি বিৰল। ‘স’ব এই উচ্চাৰণ
প্রাকৃত আৰু বঙ্গলাত নাই। অসমীয়া| ‘স’ৰ উচ্চাৰণ প্রাক ভাষাত আছে।)১

অসমীয়া ভাষাত ‘শ’ৰ উচ্চাৰণ বেচি ভাগেই অসমীয়া ‘স’ৰ নিচিনা,
কদাচিত হে ‘ছ’ৰ দৰে হয়। যেনে--শিৱ, শেতা, বিশ, ইত্যাদি ৷ বৈদিক
আৰু সংস্কৃত যুগতে| ঠিক তেনে আছিল। যেনে--শিকিয়৷ ( শিক্যা, নল]
]11}£, অথ, বে, ৯৩1৬ ), শেলুক ( শালুক, £॥০০৮ 0০ অ'৪০% ]}}), অথ, বে,
৫।৩৪৷৫ ), শিমলা বা শিমলু ( শিশ্বল, গ]]-০০৮৮০৷) 6৪, খ৷. বে. ৩৫৩৷২২ )
ইত্যাদি । সংহিতা বিলাকত শ, ষ আৰু স কেতিয়াবা অদল-বদল হোৱা
দেখ| যায়। কিন্তু সচবাচৰ ‘শ’টে| ‘স’ব লগতহে বেচি অদল-বদল হয়।
যেনে--সস (10% শস্‌-]}}০61৮, 20355, খংখ্বেদ ১1৫১৷৩ ), সস্তা ( 108 শস্য,
অথ, বে. ৭।২।১ ) ইত্যাদি। অকল সেয়ে নহয়। সন্ধিৰ নিয়মে ‘চ’ৰ আগত
থকা ‘স’টো৷ ‘শ’ হয়; যেনে--ইন্দ্ৰশণ্চ। আৰু কেতিয়াবা শব্দৰ মাজৰ
‘স’টে। ‘শ’ হয় ; যেনে-- শ্বশুৰ, কেসব ( কেশৰ ), ইতাদি।২ ‘শ’ৰ এনে
উচ্চাৰণ প্ৰাকৃতৰ স্বৰ বিকৃতিৰ নিয়মৰপৰাও জন৷ যায়। বহুত সংস্কৃত শব্দৰ
‘শ’ প্রাকৃতৰ সময়তে ‘হ’ৰ দৰবে উচ্চাৰিত হৈছিল ; যেনে---

সংস্কৃত প্রাৰ্ৃত অসমীয়
দ্বাদশ ( {৯৮০10 ) বাৰহু বাৰ

দশ ( ৬-৫ ) দহ দহু

বুধ্যস্ব ( }]1০% 13080) বৃুঞ্জ্হ্‌ বৃজ্জঅ । ইত্যাদি

বহুত সংস্কৃত বা বৈদিক শব্দৰ ‘শ’ও অসমীয়াত ‘হ’ব দৰে উচ্চাৰিত
হয়। যেনে-

শব্দ অৰ্থ অসমীয়।
দংশ (স) 6০3৭-87 ডাহু

শশ (স) চ]816 শহু]
শিস্তক, শিস্ত মাৰ, শুংশুমাৰঃ (স) ঢ৮০৪:[১০1৪০ শিহু

শূল (স) চু০)10169 ৪001 হুল

শ্বস্তৰ (স) চু ।)-ত৩ঃ-13"13%.

কুশাৰ (ৰৈ ) (খক ১৷১৯১৷৩ ) কুহিয়াৰ, ইত্যাদি
, ৪& €73.55, ৪$08381/7209806

১। ৬9566 ৩৮, 8, 81০95 চোওৱ00087, 2, 19,
২। ঠপেঁছ০৭০০৷৩1’5 ৬৩৭১০ শ্ৰোন৷৷৷৷৪৫৷, 2, 193 ($ 19),

৩১ অসমীয়া বাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

সংযুক্ত হলে ‘শ’বৰ উচ্চাৰণ সদায় ‘চ’ বা ‘ছ’ৰ দৰে হয়। যেনে -
শ্রেষ্ঠ, নিশ্চয়, ইঙ্যাদি। বহুত প্ৰাকৃত শব্দৰ প্রকৃত উচ্চাৰণ ৰক্ষাব নিমিত্তেও
অসমীয়াত ‘স’ আৰু ‘শ’ৰ পৰিবৰ্তে ‘চ’ ব| ‘ছ’ লিখ৷ হয়; যেনে --

সংস্কৃত প্ৰাকৃত অসমীয়।

স্নতশ্যা ( 85}} ) ব| মচ্ছঃ মচ্ছ মাছ

শিৰস্‌ ( ৩৯৫] ) সিৰ ছিৰ| (৩ মাছৰ ছিৰ! )
পৃ ( 406950000698 ) পুচ্ছল পুছিল _

পশ্চাত ( ৮6);0৭ ) পচ্ছ| পাছ। ইত্যাদি

( বৈ-পশ্চ| )

ইয়াতে এই কথা মনত বাখিব লাগে যে এনে শব্দৰ মূল সাধাৰণতঃ শ,
ষ, বা স যুক্ত থক সংস্কৃত শব্দ। প্রাকৃতত শ, স, আৰু কেতিয়াব| ‘ষ’
হিম্দী ‘স’ব ( ইংবাজী ‘5’ }][]}। গ}£[8) দবে উচ্চাৰিত হৈছিল আৰু লেখৌতেও
‘স’ লিখ৷ হৈছিল ; যেনে->-

সংস্কৃত প্রাকৃত অসমীয় ন

শিৰস্‌ ( 11639 ) মিৰ শিৰ,যেনে--মানৱ শিৰ ;
ৰ শি্ৰিস্থান, শিথান ;
-ছিৱা, মাছৰ ছিৰ

শৰ্শযৰ ( 10700010 ) সসধৰ শশধৰ

শ্বেতঃ ( ৯৮}1(6) সেতা শেতা

ষোড়শঃ ( 51১66100}1 ) সোলত ষোল, ( উ. সোল্ল )

শুদ্ধ! ( [116, 0100001১52660] ) স্বদ্ধ1 শুধ৷ ব্‌! সুদা

প্শং ( 1160, }}3]|[61' ) ফাস ফাচ

শ্ৰুত্বা ( }}6301018 ) স্ুম্নি শুনি। ইতাদি

কেতিয়াবা আকে ‘শ'ৰ উচ্চাৰণ ‘য’ ব৷ ‘খ’ৰ উচ্চাৰণৰ নিচিন| হোৱাও
দেখ! যায় গ যেলে-

সংস্কৃত প্রাকৃত অসমীয়
দৰ্শয়তি ( (০ ০০৫6 {1০ 566 ) দিখাৱই দেখায়, দেখুৱায়
দৃশ্যতে ( €0 ৮6 ৪6৩০0 ) দেক্‌খিম দেখি ( যেনে - ফুলটে। বগ| দেখি )

বৈদিকতো এনে আছিল, যেনে দৃক্ষসে, দৃশ_ ধাতুৰ ‘শ’ৰ ৰূপান্তৰ ৷
‘ষ’ব উচ্চাৰণ অসমীয়া ভাষাত ‘খ’ৰ ওচৰ|-ওচৰি ; কিন্তু ‘খ’ত কৰবি
কোমল। আদিতে ‘ব’ৰ এই উচ্চাৰণ আছিল বুলি অনুমান হয়। যেনে--স,

উচ্চাৰণ ৩৩

পাষণ্ড, পাখণ্ড ( }00[2}005 ), বৈদিক, উখ|, উষা ( ৮0০]]1026 1200 ), ইত্যাদি
শব্দত উভয়বিধ নামখৰি প্রচলিত। সংস্কৃত শব্দৰ ‘ষ’ৰ ঠাইত প্রাকৃতত
প্ৰায়ে ‘খ’ লেখা! দেখ|৷ যায়। উদাহৰণ---

সংস্কৃত প্ৰাৰ্বত অসমীয়! উচ্চাৰণ

বৰ্ধণং ( বৈ. বৰ্ষ ) বৰ্থণ বধণ (৮৯10 ) বৰ্থণ

ভূষণং ভূখণ ভূষণ ( 071091736130 ) ভুথন

অনিমিষ অনিমিথ অনিমিয ( ৮00০0 স)}; ) অনিমিথ

লক্ষ্য: লক্‌খ্য পক্ষ্য (৭3808 ) পকৃখা

বিষং বিখ বিষ ( 090; ) বিখ । ইত্যাদি

কিন্তু আন বৰ্ণৰ লগত ‘ষ’ যোগ হলে তাৰ উচ্চাৰণ অসমীয়াৰ কোমল
'চ’ৰ দৰে হয় ; যেনে--স্বষ্টি, কষ্ট, ইত্যাদি ৷ কিছুমান বৈদিক আৰু সংস্কৃত
শব্দৰ উচ্চাৰণ অসমীয়াত ‘ব’ৰ ঠাইত ‘হ’ ইয় , যেনে--

বৈদিক বা সংস্কৃত অসমীয়।

ইষ৷ (ম) (১016 040 3৯ €0811010

0 [21008], : 11% >(, 135, ও ) ত
ডউষ ৷} (স). ( ৪৯10 10000 : 31, উহ.
উষ })} 530}. ]. 6. 8. )
তুষ (স). ( }}05% : 2৮}, ৬, 1৮, 6.46.) তুই
পোষং সে.) ( },১623101}3, 50200: }২, ৮. 1. 1, 3 ) পোহ,
মাষ (স.) (৪ %£019 ০{ 12630; 8103. *, মাহ

ঘা, 140. 9)

ৱিষুৱন্ত, ( 6৭8000০20031 09%, বিহুৱান । ইত্যাদি”>

203. ঘা. ঘা. 7৭. 16)
ংস্কৃত শব্দ লেখোঁতে উচ্চাবণলৈ লক্ষ্য নকৰি হিন্দী আৰু বঙ্গলাৰ দৰে
অসমীয়াতে| স, শ_আৰু য_ লেখা হয়। একে ৰকম উচ্চাৰণৰ নিমিত্তে ‘চ’
আৰু ‘ছ’ৰ লগত ‘শ’, ‘ট’ আৰু ‘ঠ’'ব লগত ‘ষ’ আৰু ‘ত’ আৰু ‘খথ’ৰ
লগত ‘স’ সদায় যোগ হয়।
১। পানিত য আৰু শ-ৰ ঠাইত সাধাৰণত: ‘স’ হয় আৰু আনবৰ্ণৰ লগত যুক্ত থকা
স বা ব-ৰ ঠাইত হু হয়। যেনে, পা:--কেন (}}!31! ), স. কেশ : পা. উসিৰ (3 100
০£13272,,0 ££355 ), স. উন্দীৰ : পা.--ইন্ছ (£০ অ15}3 ), স. ইব : পা. সন (০ 11002),
স. ম্ৰধণ, স্ীষৎ : পা. কহুন ( [ল£1513048 ), স‘: কৃষ্ণ : প|, তহ পা ( 00808 ), স, তৃষ্ণা:
স. অহ (1), স. (বৈদিক ) অস্ম।

৩৪ অসমীয়া| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

৩৪ ৷ এতিয়া উচ্চাবণ ভেদে বৰ্ণমালাক তলত লেখা দৰে
আমি শ্ৰেণীবদ্ধ কৰিব পাৰোঁ৷ ; যথ|--

বাঞ্জন বৰ্ণ
প্রকৃত বাঞ্জন অহ্গনাসিক| অৰ্ধস্বৰ | উত্মবৰ্ণ
উচ্চাৰণৰ ৰা ৰ অ্জভভাভাল সদৰত ভআম্5=
টী বিবাৰশ্বাসাঘোষ | সদ্বাৰনাদঘোষ |সম্বাৰনাদ-| সম্বাৰনাদঘোষ ৰ চু
নাম 50100..01 1870 [৪0130 01 500 | ধোষ 501]21)1 ন ৰ ৰ” ৰ মস্তব্য
মা 91৮৮
৷ ৰ টী | | ত ৰ
মঞ্লপ্ৰাণ |! মহা- |অল্পপ্ৰাণ | মহা|- | অৱপ্ৰাণ অনগ্ৰাণ | মহ! 24৭
[]]]89 শলা 0108.5" নৱ 00012.9[21- | 01108.5- ন দী ঢ় মল
৷ 1 95[2)1- ন ৪101"
[1/216 ৰ [11316 ৰ 8 [13০ ০ 36 ঢ় ৰস র]
। | "| - = |- == [7 |
১ ৰ্‌ ৩ ৷ 8৪ ৫ ঙ | ৭ | লে ৯ ্‌ ১৮ ১১
উল ন ৷ (মা ৰ
্‌ _
্‌ ||];
77222... 1727 534
খিহ্বামূলীয় খ খ '_ ১
অ,অ|| ক খ|গ।দঘ ৪ ।-= ন
00003স9] । | | | |
। । |
ন তম 7 ৬ লৰ, এ অ্র্(৪ভ৮ন
তাগবা [ই, সী, | । |
[231318] | এ, এঁ | ৷ ৰু ৰ | ৰ এ | য ড্ৰ ভম।।
সা ]} ){); শলিতা
ভৰতত এ ! ৷ ভজৰত। আৰৰ|৪ি৪ীো [ৰ 6? তগি।
ৰ ন )' * | টি} পঁ। ডৰ চি -_ | য |বাৱহ্থাৰ
৷ মল ত টা
। হ্‌ (স্ব স ; ৮ .%.4=-; ০," ==>==ঁচঁ | অসৰস্সসসসসসসঞ্ | ----"--া
দা ০); }- | | ,
0600] | ৰ ৰ ধ ন ল |লহ|গস |-- | অপ্ৰচ-
| নিত
্ হী ড়,
1৯81} | ও, ওঁ 1 প ফ ব ষ্টয টা ৯৯৬৯৮ ৬৬

সংস্কৃত ‘স’ বিবাৰ্শ্বাসাঘোষ ।

উচ্চাৰণ ৩৫

৩৫ ৷ অনুৰূপ বৰ্ণ ( ০০৮8%০৪৫০ 1০9086%৪ )-- ওপৰৰ তালিকাৰ
(8 ৩৪) ৩য় আৰু ৪ৰ্থ ঘৰৰ কঠিন ( উচ্চাৰণৰ ) আখৰৰ অমুৰূপ কোমল
( উচ্চাৰণৰ ) আখব ৫ম আক ৬ষ্ট ঘৰত আছে। যেনে--তৃতীয় ঘৰৰ ‘ক’
আখৰ ৫ম ঘৰৰ ‘গ’ আখৰৰ অনুৰূপ। জিহ্বামূলীয় বৰ্ণক এড়ি ৫ম আৰু ৬ষ্ট
ঘবৰ প্রতি কোমল আখৰৰ আৰু ২য় ঘৰব প্রতি স্বৰবৰ্ণৰ অনুৰূপ বৰ্ণ অষ্টম
আকু নৱম ঘৰৰ অৰ্ধস্বৰত আছে। যেনে--তালব্য বৰ্ণৰ অৰ্ধস্বৰ ‘য়’
আখৰটে। ৫ম ঘৰব ‘জ’ আৰু ২য় ঘৰৰ ই, ষী--ৰ অনুৰূপ। আৰু ‘জ’ আৰু
‘য়’ উভয়ে ই, ষ--ব অনম্ুৰূপ। আকৌ ওষ্ঠ্য বৰ্ণ ভিন্ন আন সকলো ব্যঞ্জন
বৰণৰ নিজ নিজ ভউদ্ম বা ফোচ্‌-ফোচনি স্থচক বৰ্ণ দশম আৰু একাদশ
ঘবত আছে।

(গ) অনুস্থাৰ আৰু বিসৰ্গ
৩৬ ৷ বিসৰ্গ (5০9৭ ৪8ঢ)৮৪৮০ “8” ) (১)_-এক কথাতে কব পাৰি
অসমীয়া ভাষাত বিসৰ্গ (১) নাই। প্ৰাকৃতৰ সময়তে বিসৰ্গ বহু ঠাইত পূৰ্ব
স্বৰত বা পাছৰ ব্যঞ্জনত ভূক্ত হৈ লোপ হোৱাৰ প্রমাণ পোৱা যায়।
অসমীয়| ভাষাতে৷ সেইদৰে বিসৰ্গ লোপ পাইছে। কেৱল সেয়ে নহয়
বিসৰ্গস্থানীয় স্বৰ বা ব্যঞ্জন বৰ্ণও অনেক সময়ত অসমীয়া ভাষাত লোপ
হোৱা দেখ| যায়। যেনে-

সংস্কৃত প্ৰাকৃত অসমীয়া
দুৰ্বলঃ ( ০3% ) দুব্বলে দুবল!
তুঃখং ( 7311) ) দুক্‌খং দুখ। ইত্যাদি

বিসৰ্গ মানে “পৰিত্যাগ” ( অর্থাৎ স্‌ বা ৰ ত্যাগ )।

আমি ‘স’ ব| ‘ৰ’- ৰ জোৰে উচ্চাৰণ নকবি আমাৰ শ্বাস লাহে লাহে
উলিয়াই উচ্চাৰিত ধ্বনি শ্ৰুতিমধুৰ কৰিলে বিস্গৰ উচ্চাৰণ পাওঁ। কিন্তু
বাস্তৱিক পক্ষে বিসৰ্গ সংস্কৃত শব্দত হে দেখ৷ যায়; আন শৰ্দত বিসৰ্গ
নাথাকে ; যেনে--হুস্‌+ খম তৃঃখ ৷ পুৰণি অসমীয়াত বিসৰ্গ বা বিসৰ্গ স্থানীয়
বৰ্ণৰ অলপ ব্যৱহাৰ আছিল। যেনে--“যদি বোল| মই বন্ধুসৱক নকৰো
শোক, কিন্তু তাৰাৰ বিয়োগে তৃষ্চ পাইবো বুলি আপোনাকে শোক কৰে,
তাত সুন| £ জেন অনিত্য অস্থিৰ বিষয়সৱ সুখ তুষ্চ স্বভাৱে পুৰুষক শীত উষ্ণ
সুখ তুঞ্চ দেয়ি তেমনে ইষ্ট বিয়োগ-সঙঞ্জোগাদিয়ে| সুখ-ুঞ্ক দিব ঃ£ তাক সহন তুমি

৩৬ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

বীৰৰ উচিত হয়”--ভট্ট । সি যি হওক নহওক বৰ্তমান অসমীয়া দেশজ কথাত
তে| বিসৰ্গ নাইয়েই তাত বাদে সংস্কৃতৰপৰ৷ অহা বৰ্তমান অসমীয়া শব্দতে
অতি বিবল। তথাপি শেষোক্ত শব্দ কিছুমানৰপৰ৷ এতিয়াও বিসৰ্গ আতৰ৷
নাই। যেনে, অন্ত:কৰণ, প্রথমতঃ, অন্তঃপুৰ, ইত্যাদি।

আমি বিসৰ্গৰ উচ্চাৰণ প্রায় ‘ই'ব নিচিন| কৰে৷; যেনে--অন্তংকৰণ ( উ.
অন্তহ কৰণ )। বহুত ঠাইত ‘স'ৰ ঠাইত বিসৰ্গ হয়। তেনে ঠাইত ‘হ’ব
উচ্চাবণ আৰু পুষ্কৰ, বিস্ময় আদি শব্দৰ প্ৰাকৃত উচ্চাৰণ ( পুহ কব, বিহময় )
আদিব্পৰ৷ অসমীয়া ‘স'ৰ উচ্চাৰণ সম্বন্ধে আমাৰ উপৰোক্ত সিন্ধান্ত ( $ ৩৩ )
প্রমাণিত হয়।

৩৭ ৷ (ং₹) অনুস্বাৰ ( [3৪৯1 ॥ম৩। )--অনুস্বাৰৰ প্রকৃত সংস্কৃত উচ্চাৰণ
অসমীয়া ভাষাত নাই। তাৰ পৰিবৰ্তে ‘৬’ৰ ওচৰ৷|-ওচৰি উচ্চাৰণ এটিৰ
হে প্ৰচলন আছে। সংস্কৃত অনুমন্বাৰৰ উচ্চাৰণ অনুনাসিক বৰ্ণ “ম’ৰ অনুৰূপ ৷
‘ম’ৰ উচ্চাৰণ কৰৌতে আমাব ওঠ দুটা ক্ষস্তেকৰ নিমিত্তেহে লগ লাগে।
কিন্তু অনুস্বাৰবৰ উচ্চাৰণত ওঠ হুট। লগ নালাগে, কেৱল মাত বহুপৰলৈ
থাকে ৷ উদাহৰণ--সংস্কৃত--বনম্‌, ঘটম্‌ ; অসমীয়|--ৰঙচঙ ।

অনুস্বাৰ মানে “পাছৰ মাত ব| ধ্বনি”। আমি জানে৷ ($ ১৫)
আমাৰ শ্বাস কেৱল মুখেদি উলিয়ালে গুধা স্বৰ বা ব্যঞ্জন বৰ্ণ উচ্চাৰিত
হয়; শ্বাস নাকে-মুখে উলিয়ালে অনুনাসিকৰ ( চন্দ্ৰবিন্দুৰ ) উচ্চাৰণ হয়
আৰু তাক কেৱল নাকেদি উলিয়ালে নাসিক্য বৰ্ণ অর্থাৎ ঙ, ঞ, ন, ৭, ম
আৰু অনুস্বাৰ উচ্চাৰিত হয়। অনুনাসিক উচ্চাৰণ অর্থাৎ ‘’ব উচ্চাৰণ এটা
পৃথক ধ্বনি নহয়; ই স্বব বা বাঞ্জনৰ অংশ মাত্ৰ । কিন্তু নাসিক্য বা
অনুনাসিক বৰ্ণৰ স্মুকীয়া ধ্বনি আছে। অমুনাসিক উচ্চাবপ আৰু অনুনাসিক
বৰ্ণ একে নহয়। অনুনাসিক উচ্চাৰণ (*) চন্দ্ৰবিন্দুৰ দ্বাৰা দেখুওৱা
হয় আৰু অনুনাসিক বৰ্ণ দ্বাৰা ঙ, ঞ, ণ৭ ন, ম আৰু ং বুজুৱা হয়।
অনুনাসিক উচ্চাব৭ আন এটা বৰ্ণৰ অংশ আক অনুনাসিক বৰ্ণ এটা
পৃথক উচ্চাবণ থক| বৰ্ণ; যেনে--ই" = অনুনাসিক ( নাকেমুখে উচ্চাৰিত )
ই=স্উভয়ে এটা আখৰ; কিন্তু ইং=ই (এটা ধ্বনি )+‘ম্‌’ ব| ‘'ঙ’--ৰ
( এটা ধ্বনি )=ূটা আখৰ ৷ অনুস্বাৰৰ যে কেৱল এটা সুকীয়া ধ্বনি হে
আছে এনে নহয়, ই শ্বাস গোটাইখিনিকে অধিকাৰ কৰে। সেই দেখি
ই অকলে উচ্চাৰিত হব নোৱাৰে; আন ধ্বনিব পাছত হে ইয়াৰ উচ্চাৰণ

উচ্চাৰণ ৩৭

হয়। ই কেতিয়াও শব্দৰ আদিতে বহিব নোৱাৰে। সেই দেখি ইয়াৰ নাম,
‘অমুস্বাৰ’ ( অর্থাৎ পাচৰ স্বৰ বা ধ্বনি )।

৩৮ । অনুস্বাবব লক্ষণ সংস্কৃত, প্রাকৃত আৰু অসমীয়া ভাষাত মোটামুটি
ভাবে এনেকৈ দেখুৱাব পাৰি £--

স্থান সংস্কৃতত প্ৰাকৃতত অসমীয়াত

তনসপাশ_ স্সলা-স্সসসসস্স-সেস্টি দঅসংসী'দ <= লোশদণ-ভ-পভৱৱ প্জজয। বলমতেজ৮:--'স-ডোসযেস--এডঞ৮- পৰলজমিঙততচ-ত৭ ন দমণসমজঞাজভঞএ"_

১। শ, ব, স!অনুস্বাৰহয়৷৷ শ,ষ,স-ৰ আগৰ অন্ননাসিক ৷ সচয়াচৰ চন্জবিন্দু
আৰু ‘হ’ ৰ আগৰ বৰ্ণ অন্ম্বাৰ আৰু ‘হ’বৰ আগৰ ৷ বা তাৰ আগৰ বৰ্ণৰ
অনুনাসিক বৰ্ণ । তেনে বৰ্ণ অনুস্বথাৰ বা সেই | বৰ্গৰ অন্থনাগিক হয়।

শ্ৰেণীৰ অমন্ননাসিক বৰ্ণ হয়।
শেষৰ বিধত ‘হু’ গুচি ‘ঘ’ হয়।

২ । বৰ্গীয় বৰ্ণৰ | প্রান্নে সেই দ্বাৰ বা সেই সেই বৰি ৰ:

সেই বৰ্গৰ | অন্তনাণিক বৰ্ণ হয়।

আগত থকা অনু- অম্ননাসি
নাসিক বৰ্ণ। হুয়।

৩। অনুনাসিক | ৭, ন, বা| সচৰাচৰ গণ, ন, বাম হয়৷ | প্ৰায়ে অর্ধস্বৰ আৰু
বৰ্ণ, অরৰ্ধস্বৰ ব| | ম হয়। | কেতিয্বাবা ‘ম’ৰ আগত অন্ুস্বাৰ | '্বৰৰ আগত চন্দ্ৰবিন্দু
স্বৰৰ আগৰ অ্ন- | আৰু স্বৰৰ আগত ‘এ’ হয়। | হুয় আৰু অতিৰিক্ষ
নাপিক বৰ্ণ । | স্থৰৰ লোপ হয়।
উদ্বাহৰণ-- সংস্কৃত প্ৰাকৃত অসমীয়।

(১) । বংশ: বংসো বীহু।
সিংহ সিংহো! বা পসিংজ্যেো সিংহ বা সিঙ্ঘ।
(২)। পদ্কঃ পংকো| বা পঙ্ষে৷ পেঁক।
মুঞ্চ মঞ্চহি মূচ।
পঙ্ক্ৰিঃ পস্তি পা্ধি বা পাতি।
কম্পিতং কংপিঅ , কঁপা।
পঞ্চ পংচ পাচ।৷
চণ্ডালঃ চংডাল টচ্ড়ান
সংস্থৃত্য সংভালি চভভালি।
সম্ভৱতি সংভৱে সত্ভৱে।

সংস্কৃত প্ৰাকৃত অসমীয়

হে হংজে ইঞে বা! ইয়ে বা ইএ।
(৩)। পুণ্যম্‌ পুন্নাং, পুত্নং পুণ, পুণ্য।

কুমাৰ কুমালে, কুমলে কৌঞ্ৰ, কৌোৱৰ

স্থানে থানে ঠাই, থানে ।
কেতিয়াবা এই নিয়মৰ ব্যতিক্ৰমে| ঘটে; যেনে,

ষড়বিংশতি ছব্বীস! ছাব্বিশ ।

লগা লগ্‌গা লাগ৷, লগ! ৷

লুষ্ঠিতা লুটিঙ৷ লুটিৱ| ৷

মন্ততে ম্‌ন্নই মানে ৷

সংতাৰ সঁতাৰ সীতৰ ৷

পংচাৰযত্নিত্বা সংচাৰি সঞ্চাৰি ।

বন্ধা! বঞ্ বাই বাজ|, বজ! ৷

বাঞ্ব| জজ্‌্বা| জজ, ইত্যাদি।

৩৯ । উপৰোক্ত ($ ৩৮ ) নিয়ম আৰু উদাহৰণৰপৰ৷ জানিব পাৰি যে
সংস্কৃতৰপৰ| অসমীয়ালৈ আহৌতে শব্দবিলাক ক্ৰমাৎ অনুনাসিক বৰ্ণহীন হৈ
আহিছে। সংস্কৃত শব্দৰ অনুনাসিক বৰ্ণ সাধাৰণতঃ প্রাকৃতত অনুস্বাৰ
আৰু অসমীয়াত চন্দ্রবিন্দুত পৰিণত হয়। যেনে--বৈ. বংকু, স- বক্ৰং প্র.
বংকং, পুৰণি অ. বন্ধ, অ. বেঁকা; বৈ. সঁচা, স. সত্যম্‌, প্রা. সচ্চং, পু, অ.-- সঞ্চা,
অ. সঁচা, ইত্যাদি। কিন্তু ওপৰত কোৱামতে অসমীয়া ভাষাত সংস্কৃতৰপৰ৷
অহ! শব্দ অনুনাসিক বৰ্ণবিহীন হলেও দেশজ শব্দৰ বিষয়ে তেনে নহয়। বহু
দেশজ অসমীয়া| শব্দত্ত আৰু ধ্বন্যাত্মক ( 0:08000800120610 ) শব্দত অনুস্বাৰ
বহুল পৰিমাণে দেখা যায়; যেনে--ফাইডাং ( কছাৰী, ফাইডাং ০ ০০০০০ ),
দলং ( কছাবী. দলং, গাবে৷--জলং চ17৭66 ), টিংৰি ( ডফল।---টিংৰি 50০6০] ),
চাংমাই ( আহোম--চাংমাই ০০০). ), ধলং পলং, খচং মচং, ইত্যাদি।

11

তৃতীয় আধ্য৷

সন্ধি প্ৰকৰণ ( 90002025 8202, ০£ [60068 00 €60.0800 )

৪০ । সন্ধি (}ঃ00)}0010 ০00}]0801। 0{ 900089 )--ওচৰ।!- ওচৰি
তুই বৰ্ণৰ মিলন ( €002}0010 ০০00011188101}) ) বা স্বল্লায়াসসাধ্য উচ্চাবণ
উপযোগী মিলনৰ নাম সন্ধি৷ অসমীয়া বাকৰণত যিবিলাক সন্ধিৰ নিয়ম
দেখা| যায় সেইবিলাক বাস্তৱিকে সংস্কৃতত খাটে। সংস্কৃতৰপৰ৷ লৰচৰ
নোহোৱাকৈ অহা অসমীয় অৰ্থাৎ “ততসম” ({$ ২১০) শব্দত সংস্কৃত নিয়ম
ৰক্ষা কৰ| হইয়। “তন্তৱ” বা “দেশজ” শব্দত এই নিয়ম নাখাটে । কিন্তু
সংস্কৃত বা প্রাকৃতৰপৰা অসমীয়ালৈ শব্দ সিদ্ধ কৰি আনোতে অসমীয়|
সন্ধিৰ নিয়মে শব্দ গঠিত কৰ| হয়। অসমীয় সন্বিৰ নিয়ম বহুত তন্তৱ
আৰু দেশজ শব্দতেো খাটে। এই কাৰণে অসমীয়া শব্দৰ গঠন আৰু বিশেষত
জানিব খুজিলে অসমীয়া| সন্ধিৰ নিয়ম জন| উচিত।

৪১। €৭ আৰু ৰবদ্ধি--সন্ধিৰ কিছুমান নিয়মে গুণ আৰু বৃদ্ধি হয়।
গুণ বুলিলে সাধাবণ স্বৰৰ আগত এটা ‘অ’ যোগ কৰ| বুঙ্জায় ; যেনে--
অ+ই (বান্গ)=এ: অ+ুউ (বা উ)=ও; অৰ+খ৷ (বা স্ণ)সঅৰ,।
এইদৰে ‘ই’ ব| ‘স্ট’ৰ ঠাইত ‘এ’, ‘উ’ বা ‘উ’ৰ ঠাইত ‘ও’ আৰু "*4’ (্ণু )ৰ
ঠাইত অব, হোৱাৰ নাম গুণ । বৃদ্ধি বুলিলে সাধাৰণ স্বৰ আগত এট!
‘অ!’ যোগ হোৱা বুজায় ; যেনে--আ৷+ ই (বাঙ্ট)=এঞ আৰ+উ (বাউ)=
ও, আৰ+খ৷ (বা ল্ধ)=আৰ, বা অ+এল=এ, অ+ও=ওঁ, অ+অৰ =
আৰ. ৷ এইদৰে ‘ই’ ব| 'ষ্ট’-ৰ ঠাইত এঁ, উ বা উ-ৰ ঠাইত ওঁ আৰু ‘খ’-ৰ
ঠাইত আৰব. হোৱাৰ নাম বৃদ্ধি। ‘অ’টে| নিজেই গুণ স্বৰ আৰু ইয়াৰ বৃদ্ধি
হে হ’ব পাবে।

৪২ । স্বৰৰ সম্বন্ধ ( 0008] 76130005 0%% ৮০৮৫০]15 )-_'একে স্থান
ব| অঙ্গৰপৰ| ওলোৱা সাধাৰণ স্বৰ বা যুক্তস্বৰক ( 01003008-ক ) “সবৰ্ণ ”>
বা একে বকম স্বৰ বোলে; যথ৷|--ই, কী, এ, এ, এই কেইটা সবৰ্ণ। ভিন

১। “তুল্যাস্যপ্ৰমত্বং সবৰ্ণম্‌"। পাণিনি ১1১৷৯

8০ অসমায়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতৰ্ব

ভিন অঙ্গখৰপৰ৷ ওলোৱ| স্বৰথ নাম “অসবৰ্ণ” বা ভিন্ন ৰকম বৰ্ণ; যথ৷|--অ,
উ, এ এই কেইটা! পৰস্পৰ অসবৰ্ণ ৷

আমি ওপৰত ($ ৩৪ ) পাই আহিছে৷ যে জিহ্বামূলীয় ‘অ’, ‘আ’ ভিন্ন
সকলে| অঙ্গৰপৰ| ওলোৱ| সকলে। স্বৰৰ অনুবপ ( ০০৪%০৪৫৮০ ) অর্ধব্বৰ ৮ম
আৰু ৯ম ঘৰত দিয়া| আছে; যেনে--ই, ষ্ী, এ, এ ইহঁতৰ অনুৰূপ অর্ধব্বৰ
'য়’; উ, উ, ও ও ইহঁতৰ অনুবপ অৰ্ধস্বৰ ‘র’ আৰু ‘খ’'-ৰ অনুৰূপ
অৰ্ধ্বৰ ‘ৰ’। নিম্মলিখিত তালিকাত উপবোক্ত গুণৰ্বন্ধিৰ আৰু স্বৰব সম্বন্ধ
দেখুওৱা ই’ল।

সাধাৰণতঃ গুণ বা বৃদ্ধি বুলিলে সাধাৰণ স্বৰ্ব গুণ বা বৃদ্ধি বুজিব লাগে।

(ক) সংস্কৃত স্বৰ সন্ধি (০০৮৮;০৪৮১০০, ০£ ৬০৮৩৪ )

৪৩ | সদ্ধিৰ নিয়মত এটা শৰ্দব অন্ত্যস্বৰ আৰু আন এট শব্দৰ আদি
স্বৰৰ মিলনৰ কথাহে আমি কম। সাধাৰণ হস্ব বা দীৰ্ঘ স্বৰ পাছত
সাধাৰণ ইম্ব বা দীৰ্ঘ সবৰ্ণস্বৰ থাকিলে উভয়ে মিলি এটা দীৰ্ঘ হয়; যেনে--
সৰ্ব্বস্য + অস্ত = সৰ্ব্বস্বান্ত, পৱিত্ৰ + আত্ম৷ = পৱিত্ৰাত্মা, মহ + আশয় = মহাশয়,
গিবি + ইন্দ্ৰ = গিৰীন্দ্ৰ, পৰি + দীক্ষা = পৰীক্ষা, সতী + সীশ= সতীশ, লঘু +
উৎসৱ = লঘূংসৱ, ভূ + উৰ্ধ = তূৰ্ষ্য পিতৃ-+ ধ্ষণ = পিতৃগণ, ইত্যাদি।

৪8৪ । ‘অ’ ব| ‘আ’-ৰ পাছত সাধাৰণ হুস্ব ব| দীৰ্ঘ অসবৰ্ণ থাকিলে
উভয়ৰ সংযোগত পৰবৰ্তা অসবৰ্ণৰ গুণ হয়; আৰু ‘অ’ বা ‘অআ’-ৰ পাছত
গুণ বা বৃদ্ধি স্বৰ থাকিলে উভয়ৰ মিলনত শেষোক্ত স্বৰৰ বৃদ্ধি হয়।
যেনে--কামৰূপ + সীশ্বৰ = কামৰূপেশ্বৰ, মহ! + টীশ =মহেশ, নীল + উৎপল =

১। ব্াস্তত্বিকে ‘অ’টে| কাৰে| গুণ নহয়।

সন্ধি প্ৰকৰণ ৪১

নীলোত্পল, মহ! + খবি== মহধি, জন + এক = জনৈক, তথ৷ + এবচ = তথৈবচ,
মহা + ওষধি = মহোষধি, মহ! + এঁৰাৱত = মহৈৰাৱত, ইত্যাদি।

৪৫ । অ, আ! ভিন্ন সাধাৰণ স্বৰ অৰ্থাৎ ই, সঙ্গী, উ, উ, খ, স্ব, কোনো৷
অসবৰ্ণৰ আগত থাকিলে সিহঁত ব্ব স্ব অন্থৰূপ অর্ধস্বৰত পৰিণত হয়; যেনে
---ইতি + আদি = ইত্যাদি, নদী + অদ্বূ== নতাম্বু, বধু + আদেশ = বধ্বাদেশ,
স্ম+ অল্প = স্বল্ন৷ অনু + এষণ = অন্বেষণ, পিতৃ+" আলয় = পিত্ৰালয়, ইত্যাদি।

৪৬ ৷ স্বৰবৰ্ণ পাছত থাকিলে গুণস্বৰ ‘এ’ আৰু ‘ও'ৰ ঠাইত যথাক্ৰমে
‘অয়’ আৰু ‘অৱ’ আৰু বৃদ্ধিব্বৰ ‘এঁ’ আৰু ‘ও’-ৰ ঠাইত যথাক্ৰমে ‘আয়’ আৰু
‘আৱ’ হয়। যেনে--শে + অন = শয়ন, পো৷ + ইত্ৰ= পৱিত্ৰ, নৈ + এক = নায়ক,
পৌ + অক = পাৱক, ইত্যাদি।

(খ) সংস্কৃত ব্যঞ্জন সন্ধি ( €€000৮2,8083012, ০% (১0১8017,8572218 )

৪৭ ৷ কোনে কোমল বা! বগীয় সম্বাবনাদঘোষ বৰ্ণৰ আগত বগীয়
বিবাৰশ্বাসাঘোষ বৰ্ণ থাকিলে সি সেই বৰ্গৰ সম্বাবনাদঘোষৰ অল্পপ্ৰাণ বৰ্ণত
পৰিণত হয়। যেনে--জগত + ন্টশ = জগদীশ, ভবিষ্যৎ + বক্ত৷ = ভবিষ্যদ্ধক্তুগ,
জগত + জীৱন == জগজ্জীৱন, ইত্যাদি । উলটি বিবাৰশ্বাসাঘোষ বৰ্ণৰ আগত ‘দ’
থাকিলে সি সেই বৰ্গৰ বিবাৰ্শ্বাসাঘোষৰ অল্পপ্ৰাণ হয়। যেনে--বিপদ্‌ + চয়
= বিপচ্চয়, তদ্‌ + ছবি = তচ্ছবি, ইত্যাদি। বিবাৰ্শ্বাসাঘোষৰ পাছত ‘ত’
থাকিলে প্রথমটে৷ পৰবতা বৰ্ণৰ বৰ্গৰ অন্পঞ্রাণ হয়। যেনে--মহৎত + ছত্ৰ =
মহচ্ছত্ৰ, জগত + চক্ৰ = জগচ্চক্ৰ, ইত্যাদি।

৪৮ । শেষৰ বৰ্ণটো অনুনাসিক হলে প্রথমটে। নিজ বৰ্গৰ অনুনাসিক হয়
আৰু বগীয় বৰ্ণ নাথাকিলে অনুস্বাৰ (ং ) হয়। যেনে---তদ্‌ + মাত্ৰ = তন্মাত্ৰ,
বাক্‌ + ময় = বাজ্ময়, দন্‌ + শন = দংশন, ইত্যাদি। কিন্তু ‘চ’ বা ‘জ’ব পাছত
‘ন’ থাকিলে ‘ন’ঢৌ| মাত্ৰ ‘ঞ’ হয়; যেনে--যাচ্‌+না =যাচ্‌ঞা, বাজ + নী =
ৰাজী, ইত্যাদি। বগীয় বৰ্ণৰ আগত ‘ম’ থাকিলেও সি সেই পৰৱৰ্তী বৰ্ণৰ বৰ্গৰ
অনুনাসিক হয়। যেনে--সম্-- কল্প = সম্বল্প, ইত্যাদি ৷

৪৯ ৷ ‘ত’ আৰু ‘দ’ব পাছত ‘শ’ থাকিলে উভয়ে মিলি ‘চ্ছ', ‘হ’ থাকিলে
‘দ্ধ' আৰু ‘ল’ থাকিলে প্ল' হয়। যেনে---তদ্‌ + শব্দ = তচ্ছৰা, তদ্‌ + হেতু =
তদ্ধেতু, তদ্‌ + লিপি = তল্লিপি, ইত্যাদি ।

৫০ । চ, ছ পাছত থাকিলে বিসৰ্গব ঠাইত শ; ট, ঠ পাছত থাকিলে ‘য’

ত

৪১ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

আৰু ত, থ পাছত থাকিলে ‘স’ হইয়। যেনে--নিঃ + চিন্ত = নিশ্চিন্ত,
ধনুঃ + টঙ্কাব = ধনুষ্ট্কাব, মনঃ+ তাপ = মনস্তাপ, ইত্যাদি।

৫১। ক, খ, প, ফ পাছত থাকিলে ইকাব বা উকাবৰ পাছত থকা
বিসৰ্গৰ ঠাইত ‘ষ’ হয়। যেনে--নিঃ+ কণ্টক = নিষ্চণ্টক, নিঃ + পাপ =
নিষ্পাপ, ইত্যাদি।

৫২ । ‘অ’ বা সন্বাবনাদঘোষ বৰ্ণৰ আগত থক! “অস্‌”ৰ ঠাইত ‘ও’ হয়;
যেনে---মনস্‌ + ইৰ = মনোহৰ, বজস্‌ + গুণ = ৰজোগুণ, ইত্যাদি।

৫৩। অ, আ| ভিন্ন স্বৰৰ পাছত থক! ‘স’, স্বৰবৰ্ণ বা ‘ব’ ভিন্ন সম্বাবনাদঘোষ
বৰ্ণৰ আগত বহিলে সি ‘ৰ’ হয়; যেনে--ছুস্‌ +" মতি = দুর্মতি, নিস+ আকাৰ
= নিৰাকাৰ, ইত্যাদি ।

৫৪। গত্ব (€08286 ০1 ৭০০৮৪] ॥ঃ [০ ৫৩৫৮০৮০৮৪] 72 )

খা, ব, য, এই তিনি বৰ্ণুৰ পাছত থক৷| ‘ন’, “স্বৰবৰ্ণ, ণ, ম, য, আৰু ‘ৱ’”
ৰ আগত বহিলে ‘ণ' হয়। ‘ন’ আৰু ‘খ৷, ৰ, ষ’ৰ মাজত স্বৰবৰ্ণ, ক্ব্গ,
পৰবৰ্গ, য, ৱ, হ আৰু অনুস্বাৰ থাকিলেও ‘ন’টে৷ ‘গপ’ হয়। ‘ন’ টবৰ্গৰ লগত
যোগ হলেও ‘৭’ হয়। কিন্তু অসমীয়া শব্দত এইবিলাক নিয়ম সদায় মানা
নহয়। যেনে--বমৰমনি, ৰহন, ইত্যাদি।

৫৫ ৷ যত্ব (০6586 ০8 ৫০০৪] 5 ০৩7৩০7৪] ৪)

' অ, অ৷ ভিন্ন স্বৰ, ‘ক’ আৰু ‘ৰ’-ব পাছত থক! পদমধ্যস্থিত ‘স’ ‘ষ’
হয়। ‘ট, ঠাৱ লগত যোগ হলেও ‘স’ ‘ষ’ হয়। দেশজ ব| তন্তৱ ($ ২১৭)
অসমীয়া শব্দত এই নিয়ম সদায় ৰক্ষা কৰ| নহয়। যেনে--ইসাদ (জ্ঞ1০৷৪৪৪) ।

গ) পালি সন্ধি-

৫৬ । পালি আৰু প্ৰাকৃত সন্ধি দিয়াব আৱশ্যকত৷ নাথাকিলেও অসমীয়৷
সঞ্ধিব নিয়ম বুজিবলৈ অলপ সহজ হ’ব ভাবি সংক্ষেপে পালি আকু প্ৰাকৃত
সন্ধিৰ অলপ আভাস দিলেঁ৷।

সবৰ্ণৰ পাছত সবণ থাকিলে--

(ক) এট! ব্বৰৰ লোপ হয়; বযেনে--নখিস্ুন+ অখি=স্ন “+ অস্তি

ত তাৰ চহ

১। 1৮৯০০003)91]0'5 ৮8]] গ্ো8810)03848, €০1060 2) ঢলা, পিঁ3৩০৷,

সন্ধি প্ৰকৰণ ৪৩

(15300) ; বাজাসি = বাজ৷ + অসি (0000 ৪ 9) : মূলক্তসিবন্‌ = মূলন্‌ +
তু + উসিৰন্‌ (৪ £006, }]৷৷৷5-}[})05 27355 ) ; নেখনাগতা = নে + এখ + নাগত৷
(0062).7000 ]}3দা06 ৪আ0া1৮০০ ৪৮ 803} 12126) ; অধমোমক = অপমে৷+
ওমক ( 16, 10.610 ) ; যোহন্‌ = যো+ অহন্‌ (], ড}!০); চত্তাৰোমে=
চত্তাৰে| +" ইমে ( 00696 1০% ) ; অথোপপতি = অথে। + উপপতি ( 3৪08],
2 }81810000 ) ; জিন বুদ্ধিতি= জিন + বুদ্ধো+ ইতি ( ]}0.%-- ট0৭৭8৮৪,
10 15 9৪19) ; ইত্যাদি ।

(খ) কেতিয়াবা উভয়ে মিলি দীৰ্ঘ হয়, যেনে--তত্ৰাৰিৰতিস্তত্ৰ+
অবিৰতি ( 8৮63 }1685016 80609 )। মহাদানন্দস সামীতি = মহ। + দানন্ +
দস্সামি + ইতি ( ] স্ষা]] 21৮০ 086 2768 210, (005 }}6 5৪19৭ ) ।

৫৭ । ‘ই’ব পাছত ‘উ’ ব| ‘এ’ থাকিলে, নাইব৷ ‘ই’ বা| ‘এ’ব পাছত
‘অ’ থাকিলে---

(ক) ‘ই' বা ‘এ’ৰ ঠাইত গয়’ হয়। যেনে--জননিধুযুদধি = জলনিধি +
উদধি ( 9০৪, ০০০৪০ ) ; ইত্যাদি =ইতি + আদি (১০ 7৮6677800188 ) ;
অন্তৰিয্যান্যান্তবন্‌ = অন্তৰিয্যানি + অন্তৰন্‌ ( 31%) 00206 88177062}, 10011 ) ;
ত্যস্সপহিলাহোস্তি = তে + অস্সপহিলাহোত্তি ( 00696 102}1065 }}8৮০ 10667)
1]20৮69, 0%%, 0৮ ৮), 00056 ])261501095 ) ।

(খ) ‘অ’ বা ‘উ’ আগত থাকিলে এনে পৰিবৰ্তন নহয়। যেনে---
সোতিন্দৰে= সোত + ইন্দ্ৰে ( 0%89:,. ০{ }2681206 ) $; সঙ্ঘন্‌ তস্‌সোৰসন্‌ =
সঙজ্ঘন্‌ তসৃস + ওৰসন্‌ ( }}195 ০ছা 501, 06 গে00]} ) ; তথেতিতন = তথ্৷
এতিতন্‌ (৮০০০৪ ৪০৮06 ) ; চক্‌ুখুন্দ্ৰে= চক্‌খু + ইন্দ্ৰে (826 ি০৷]৮ে
০ 912]}, ০ ০%০ ) ; সাধুতি = সাধু + ইতি ( ৪009, 1015 ) ; ইত্যাদি ৷

৫৮ ৷ ‘ড'ৰ পাছত ‘অ’ ব৷ ‘এ’ থাকিলে বা ‘ও’ৰ পাছত ‘অ’ থাকিলে--

(ক) ‘উ’ ব| ‘ওৰ ঠাইত ধ‘্র’' হয়। যেনে--ধাত্বস্তসূস = ধাতু +
অন্তস্‌স (৮০ 0806 904.008 3 £০০৮); ৱত্তেথ বিহিতম্‌ = ৱন্ত, + এখ + বিহিতং
( 18054, }2£06391005 ৪16 ৪0]104922০0 10 0015 218০6 ) ; স্বাহন্‌ = সো৷+
অহন্‌ (10015 ৩0500, 1 ) ; ইত্যাদি।

(খ) ‘'উ’ বা ৰ আগত আ ধাৰিলেওই নিমি নামতি কিন্তু
‘অ'ৰ ঠাইত ‘অ’ হলে খাটে। যেনে--সিতুদক।==সিত + উদকা ('ালড
ভাঞণ্ৈৈও্‌) ; সংখ্যম্নোপেতি = সংখ্যন্‌ + ন + উপেতি (60.65 2300 10300 0020.৮৩1) ;

৪৪ অসমীয়া| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

সন্সেদজোপপাতিক। = সন্সেদজ৷ + ওপপাতিকা ( ৮%0080০60 ৮%/ 00%,
% ৪& ৬150]6 ৮০৭% ) ; মাৱচা = মা + উচ! ( 9৪% 1008 ) ; ইত্যাদি ।

(ঘ) প্ৰাকৃত সন্ধি

৫৯ ৷ সংস্কৃত সন্ধি বিকল্পে প্রাকৃততে| হয়” ; যেনে--ৱাসেসী,
ৱাসঙ্গসী = ব্যাস + খবিঃ ; ৱিসমায়ৱো, ৱিসমআয়ৱে৷=ৱিসম+ আতপঃ;
দহীসৰে৷, দহিটসৰে| = দধি + কীশ্বৰৰ ; সাউঅয়ম্‌ সাউউঅয়ম্‌ = স্বাছ + উদকম্‌;
কাহী, কাহিই=কৰিষ্বৃতি; বীও, বিইইও =দ্বিতীয়ঃ, ইত্যাদি।

৬৭০ । ইবৰ্ণ বা উবৰ্ণৰ পাছত অসবৰ্ণ থাকিলে সঙন্ধি নহয়ং ; যেনে--
বংদামি অজ্জৱইবং=বদ্দে আৰর্যৱজ্ৰম্‌ ; দনুইন্দ্ৰ কহিবলিত্তে৷ =দহজেজ্র
ৰুধিৰলিণ্তঃ ; নহগ্রহাৱলিঅকৰুণে৷ = নথপ্রৰভাৱল্যৰুণঃ ; সম্বাবহুঅৱতঢ়ো৷ =
সন্ধাৱন্ধধগৃঢ়ং; ইত্যাদি। কেতিয়াৰ! হয়, যেনে--পুহৱীসে৷ = পৃথিৱী + ষীশঃ ।

৬১ ৷ একাৰ বা ওকাৰ্বব পাছত স্বৰ থাকিলে সন্ধি নহয়০ ; যেনে--
বহুআই নহুল্লিহনে অৰম্ধমৃতিএ কঞ্চ' অং অংগে =বধ্বা নখোল্লিখন আবয্নত্যাঃ
কঞ্চ কং অঙ্গে; অহেো| অচ্ছৰিঅং =অহে| আশ্চৰ্য্যং ইত্যাদি। কেতিয়াবা
হয়, যেনে--অখালোঅণতৰল৷| = অৰ্থালোকনতৰল! ।

৬২ | ব্যঞ্জন-সম্পক্ত ব্বৰৰ ব্যঞ্জন লোপ হলে তাক উদ্বত্ত ব্বৰ বোলে।
স্বব্ব পাছত উদ্ধত্ত স্বৰ থাকিলে সাধাৰণতঃ সন্ধি নহয়? ; যেনে--গম্ধউডিম্‌
কুণম্‌তি = গন্ধপুটিম্‌ কুৱ'স্তি ; নিসাঅৰে| =নিশাকৰঃ, নিশাচৰোৱা ; নিসিঅৰো =
নিশিচৰঃ ; ৰঅনীঅৰে| = ৰজনীচৰঃ, ৰজনীকৰোৱা ; মনুঅত্তম্‌ =মনুজত্বম্‌।
কেতিয়াবা বিকল্লে হয়। যেনে--কুম্ভআৰে৷, কম্ভাৰে| = কুম্ভকাৰ, স্মুউৰিসো,
স্থৃৰিসোে৷ = স্বুপুৰুষঃ । কেতিয়াবা সন্ধি হয় ; যেনে--"চৰকাও = চক্ৰবাকঃ ৷

৬৩ ৷ তি আদি বিভক্তিৰ স্বৰৰ পাছত থক। স্বৰৰ সন্ধি নহয়ণ ; যেনে---
হই ইহ.==ভৱতি ইহ। প্ৰাকৃত ব্যঞ্জন সন্ধিৰ নিয়ম ইয়াত দিবলৈ ঠাই নাই।
স্বৰ বিকৃতিৰ নিয়মত অলপ আভাস পোৱা যাব।

১। *“পদ্য্োঃ মন্ধিব1" |--হেমচ. ১।৫
২ | “ন যুৱ্ণস্তাপ্তে”। | -হেমচ, ১৬
৩ । “এদোতোঃ স্বৰে” ।--হেমচ. ১৷।৭
৪ “স্বৰস্তোদ্বত্তে’ | হেয়চ, ১৮

€ । “ত্যাদেঃ” '1(-_ হেমচ. ১৯

সন্ধি প্ৰকৰণ 8৪৫

(৬) অসমীয়| স্বৰসন্ধি

৬৪ । অসমীয়া সন্ধিৰ বিন্ধৃত নিয়ম দিয়| অসম্ভৱ। তলত কেইটিমান
নিয়ম দিয়| হ’ল। তাৰপৰ৷ অসমীয়। শব্দ সংস্কৃত আৰু প্রাকৃতৰপৰ| কেনেকৈ
নামি আহিছে তাৰ অলপ আভাস পোৱা যাব। বহুত ঠাইত সন্ধি নহয়।
বৈদিক সংস্কৃত আৰু প্রাকৃততেো৷ তেনে। সংস্কৃতত সন্ধি বুলিলে যি বৃজ্তায়
অসমীয়াতে| সন্ধিৰ অর্থ ঠিক তেনে বুলি ধৰিলে ভুল হ’ব। কিন্তু কোনে৷
কোনে! ঠাইত অসমীয়া সন্ধি যে হয় তাত সন্দেহ নাই।

৬৫। অ, আ, বা এ পাছত থাকিলে ই, ঙ্গ, এ এওঁ, খ’-ৰ পাছত
বিকল্পে য়’ আৰু উ, উ, ও, ওঁ-ৰ পাছত বিকলর্পে ‘ৱ’ আগম হয়। যেনে--
হাবি + অনি =হাবিয়নি; দি-+আম্দিঅআ, দিয়া; পিতৃ+এসপিতৃএঞ,
পিতৃয়ে ; মালৈ + এৰে = মালৈয়েৰে, মালৈএবে, মালৈৰে; উলূ +অনি=
উলূৱনি; শে"|+ অতী= শোৱতী; কৰে| + আ.=মকৰোৱা; কপৌ+ এ=
কপৌএ, কপৌৱে; কুূ-+আলস্কৃৱা (প্ৰ, কৃআ৷, স. কূপ ); গাওঁ + অলীয়৷
= গাঁৱলীয়া, গাৱলীআ৷; জী + আ=জীআ|, জীয়া; দি-+- এক লস দিয়েক, ইত্যাদি।
কেতিয়াবা ‘আ’ৰ পাছতে৷ ‘ৱ’ হয়, যেনে--খ৷ + অনস্জখাৱন্‌ ; খা + অৰীয়া
= খাৱৰীয়া৷ ৷ ‘অ’ৰ পাচতে৷| ‘বৰ’ হয়। যেনে, ল-+ অৰীয়া = লৱৰীয়৷ ।

মূল--বৈদিকতে| কেতিয়াবা স্বৰৰ আগত থাকিলে ই, ঙ্গঁ, ৰ ঠাইত হইয়
আৰু উ, উ, ৰ ঠাইত উৱ হয়। যেনে--ধী+ এস ধিয়ে ( খক ); ভৃ+ই
=ভুৱি ( খক ); যু-যু-- এ যুযুৱে ( খক ); ইত্যাদি।

(ক) কেতিয়াব৷ শব্দৰ অন্তত অকলে থক৷ ‘ই’ বা ‘ওৰ পাছত এ
বা ও থাকিলে বিকল্পে ‘ইগ’ৰ ঠাইত ‘য়’ আৰু ‘ও’ৰ ঠাইত ‘ৱ’ হয়।
যেনে--মই + ও = ময়ো, মইও ; তই + এ==তয়ে, তইএ; ছুই += দুয়ো,
দুইও; তেওঁ + এই = তেঁৱেই, তেওঁএই ; গাই + এৰে = গায়েৰে, গাইএৰবে;
নাও + এ= নাৱে, নাওএ ; নাও + এৰে = নাৱেৰে, নাওএৰে ; নাও + ও = নাৱো৷,
নাওও ।

(খ) কেত্য়াবা আকে। ব্যঞ্জন বৰ্ণৰ আগত থক৷ ‘অ’ বা ‘এ’ পিচত
থাকিলে স্বৰবৰ্ণৰ পিচত উক্ত ‘অ’ আৰু ‘এ’ৰ লোপ হয়। যেনে--
ছৈ -+ অক্‌ =ছইক, ছৈ + এৰে = ছইৰে, ছৈএৰে ; গাই + অৰ =গাইৰ, গাই-+
এদি =গাইদি, গায়েদি; লাউ + অত = লাউত, লাউ + এৰে = লাউৰে, লাউৱেৰে,
লাউএৰে; ডুবে + অকৃ =ডুবেক, ডুবে+ এদি = ডুবেদি; বাছলি -- এবে =

৪৬ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

বাহলিৰে, বাছলিয়েৰে, বাছ্লিএৰে ; খালৈ + এদি = খালৈদি, খালৈয়েদি;
গাৰে + অৰ = গাৰোৰ, গাৰে! + এবে =গাৰোৰে ; শিৱ + অক = শিৱক, শিৱ
+ এদি = শিৱেদি ; লত৷| + অত =লতাত ; ইত্যাদি।

৬৬ ৷ অ বা| আ’ৰ পাচত অ ব৷ অ| থাকিলে উভয়ে মিলি কেতিয়াব৷
আ৷ হয়। যেনে-- কঠ + অল = কঠাল, প্রা, কংটঅহলে, স. কণ্টকফলং;
হিঅ + অ =হিয়া ( হিঅ৷ =হিয়া৷ 8 ৬৫ ), প্রা, হিঅঅং, স. হৃদয়ং ; পূজ| +
আৰি স=পৃূজ্সাৰি, প্রৰা, পূজআলিএ, স. পূজাকাৰিকঃ; চাক +অ=সচাক৷ বা
চক -+অসচক৷, প্ৰা. চকঅং, স. চক্ৰকম্‌ ; চন্ম+আপল অৰ্থাৎ চাম-+ আৰ =
চামাৰ ব| চম + আৰ = চমাৰ, ম|৷, প্র৷. চস্মআলে, স. চৰ্মকাৰঃ; চ-+ আৰি্=
চাৰি, প্র৷- চআৰি, স. চত্বাৰি; কম্ম+ আল অর্থাৎ কাম + আৰ = কামাৰ বা কম
+ আৰ = কমাৰ, মা. প্রা. কমন্মমালে--স. কৰ্মকাবঃ; ইত্যাদি। সম্বন্ধ
সাধাৰণতঃ অসমীয়াত এই সন্ধি নহয়; যেনে--ৰঙা| + আচু (769 ০০]000650
১৪৮0 ); দ-+অটা ( ৭০০]) 006862001804, }2]}১6 ), ইত্যাদি । বৈদিকতে৷|
বহুত ঠাইত এই সন্ধি নহয়১, যেনে - মনীষা! অগ্নিঃ ( স্বক ), মনীয৷ এভিঃ
(যাক ) । প্রাকৃতত বিকল্লে হয় বুলি আগেয়ে কোৱা হৈছে।

৬৭ । ই’ বা প্ৰ’ব পাচত ‘ই’ বা পষ্ট’ থাকিলে উভয়ে মিলি কেতিয়াবা
'ই’ বা ‘্’ হয়। যেনে--পি-+ ইব =পিব; জী ইব=জীব; ইত্যাদি।
অসমীয়াত এই সন্ধি অতি বিৰল। সম্বন্ধ ৷---বৈদিকতে| অনেক ঠাইত এই
সন্ধি নহয়। যেনে--অমী ইতি (২); হৰীইব (খক)।

৬৮ | উ বা উ-ৰ পাচত উ বা উ থাকিলে উভয়ে মিলি কেতিয়াবা উ বা
উ হয়। যেনে--দুণা!='তু+ উণা, মা. প্রা, তুউণএ, স. দ্বিগুণকঃ। এই
সন্ধিও অতি বিৰল। সম্বন্ধ ।--বৈদিকতে| এই সন্ধি বহুত ঠাইত নহয়ং ।
যেনে--ৱীলূ উত (২. ), স্মুউর্দ্ধং ( খক ), স্ুউতয়ঃ ( খক ) |

৬৯ । ‘অ'ব পাচত ই বা ষ্টা থাকিলে উভয়ে মিলি সাধাৰণতঃ
বিকল্পে ‘এ’ হয়। কেতিয়াবা ‘অ’ বা ‘এ’ হয়; যেনে--ক + ই=কৈ,
কই বা কে, প্রা. কই, কৰি, স. কৃত্বা; ল--ইস=লৈ, লই, প্রা, লই, স, লৰূ ;
গ + ইল =গৈল, ব৷ গ’ল, প্র৷া" গইলএ, গমিদএ, স, গতঃ (গমিতঃ );
ন+ ন =নি, নই, প্ৰা. পঙ্টঁ, স. নদী; পৰ ই= পই, পে, প্রা. পই, ' স.

১, ২। ট3০০06]])= ৬৫০1০ মযআেো3৯410200934, $ 18 (8),

সন্ধি প্ৰকৰণ ৪৭

পতিঃ; ব-+ ইহাগ = বৈহাগ, ব’হাগ, প্রা, বইহাগে৷, স. বৈশাখ; ম-+ ইহ =
মৈহ, ম’হ, হিন্দী, মৈহস, প্র. মইসো, মা. প্র৷. মহিশে, স. মহিষঃ; পশ্চ+ ই
= পাছ + ই== পাছে, প্রা. পশ্চই, স. পশ্চে ; গেদ + ইৰি = গেদেৰি, মা. প্র.
গংডইল্লিএ, গংডইল্লিআ, স, গণ্ডকঃ; আগ + ই-= আগে, প্ৰা, অগগই, স.
অগ্ৰে ১ বহ + ই = বহে, প্র৷. বহই, স. বহতি ; ভৰ + ই = ভৰে, প্রা, ভৰই, স.
ভজিয়তে $; ত + ই =তে, প্রা, তই, স. তহি; ইত্যাদি।

মূল--বৈদিকতে৷ অ ব৷ আ-ৰ পাচত ই থাকিলে উভয়ে মিলি এঁকাৰ
হয়ঃ: । যেনে--প্র + ইষয়ু: = প্ৰৈষয়: ( বক ) । অআঅ| + ইছস = এরছস ( খক,
01 স্15}, ) ।

৭৭। ‘অ’ব পাচত উ ব| উ থাকিলে উভয়ে মিলি সাধাৰণতঃ বিকয্মে
‘ও’ হয়। কেতিয়াবা ‘ও’ বা ‘অ’ হয়। যেনে--হে৷, হউ, হ =হ + উ, প্ৰাকৃত
হোউ, স. ভবতু; ম-+উ=মে% মউ=প্ৰা. মহুও, স. মধুকঃ; থ--উস্থউ,
থে} থ, প্রা, ঠউ, স. স্থাপয়, ম-+ উল-= মৌল, মল, প্রা. মউল, স. মুকুল;
চ + উথ| = চৌথা, চউথা, চ’থা, প্র৷. চউথৎথএ, চউথ৷, স. চতুৰ্থঃ ; চ + উদ্দ-+ হ ==
চ + উদ্ধ = চৌদ্ধ, চউন্ধ, চৌধ, প্র৷. চউদ্দহ, স. চতুৰ্দ্দশ: ; চ + উমুখ| = চৌমুখা,
চউমুখা, প্রা, চউন্মুহ্‌ও, স. চতুমুখক ; ব+উ=সবেট৷ বউ, প্ৰা, বহু, স, বধঃ;
ল-+ উণ = লোণ, নুণ, প্রা., লউণং, স. লৱণং; গুণমন্ত + উ= গুণমস্তো, গুণমন্ত,
প্রা. গুণমস্তউ, স, গুণৱান, ইত্যাদি।

মূল---বৈদিকতো অ বা আ-ৰ পাচত উ বা’ উ থাকিলে গুণ নহৈ বৃদ্ধি
ইয়ং ; যেনে--আ| + উনত =ওণওনত ( খক, 0০0 ত০৮)।

৭১ । ‘আ’ৰ পাচত ই, ঙ্ট, উ, উ-ৰ সাধাবণতঃ পৰিবৰ্তন নহয়। যেনে--
মাই, প্রা'. মাই, মাঙ্গ, স. মাতৃকা৷; ভাই, প্র৷. ভাই, স. ভ্ৰাতৃ; চৰ + ই = চৰই,
চৰে; কিন্তু চৰা + ই = চৰাই, প্ৰা.- চড়ইআ, স. চটকিক৷, ($ ৭৫ দেখ৷)।
ম +আ--উতস=ম৷+উত ($ ৬৬ )= মাউত, প্রা, মহাৱত্তু, স. মহামাত্ৰ;
বই + নাই = বৈনাই, বইনাই, মা. প্রা, ৱহিনিৱই, প্র৷৷ ভৌনাই, স. ভগিনীপতি,
ইত্যাদি ।

৭২ । ‘ই’ৰ পাচত ‘এ’ বা ‘অ’ থাকিলে উভয়ে মিলি ‘এ’ হয়; যেনে---

১। '5০৭00611’5 ৬০)1০ মশ্লেঞ্জাঞা}৪!, 8 98,
২। গা8&০০০৷০৷৩]]")5 ৬০৭1০ স্োন৪ঃ৷৷৷৷৪ 1, 8 98.

৪৮ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতৰ্ব

দি + এড় = দেড়, প্র৷'. দিঅড়, মা. প্রা. দিৱড়ে, স. অৰ্ধ্ধদ্বিতীয়ঃ; পঢ়ি + অই =
পঢ়ে ( পঢ়েই ), প্রৰ'- পঢ়িঅই, স. পঠ্যন্তে ; চাৰি + এক = চাৰেক, প্ৰ. চত্ভাৰি +
একো, স. চত্বাৰ + একঃ ৷ কেতিয়াবা পদাস্তৰ ‘ইঅ’ৰ ঠাইত ষ্নী’ হয়; যেনে --
পানি +অ =পানী ; হুই +অ=স্ত্ই (দুষ্ট ), প্ৰা, দুইঅম্‌, স. দ্বিতীয়।

৭৩। 'ই’ৰ পাচত 'উ’ থাকিলে সাধাৰণতঃ কোনে| পৰিবৰ্তন নহয়;
কেতিয়াব| উভয়ে মিলি ‘এ’ হয়। যেনে---ঘি + উ== ঘিউ, প্র'. ঘিঅং, স. স্বৃতং;
পিউ + সি + আ = পেসি + আ =পেহী ($ ৭৫)।

৭৪ । ‘উ’ৰ পাচত অ থাকিলে উভয়ে মিলি কেতিয়াবা ‘ও’ হয়; যেনে--
স্থু + অঁধা = সৌধা, প্রা. স্ুঅংধে, স্থুঅংধো, স. স্ুগন্ধঃ; উ-- অব! = ওজা; ওবা,
প্র৷'. উঅন্বাও, উঅন্ধাএ, স. উপাধ্যায়ঃ ৷

৭৫ । ‘ই’ ব| ‘উ’ৰ পাচত আ| থাকিলে উভয়ে মিলি যথাক্ৰমে ইয়৷ বা
উৱ৷ হয় আৰু কেতিয়াবা কেৱল ই, কী বা উ, উহয়। যেনে--শি+আল=
শিয়াল, প্র, শিআলে, শিআলা, শিআলকা, স. শৃগালঃ; বি-+ আহ. = বিয়৷
($ ৬৫), ম!. প্ল৷" বিআহে, স. বিবাহঃ; পি + আহ =পিয়াহ ($ ৬৫) প্রা.
পিআস৷, স. পিপাস৷ ; বাৰি+ আ৷=বাৰী, প্রা, বাড়িআ, স. বাটিকা ; বিজুলি
+ আ৷= বিজুলী, মা. প্ৰ. বিজ্জুলিঅআ৷, স. বিছ্যুৎ; লাঠি + আ= লাঠী, প্র.
লট্‌ঠিঅ৷, স. যদ্তিক৷ ($ ৬৫)।

৭৬ । উ বা ‘উ’ৰ পাচত ই বা ঙ্ট-বৰ কোনে পৰিবৰ্তন নহয়; যেনে--
হুই, প্রা. দুই, মা. প্রা. হৃঅউ, স. দ্বৌ; পূই, পূৰৈ, প্রা. পূুইআ, স. পূতিকা;
ভূহ, প্রা. তুমি (তুই ), স. তৃূমি।

৭৭ ৷ ‘এ’ৰ পাচত অ, আ, ই বা উ থাকিলে ‘এ’ৰ পৰিবৰ্তন প্রায়ে
নহয়; পিচৰ স্বৰ লোপ হয়। কেতিয়াব৷ ‘এ’ৰ ঠাইত এৱ হয়; যেনে--
বিকে + ই = বিকে, প্রা. বিকেই, স. বিক্ৰীণাতি; দে- অৰ = দেৱৰ, দেওৰ, প্ৰ.
দেঅঘৰং, স. দেৱগৃহম্‌।

মৃল---বৈদিকতে৷ ‘এ’ৰ পিচৰ ‘অ’ৰ লোপ হয়; কেতিয়াবা নহয়ও১ ।
যেনে-_স্থভনৱে অগ্নে বা| স্মূনৱেগ্নে (খক )।

৭৮ ৷ ‘ওৰ পাচত অ বা আ থাকিলে প্রায়ে ‘ও৩’ৰ পৰিবৰ্তন নহয়
আৰু পিচৰ স্বৰ লোপ হয়। কেতিয়াব৷ ‘ও’ৰ ঠাইত ওৱ হয়। বযেনে--

১। [৯&০৫০০6]})১ ৬০৭1০ য্ো৪০ম১8৯৮, 8 9].

সন্ধি প্ৰকৰণ ৪৯

থে৷+' অৰ = থোৰ, ( “জীৱন নাৰহে থোৰ”--শঙ্কৰ ), প্রা, থোঅড়য়ং, স.
স্তোকম্‌ ; কৌ৷ + অব = কৌৱৰ, প্র৷- কুঅঁৰ, ম।. প্রা. কুমালে, সং, কুমাৰঃ (8৯৮)
মূল---বৈদিকতে| ‘ও’-ৰ পিচৰ ‘অ’-ব !লোপ হয়১; কেতিয়াবা! নহয়ও।
যেনে--_দেবাসে| অপু,ৰঃ ব৷ দেৱা সোলপ্ত,বঃ (খ. )।
৭৯ । স্বৰবৰ্ণ পাচত থাকিলে অকলে থকা ‘ন’-বৰ ‘অ’ লোপ হয়;
ষেনে--ন + অঁটা = নঁ'টা, ন + এৰিম = নেৰিম, ন + আৱৰ। = নাৱৰা, ন + উভাৰ
= লুভাব, ন + ওকাল= নোকাল, ইত্যাদি।

(চ) অসমীয় ব্যঞ্জন সন্ধি (€৫০০)০০০০০ ০ €০00500,82668 )

৮৭ । কোনে অল্পপ্ৰাণ বৰ্ণৰ পাচত ‘হ’ থাকিলে উভয়ে মিলি সেই
বৰ্গৰ মহাপ্ৰাণ বৰ্ণ হয়। যেনে--গদ্দ-+হস্গাদ্‌ ($৯১)+হ=গাধ, মা.
প্রা. গদ্দহএ, স. গন্গভকঃ; চ- উদ্দ.+হ==চোন্ধ, মা|. পা. চউদ্দহ, সং.
চতুৰ্দ্দশ: ; সিঙ.+ হ== সিজ্ব, মা, প্র৷া. সিজ্ঞঘে, প্রা. সীহে৷, স. সিংহ; জিব
+ হা = জিভা, প্রা. জিত্তা, স, জিহ্বা, ইত্যাদি।

৮১ ৷ ‘ন’-ৰ পাচত স্বৰবৰ্ণযুক্ত ব্যঞ্জনবৰ্ণ থাকিলে ‘ন’-ৰ ‘অ’-ৰ পৰিবৰ্তে
সাধাৰণতঃ সেই ব্যঞ্জন বৰ্ণত যুক্ত থক| স্বৰ এটি ‘ন’ত যোগ কৰা হয়।
যেনে--ন + হয় = নহয় ; ন + লাগে = নালাগে; ন + দিয়ে = নিদিয়ে; ন + পুৰে
=নহুপুৰে ; ন + শোৱে = নোশোৱে; ন + ঠেলে = নেঠেলে ; ইত্যাদি ৷

(ছ) সংযুক্ত ব্যঞ্জন বৰ্ণৰ বিরুতি

( €8508658 ০48 €০7}072006 €/0258010868 )

৮২ । অসমীয়া| ভাষাত ব্যঞ্জন সন্ধিতকৈ তাৰ উণপ্টা নিয়ম অর্থাৎ
যোগত কৰি বিয়োগ বেছি। এই বিয়োগ তিনি ৰকমে সাধিত হয়---
(১) বিকৰ্ষ (12195010.800), (২) বিলোপ (চ:]1গা৷0৷)) আৰু (৩) সৰল কৰণ
( গ1000]1008009, ) । সংস্কৃতত বিয়োগ নহৈছিল। কিন্তু প্রাকৃতত সংস্কৃত
শৰ্য প্রয়োগ কৰোঁতে এই তিনি নিয়মে শব্াৰ গঢ় সলোৱা হৈছিল।
বৈদিক সংস্কৃতক আদি প্রাকৃত বুলি ধৰ৷ উচিত আৰু বৈদিকতেো| এনে নিয়ম
কেতিয়াবা দেখা যায়।

১ | টঁ8৪০8০07161}’5 ৩০০ স্লোঞ)00)881। $ 9],

|

৫০ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

৮৩। (১) বিকৰ্ষ (121550]0001} ) ; যুক্তাক্ষৰক ফালি পৃথক পৃথক
কৰ| নিয়মৰ নাম ‘বিকধ’। প্রাকৃত বৈয়াকৰণিক কাত্যায়নে ইয়াক ‘বিকৰ্ষ’
আৰু বৰৰুচি আৰু হেমচন্দ্ৰই ‘বিপ্ৰকৰ্ষ' বুলিছে ।>

(অ) বৈদিক ভাষাত বিকধষ হৈছিল। যেনে--পুৰ্ৱ ৪00160 ( খ.
১৷৫৯৷৪৯ ), শৌৰ, প্রা. পুৰৱ ( হেমচ. ৪৷২৭% ), স: পূৱ? অস, পূৰুব; নৃত্
(খন. ১1৷১৪।৯২ ) 0৪126, স. নুঁকঃ, অস, নটুৱা; শকত ৪8১16, 50:006
(২, ১|১৭।৷৯৬ ), স. শক্ত, অস, শকত; ৱকল 081]; 01 ৪ 066 (তৈ. ব্রা.
৩|৭৷৭৷।১ ), স. ৱঙ্ুলং, অস. বাকল, বাকলি; চেতনং ০০৮০৪পণমে০0০506০95 ( ২.
১৷৩৩৷১৩৩ ), স. চৈতন্যাং, অস. চেতন; বিদা }৮০ত]5066 ( খন. ১৷৩৩৷১৭৪ ),
স. বিদ্যা, অস. বিদা, ইত্যাদি।

(অ) প্রাকৃতত বহুলৰূপে বিকধ হৈছিল। যেনে--ৰদণং ( বৰৰু, অ৬০ )
০100, স. ৰত, অস. ৰতন; সাবংগ ৮0% ০0{ স্থ15}000, স. শাঙ্গ? ( বৰৰু,
৩৷৬৭ ), অস. শাৰঙ্গ; সিধিনে।; সিমিনে| 07680) ( হেমচ, ১1৪৬ ), স. স্বপ্ন, অস.
সপন; সলাহ| ])18196 ( বৰৰু, ৩৬২ ), স. শ্লাঘা, অস. শলাগ ; হৰিসে৷
}০%/ ( হেমচ. ২৷১%৫ ), স. হরষ;, অস, হৰিষ; আয়ৰিসে| 01918], 5811]2]6
( হেমচ. ২৷১%৫ ), স. আদৰ্শ, অ. আৰিশ; বৰিস| !18}0৷%৮ 96890}
( হেমচ, ২৷১৭৫ ), স. বধষা, অ. বাবিষা ; দৰিসনং 66116 ( হেমচ. ২৷১০৫ ),
স. দৰ্শনং, অ. দৰিশন; গৰিহা ০608016 ( হেমচ. ২৷১%৪ ), স. গহ),
অ. গবিহা ; অবিহা স005}]}) ( হেমচ, ২৷১%৪ ), স. অর্হ৷, অ, অৰ্হি৷ ;
পদুমং 10005 ( পালি ), পউমং, পঢতুমং ( হেমচ. ১1৬১ ), স. পদ্মং, অ. পদুম;
জীঅ| 00020061 ( হেমচ. ২|১১৫ ), স. জ্যা, অ. জীয়া, ইত্যাদি।

(ই) অসমীয়াতে| সেইদৰে বিকৰ্ষ হয়। যেনে--খৰগ 00, 01 ৪
1110.006005, প্রা, খগগৈ৷, স, খড়াঃ; জনম 110), প্র৷, জন্মং, স. জন্মন্‌;
মোকাল, মুকাল, মকুলি ০6০, 100690:881060, অপতভ্ৰ, মোকলড় (হে.
৪8|৩৬৬ ; প্র. মুকল ? ), স. মুক্তকং, ইত্যাদি৷

(২) বিলোপ (চ:]}গ০০৷) বুলিলে কোনে| যুক্তাক্ষক তেনেই লোপ
কব| বুজিব লাগে। সাধাৰণতঃ বিলোপ মানে কোনে| আখৰ লোপ

1:1| “বিকৰষঃ”। কাত্যায়ন প্রাকত মঞ্ৰী, ৫৮ ৷ “বিকধ ইতি যুক্তক্তয পৃণৰ্কাৰঃ স
উচাতে”। “বিপ্রলকৰ্ষ:"। ইতি, বৰৰকুচি, প্রাকৃত প্রকাশ, ৩৷৫৯ ৷ 5০০ হেগয্চ. ২৷৭৫ ৷

সন্ধি 'প্রকৰণ ৫১

হোৱাকে বুজায়। বৈদিক সময়তো যুক্তাক্ষৰ লোপ কৰা| হৈছিল>)। যেনে--
প্রাণ (1যদন্জাণু )=প্রাঞচ-+স_ (খ।); আঅধোক্‌ (6 ঘ[]16৭ ) =অ-+-
দোহ_.+ত্‌ (২খ)। প্রাকৃততে৷ এনে বিলোপ ঘটিছিল ; যেনে--জিন্তা
( 00606 )==জিহ| ( হেমচ. ২৷৫৭ ) ; ৰত্তী ( ঘ16]}}{ )= বাষ্ট ( হেমচ.,
২৮৮ ) ; একল্লো ( গ2০ )=একো, এও ( হেমচ. ২৷১৬৫ ), ইত্যাদি।
অসমীয়াতে| তেনে হয়; যেনে--চাৰি (100), প্রা. চত্তাৰি (হেমচ. অ১২২);
স. চত্বাৰি ; নুমে, ( }6 গ0]ে, সভ৪৭০৪ ), প্রা. মুমজ্জই ( হেমচ, ১1৯৪ ),
স. নিমজ্জতি রৃ ইত্যাদি ৷

(৩) সৰল কৰণ ( 51000]1808100, ) বুলিলে যুক্তাক্ষৰ একাংশ এৰি
দি সহজসাধ্য উচ্চাবণৰ শব্দ গঠিত কৰ| নিয়মক বুজায় । বৈদিকত
এইদৰে যুক্তাক্ষৰৰ একাংশ এৰি দিয়া নিয়ম বহু ঠাইত চলিছিল ২ ৷
যেনে--চন্দ্ৰ আৰু সচন্দ্ৰ ( 9} ]!)}!}£ ) ; স্তনয়িত্ন আৰু তনয়িত্ব ( 00000);
অভক্ত আৰু অভকৃষ্ট ; অভৱন্‌ আৰু অভৱন্ত, ( ভণ6) ; তান্‌ আৰু তান্‌স
( 08096 ) ; ইত্যাদি। প্রাকৃততে৷ যুক্তাক্ষৰ সৰল কৰা| হয়। যেনে--বপফৈ
( ৮৪৮০০ )=বাহো, স. বাষ্পঃ ( হেমচ. ২৷৭* ) ; ৱাউল্লো ( ৮ণ্]21০%60 )
=ৱাউলো, স. ৱাকুলঃ (হেমচ. ২৯৯) ; একো ( 006 )= এও, স. একঃ
( হেমচ. ২৷৯৯ ) ; ইত্যাদি। অসমীয়াতে| তেনে হয় ; যেনে--যুত_ (10060),
প্রা, জুত্তং, স. যুক্তং ( ববৰু, অণ!১ ); মুগ ( & } 0 010 20196 ), প্রা, মুগ্‌গো৷,
স: _মুদ্গঃ (ব. ৩৷১ ) ; লাগ, লগ (৪006060 ), প্র৷., লগ্‌গং, স. লগ্নং
(ব, ৩৷২ ); ইত্যাদি। প্ৰাকৃতৰ অজ হল্‌ সন্ধিত বা সন্ধি লোপ আৰু
এই সৰবল-কৰণ একে ৷

(১) বিকৰ্য* (1)ম/59018002 )
৮৪। বিকৰ্ষ হলে সচৰাচৰ অসংযুক্ত বৰ্ণৰ যি স্বৰ থাকে সেই স্বৰ
সংযুক্ত বৰ্ণৰপৰা পৃথক হোৱ| প্ৰরতিট৷ বৰ্ণত যোগ হয়। যেনে--মুগুধ
}১€11216:60, প্র1. মুদ্ধম্‌’ স.: মুগ্ধম্‌ ; মেলেছ 3 1100:4800732, প্র, মিলিচ্ছো,

১। }[|3০৭০০61]]}’১ ৮০৭1০ ঢফ8.10001817, 8 €6].,

২। টৈঁছ০০০৷৷৩]]’5 ৮০০০০ মশ্ল৯্জাা৷৷৷১৪৫৷, 88 18 (9) () & 98.

৩৬! “সন্ধাৱচামগোপ বিশেষা বহুলম্‌।” বৰক, 81১ ৷

৪ ৷ সংস্কৃত নে প্রাকৃতৰপৰ| শব্দটো! নামিছে তাক দেখুৱাবৰ কাৰণে যথাসাধ্য
প্রাকৃত আৰু সংস্কৃত ৰূপ দিয়া হৈছে।

৫২ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাততখৃ

প. সেচ্ছঃ; বছিমী 3 18৪৮ 0} ]18), প্রা. ৰস সী, স. বশ্মী ; লখিমী £0৭9096285
0 ৮০৪00, স. লক্ষ্মী, ইত্যাদি।

৮৫ ৷ স্বৰৰ ঠাইত ‘অ’ বা, ‘আ’ ইয় $; যেনে---ঠৰ, তবধ 90002606৭,
প্ৰ৷৷ থডচটচো, স. স্তৰ্ধঃ; দগধ, দগধা ৮000; সং, দগ্ধং ; ৰকত 81020, স.
ৰক্তং $; কিৰা ০৪0, প্র, কিৰিয়|, স. ক্ৰিয়৷ $ পৰশ 000}, প্র৷- ফৰিসে৷,
স. স্পৰ্শ:; ভিকহু ৮০৪৪৭%, স. ভিঙ্ষুঃ ; হৰিষ, হবষ }0%/, প্রা, হৰিসো,
স. হৰ্ষ $ অমলা, আমলা -3গ্রেওঁ, প্রা., অম্বিলং, স. অম্লং ; বামুণ, বামণ
18008, প্র'. ৱম্‌হনে, স., ব্ৰাহ্মণঃ $ আছাৰি 8০08৭ ০0 3 1210086120081),
বৈ, অষ্ট্ৰ, আষ্্ৰ৷ (খা. ৪৷৫৭৷৪ ) ; পলু গ]]-স০৫0), বৈ, প্লুবি, ( খ.
১৷১৯১৷১ ) > ; জনম ট%া0ে প্রা. জন্মে৷, স. জন্মন্‌ $ শবদ 90000, প্রী. সঙ্গে৷,
স. শব্দৰ; ; বানচ }]1/6, ৮৪৪০৪, 21106, স. ৱস্নং।

৮৬। ইবালঙ্গীহয়; যেনে--কাইব 9010, প্র৷'. কৱৱো, স. কাব্যঃ; বিৰিখি
066, স. বৃক্ষং; পহ্নি, পনি ( দিয়া ) ০০269 1011} 6৮০, প্রা. পণ হুও, স.
প্রস্স,তঃ; সইন্‌ (% লইন-সইন ) ৪0% প্রা. সন্হম্‌, স. শ্লক্ষং; লইন্‌ "
৪016; প্রা. লম্থম্‌, স. শ্লক্ষং; তিৰী 0080, স. স্ত্ৰী: ; ছিৰী ])2[098[)60]ে,
}০৪][]%, প্র৷', সিৰী, স. জীঃ; লখিমী £০৭৭০35 00 ত০৪](}}, স. লক্ষ্মী;
পতিয়ন ০০৪॥৮10ঘ800, স. প্ৰত্যয়ঃ; শুদিৰ 51.008, প্র৷. স্মুদ্দো৷, স. শূদ্ৰঃ;
গিয়ান }&৷০%]16086, স. জ্ঞানম্‌।

৮৭ | উ বা উহয়; যেনে--গুপুত ১০০০, প্ৰা, গুত্তো, স. গুপ্তঃ ; সূৰূয
গা প্ৰ৷া, সূজ্জো, স, সূৰ্য্যঃ; গুকুল৷ 016 প্র৷. স্মৰুম্‌, সুকিলম্‌; স.
পুক্লং; মুকধখ গ00[)19, প্রা. মুক্খো, মুৰুক্‌খো, স., মূৰ্খ্য ; পূৰুব 0]8, ০৪%,
প্রা, পুৰিমং, পুত্্ৱং, বৈ, পূৰ্ৱং, স, পূৰ্ৱং; শতুৰু 06009, স. শত্ৰুং; মুকুত৷
12681], স. মুক্ত ; মূৰুতি 31806, প্রা. মুত্তী, স. মৃপ্তিঃ ৷

৮৮ । ‘এ বা ‘ও’ হয়; যেনে--অপেস্ববা, ০1650] 09116 211],
স, অপস্বৰ৷ ; চেনেহ ৪&£০৬০৮ঘ০৷০,, প্র৷৷ সনেহে৷, ণেহো, স. স্নেহ: $; কেলেশ
01, প্রা, কিলেসো, স, ক্লেশ: ; নোৱা ১৪00০০, প্রা, ণহাও (ন্‌+ও+ হা
+ও==নোৱাও ); স. স্নাজ।

৮৯ । ব্যত্যয় ব| বৰ্ণৰ স্থান পৰিবৰ্তন হয়; যেনে - বানচ 00006, স. বা
বৈ, ৱস্ন ( থা. 8|৷২৪৷৯ ); দহ বা. দ ৭6০) প্র৷. দহে, স. হ্দঃ।

১ ৷ সম্ভৱতঃ ‘পলু’ৰ মৃল স. পীলূঃ নহয়। অ. পেলু 18699 সণেৱরেম্দস, পীলুঃ।

সন্ধি প্ৰকৰণ ৫৩

(২) বিলোপ (চ98০০ )

৯>* | কেতিয়াব৷ ৰু, চ্চ, জজ, ॥ ত্ত, স্থ আক শ্ল লোপ হয়। যেনে --
চৌধাৰী ০8028, প্র৷. চকধৰিএ, স. চক্ৰধাৰিকঃ ; তেতালিশ বা তেতাল্লিশ
ব! তিয়াল্লিণ £009-00%66, প্র।. তেচ্চত্তালীস৷ (8 ২৮৯ ), স. ত্তম্বচত্বাৰিংশৎ ;
বিয়ালিশ;--্লিশ {গচে-ভে০, প্র, ৱাঅভ্তালীস| (8; ২৮৯ ), স, দ্বিচত্বাৰিংশতৎ :
ছয়চল্লিশ, ছিয়াল্লিশ £০৮%/ 51%, প্রা, ছচ্চত্তালীসা, স. যট্‌চস্বাৰিংশং; পিয়া
৭৮000}, প্র।. পেজ্জ্য, স. পেয়৷ ; উত্তৰী 02060 8৪1700670,, স. উত্তৰীয়ং ;
দিয়৷ 1৮৩০, প্র. দিল্নম্‌, স. দত্তম্‌ ; পঁচত্তৰ 6৮৩০-৪8৮০, প্রা, পদ্নহত্তৰী,
স. পঞ্চসপ্তুতি ($ ২৮৯ ); পঁইত্ৰিশ, পইতিশ (00৮-8৮৩, প্রা'. পপ্নতীসং, স.
পঞ্চত্ৰিশং ($ ২৮৯ ); চল্লিশ;--লিশ £000, প্র৷. চত্তলীস|, স. চত্বাৰিংশং
($২৮৯); ধাই 18166, প্র. ধত্তী, ধাৰী, ধাই, স. ধাত্ৰী; গ৷ ৮০৭) প্র.
গাত্তম্‌?! স. গাত্ৰং; দা ]}} ০0০৮০%, & 10}]6, স. দাত্রৰ ১; কেৰেলা, কাকিবাল
৮০৪০১৪৮1০ ফি], অ, প্র, কৰুউল্ল, স, কৰ্কট: ব| কংকৰোলঃ; পুৱা
100000078{0, প্রা. পুৱৱাহ্নো, স. পূৰ্ৱহ্ন; চৰ 91812, অপভ্ৰ, চড়ঙ্ক ( হেমচ,
8।৪০৬ ), প্র৷. চৱিড়, চৱেড়, স. চপেট, (পু. অ. চৱৰ )।

(৩) সৰল-কৰণ ( 51:01,501০08ম82০072 )

৯১ ৷ সৰল কৰোঁতে প্ৰাকৃতৰ নিয়মে কেতিয়াব| ওপৰৰ আৰু কেতিয়াবা
তলব যুক্তাক্ষৰ লোপ কৰ| হয়১। প্ৰাকৃতত কোনে| কোনে আখৰ ওপৰত
থাকিলে লোপ হয়, কোনে কোনে আখৰ তলত থাকিলে লোপ হয় আৰু
কোনে কোনোট। য’তে ত’তে থাকিলে লোপ হয়। প্ৰাকৃতৰ উৰ্ধ লোপ;
যেনে--জুত্তং 01060, স. যুক্তং, অ. যুত; মুগ্‌গে| & 10120 00 [20196, স. মুদগঃ,
অ. মুগ। অধঃ লোপ; যেনে--লগ্‌গে৷ ৪0060০99, স. লগ্নঃ- অ, লাগ;
ণগ্‌গে৷ 78069, স. নগ্ন, অ, নাগ|, নগ৷। সৰ্ব্বত্ৰ লোপ; যেনে-_পৰ্কং,
পিৰুং 026, স. পৰং, অ, পক!; কল্পং (0000030%, স, কল্যং, অ, কালি;
সঅং ৪614, স. স্বয়ং, অ, স্বয়ং; উক্ক। 816029800, স, উচল, অ, উৰ|। এই
কথা| মনত ৰাখিব লাগে যে প্রাকৃতত সচৰাচৰ সংস্কৃত যুক্তাক্ষৰ ওপৰৰটে৷
লোপ কৰি তলবটে। দ্বি্্ব কৰ| হয়। কিন্তু অসমীয়াত হলে থিত্ব হোৱা প্ৰাকৃত

১। “উপৰিলোপঃ ক--গ--ভ--ত-_ৰ-_প--য-_সাম |” ৰবৰৰ, ৩|১

পঅধে| মনদ্নাৰ”। বৰক, অ২

“সৱত্ৰ লৱৰবানাম্‌’ ৷ ৰ. অ৩

৫৪ অসমীয়| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

শৰ্দৰ ব্যঞ্জন বৰ্ণৰ এটা লোপ কৰি তংপূৱ'বৰ্তা স্বৰ সাধাৰণতঃ দীৰ্ঘ কব| হয়।
এইটে। সাধাৰণ নিয়ম। বহুত ঠাইত এই নিয়মৰ লৰচৰ হয়। উদাহৰণ
তলত দিলেঁ৷। কিন্তু সকলে| অসমীয়৷ শব্দ প্রাকৃতৰ মাজেদি আহিছে বুলি
ভাবিলে ভুল হ’ব। বহুত শব্দ সংস্কৃতৰপৰ৷ পোনে পোনে অসমীয়ালৈ আহিছে ।
(ক) ওপৰৰ বৰ্ণ লোপ ঃ--সাধাৰণত: অল্প প্রাণ বৰ্ণ লোপ হয়।
ক--ডকা, ডাক৷ ৮1060; ( ০6%. 8৮% 9538] ), প্র।. ডক, দটো৷, স.
দঞ্টঃ ( হেমচ. ২৷২ )। ( %. 0], 8৪]0), যো 03]}:=!0০ ৮10৮6 ).
যখ 11567, প্র, জক্‌থে ( ব. ৩!৷২৯ ), স. যক্ষঃ ( হেমচ. ২৮৯ ) ৷ চোখ
$123312, প্র।. চোক্‌খ, স. চোকহ্ষ ( 5820, ৮010.260) ; থোক 6000], প্র.
থোকং, স. স্তোকং ( হেমচ. ২৷১২৫ ); বাখান| বা| বথখান৷ যঃ৪)56, প্রা.
ৱক্‌খানং সং. ৱ্যাখ্যানম্‌ ( হেমচ. ২৷৯০) ৷ শুকান বা শুখান প্লে”, প্রা. সুকম্‌,
স্থুকৃখথম ( হেমচ. ২।৫ ), স. পুষ্চং । হক 716}, ইচ্্‌লামিক--হক> ৷ পুথুৰী
17080, প্র৷'- পোক্‌খৰিণী, স. পুষ্কৰিণী ( হেমচ. ২৷৪ ) ৷
গ--যুগ 72313, প্র৷. জুগ্‌গম্‌, স. যুগ্মংং ( হেমচ. ২৷৬২ ); বাঘ 86%, প্রা.
_ ৰগ্‌ঘে, সং. ব্যাস্ৰঃ ( হেমচ. ২|৯০ ); দীঘ্‌ 9] 08 & ০100], 19160,
প্রা, দিগঘে৷, স. দীৰ্ঘ্য ( হেমচ. ২৯১ ); মঞ্ড & 1089 0০0 ])0156,
প্র৷া, মগঞ্ড, স. মদগ্‌; ( হেমচ. ২৷৭৭ ) |
চ--মিছা 00000, পা. মিচ্ছা. স. মিথ্য। (হেমচ, ২.।২১); পাছ ৮600, প্র.
পচ্ছা, স. পচ্ছাৎ ( হেমচ. ২৷২১ ); উছাহ 26010, €1.0000.8.66781"2110,
প্রা. উচ্ছাহে৷, স. উৎসাহঃ ( হেমচ. ২৷২১) ৷ হেঁচা }176995006, ইচলা|.
--হেচ্চ ; বছৰ ৮০৪৯৮, প্র৷. ৱচ্ছব, স. বংসৰঃ ( হেমচ. ২।২১),
( বৰৰু, ৩৪০ )।
জ-ঁবুৰি 0009:50872081786, ‘প্র'. বুজ ৰিঅ, স, বুধ্বা ( হেমচ. ২৷১৫)।
বেজ ঢ)}৮গাগেওা।, প্রা, বেজ্জো। স. ৱৈতঃ ( হেমচ. ২৷২৪ ); শেজা,
ঞ৪৯ঞ, প্রা৷ সেজ্জা, স. শয্যা ( বৰৰু, ১1৫) । অজ 0০৮০০ ০1
}0০%1০086 ( মূৰ্ষত খাটে ), প্র৷. অজ্জো, স. অজ্ঞঃ ( হেমচ. ২৷৮৩ )।
অখাজ [)/০))1}1৭ 10০09, প্র৷" অহাজ্্যো, স. অখাদঃ ( মাছত খাটে )
_ উজু ৩৪৩%, প্রা, উজ্জু, স. খজু ( হেমচ, ১৷১৩১)।

১। ইচলামিক শব্দ আৰবী ৰ| ফাৰ্চাৰ পৰিবৰ্তে ব্যৱহৃত হৈছে।

12

সন্ধি প্ৰকৰণ ৫৫

ঞ-বিছ।! 801৮ ০৪৮910]]]8া/ প্রা, থিঞচূও, ৱিম্‌চুও, ৱিম্‌চিও, স. বৃশ্চিক:
( হেমচ. ১1১২৮, ২1১৬ )। মজাঠি }[3৭০%, বৈ, মণ্রিষ্ঠ (এঁ. আ.
৩|২৷৪ ), স. মঞ্জিষ্ঠ, অপভ্ৰ, মংজিট্‌ঠএ ( হেমচ. 8৪৩৮ )।

ট--উট ০৪০6], প্র৷- উট্ৰো, স. উদ; ( হেমচ. ২1৩৪ )। মুঠি 01900869
89% প্র. মুট্‌ঠি, স. মুষ্টি: (হে. ২০৩৪ )। পিঠি ৮৪০), প্ৰা. পিট্‌ঠি, বৈ.
পৃষ্ঠি: ( যজু,. ২৭৷৭-৮ ); চোথা, চ’থ| 1000], প্র. চউট্‌ঠে, চউথখো, স.
চতুৰ্থঃ ( হেমচ. ২।৩৩ )।

ড--কড়ি ০০16, প্র৷', কৱড্ডো, স, কপৰ্দ: ( হেমচ,. ২1৩৬ ); বুঢ়া 010
0080 প্রা. বুড্‌ঢ়ো, স., বৃদ্ধঃ ( হেমচ. ২।৪০)।

৭--চান 91ঠ/) ( গস্তিত খাটে ), প্র৷. স8া, স. সংজ্ঞা ( হেমচ. ২1৪২ )।
পোন 90812])1}, মা. প্রা. পপ্ৰলে, স. প্ৰাপ্জলঃ বা প্লা, পউণ, স. প্রগুণ
( হেমচ. ৪।৷২৯৩)। জীণ 016650660, প্রৰা, জিগ্লো, স. জীৰ্ণঃ;
( হেমচ,. ২৷১০২ )।

ত--হাঘথী 61608 প্র|. হত্থী, স. হস্ডিন্‌ ( বৰৰু, অ৷১২)। পুথি, পুথী,
৮001]66; প্র পোত্থী, স. পুত্ডতী ( হেমচ, ১৷১১৬)। আৱতনি
গ্ৰো০০]3% 100007;) ( পানীত খাটে ), প্র, আৱন্তণম্‌, স,. আৱৰ্তনম্‌
( হেমচ. ২৩০ ); সিটা, সিঠা ১০৭10060, প্র. সিট্‌ঠং, স. শিষ্ট, অথবা
প্র'. সিত্থম্‌; সিত্তম, স. সিক্‌থঃ ( হেমচ. ২৷৭৬ )। পথাৰ 919,
প্রা, পত্থবে, স. প্ৰস্তৰ; ( হেমচ. ২।৪৫)।

দ-ঁশবাধ 1[00678] ০০1০0001}), প্র৷.- সড্‌ঢো, স. আন্ধং। উধান (]}{
& 81621806 ), স. উদ্‌ধ্নানং 116"01806 ( 9৪ণ]1018] 1} );
তুধ ॥8]], প্রা, তুদ্ধম্‌, স, দুগ্ধম্‌। গাধ ৪৪85, প্রা. গদ্দহো, স. গাভঃ
( হেমচ, ২|৩৭ ) ; মজুৰি ৪০০5, ইচল|. মজ্্‌ছ্‌ৰি ( ০০০০৮০৪0০৷৷ ) ।
উদাম্‌, উদং 00099881060, প্র|. উদ্গামে, স. উদ্দামঃ (% উদ্দামে
ৱিঅ গদ্দহে = উদ্দাম ইব গৰ্দ্গভঃং। মৃচ্ছক, ১৭৩ )। হদ ৮০০০৭৪৷%,
ইচল|. হদ্দ। |

ন--উছন 046960060, প্ৰা, উচ্ছগ্জ৷, স. উৎসয়ঃ ( হৈমচ, ১|১১৪ )। জমিদাৰ
18001000, ইচলা-জমিন্দাৰ ।

প--আপোন ॥0ঘ0, ৪618; প্রা. অগ্লা, অগ্লয়ো, অপত্ৰ, অগ্স্থ, স, আত্মন্‌

৫৬ অসমীয়| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

( হেমচ,. ২.৮৩ ) । ছপয় & ]000 0{ ৬৫১০, প্র৷" ছগ্নএ, স, ষঢ্‌পদঃ
( হেমচ. ১৷২৬৫ ) |

ব--জিভ| 1000806, প্রা. জিন্তা, জিহা, স. জিহ্বা ( হেমচ. ২৫৭ )। উভ৷
00০ত৪105 প্রা, উত্তম্‌, স.- উৰ্ধৱম্‌ ( হেমচ. ২৷৫৯ )। শিমলা, শিমলু
5]]][-০০৮০৮০, 066, বৈ, শিশ্বল ( খ. ৩৷৫৩৷২২ )।

ম--ঘাম }}0} ভ৮০৪0০৪6%, প্রা, ঘম্মো, স. ঘৰ্মঃ ( হেমচ. ৪৷৩২৭ )। গাঁক
}1]]0%, প্র৷. গেম্‌ছ্‌অম্‌, স. গণ্ড, কন্দুকং ( হেমচ. ১৷৫৭ )।

ল--পালং ০০0০০), প্রা. পল্লকে৷, স. পধ্যঙ্কং ( হেমচ, ২৬৮ ); একল, অকল
9]11616, প্র'া, একলে, একে৷, এও, স, একঃ [ $ ৮৩ (২) ] । থ্ল 070]0}%,
(ঠে. থূলন্তৰ ), প্রা, থল্লো, স. স্থূল ( হেমচ. ২৷৯৯ ); ছলি ০8106,
]21700610}%, স. ছলি ( -শ্লী); তেল 0], প্রা. ত্েল্লৎ স. তৈলং ( হেমচ.,
১।৷৯৮ ) । বাকি 6086, ইচলা, ৱাক্কে।

ৰসৰ 9]], পা. সৱৱং, স সৱৱ'ং ( হেমচ. ১৷১৭৭)। যুৱান ষ10 1) ঘ]),
৮0008, প্রা, জোৱ ৱণম্‌, স. যৌৱনম্‌ ( বৰৰু, অ৫২ )।

স--উম স্3170[}}, প্র. উস্মা, স, উন্মন্‌ ( হেমচ,. ৪৷২৮৯ ) ৷

হ--জোন 10001}, প্রলা, জোন্্‌হা, স. জ্যোৎস্স৷ ( হেমচ. ২৷৭৫ ); মেতৰ
৪ঘ"০০]১০1, ইচল. মেহতাৰ ।
(খ) অধঃ লোপ ঃ--সচবাচৰ মহাপ্ৰাণ বৰ্ণৰ লোপ হয়। যেনে,--

বৰ্ণ অসমীয়া অৰ্থ প্ৰাকৃত বা অন্ত শব্দ সংস্কৃত

। চোকা 51181[02, [2011 26100; 1661, চোক্‌খং চোহ্ষং |

ৰ: | স্ুকান 00’ স্ুক্‌থম্‌ ত্ুষ্কং ( হেমচ, ২|৫ )
। ( স্তখান )

চকু ৩৩ পালি-চক্‌্ধু চক্ষু (কাচ্চা,৪৩%৩)

ছচ্ঁ পছিম ১: পচ্ছিমম্‌ পশ্চিমং ( বৰৰ, ৪০. )

ৰা-- { মাজ 089016 মজৰাম্‌ মধ্যং ( হেমচ. ২৷২৬ )

মাজু 1009016 , যজ্বিমে, মধ্যযঃ ( বৰক, ৩৷২৮ )

ঢ় ঠৰ ও0য১৩৪০৭ ঠঙটে| স্তক্ধং ( হেমচ, ২৷৩৯ )

ফাটা ০0৭19 বৈ. ফাণ্ট ( শত, ব্ৰা, ণ৪।৩৷৮ )

থ হাত 13120] হতো হস্তঃ ( বৰৰু, ৩১২ )

হাতী €৩160}38171 হুডবী হক্তিন্‌ ( বৰক, ৩১২ )

পালট 0801 80019 পল্লত থা. পল্পটে| পধান্তঃ (হেমচ, ২।৪৭)

সন্ধি প্রকৰণ ৫৭

বৰ্ণ অসমীয়া অৰ্থ প্রাৰৃত ব| অন্ত শব্দ সংস্কৃত
ধ- লুভীয়1> €০0৮৩10005 লেোদ্ধও লুৰ্ূকঃ (হেমচ, ১৷১১৬)।
চিন 5180 চিংধম্‌, চিম্বম্‌ চিহ্নম্‌ (বৰক, ৩!৩৪)।
ফ-- ভাপ ড৯০০৮০৮ ৱাহো, বপ ফো বাল্পঃ (বৰক. ৩৷৩৮)।
ব-- অআম 1008.10০ অদস্বম্‌ ২ আম্ৰং (হেষ. ২৷৫৬)।
অনস্ম কা. শাস,
তাষ ০০০৩৮ ভম্বম্‌৩ তাৰম্‌ (হেষ, ২৷৫৬) ৷
ভ--- কুমাৰ [2৮০61' কুমভভঅআৰোে|, কুম্ভাৰে| ; কুম্ভকাৰঃ (হেমষচ,. ১)৮)।
স্ন--- বামুণ 1318.113. ৱম্‌হণে! ব্ৰাহ্মণঃ (বৰক, ৩৷৭) ৷
ধল1ঃ 161[24005 - সিত্মল৷ ।
ৰব দোণ (৪ ০088613, ৪ 10625006 ০{ ০903০00%), --- ত্রোণং।
হু উম সানি) উম্‌হা, উত্ম| (বৰক. ৩৷৩২)।
কাই ](1151)9 কন্হু, কৃষ্ণঃ (বৰক, ১|২৭)।

৯২ | যুক্তাক্ষৰৰ এটা লোপ হলে সাধাবণতঃ তাৰ আগৰ অকাৰ আকাৰ
হয়। যেনে £_=ি-

আচৰ্তি ৮০০০০%0০], প্রা. অচ্ছেৰম, অচ্ছৰ্জ্জিম্‌, ( হেমচ. ২।২১, ৬৬, ৬৭),
স. আশ্চধ্যং ৷

আখি ০%6, প্রা, অক্ধি, অচ্ছি, স. অক্ষিঃ ( হেমচ ২।৷৯০ )।

থাম ০৪৮১, খস্তে৷, থস্তে, স. ত্তমস্তঃ ( বৰৰু, ৩:১৪ )।

কাঙন্গ ড০], কজ্জম্‌, স. কাৰ্য্যং ( বৰৰু, অশ১৭)।

ৰাখে }'€€]25, বক্‌খই, স. বক্ষতি ( বৰৰু, ৩২৯ )।

বাতি হয} বস্তি, স. বাত্ৰিঃ ( হেমচ. ২।৭৯ ) ৷

মাটি ০৪%, মট্রিঅ', স. মৃত্তিকা ( হেমচ, ২|৷২৯ ) ৷

বাটলু, বাটুলি ৮০2৪], প্রা, ৱট্‌লং, স: ৱৰ্ভুলং ( হেমচ. ২৩০ )।

গাৰ৷, গৰা, গাত }016, প্র৷. গড্ডো, গডডা, গট্টো, স. গৰ্ত্বঃ ( বৰৰু, ৩২৫ ) ৷

আধ! ৮৯1, প্র, অভডচম্‌, অন্ধম্‌, স. অৰ্্ধম্‌ ( হেমচ. ২।৪১ ) |

বাহ৷৷ ০895171086, বচ্ছেো, স.- ৱতসঃ ( বৰৰু, ৩৪০ )।

বাইজ, বাজ ০০106, ৱন্মও, স. ৱাহৃকঃ ( বৰৰ, ৩৷২৮ ) ।

১৷,২৷,৩৷। সংস্কৃতৰ পৰাহে নামিছে প্রাকৃতৰ পৰ| নহয়।
৪ | ‘ধ্ৱল’ ইয়াৰ-মূল নহয়; ধৱন =="),
৮

৫৮ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতৰ্ব

ডবা. ডাম| }৬002-9100}, বৈ, আডম্বৰ ( ব৷. স. ৩৭৷১৯ ), স. আড়ম্বৰঃ
(06 1000.) ।

মাখি 1), মক্‌খিঅ৷, মচ্ছিআ, স. মঙ্ষিকা ( হেমচ. ২৷১৭ )। ৮.
মাকৃখিযান ( ০]}18106] 0{ 8165 ; কামৰূপ শাসনাৱলী, }2. 129 )।

৯৩ । কেতিয়াবা পূৰ্ববৰ্তী ওকাৰৰ ঠাইত উকাব হয়। যেনে, £--

প্ৰা৷ পোত্‌থিআ৷. স. পুস্তিকা, পুত্বী ( হেমচ. ১১১৬ ) ৷

পুথি 2001]61 | প্রা, পোত্থী

লুভীয়| ০০৮০০০০%, প্র৷. লোদ্ধও স. লুৰূকঃ ( ববৰু. ৩৩ )।

যুৱান )'০0008, প্র', জোৱ্লণম্‌, স. যৌবনং [$ ৯৯। (ক) ] ৷

৯৪ ৷ কেতিয়াব| পূৰ্ববৰ্তী ইকাব আৰু উকাৰ দীৰ্ঘ হয়। যেনে £--

দীঘ 19080, স3া]), প্রা. দিগ্‌থে৷, স- দীৰ্ঘ্য [ $৯১। (ক) ]।

জীণ 01265690, প্র৷'. জিম, স. জীৰ্ণঃ [ 8 ৯১৷(ক) ]।

তীখা! ১৮০৮৮], প্রা. তিস্থম্‌, তিক্‌খম্‌, স. তীক্ষ্ণং ( হেমচ. ২।৷৭৫, ৮২ )

মূধা, মূধচ 11886, মুংঢা, মুদ্ধা, স. মূৰ্ধন্‌ ( হেমচ. ১৷২৬ ) ৷

সূত| 000680, স্মৃত্তং স. স্ত্ৰম্‌ ( হেমচ. ৪।৷২৮৭ ) ৷

টোক|-- সংস্কৃত শব্দৰ ষীকাৰ ব| উকাবৰ ঠাইত হে দীৰ্ঘ হয়। শব্দবিলাক
সংস্কৃতৰ পব৷ নাম| যেন অনুমান হয়।

৯৫ । কেতিয়াব| পূৰ্ববৰ্তী স্বৰ আকাৰ, একাব বা ওকাব হয়। যেনে £-_

কীকব!

কেকৌৰবৰ৷!

লেজু 026, মা. প্ৰ'.- লংজুড়িআ,

প্ৰ৷. লংজু

{ গ্ৰে, মা. প্র৷', কৰড়এ, কম্কড়ো, স. কৰ্কটকঃ (হেমচ. ১৷২৬)।

৷ স. বজ্জ্‌; (171. 8 148 )

বাঙন!
বেঙেনা!
বেল & ॥]00 0 গায়ো; প্ঞা|, ৱেল্লং, ৱিল্লং স, ৱিষং।
জোব| 016.628, বৈ, জ্পি (স্ব. ১)৷১২৯৮৮)।

মোচ ৮০৪৫৭, প্রলা. মংহ্থ, স. শ্মভ্ৰঙ ( বৰৰু, ৩৬ ) |

৯৬ ৷ কেতিয়াবা পূৰ্ববৰ্তা স্বৰ অন্থনাসিক হয়৷৷ যেনে £--
ওঁঠ ]]}), মা, প্রা, ওট্‌ঠে, স. ওষ্ঠ: ।

| ০৪8৪-7016 মা. প্রা. ৱংগণে, স, ৱঙ্গনঃ বা ৱঙ্গঃ।

সদ্ধৈ‘প্রকৰণ ৫৯

কেঁচু ৩৪00-০0 মা. প্রৰা., কিম্‌চুলএ, স. কিঞ্চুলকঃ।

সৌত ০0960, প্র. সোত্তম্‌, স. স্ৰোতম্‌ ( হেম. ২1৯৮ ) ।

চেঁচা ০০10:655 প্রা'. সেচ্চংং, স. শৈত্যং।

সঁচা 806, প্রা. সচ্চং, স. সত্যম্‌ (বৰৰু, অ২৭); গ্রে. বৈ. সঁচা (06৪৪০ :
খক্‌ ১৷৫১৷১২)।

গিৰিহঁত (0085067, স. গৃহস্থ ।
গিৰস্ত ]110056},01427,)
চতুথ আধ্য৷

স্বৰ-বিকুতিৰ সাধাৰণ নিয়ম। (০1০৪ ০8 >৮০০১০০৪%০ €855329০০ )

(১) উচ্চাৰণ আৰু বিভক্তি যোগত

( 0; [7৮020.02,0125,0830720, ৪0৫ [0.06487107, )

(ক) স্বৰবৰ্ণ (৬০০1৪ )

৯৭ ৷ সাধাৰণতঃ শব্দৰ অন্তত থকা ‘অ’-ৰ লোপ হয়। তৈতিয়া তাৰ
উচ্চাবণ নহয়। উচ্চাবণ হসন্ত বা বিৰামেৰে (_) দেখুৱা ইয়। যেনে,
উম্‌ সভা) ( 8৯১); আচৰিত, ০০০০০] (8৯২); পহ (উ. পহ,_)
8৪০০ প্রা, পহে|, স. পন্থা; যহতহ (উ. যহতহ ) স্ঞ}৪০৮০৮ 0৪৯৮ ৮০,
প্র৷. জহতহ বা জহ| তহ!, স. যথ| তথ৷|; ধেঁাদ (উ. ধোঁদ্‌ ) 51088970,
প্রা. তোণ্ুং, স, তুন্দং ( ০০016); মুনিহ ( উ. মুনিহ ) ৪3), প্রাকৃত-
মুণিষে, স, মন্ুুস্তাঃ ; হম ( উ. হম্‌ ) ] 5}৪]] 66. প্রা. হোস,সামি, হোহামো,
স. ভৱিষ্যামি, ইত্যাদি। ২য় পুৰুষ তুচ্চাৰ্থ আৰু তৃতীয় পুৰুষত নহয়।
যেনে, তই কৰ ১00. ৫০; সি হ’ব }6 ্]]] ৮০, ইত্যাদি। ব্বৰবৰ্ণ আদিত
থক! বিভক্তি যোগ হলেও “অ” লোপ হয়। যেনে, উমৰ, উমক, উমত,
ইত্যাদি ।

৯৮ । কেতিয়াবা উপধ৷ আকাৰ অকাৰ হয়। যেনে, ক’লা ৮18০8,
প্ৰা৷ কলও, কালও, স. কালক ; সৰি ]}}€, প্রা- সাৰ্চ্ছে৷, সব্চ্ছে, স, সদৃক্ষ,

৬০ অসমীয়া| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

পৰ্বদুৱ|, পৰ্বহু 0৪৮০], প্র, পাৱাস্থ, পৱাহ্ু, স. প্রৱাসিন; কুমৰ, কুমাৰ
11006 প্রা, কুমৰ, কুমাৰ, কুমালে, স. কুমাৰ ($ ৭৮); দুৱৰা ৭০০%-}০০)৩৷৷,
প্রাকৃত--দ্ৱাৰিও, স. দৌৱাৰিকঃ, ইত্যাদি ৷

৯৯ | কেতিয়াব| ‘এ’'-ৰ ঠাইত ‘ই’, ‘অই’-ৰ ঠাইত ‘এ’ বা ‘এ’, ‘ও’-ৰ
ঠাইত ‘উ’, ‘অউ’ব ঠাইত ‘ও’ বা ‘ও’ হয় আৰু কেতিয়াবা
‘অই’ আৰু ‘অউ’-ৰ ঠাইত ‘!:অ’ হয়। যেনে, এন্দুৰ, ইন্দুৰ (1৪0);
সেন্দুৰ, সিন্দুৰ (॥৬৭ ]6980.); নেদিলে, নিদিলে (৭19 ১০৮ ৪1৮০ );
লেখিম, লিখিম (] ১5}৪]] অঘে ); ওপৰ, উপৰ ( 00); ওলটি,
উলটি ( ০০008 ৮৪৯০} ); ধইমালি, ধেমালি, ধেমালি (১2০৮);
বইহাগ, বৈহাগ, ব’হাগ ( 08০06 ০{ & 00000 ), প্ৰা. ৱইসাহে৷ স.
বৈশাখঃ : চইত, চৈত, চ’ত ( 08006 01 & 10000 ), প্ৰা1. চইত্তেো, স. চৈত্ৰ;
নই, নৈ (৮০%), প্রা. ণঙ্গী, স. নদী; সৈন্ধৱ, স’ন্ধৱ (৪ 100.906 ॥০০
531), প্র. সিংধৱ, স. লৈন্ধৱঃ; মইহ, মৈহ, ম’হ, (৮0081০), স.
মহিষ: ; নউ, নৌ (8০৮ )০৮ ), প্রা, ণউ, স. নতু; মউ, মে (0069 ),
প্রা. মহুও, স. মধুক:; ৰ’দ, ৰৌদ ( 50:-5}8]:06 ), প্রা. ৰউন্দো, স. ৰৌজদ্রঃ;
মৈবা, মইৰ, ম’বা ( 68০০০]; ), প্রা, মোৰা, মউবো, স. ময়ূৰঃ, ইত্যাদি ।

১০,৭। কেতিয়াবা অনুনাসিক লোপ হয়। যেনে, মঞি, মই (]);
তঞি, তই (10800); পঢ়িলোঁ, পঢ়িলো (] ৮০ 3০৪৭ ); ঠাই, ঠাই
( ১1806 ), ইত্যাদি।

(খ) যুক্ত ব্যঞ্জন বৰ্ণ ( 512816 ০০০৪০০৪০৫৪ )

১৭১ ৷ শব্দৰ আদিতে থক| ‘ল’ ৰ ঠাইত বিকলর্লে ‘ন’ হয়। যেনে,
নেজাল, লেজাল }৪৮]৷০ 3 ঞৈ]]; নেজ, লেজ ৪ 91], স. লঞ্জঃ; মুণ, লোণ
5৪], প্রা, লোণং, স. লৱণং; নেগুৰ, লেঙ্গুৰ হ], প্রা, ণংগুলং, লংগুলম্‌,
স, লাঙ্গুলং ; নাঙ্গল, লাঙল 21008}, প্র" পংগলং, লংগং, স. লাঙ্গলং।
কদাচিত ‘ন’ ৰ ঠাইত ‘ল’ হয়। যেনে, লগুণ ১৪০৩৭ 00৩89, স. নৱগুণ।

১০২ ৷ অন্ত্য আৰু মধ্য ‘স’ ৰ ঠাইত কেতিয়াবা ‘হু’ হয়। যেনে,
লাহ 8৭০০০%৪৪০৷৷, প্রা৷ লাসম্‌, স. লাস; ৭০০০%৪০০০, লাস্যম্‌ ( 1.
৭৪০০৫ ); পোহৰ ]18})/, পু. অ. পসব ( ০. মহাৰশ্মিপুঞ্জে পসৰাই।
শঙ্কৰ ), প্রা, পসৰে৷,/ স. প্রসৰঃ; বিলাহ ৰুচ 81৪০৪, ৪৯০০0

ব্বৰ-বিকৃতিৰ সাধাৰণ নিয়ম ৬১
7১0৮60060,, [26800, স‘. বিলাসঃ; জহ 00 ৮6 €2809526690, স, জস্‌,
ইত্যাদি ।

_১*৩ । ‘ৰ’ ৰ ঠাইত কেতিয়াব৷ ‘ল’ হয়। যেনে, লাই, হি. ৰাই, স.
ৰাজিক!া 86190}; 10058 ; লেজু ॥০0০, স. ৰজ্জুঃ (8 ৯৫)। ‘ল’ৰ ঠাইতে|
‘ৰ’ হয়। যেনে, পিপীৰ!|, পিপৰ! &০৮০ স. পিপীলঃ; কেটাব 956ণে০৮8০৷৷
(০% 10906 ০৮০), স. কিটাল; কৰ্চ, কৰচলি ৪ 18016, স. কলাচী,
কলাচিক, ইত্যাদি।

১.৭ । “ড'ৰ ঠাইত সাধাৰণতঃ ‘ল’ ব৷ ‘ৰ’ হয়। যেনে, ফাল্‌ £ 0]16
প্রা. ফাড়, স. ফাট্‌; বাৰী ৪৪78০, প্রা. বাড়িআ, স. বাঢিকা; নাড়ী,
নাৰী ৪!০%৮, স. নাড়ী । সংস্কৃততে| হয়। যেনে, নভুঃ, নলঃ ৪ 9[2০পখে০৪
০ 16693; নাড়িকেল, নাৰিকেল ০০০০৪-70, ইত্যাদি।
£ঃ ১০৫ । শব্দৰ আদিতে থক| ‘ৱ’ ‘ব’ হয়। যেনে, ব 0 80, স. ৱহ;
বংশ £৪য]৮, স. ৱংশ; বৰ ৮০% স. ৱৰ; বিহু 6011.013] 690৮৪],
স. ৱিষুৱ, ইত্যাদি।

(গ) সংযুক্ত ব্যঞ্জন বৰ্ণ (০৫০৪)০০৫০৮ ০০০৪০০৪০৮৪ )

১*৬৬। “্্গ’ৰ উচ্চাৰণ সাধাৰণতঃ ‘ঙ’ হয়। যেনে, মঙ্গহ, মঙহ ( [01680
1865} ) ; খঙ্গ, খঙ ( ৪0660) ; কোঙ্গা, কোঙা| ( }}৪৮][08 ম'০00]660 ৪100);
লেঙ্গা, লেঙা (1218}}, 2]] ); বেঙ্গা, বেঙ| ( 13100) ৷ কেতিয়াবা, বিশেষকৈ
ততংসম শব্দত ($ ২১* ) নহয়; যেনে, লিঙ্গ ( 8০০৭০% ) । কেতিয়াব| ‘জ্ঘ’
হয়; যেনে, জঙ্গল, জঙ্বল (}006}০ ), ইত্যাদি।

' ১০৭৭ ৷ ‘জ্ঞ’ৰ উচ্চাৰণ ‘গ্য’ৰ দবে হয়। যেনে, জ্ঞান (উ. গ্যান)
}!0০1688০ ; দৈৱজ্ঞ (উ. দৈৱগ্য ) &5০০]০৪০৮; আজ্ঞা ( উ. আগ্যা )
০৭০৮; ইত্যাদি ৷

১.৮ । ‘্ষ্ষ’ৰ উচ্চাৰণ ‘খ’ ব| ‘খ্য’ হুয়। যেনে, খেত্ৰিয়, ক্ষেত্ৰিয় (উ.
খ্যত্ৰিয় ), & ০৪%০ ; লখীমপুৰ, লক্ষীমপুৰ ( উ. লখি্যিম্‌পুৰ ), & 01503;
লক্ষ্মী (উ. লখ্‌মী ) ৪০৭৭০%৷ ০ 0099৩} ; ইত্যাদি,

১*৯। ‘প্ম’বৰ ঠাইত কেতিয়াব| বিকলে ‘দ্' উচ্চাৰিত হয়। তেতিয়া
আগৰ আখৰ অনুনাসিক হয়। যেনে, পদ্মনাভ ( উ. পদ্ছনাত, পদ্মনাভ )
ঘবাও)0; ছকঘ্সমবেশ (উ. ছদ্দবেশ, ছদ্মবেশ ) ৭15960196 ; ইত্যাদি।

৬২ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতৰ্ব

১১% । ‘হ’ (00}})ৰ উচ্চাৰণ কেতিয়াব৷ ‘ঘ’ বা জজ্ঘ’া হয়। যেনে,
সিংহাসন (উ. সিংঘাসন, সিজ্ঘাসন ) 06:006 ; সংহ (উ. সংঘ, সজ্ঘঞ )
০০]]60}01, 355610৮0]%) ; ইত্যাদি ।

(২) শৰ্ম-সাধনত ( ][; 1261৮9৪0000 )
(ক) শেষ স্বৰৰ পৰিবৰ্তন (0855866 ৩£ 8251 9০049 )

১১১ ৷ সংস্কৃত আৰু প্রাকৃতৰপৰ| শব্দ নমাওঁতে পদাস্তৰ অনুস্বাৰ আৰু
বিসৰ্গ লোপ কৰ৷ হয় আৰু কেতিয়াবা তংপূৰ্বব্তী ‘অ’ লোপ হয়। যেনে,
গুনি }০631]06, পা. স্মুণিঅ, স. জ্ৰুত্ব| ; পাৰ্গত ৮1708গে60} স. পাৰংগতঃ; মেৰ
১৮০], প্রা. মেবা, স. মীবঃ ( ]]{, ]]0010{); বেজ }0}9]গে3৮}, প্রা, ৱেজ্োো,
স. ৱৈতাঃ; ধেন্‌, যেনে--ধেন্‌-দি 6 প্লা৮০ ৮800, 10 )"00008, বৈদিক--
ধেনাঃ ৪ 100]0},; ০০%; গাৰু, গাড়, ট৮]]10স, প্র৷. গেম্‌ডুঅম্‌, গম্ডু
[8৫৯১ ৷ (ক) ]; কীল্‌ ৪ ষ্ট]০'%ড ত}, 086 ০160, প্রা, খীলও, স. কীলঃ;
পথান্‌ পিথান 1006 ০%% ৪৯ ৮০০, প্রা., পঅথাণম্‌, স. পদস্থানম্‌; ভাপ.
[$৯১৷। (খ) ]; বেল ৪ 10090 ০0% 018, প্রা, ৱেল্লম্‌, স. ৱিবিম্‌ ; মোল
প৮ঞ্জা06, প্রা, মোল্লম্‌, স, মূল্যম্‌, ইত্যাদি।

১১৭ ৷ প্রাকৃত পুল্লিক্গ বা স্ত্ৰীলিঙ্গ শব্দৰ অন্তত থকা অ বা আ
অসমীয়াত প্ৰায়ে অস্পষ্ট ‘অ’ হয়। যহতহ, ১9০0৫06%}8}, প্র৷- জহ্তহ
($৯৭ ); চান গঞা প্রা. সন্না [৫৪৯১ ৷ (ক) ]. ; বীণ 1006, প্র, আৰু স.
ৱীণা; নিদ্‌, নিন্দ, নিন্দ 1669, প্র৷- পিদ্দা, স. নিত্ৰা৷ (০%. তেজৰে
কমলাপতি হৰি পৰভাতে নিন্দ। ম৷. দে. ); সাজ, সায €৮০ঢ০106, বৈ,
সায (খক্‌ ৫€।৭৭৷২), স., সাযঃ বা প্রা. সংবা, স. সন্ধ্যা; জোন
170000%; পা. জোণহা| [$৯১ ৷ (ক) ]; বেচ }গঃ98 ৮0066, স. ৱেচা,
ইত্যাদি৷

১১৩। প্ৰাকৃত পুল্লিঙক্গ বা শ্্ৰীলিঙ্গ শব্দৰ অন্তত থক৷ 'ই’ বা৷ ‘স্টৰ
ঠাইত অসমীয়াত ই, ষ্টী বা অস্পষ্ট অ হয়। যেনে, সৱঞ্জান, সবৱজান
১৪৯৪০, প্র, সৱৱোজাণী, স. সৱ‘্ঞানী ; পিঠি ৮৯০, প্র, পিট্‌ঠি [ 8৯১ । (ক).]
পুথি ৮০০৮]০১, প্র. পোত্্‌থী [ $৯১ ৷ (ক) ]; গাঁঠি }2০০ প্রা, গণঠী, স.
গ্ৰন্থি; মজাঠি ]001810; 10806, স, মঞ্জিষ্ঠ, মঞ্জিষ্ট ; বৈনী, বইনী
ঠ56%0, অপভ্ৰ, ৱহিনি, ৱহিনী, প্র, ভইনী, স. ভগিনী ইত্যাদি। সংস্কৃতৰ

ব্বৰ-বিকৃতিৰ সাধাৰণ নিয়ম ৬৩

পৰ| ওলোৱ৷ শব্দবে| তেনে হয়। যেনে, পাতিল গ্র:৯]] ০3006 ৬০৬৬০],
স. পাতিলী ; কৰ্চ, কবচলি & 18016, স. কলাচী, কলাচিক ; ইত্যাদি।

১১৪ ৷ প্ৰাকৃত পুল্লিক্গ বা স্ত্ৰীলিঙ্গ শব্দৰ অন্তত থকা “উপ” বা “্উ”
ৰ ঠাইত প্ৰায়ে উ বা অস্পষ্ট অ হয়। যেনে, তনু ৮০৭, প্রা. তণু, তণ্‌, স.
তম; বেচ বউ & ৮4096, ০1৭০ ৮70006:5 সি, প্রা, বহু, স. বধুঃ; মোচ
৮০৪৫], প্রা. মংস্থ ; শাহু 1000067447,-]3য, প্রা. সান্মূ, স. শ্বজ্র; ইত্যাদি।

১১৫ । প্ৰাকৃত পুল্লিঙ্গ ইকাবাস্ত বা একাৰসন্ত শব্দৰ ‘ই’ বা ‘এ’ৰ
ঠাইত ‘ই’ বা ‘এ’ বা অস্পষ্ট ‘অ’ হয়। যেনে, লাগি 00069. প্রা'. লগ.গি,
লগগৈ, স. লগ্নঃ ; কোঞৰ 0006, প্রা, কুমলে, স. কুমাবঃ; কাম ০০
প্ৰা. কম্মি, কম্মে, স. কৰ্মং; শিয়াল }3০]৪], প্রা. সিআল৷, সিআলে, স.
শৃগাল: ; ইত্যাদি ।

টোকা ৷--এই কথ৷! পাহৰিব নালাগে যে শেষ স্বৰ এ আৰু ই মাগধী
প্রাকৃতৰ চিন, ও শৌৰসেনীৰ চিন, আৰু উ অপত্ৰংশৰ চিন। শেষৰ এই
কেই বিধ স্বৰৰ ঠাইত প্ৰায়ে অস্পষ্ট অ হয়। যেনে, কাম স্ষ০%},, অপত্ৰ
কম্মু, শৌৰসেনী,---কম্মে, মাগ, কম্মে, স. কৰ্ম? ; ঘাৱ ০0৭, অপদ্ৰ, ঘাউ,
শৌৰ, ঘাও, মাগ, ঘাএ (? ), স. ঘাতঃ; ইত্যাদি।

১১৬ ৷ প্রাকৃত পুল্লিঙগ্গ শব্দৰ অন্তত থকা৷ “অএ’” অসমীয়াত ‘আ’ হয়।
যেনে, ভগা 00} মা. প্র৷- ভগগঞ অপত্ৰ, ভগগা, সন" ভগ্নকঃ ( হেমচ,
৪।৩৫১ ); সূতা ৪, 08%26890, মা. প্রা, স্মূত্তএতৎ স, স্থত্ৰং; ঘোড়া 0296,
মা. প্র৷া- ঘোড়এ, স. ঘোটকঃ; ইত্যাদি।

মন্তব্য £--মা. প্ৰাকৃতৰ ‘অএঞ, শৌৰ. “অও” আৰু অপভ্ৰ, “অউ”ৰ ৰূপান্তৰ ।
সিসৱব ঠাইতে আ৷ ব৷ অস্পষ্ট অকাৰ হয়। যেনে, ফোড়৷ ৮গ্][], প্র৷- ফোড়ও,
স. শ্ষোটকঃ; কীটা, কাইট 0000, প্রা, কণ্টও কংটও, স. কণ্টকঃ; উস্‌
সা৪2:000, অপভ্ৰ, উন্হউ, উম্‌হউ, স. উষ্ণত্বম্‌ ( হেমচ, ৪1৩৪৩) ; ডল| ৪ 88
৮৪5)৮৮, প্রা'- ডলও, স৯, ডলকঃ; ক’ল৷ 01808, প্র, কলও কালও স. কালক
(হেমচ ১1৬৭ ); ইত্যাদি।

১১৭ ৷ প্ৰাকৃত ম্ম্ৰীলিঙ্গ শব্দৰ অন্তস্থিত ‘ইআ’ আৰু “উআ”ৰ ঠাইত
প্রায়ে অসমীয়াত যথাক্ৰমে ই, চী আৰু, উ, উ, হয়। যেনে, বেটী
৭৪০০৫), প্রা. ৱিটিআ, বিট্রিএ, স, পুত্ৰিকা ( হেমচ, ৪!৩৩% ); বউ, বে
(]]}, 8302)1662-413-]8'স ), ০1067 ট0100165 সালি, প্র, বহুআ, ( হেমচ,

৬৪ অসমীয়| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

১!৬ ), স. বধুকা|; চৰাই 180, প্রা, চড়ইআ, স. চটকিকা; মাহা 10000068"8
51506, প্রা., মাউসিআ৷, স. মাতৃস্বহ্বক।; ঘুড়ী ( ঘোড়ী ) 0826, প্রা', ঘোড়িআ৷,
স. ঘোটিকা৷; মাটি ০৪%০%, প্রা, মট্রিঅ', স. মৃত্তিক৷; ইত্যাদি।

১১৮ ৷ প্ৰাকৃত পুল্লিঙ্গ শব্বৰ অন্তস্থিত ইএ ইও বা উএঞ উও-ৰ ঠাইত
প্রায়ে অসমীয়াত ঙী বা উ হয়; কেতিয়াব| ইয়া বা উৱা, উৱে বা উৱৈ হয়।
যেনে, হালোৱা, হালুৱে ব| হালুৱৈ 10067, প্র৷'- হলিও, হালিএ হালিও,
স, হাগিকঃ ( হেমচ. ১৷৬৭ ); কুচি (যেনে, শাণকুচি ) ৪! }10}801069
০০৮, প্রা, কুসিও, স. কুসিতঃ; তেলী, তেলীয়৷ গে]0287, মা. প্রা,
তেল্লিএ অপভ্ৰ, তেল্লিই, স,. তৈলিকঃ; লাড়ু, লাক ৪ 081] 0%{ $%৮০০০০০০৪৮
মা. প্রা, লড্ডুঞ প্রা, লড্ড্‌ও, স. লড্ড্‌কঃ ; মালী 8£980620627, মা. প্রা.
মালিএ, শৌৰ, প্র৷.- মালিও, স. মালিকঃ; ইত্যাদি। কেতিয়াব৷ আকাৰ হয়।
যেনে, বিছা, }৪11) ০৪60]]]3}, প্রা, ৱিঞচুও, ৱিম্‌চুও, ৱিম্‌চিও, স. ৱ্শ্চিকঃ
[$ ৯১৷ (ক) ].; ইত্যাদি । -

১১৯ ৷ প্রাকৃত ক্লীবলিঙ্গ শব্দৰ অস্তত থক৷ অঅং, ইঅং আৰু উঅং
অসমীয়াত প্রায়ে আ, ই ব৷ ষ্টী আৰু উব| উ হয়। যেনে, পানী ৪০,
প্ৰা. পাণিঅং, স. পানীয়ং ; সোণ, সোণ| ৪019, প্রা. স্থুৱযঃঅং, সোঞাঅং ( হেমচ.
১৷২৬ ), স. স্থৱৰ্ণকম্‌ ; আলু [7+০0৮০, প্রা, আলুঅং, স. আলুকং ; চুবি 00610,
প্রা, চোৰিঅং, স. চৌধ্যং ( হেমচ ১1৩৫ ); ইত্যাদি। কেতিয়াবা ইঅং--ৰ
ঠাইত ইয়| হয়। যেনে, চিয়| & য067000118] ]82070835},, প্র৷. চেইঅং
( হেমচ. ১1১৫১ ), স. চৈত্যং; ইত্যাদি।

১২৭ । প্রাকৃতৰ পাদান্তৰ ‘৩’ সাধাবণতঃ অস্পষ্ট ‘অ’ হয়
($8১১১১৷১১৫) আৰু কেতিয়াবা অ বা আ৷ হয়। যেনে, উছৱ িওমদ৪], প্রা.
উচ্ছও, উসও (হেমচ, ২৷২২), স. উতসৱঃ; উছাহ, উচ্ছাহ ০8০৮ প্ৰ৷. উচ্ছাহে|
(হেমচ, ২৷২১), স, উৎসাহঃ; বুঢ়া 8:88 প্রা, বুড়ঢে| [$; ৯১। (ক)]. ওজ৷
[0176০6৮০০%, প্র৷ ওবজাও, উব্জাও ( হেমচ ১৷৭৩ ), স. উপাধ্যায়ঃ; হ্হৰী,
ছুৱাৰী ৭০০৮-০০৮৫, প্রা, হ্ৱাৰিও, স. দৌৱাৰিকঃ; গাভিন্‌ ৩৪০৪০,
প্রা. গান্তনী ( হেমচ, ২৷২*৮ ), স. গভিন্‌, গভিতঃ ; গাভিনী ঢাত, প্রা.
গভ্ডিণী, স. গঙ্ণী; ঢিল| গ1ঞ্৷, প্রা, সিচীলো, সিচিলে| ( ছেমচ, ২৷২১৫ ),
জীংমা৷ ০0১ ৪6}, অঞ্সণে| ( হেমচ, ২৷৫১ ), আত্মণঃ;

৷

স্বৰ-বিৰৃতিৰ সাধাৰণ নিয়ম ৬৫

(খ) শেষ ব্যঞ্জনৰ পৰিবৰ্তন
( €8585666 ০1 310:51 (১৩16০28,25065 )

১২১ ৷ ব্যঞ্জন বৰ্ণ :--(ক) পদাস্তৰ ব্যঞ্জন বৰ্ণ কেতিয়াব| লোপ হয়।
যেনে, পানৈ 5৪০৭৪] ০0% 510০, স. উপানহ ; মোলান 88৮76 ৪0৭ £॥০০৮ 0
}0005, বৈ, মুলালিন্‌ 0:86 ০£ 50006 ৮2836 0£{ ৪8 ০৭116 10005 ( অথবে,
8|৩৪৷৫ ), প্রা, মুণালম্‌ ( হেমচ. ১৷১৩১ ), স. মৃণালং ; পেচ ০০০৪০ 0
06 609%, বৈ. পেশম্‌ ( স্কি. ৪।৷৩৬৷৭ ), স.- পেশঃ; ইত্যাদি ।

(খ) মূল ঃ--প্ৰাকৃততে|৷ অন্ত্য হল্‌ লোপ হৈছিল । যেনে, সৰ ৪
13}6, স. সৰস্‌ ; পচ্ছা ৮৪০১%, স. পশ্চাত; মৰু স্ষ100, স. মৰুং, চন্দমে৷
10000, স. চন্দ্ৰমস্‌ ; ইন্দতী 01806 ০£ ]{3৮৪০৪’5 500}, স. ইন্দ্ৰজিত, ইত্যাদি৷

(গ) শেষ ব্যঞ্জনৰ বিকৃতি পদমধ্যৱতী ব্যঞ্জনৰ লগত দিয়া যাব।

(গ) পদ্কমধ্যৱৰ্তা স্বৰৰ পৰিবৰ্তন
( €8 5৪8০5 ০048 ॥022০0131 ৪5080895 )

(অ) এক স্বৰ ( 8500:816 ৮০৮৩]৪ )

১২২ । ‘অ’ব ঠাইত ‘আ’ হয়। যেনে, সাদ্ধ৷ 90086, 0695186, প্র.
সড্‌ঢ়া ( হেমচ. ২।৪১ ), স. শ্ৰদ্ধা; পাথৰ £০০%, প্রা, পতথৰে| ( হেমচ.
২৪৫ ), স. প্ৰতস্তৰঃ ; বাকলি, বাকল 8৮8:8, বৈ, ৱকল ( ত. ব্ৰা. এ৭৷৪৷২ ),
প্র'. ৱৰুলম্‌ ( হেমচ. ২৷৭৯ ), অপত্ৰ, ৱৰ্ুলু ( হেম- ৪1৩৪১ ), স- ৱঙল্চলং;
পাকৰি স্ঞ৪৮০-]০৪৮০৭ 8£8£ ০6, প্রা. পৰড়ি, স্‌. পৰ্কটি ; অপ’চ৷
& ৮৪৭ স্08)৮68, স. অপচঃ (]}]}, & ৮689 ০০০৯8; & &ৈযয়া3 ০18 ৪৮0৪০ );
খুৰা 86 10006 0£{ & ৮০০৫১০৪০, স. খুবঃ (৪ 16000; 006 1000 04 ৪
৮০৭৪9০৪৭ ); কটাৰী, কাটাৰী }!&116, প্র৷, কত্তৰী ( হেম. ২৷৩% ), স.
কর্ডৰী ; লাড, .63০৩০০০০০১, ০090%6, স. লংডং ; শহা }306, স. শশঃ;
হালধি ম0006010, প্র|', হলিদ্দা৷ ( বৰক, ২৷৩৩ ), স:. হৰিত্ৰ৷; ডলা, ডালা ৪
8৪8 ৮8916, প্র, ডল্পলঅম্‌ ; ডলঅম্‌, স. ডল্পকং, ডলকং ; চোলা ৪ 127001206,
পা. চোলও, চোলোে৷, স. চোলকঃ, চোলঃ ($ ৬৬৩); ইত্যাদি।

১। অন্ধ্যযলঃ। বৰক, ৪৬
৯

৬৬ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

প্রাকৃততে৷ হয়১। যেনে, সাবিচ্ছং 5১৪৷00]6, ]}1] 60655, স. সমৃক্ষং,
অস, সৰি; পাস্মুত্তে &9]66]2, স. প্ৰস্থপ্তঃ ; ইত্যাদি ৷

পালিতে হয়। যেনে, অনাবাতন 7600600.8]]৮, স,. অনাৰজং
(কাচ্চা, $; ২৩৯ ); আলিতন্তো 3 1806 ৮6076 & }20056-94008, স.
অলিন্দ: ( কাচ্চা. $ ৩৬ ); ইত্যাদি।

১২৩। ‘অ'ব ঠাইত ‘ই’ বা ‘স্ন’ হয়। যেনে, মিন| 60806] 00306
0০ 8019, বৈ. মন| ( খক্‌ ৮৷৭৮৷২ ), লাটিন---মিনা 007080067} 70806 0
£০18 ; শিকল ০181, প্রা, সম্কলম্‌ ( হেমচ. ১৷১৮৯ ), স. শঙ্খলং ;
কাহিল €008ৃ013660, ৮০৪}, প।. কাহলে৷ ( হেমচ, ১৷২১৪ ), স. কাহলঃ
( 0৫}%৮, সা1006760 ); নিৰায্নৱৈ 270060/40406, প্রা. ণউণৱ ৱএ, সৈ. নৱ
নৱতি ; ($ ২৮৯ ) ছিয়ালিশ 1000৮-গা%, ছচ্চত্তালীস৷, স. যষট্‌চত্বাবিংশৎ
($ ২৮৯ ); সিন্ধি }0]6 00806 }0; [06 }]}00}, ৮) & 00166, স. সন্ধিঃ;
জিলিক 00 91106, অৰ্পত্ৰ, বল্লপন্ধিসউ ( হেমচ. ৪8৷৩৯৫ ), হিন্দী বলক্‌না,
স. জ্বল্‌ (০ 8]0%, 0:50 }116 ), ৩, স. বাল্লিকা 11286 10506; ইত্যাদি । *"

প্ৰাকৃততে| হয়ং। যেনে, পিক্তং £[া}27, স. পক্তংং অ. পকা ঃ বিঅণে৷
{310}, স. ৱ্যজনঃ, অ.--বিচনী ; ইত্যাদি।

পালিতে৷ হয়। যেনে, চন্দিম! ॥১০০%, স. চন্দ্ৰম৷ ( কাচ্চ৷া- 8 ৩৭১ )।

১২৪ । “অ”ৰ ঠাইত কেতিয়াবা “উ” বা “উ” হয়। যেনে, পুখুৰী,
0} প্র৷- পোক্‌খবিণী ($ ৯১৷!ক ) ; গুচ ৮6 0০%, প্রা. গচ্ছ, স. গচ্ছ £
নটুৱা, নতুৱা, 3০০০, 80060, প্রা, ৭উও, স. নৰ্ত্বক :£ পদুম 1008, প্ৰা.
পোস্মম্‌ ; পউমম্‌ ( হেমচ,. ১1৬১, ২।১১২ ) পালি-পত্মে। ( কাচ্চ৷া- $ ১৮ ), স.
পদ্মং £ আপোন, আপুন ০0, ১616, প্রা. অপ্লয়ো৷, স. আত্মনঃ ($ ৯১।৷ক ) 2?
বৰুণ 1॥131006 01 & ঘ0%66, স. বৰণঃ উল্‌ & 9[2€০165 01 81855, স. উলপ ?
জুপুৰী ০০৪০০, 0080069 6; প্রা, কবষষ্পড়া, সিন্ধী. বুপিড়া ( হেমচ,
৪।৭১৬ ) ; কুপতী, কপো৷ }18600, স. কপোতী ( 1600816 ][)8&০০%) ) £ খহু
100}, 5০৯৮, স., খসঃ £ বুৰী, জুৰী & ০৪5০৪০০, & 50:687], স. বাৰঃ, বাৰাঃ, বাৰী ?
ধুটী & ডভ 3150-0100} {03 10816, স. ধটিকা, ধটী ( 018 00}; ০ 18006:

8৮ পাম্প লন্শাপা = শশা শিব তীব্ৰ]

১৷ অ! সম্বদ্ধাদিযু ৱ|*”। বৰক, ১৷২।
২। বৰক, ১৷৩ |

স্বৰ-বিকৃতিৰ সাধাৰণ নিয়ম ৬৭

৪ 5মো৮ গে 000, 1৪506060 70000 16 ]0105 07.0৮6 0866 ]2া0}৮1025 ) ;
ইত্যাদি ।

প্রাকৃততে| উ হয়১। যেনে, খুড়িও, খম্‌ডিও, ০00, চযযঁডোঃ }0; 0862065,
স. খণ্ডিত, অ. খুন্দা, কুৰ৷ ; গাউও, গাউঅ| ০০১, স. গৱয়ঃ, অ. গাই।
পালিতে| হয়। যেনে, পা. নিমুগগোে৷, স. নিমগ্নঃ ( }1806698 ); পা.
কুৰুবো, স. কুৰৰঃ, অস. কুৰুৱা ( ০%[6০%৮ ) ।

১২৫ । ‘আঅ’ব ঠাইত ‘এ’ বা ‘ও’ হয়। যেনে, নেউল :৷00020086,
স. নকুলঃ ; কেকোৰা|, কাকৰ| গ্রু৪০, বৈ, কৰূটঃ ( যজু,. ৫৷৫৷১৫৷১ ), স.
কৰ্কটঃ ; চেলেং ৪0 ৮0060 £2৪000600), স. চেলং (৪ £৪27176710; );
মেখেলা ৪ সষ0100815; 12600.008}, স. মেখল৷ (৪ স্071180,5 8্117016 0
ঘা।0ণ1-5}]9}00 ) ; ধেনু & ৮০%, প্ৰ'- ধনু ( হেমচ. ১৷২২ ), স, ধন্ুস্‌;
পেঁক 09, প্রা, পম্‌কে৷ (হে. ১৷৩% ) স. পঙ্কঃ; নেগুৰ, লেঙ্গুৰ & ঞ্]
প্রা, ণংগুলম্‌, লংগুলম্‌ ($ ১৭১৷ হেমচ. ১৷২৫৬ ); তেকেন৷া & ০0019, ৪
৮০006 ০10, স. তকন ; লেজু £॥006, স. ৰজ্জু; তেন্দ্ৰ। ৭):%66955, বৈ,
তজ্দ্ৰী ( ৮০৪:0695 ), স. তজ্দি, তজ্্ৰী ( ৪10.006 ) ; বেঁক। গ্লো00869, বৈ,
ৱংকু ( খৰক. ১৷৫১৷১২ ), প্র'াচ ৱম্‌কম্‌, ৱম্‌ক৷ ( হেমচ. ৪৪১২ ), স‘. ৱক্ৰম্‌ ;
খোল 008518170.6 800, স. খলঃ ১ পোলা & ৮004816 ০0£{ গমচ৪স, বৈ. পলদ,
স. পলঃ ; ধোপ ৯ 0720.101 0৮66, স. ধৱঃ ; পোহা ৪ })3171010], স. প্ৰহ্থতঃ ;
মাথোন ০৮]%/, প্রা'. মেত্তম্‌ ( হেম. ১৮১ ), স:. মাত্ৰম্‌ ; খোৰোং %০]]0ঘ% গে
৪& 066, স. কোটবং ; চোতাল ০০৮00০0৮৪10, স. চত্বালঃ ( 3 2£7000%0 108
৪70, 006158001, 01 58.গ18 18] 816 ) বা চত্বৰং (3& 16৮62] 90৮০৮ 01 81000],
[216028160. 101 & 5৪গ1০6, 2 ০০৮009ে3£0) ; কোৰোক! 3৯ 5&ণ]] ০0%
3 ০০০০৪-00০[ ( 0560. 35 & ]208 ০0% 13016 ), স. কৰকঃ ; জোৰা ৪ 7811,
স. জকুটং ব| যুগলকং ($ ২৯৫ ); ইত্যাদি।

প্ৰাকৃততে| হয়ং। যেনে, লোণং ১৪1}, লৱণং, অ, লোণ; সোৱই 06
9169]25, স. স্বপিতি, অ. শোৱে; তেবহ 07660, স‘ ত্রয়োদশ, অ. তেৰ ;
সেচ্দজ। ৮০৭, স. শয্যা, অ, সেজা| ( 08০0), বা শয্যা, (৮৫৭ ); ইত্যাদি।

১। হেমষচ, ১৷৫২-৫৬ |

২ । “এ শয্যাদ্বিযু।” বৰৰু, ‘লৱণনৱমালিকয়োৱে ন” বৰক, ১৷৭। হেমষচ, ১|৬,৮.৯ ।

৬৮ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতৰ্ব

পালিতে| হয়। যেনে, সেয্যা ৮6৭, স, শয্যা; সো গ্রঙ, স. যট্‌
(কাচ্চা, $ ১৬৭ )।

১২৬ ৷ “অ”-ৰ ঠাইত অ, ই, এ বা ও হয়। যেনে, আদাৰ ( মালতী )
& 108.104 ]210]]])/ 21910, বৈ, আদাৰ (শ. ব্ৰা. ৪।৫৷১৭৷৪ ); বেলি
গু]7]ো},; 116, স, ৱেলা ( 8006 )* ; আমৰা, অমৰা & 0000 01 ৪পেণওড 0]
প্র. অন্মাড়ত্ত, স. অস্ৰাতক ; পখব| বা পাখৰা 18000, 16000986208, বৈ,
পাকাৰু ( বাজ, স. ১২১৯৭; ]18{, পাক = 00৪00}, অক বা অৰুস্‌ $006=
16070989) ; পনস্তা, পঁইতা {0006060 ৮০1169 1126, বৈ, পান্ত ( খক্‌,
১1১১২।১ ; ৮=৷৯২!১ ); তলিচা ৪ 1088, স,. তলাচী ; জোঁৱাই 9000-}1}-]3ভচ,
প্ৰা, জামাউও, স. জামাতৃকঃ (হে, ১1১৩১ ); পেঙ্গৃৰা 18706, স., পাঙ্গল্যং
( ]1000]16, ]28]0012 ) ; আন্ধাৰ, এন্ধাৰ ৪19655, প্রা', অম্ধাৰই, স,.
অন্ধকাবঃ ( হেম. ৪৷৩৪৯.); হাবায়, হেবায় }}6 10565, প্রা. হাৰৱই, স.
হাৰয়তি ( হেমচ. ৪1৩১ ); সেই দৰে নালাগে, নেলাগে; নামাবে, নেমাৰে ;,
ইত্যাদি । অসমীয়াত বহুত ঠাইত ‘আ’ৰ ঠাইত ৱিকল্লে ‘অ’ হয়। যেনে,
ৰজা, ৰাজ ( }]116 ) মলা, মাল৷ ( 89180] ) ; কুমব, কুমাৰ ( ৮7006 );
মৰা, মাৰ! (৮6৪৮0, ) ; ইত্যাদি ৷

প্রাকৃততেো তেনে হয়ং। যেনে, জহতহ, জহাতহা ৪00062}0 ৮, 86%
৪0116. 10631} ( $ ৯৭ ), অ, যহতহ,.; চমৰং, চামৰম্‌ ট৮05%৮ &ঞৈ] 01
006 ৩}18171818, 10560. ৪5 3 8১-83], স. চামবং, অ. চৌৱাৰ, চৌৱৰ ;
পত্থৰো, পত্থাবে৷ 8618, স. প্ৰরস্তাৰ্ অ. পথাৰ; নিসিঅৰো, নিচায়ৰো
10000, সৈ. নিশাকবঃ; অ. নিশাকৰ; অজ্জ 00016, ৮০০০৫৪০]০, স. আৰ্য,
অ, আজে৷; মেত্তন ০০], স, মাত্ৰ অ, মাথোন, মেথান, মেতান; উল্লম্‌,
ওল্লম্‌, অল্পলম্‌ 30; ০3০01} £০০১, পালি--অল্লো, স. গ্মআারৰ্দ্ৰত অ. ওল;
ওলী ]}}19, স. আলী, অ. আলী :; ইত্যাদি ।
_ ;। ইয়াৰ মূল বৈদিক “ৱল” নহয়। ০৭০ ‘‘৬৪}৪" {5 13006 ৪ 5011-2০00, ৬৪]
1৪ & ৫৩:00007--".12001767 06000 00760.0840069 অঠ0}0 50006 17৩9060০%) 15 ৬৪13, 086
2608001028000, ০60 1086 0চ098031 ০3৮০৩ 0} পল) 136 ৩৩]6৯03] ৩০৭৪ ৪1৩
€০%00604"-_]]15009_508 58251দ230 [ 4ডোজ৩:৩, 12% 4১, গৈ ও০০০০৩]], >, 114.

=<‘প]ু']}05 1086 ( ৪ু8189851698 ) 15:৩460, ৩০৩০০৫০৩০ 3৪ 011৮108 ০৮০৮ 1086 ০০ঙ৪

৪{তৈ২ সজল 0 15} 106 086 06020, *‘৬৪)৪৯”-_-]}194. ১, 209.
২ {| বৰক, ১১%, ১১ { তহমচ, ১(ভ৭-৮৩ |,

্বৰ-বিকুতিৰ সাধাৰণ নিয়ম ৬৯

পালিতে| হয়। যেনে, ৰত্তি (18), স. বাস্ৰিঃ ( কাচ্চা, $ ৩৭০১ );
সাখ & 8:08, স. শাখা ( কাচ্চা, ৪ ২২৯ ); পিণ্ট ৮৫৭ 11০6০, বৈ.
পাস্ত, অ. পনস্ত৷ (কাচ্চা, $; ৭৪); পিতু 18006, স. পিতা ( কাচ্চা,
$ ১৫০)।

১২৭ । ‘ই’ ব| ‘ষ্ট’ৰ ঠাইত উ, উ ব| ও হয়। যেনে, শুকুল| ষ}৷1(৩,
প্রা, স্ুকিলম্‌, স, শুক্লং। হালোৱা, হালুৱৈ, হালুৱে }21008)20087, প্র, হালিও,
হলিও ( বৰক. ১৷১৭ ), স. হালিকঃ ; খাক 8৪128; 0 ৪0016, বৈ, খাদি
( বক্‌ ৫|৫৪৷১১ ; ১1১৬৬৷৯ ), স. কটকং ; লুচ্ছা 135শ্রেদ০09685, প্র, লিচ্ছা
( হেমচ. ২।৷২১ ), স. লিপ্স৷; মাজু 7010016, প্রা'- মজ- বিমে| ( হেমচ. ১1৪৮ ),
স. মধ্যমঃ; চোচ ৩ 9ণ্রে৯)), £€০ 5৪৮০৫, প্রা, চিম্‌চই (হেমচ. ৪8৷১১৫ ),
স. চোচং & ৮82}; (নাম ধাতু ); ছোৱে 6 0000895, প্রা', ছিৱই, স.
ছুপতি; শুঙ_ £০ 9006]], স. শিংঘ_; ইত্যাদি।

প্ৰাকৃততে৷ হয়১। যেনে, ৱিমচুও ( হেমচ, ১1১২৮ ), ৱিঞচুও ( হেমচ.
২।১৬ ), ৱিম্‌ছিও ( হেমচ. ১৷২৬ ; ২|১৬ ) }}8}৮ ০৪00]]]3%, স. বৃশ্চিকঃ,
অ. বিছ|!; নুমজ্জই }6 811}, স. নিমজ্ঞতি, অ. নুমে ( হেমচ. ১৷৯৪ );
পাৱাস্ৃও $0]000206%, স. প্ৰৱাসিন্‌, অ. প্রৰৱস্থৱা ( হেমচ, ১৯৫ ); স্থুপিণম্‌,
সোপ্পণম ৭%ঃ০৪7, স. স্বপ্নচতে অ, সপন ( হেমচ. ১1৪৬ ); ইত্যাদি।

পালিতে| হয়। যেনে দুতিয় 9€০০০], স. দ্বিতীয় ( কাচ্চা, 8 ১৬২ ) ৷

১২৮ ৷ ই’ বা প্ট’ৰ ঠাইত ‘এ’ হয়। যেনে, বেল & }009 0 হৈ,
প্রা- ৱিল্লম্‌, ৱেল্লম্‌ ( হেমচ. ১৷৮৫ ), স. ৱিঘ্বং; ডেকেৰী & ০06 812], ৪
ছা6)1}, স. ডিকৰী ; বেটী ৭৪৮৪)৷৩৮, প্রা, ৱিটিআ, স. পুত্ৰিকা; নেমু,
নিমু 10000, প্রা, লিশ্কু, নিম্বে| ( হেমচ. ১৷২৩%০ ), স. নিংবৃ; হেলচী
৪ 08, 0£{ }০1৮, বৈ, সিলাচী ( অথ, বে. ৫।৫১৷৬ ) ; সেওঁতা ৮৪৮মঘ76
0০% 81%, স. সীমন্তঃ ; কেটাৰ 9০০৩ম০০, ( ০% €%৩ ), স. কিট্াল
($ ১০৩ ); তেতেলি (লী) ৪:09807298, স- তিম্তিলি ( ); পেলু ০0%
ভয়৷ 00 6806 আয়ো], স- সগীলুঃ; শেছুন 00005 দে 006. ১০৫৪,
শিংঘাণং ; ইত্যাদি ।

১ ৷ বৰঙ্চ, ১(১৫-১৬

৭ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাবাতৰ্ব

প্ৰাকৃততো| তেনে হয়।>) যেনে, পেণ্ডং [00681 ০৪6, স. পিণ্ডং, অ.
পিণ্ড, পিড়, ( ববৰু, ১৷১২ ); সেন্দুৰং £॥৩৭ 15809, স. সিন্দূৰং, অ. সিন্দুৰ,
সেন্দুৰ ; মেৰা ]}00]}, ৮000092%, স. মীৰঃ, অ. মেৰ ( হেমচ. ১৷৮৭ );
ইত্যাদি। পালিতে৷ হয়। যেনে, পা. এস, স. ইষ, (০ কা}; কাচ্চা.
$ ২১৪ ); পা. কুটে, স. কোটি: ( 260, 0001}1005 ; কাচ্চা. $ ১৬৭ )।

১২৯ ৷ ‘ই’ বা ‘প্ল’ৰ ঠাইত অ বা আহয়। যেনে, পৰখ €%87011,3100017,
প্রা. পলিক্‌খা৷, স. পৰীক্ষা $; মখ৷ & 03855 ০8 শে0০৮6৭ ০০%৭, স. আমিক্ষ। ;
ঘাম }08 ৮০৪0০%০%, প্রা. গিম্‌হে।, স. গ্ৰীম্ম [$; ৯১ (ক) ]* £ হালধি
ঘঃ06219, প্রা. হলিদ্দা হলদ্দা, হলিদ্দী ( বৰৰু, ২,৩* £ হে. ১৷৮৮ ) স. হৰিত্ৰ। ?
কটবা ৪৯16 ০0 & 12)8.60]0, প্রা., কটৰি ( হে. ৪৷৩৫০ ), স. কৃটৰ 2 মজাঠি
[081870, 10898৭67, স. মঞ্জিষ্ঠ ঃ বাচ. 0 গস 5৩০৪৫৪৮০, স- ৱিচ. ; জোৰ!
16৮208010, 0000}, স- জুণিঃ৩ £ কাম বা কাইম ৪ }8;0 8৭ ০£ ৮106 ৪৭০৯০
৮10, স. কামিকঃ (৪ স]]}ন৭ ৭০০); ডাঙ্গৰ 18186, 616, স. ডিঙ্গৰ
1৪৮ 100.817. |

প্রাকৃততে| তেনে হয়ঃ । যেনে, 0800, ৯০}, স. পথ, অ. পুঢ়ৱী ০৪20,
স. পৃথিবী, অ. পৃথিবী £ মূসও 2৪, স. মূষিকঃ ; সচঢিলম্‌ 1308, স. শিখিলম্‌,
অ. ঢিল৷৷। পালিতে৷| হয়। যেনে, পা. পথবী, স. পৃথিৱী (06 ০৪00;
কাচ্চা. $ ২৩) ।

১৩৭ । উ ব!| উ-ৰ ঠাইত কেতিয়াবা অ বা আ৷ হয়। যেনে, অবিহনে
৮০০00 :০%, ভা1000.0, প্রা- বিহুণে। ( হেমচ. ১1১৩ ), সম. ৱিহীন ; নিৰ্গত
& ভয় 018 ৪৮056, বৈ, নিগুত ( 60600), 7000.281, 106 £ খখক.
>।৯৭।৷৫৩-৫৪ ) 2 মন্‌ 10 89০৪০), £0 100}; 70000:006])', প্রা- মুণই ( হেমচ.
২।২০৪ ), স. মন্যাতে £ মোচ ৮০৪৮৭, প্র. মম্‌স্থ ( হেমচ. ১৷২৬ ), স. শ্মশ্ৰু
আঙঠি 8785-3120, স. অনঙ্গুৰীয়কং, 0) অঙ্গুষ্ঠঃ : চমন ০ ৬০১৮],
প্ৰা, সংবুজ বাই ( হেমচ. ৪৷২১৭ ) স. সম্বুধ্যতে ; মহৰি 020800000-"6000837),
স. মসূৰ্কি! £ কৰীয়া 98401, স- কুৰীৰং, বৈ, কুৰীৰা ( ৯০০০০ 000. রেৰ

১। বৰক ১৷১২, ১৯1 হেমচ, ১৷৮৫-৮৭ ৷

২। ৪০% 8০৮৩৮, স. ঘৰ্ম ( 16৯৮) প্র, ঘন্মে| (? ), অ, স্বাম।

৩ ৷৷ বি, বৰি ৫৩৮৫০] £ ০0০ ০6 06. ভাভ52005 ০{ ০৭০ 10437 ( স্মক,
১১২৯৮ ),

$ | বৰক, ১:১৩ ৷ হছেমচ, ১৷৮৮-৮৯ ৷

13

স্বৰ-বিকৃতিৰ সাধাৰণ নিয়ম ৭১

1630 স্ল' 680 000300278; য়ক্‌, ১৭৷৮৫৷৮ ), পে, স, কণিকা, প্র', কমিআ|
61406; সপন, সপোন 0068: প্রা, স্মুপিণম্‌, সোগ্সণম্‌ ( হেমচ,
১18৬ ), স. স্বগ্নং ; আখ| 1€01806, স. উখ| ( }][{, 816401806 }!} ৪
5৪ণ1806 ); ইত্যাদি।

প্রাকৃততে| হয়”। যেনে, মউলং 3 ৮00 ( 99০০1৪]]% 0{ 10810 ),
স. মুকুলং, অ, মল; অগৰুম 006 11801811[ 8106 ৮০০০, স. অণগুকং, অ.
অগক (বৰক, ১৷২২ ); গলোঙ্টী & 10601ণ03] 12181}, স, গুৰাচী ;
ইত্যাদি। পালিতে| হয়। যেনে, পা. মকুট, স., মুকুটং (3 স্রে০্রা,
মঘ৪া৪ ; কাচ্চা, ঠ} ৩০৭২ ) |

১৩১ ৷ উ, উ-ৰ ঠাইত কেতিয়াব| ই ব| হী হয় আৰু কেতিয়াবা এ
ইয়। যেনে, ভিন্দা, বুপ্ডা 39560001886, প্র'. ৰৃম্দং ( হে. ১1১৩১ ), স.
ৱন্দং; ফিৱিঙ্গতি 88৪8}; 0{ 816. স. ক্ষুলিঙ্গিনী ; ফিছ৷| 0৪] ( 0 15} ),
প্ৰা. পুম্‌ছম্‌ ( হেমচ. ১৷২৬ ); স. পুচ্ছম্‌, পিচ্ছ: ; টিং 0}; 00001}, স.
তুঙ্গঃ; কেচু 6800}-সষগে্8 স, কুন্থূ, কিঞ্চিলি (-লু) কঃ; নেপুৰ 80060,
প্রা, ণিউবম্‌, ণেউৰম্‌, নূউবম্‌ ( হেমচ. ১৷১২৩ ); স. নূপুৰম্‌ ; ইত্যাদি।

প্রাকৃততে| ইয়ং। যেনে, পুবিসে| 1080, স. পুৰুষঃ,, অ. পুৰুষ ( বৰ,
১৷২৩ ); সিপ্পী 01990, স. গুক্তিন), অ. ছিপি (পে. ছিপি বুতাম ) ( হেমচ,
২।১৩৮ ); ভিউড়ী & &0ত্1}, স. জ্ৰকুটি ( হেমচ. ১৷১১৭ ), স. ক্ৰুকুটিৰচন!,
অ. ভেঙ্গুচালি; ইত্যাদি। পালিতে৷ ইয়। যেনে, পা. পৃৰি্সি, স, পুৰুষ
( ৪ 1081); কাচ্চ৷, $ ২৯১ ); পা. কিলিস, স. কলুয ( ঘ]ণেৌ005, গ'}10]60];
কাচ্চ, $ ১৯৯ ) ৷

১৩২ । উ, উ-ৰ ঠাইত ও হয়। যেনে, আজে৷ €65৮661060, 1)61901),
67634608700, 80261, প্র'- অজ্জু ( হেমচ,. ১৷৭৭ ),) স,. আৰ্য; কোঞৰ
0211006, স. কুমাৰঃ; থোপ| ৪ 60000}, গ1[0506, প্রা, থ্ৱাও ( হেমচ.,
১৷৭৫ ), স. স্তৱকঃ; কোমোৰা, কুমুৰা 80০00, প্রা, কোহণুম, কোহলম্‌
হেম. ১1১২৪), স. কুম্মাপুং; মোট & ৮৪91৬, স. মুতং ; ছে| (০ 10008},
প্রা. ছিৱই, ছুঅই, ছোঅই, স. ছ্কুপতি ( "৬ চুপ্‌); আপোন ১৪14, 0১,
প্রা. অগ্ষ্লম্‌ [ হেমচ. ২।৷১৬৩ ; $} ৯১1(ক) ]; তোণ ময়দণ্ড, প্রা, তোণঃ,

১। বৰক, ১৷২২ ; হেমচ. ১|১*৭।
॥। বৰক, ১৷২৬৩ ; হেমচ, ১১০৭৷১১৩ |

৭২ অসমীয়৷ ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

তৃণঃ ( হেমচ. ১1১২৫), স. তূণঃ; পোল| & ঢ000%016, 2৪ণ}, ৩৪}, স-
পূলঃ, পূলকঃ ; ভোক 10012667, স. বুডুক্ষা ; কোদাল 3 95[2৯0০, & 1306,
স. কুদ্দাব; (-লঃ, লকঃ ); টোকন ৯ 208০6, & 98০], স- দ্ৰেঘণঃ- দ্ৰঘণঃ;
কোত ৪ 9$008]] [00}06, & ৮০৪৯৭ প্ৰা- কোংতে৷ (হেমচ. ১৷১১৬ ), স.
কুংতঃ ( এ. কোতমণি ); ইত্যাদি।

প্ৰাকৃততো হয় > । যেনে তোণ্ডম্‌ ৮6৪8} স. তুণ্ডম্‌, অ. ঠোট ( বৰৰু,
১৷২০ ) পোক্‌খবিণী 12000, 08], অ. পুখুৰী [$; ৯১৷(ক) ] £ঃ মোতখথা &
]ৰ80, 01 81355, স. মুত্তা, অ. মথ৷ ( হেমচ. ১১১৬); মেোল্লম্‌ }}[1০6, স.
মূল্যম্‌, অ. মোল ( হেমচ. ১৷১২৪ ) ; তম্বোলম্‌ 3৩০৪-0০৷০, স. তাম্বুলম্‌, অ.
তামোল ( হে. ১৷১২৪ ) £ ইত্যাদি। পালিতে৷ হয়। যেনে, পা. ওষস, স.
উৰস্‌ (৮০%১, ০%০০]1600: কাচ্ছা, $ ৪১): পা. সোকব, স. শূকবঃ (৪
}}08£ 2 কাচ্চা.- 8 ২৫১ ) ।

১৩৩ । প্রৰাকৃতত খ৷, স্বু-ব ব্যৱহাব নাই । সেই দেখি প্ৰাকৃতৰপৰ। অসমীয়ালৈ
নাম| শব্দত খ, ব| ক্ন-ৰ বিকৃতি ঘটিব নোৱাবে। কিন্তু সংস্কৃতৰপৰা৷ পোণে
পোণে ওলোৱা শব্দৰ স্বৰ-বিকৃতি ঘটে। প্ৰাকৃতত ‘খ’ব ঠাইত অ, ই বা
উ হয় ২। যেনে, ৱদন্ধো, বুড়ঢো| 019] 0080, স. বৃদ্ধ, অ. বুঢ়া (ব. ১৷২৭,
হেমচ. ১৷১৩১ ) 2 কনম্বে৷ }চুত্জো5}08, স. কৃষ্ণ) অ. কান্থ (ব. ১৷২৭ ) £ ৰিণং
1081}, স. খণং, অ. ৰিণ, খ৷ণ ( বৰক, ১1৩০ ) ; সিম্‌গম্‌ ]}00}, স. শৃঙ্গং,
অ. শিং ( হেমচ. ১৷|১৩০ ) ? ঘৈণ }3৯৫৮6০], স. ঘৃণা, অ. ঘিণ ( হেমচ. ১৷১২৮ );
উজ্জু ০৪5), 50312]}})), স. খজু, অ. উজু (হেম, ১৷১৩১);{ ভুঙ্গ ৮৪৪০৪,
}}16, স, ভুতিঃ, অ, ভূতি ( হে. ১1১৩১ ) ইত্যাদি। সংস্কৃতৰপৰ৷| নামোতে
এই নিয়ম খাটে ৷ যেনে, তিৰিণ 7৪955, প্র'- তণম্‌ স. তৃণম্‌ ; কিপা,
কিৰিপ। 107, ৪৮০০৮, প্র, কিৱা৷, কিপ, স. কৃপা ; কইবা, কইৰ, কৈব৷
& 10000, 0£{ ]23071096, স. কৃকৰঃ ; গাহৰি & }0%, স. স্বৃপ্বিঃ ; তীষ্টা 2১৪1০
00.3 11৮০, বৈ, তৃষ্টাম| ( খক্‌, ১৭৷৭৷৬ ) : ইত্যাদি।

১৩৪ । কেতিয়াব৷ ‘এ’ব ঠাইত ‘ই’ আৰু ‘ও’ৰ ঠাইত ‘উ’ হয় ; কদাচিত
অবা|আহ্য়। যেনে, শিলা ১০০০৮, প্র'া' সেলা, সেলে|, স. শৈলঃ (ব,.

১। বৰক, ১৷|২৭ | হেমচ,. ১৷১১৬।
২ | বৰক,-১৷২৭ । হেম্চ. ১২৬-১৩১ ।

স্বৰ-বিকৃতিৰ সাধাৰণ নিয়ম ৭৩

১৩৪ ; হে, ১৷১৪৮ ); পুছন স]}0]086 ৪৪৮, সা][02]08£ ০06 61838ণ708,
স. প্ৰোংছনং; পুঠী & 009 04 9008]] 8]108:106 115}, স. প্ৰোষ্ঠী;
গুই ৪ 130 0£{ ]123270, স. গোধিক|; খৰি গ৮6ভড০০৭, £0০০], বৈ, আখৰেষ্ঠ
(শত. ব্ৰ৷- ১৷২২৬।১ ), স. খৰ (800); ভইবা৷ ০0০6 0০£ 0806 00866
1]0770৮8]809, প্র, বহেড়ও (হেমচ. ১৮৮), স. বিভীতকঃ; ঘুড়া & 10816,
প্রৰা, ঘোড়িআ, স, ঘোটিকা, ঘোটী; চুবীয়া, চুৰিয়া ৮08] অ'৪)5-০]08,
প্ৰা৷ চোড়িআ, স. চোটীক৷ ৯ ট6000080; যুৱান %)0008, 120 970}
00, প্রা. জোৱৱণম্‌ [$ ৯১৷(ক) ]; গাখীৰ 71001], স. গোন্গীবং ০০৮৮৪
178}}}; ; লোভ ০০৮০৮০০১০.০১৪, 19560; লুভীয়া ০০৮০০০০৪%, ৪16০0,
স. লুৰ্ধ, লোভিন্্‌; পখলি 700008% 0 & 102]160]], তা. পোখিলি ( 0৪৮০],
],60]]0%ম ) ত ইত্যাদি ।

প্রাকৃততে৷ হয়১--যেনে, দিঅৰ }0508108’5; %৮০০০০০%৮ ৮0006,
স দেৱৰ,, অ. দেৱৰ, দেওব ( ব. ১1৩৩ ); কিসবম্‌ }}1]81060. 0{ 3 806,
স. কেসবং, অ, কেসব ( হেমচ. ১৷১৪৬ ); স্ূসাসো £€000 £0%৮6€71770670,, স.
সচ্ছাসনম্‌, অ. স্থশাসন ( হেমচ. ১৷১৫৭ ); গউ ০০%, স. গো, অ. গৰু
(ৰু স্বাথিক প্রত্যয় ) ( হেমচ. ১৷১৫৮ ); ইত্যাদি । পালিতে৷ হয়---যেনে,
পা. উৰু, স. উৎক্ৰোশঃ, অস:--_-উক্‌হ ( ৪0, 6৪০16 ) ; পা. হুত্তন, স. হোৱত্ৰং
( 5৪গে18০6 ; কাচ্চা- $ ২৫৮ ); পা. মহিন্তো, স. মহেন্দ্ৰ; ( 10018 )।

১৩৫ । কেতিয়াব৷ হস্ব স্বৰ দীৰ্ঘ আৰু দীৰ্ঘ ব্বব হব্ব হয়। যেনে, ঘুড়ী
& 10806, প্রা, ঘোড়িআ, স. ঘোটিকা; খন্ধি, বিদি 870পছ0), প্রা, ইডটী,
স. খন্বিং ( হেমচ. ১৷১২৮ ); বাৰী 89197, প্রা, ৱাড়িঅ। ( ব, ২৷২,)),
স. ৱাটিকা; বৃত্তি, বিত্তি [০ম)0&০ট০৷), প্রা'- ৱিত্তী (হে. ১1১২৮), স. বৃত্তিঃ;
উজু ০৪%, প্রা, উজ্জ্‌ (8 ১৩৩); গধুৰ, গধীৰ }6৪৮৮, প্রা. গহীৰম্‌ ( হেমচ.,
১৷১*১ ), স. গম্ভীৰ, গভীৰ; মিহলি, মিহলীয়া 70136, প্রা. মীসালিঅম্‌
(হে. ২১৭৭ ), স. মিশম্‌, বৈ, মিশ্লা; কাহী ৮6116] }]806, প্র.
কম্্‌সিও ( হে. ১৭% ), স. কাংসিকঃ ; ক’লা ৮1808, প্র৷৷ কালও, কলও
(হে. ১1৬৭ ), স,. কালকঃ; বিয়লি 3106000070, প্র! ৱিআলি ( হে. ৪৷৩৭৭ ),
বধিকালি; ইত্যাদি।

১। বৰক্ণ, ১৩৩ । হে. ১৷১৪৬, ১৫৭।
২৩

৭৪ অসমীয়া ব্যাকবণ আৰু ভাষাতত্ব

প্রাকৃততে| হয়১---যেনে, ৱেঙ্গী 600105016 সা] 02800100 1213.077
£060. 000.607007। 01' ৮1106, স., বেদিঃ (৪30 318), অ. বেই;
সত্তাৱীশ ঘেণডা৷৷ৈ-56৮61], স. সপ্তৱিংশতিঃ, অ. সাতাইশ: পঙ্গইৰম্‌, পইহবং
})019৮378’5 }0096, স. পতিপগৃহং, অ. পৈ-ঘৰ: নইসোত্তং ০00060[ 04 ৪
1৮০৮, স. নদীশ্ৰোতঃ), অ, নৈসৌত ; ৱহু, ৱহু 0186, স. বধু, অ. বে
বউ : ইত্যাদি । পালিতে হয়--যেনে, পা. ধন্যা, স, ধান্যম্‌ (]}8৯00% ),
পা. জি, স. জীৰ্ণ (০0189; কাচ্চা- $; ১৫৭ ); পা. পুঞ্জ, স. পূজ (0 ০106;
কাচ্চা- $8 ২৫২ ); পা. নাগৰ, স. নগৰং (৯ গপ্রেঙ্জৈ; কাচ্চা, $ঃ ২৫১);
পা. পীয়, স. প্রিয় (৮610৮69; কাচ্চা, ৮}, ]][. ); পা. পূৰিসি, স. পুৰুষ:
( 10810) ; কাচ্চ৷- ৮৯ ) |

১৩৬ । কেভিয়াবা| স্বৰ অনুনাসিক হয় ($ ১৫)। যেনে, বেঁকা
00169, প্রা- ৱম্‌কম্‌ ( হেঁ. ১৷২৬ ), স. ৱক্ৰ, বৈ, বংকু; ছ', ছাহ 95}৪৯0০,
প্রা, ছাহী (হে. ১৷২৪৯ ), ছাহ৷ ( বৰৰু, ২৷১৮), স. ছায়া; ঘাই 87899,
মা. প্র৷- ঘাশে, স. ঘাসঃ, ইত্যাদি।

প্ৰাকৃততে| হয়--যেনে, কীই স্৮}}০, স. কঃ, কিম্‌, অ. কীই (হে. ৪1৩৪৯ );
তই 10000, স. ত্বয়া, অ. তই, তঞি (পুং অ.) ( হেমচ. ৪।৩৭০ ); তুহু
1000, স. ত্বম্, অ. তই, পু. অ. তুহু ( হেমচ. ৪৷৩৮০), গে. “তুহু চুকণী
মুখহি সাক্ষী তোৰ”। মা. দে,.। পালিতে৷ কেতিয়াব৷ ইয়--যেনে, পা.
মহিম্‌স, স. মহিষঃ (0088]10; কাচ্চা- ১ ২৪৯ ) ৷

১৩৭ । প্রাকৃতত ‘এ’ আৰু ও’ নাই ($ ১১)। সংস্কৃতৰ পৰ!
প্রাকৃতলৈ শব্দ নামোতে এঁকাৰৰ ঠাইত এ বা অই আৰু ওুকাৰৰ ঠাইত
ও, উ বা অউ হয়ং। যেনে, সেঅলং 20095, স. শৈৱলং, অ. শেলাই,
শেলুৱৈ; ৱইসাহে| 128006 0£{ ৪ 10000}, স. বৈশাখঃ, অ. ব’হাগ, বৈহাগ
(ব, ১1৩৫ ); কোংচো ০0%]6স, স. ক্ৰোঞ্চ, অ. কণুৱা (হে. ১৷১৫৯ );
বউন্দে| ৪009 ]688, স. বোদ্্ৰঃ, অ. ৰ’দ (ব. ১৪১); দুৱাৰীও
৭০০%-1০০[০%, স. দৌৱাৰিকঃ, অ, ছভুৱৰী, দুৱাৰী ( হেমচ. ১।৷১৬০)।
অসমীয়াতে| সংস্কৃতৰ পৰ৷| শব্দ নমাওতে এই নিয়ম খাটে; যেনে, চ’ত,
চৈত 08106 0£{ 3 10000, স. চৈত্ৰঃ; চুৰি 0606 স., দৌোৰ্যং; জেঠ

১ | হেমচ, ১1৪
২। বৰৰু, ১৩৪, ৩৪, ৪০-৪১ | হেমচ, ১১৪৮, ১৫১; ১৫৯-১৬০, ১৬২ ।

স্বৰ-বিকৃতিৰ সাধাৰণ নিয়ম ৭৫

1088006 0. & 70000, স. জ্যৈষ্ঠ ; চে ০০18৭, স. শৈত্যং, ইত্যাদি।
অসমীয়াত হলে একাৰ আৰু ওঁকাৰৰ ব্যৱহাৰ আছে। যেনে, দৈ ০৮.৪,
স. দধি; কাকৈ & ০০০০৮, স. কঙ্কতী, কঙ্কতিক ; মৌ 10869; স. মধু;
ইত্যাদি । পালিৰ কথাও প্ৰাকৃতৰ দৰে। যেনে, পা. ৱে, স. বি
( ০610 ])} ; কাচ্চা- 8; ২৩৯ ); ৱেসালি, স. ৱৈশালি (3 গ্ৰেঙৈ 00; 016
৪০০৪]; কাচ্চা. 1). 205 ) ; পা. ওৰস, স. গুৰস, ( ৪00; কাচ্চা, 8 ৪১ )
বা স. পুৰস্ক ( 6%০০]]608, ৮65 ) ৷

(অ!) ওচৰ৷|-ওচৰি একাধিক স্বৰ

( ৬০%৮০]৪ 1 ০৫০৮0০৪৫৮ )

সন্ধিৰ নিয়মত দিয়া৷ হৈছে ( 88 ৬৪-৭৯ )

(ঘ) পদমধ্যৱৰ্তা ব্যঞ্জনৰ পৰিবর্তন
( €]2870108০5 ০£8 [1০018] €/00.5017812068 )

(অ) এক ব্যঞ্জন ( 50.6] 00005008ৈ )

১৩৮ । স্বৰ-বিক্তি ( }}1011600 ০}181065 ) £- বৰ্ণ মাত্সববে উচ্চাৰণ
শ্ৰম-সাধ্য ৷ কোনোৱে তেজস্বী, তীক্ষ্ণ আৰু স্পষ্ট উচ্চাবব কৰে আৰু
কোনোৱে নিস্তেজ, নিজাঁৱ, অনিশ্চিত আৰু অস্পঞ্ট উচ্চাৰণ কৰে। মানুহে
প্রতিটে৷ স্বৰ আক ব্যঞ্জনৰ প্ৰকৃত উচ্চাৰণ কৰিবলৈ অৱহেল৷ কৰাৰ কাৰণে
স্বৰ-বিকৃতি ঘটে। যেতিয়া মানুহে শ্বাস আৰু মাংসপেশীৰ শক্তি কম কৰি
প্রয়োগ কৰিবি বিচাৰে আৰু তেনে কৰোতে কোনে৷ বৰ্ণৰ ওপৰত বেছি
ভিৰ দি বাকী বৰ্ণৰ বা স্বৰৰ উচ্চাৰণ নকৰি তাক চেবাই চলি যায়
তেতিয়াই স্বৰ্ব বিকৃতি ঘটে। ভিন ভিন জাতিৰ মানুহে ভিন ভিন
বকমে বৰ্ণ্ৰ বিকৃতি ঘটায়।

১৩৯ ৷ সংস্কৃতৰ পব৷ প্রাকৃতলৈ শব্দ নামোতে কিছুমান নিয়মে স্বৰ-
বিকৃতি ঘটিছিল। সেই নিয়মৰাশি কাত্যায়ন, বৰ্কচি, হেমচন্দ্ৰ, মাৰ্কণ্ডেয়
আদি প্রাকৃত বৈয়াকৰবণিকসকলে লিপিবদ্ধ কৰি থৈ গৈছে। আমি
বিস্তৃত আলোচন| কৰবাৰ আগেয়ে তলত লিখ৷ নিয়মে প্ৰাকৃত আৰু অসমীয়াত
সংস্কৃত বৰ্ণৰ বিকৃতি ঘটে বুলি কব পাৰেঁ৷। প্রাকৃত বুলিলে মহাৰাষ্ট্ৰ-
শৌৰসেনী (বা 81000 03৮ ০৯০০]160০6০ ) বুজিব লাগিব। এই নিয়ম শব্দৰ

৭৬ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব
আদিতে থক! ব্যঞ্জন বৰ্ণত সদাই নাখাটে। শূন্য দিয়া ঠাইত বৰ্ণৰ লোপ

বুজিব লাগিব।
১। সংস্কৃত ক চ ত পঁ
২। প্ৰাকৃত ০, গ ০,চ 0; ত ০, ৱ পে)
৩। শ্োৰসেনী গ ৫০) চ (০) দ ৱ (০)
৪6 । মাগধী ক (০) চ,শ দ্‌ (০) ৱ
৫€। পৈশাচী ক (০) চ ৫০) ট,ত প ৫০)
০0, কঃ, প, ফ
৬। অসমীয়া { চ ০০) ০, ত {
গ, (খ) (০), ৱ
৭। সংস্কৃত খ্‌ ছ থ্‌ ফ
৮। প্রাকৃত হু, (ক) ছ হু হ, (ত)
> । শোৌৰসেনী হ,খ ছ থ, ধ (হ) হু ফে)
১৭, । মাগধী হক - ছ ধ, থ হু ফে)
১১। পৈশাচী হ্‌ কে) ছ ধ, ঢ ফ
থ, ক থ, (ত), ফ,)প
১২ | অসমীয়া | ছ { {
হে), (০) (হ) (ৱ)
১৩ । সংস্কৃত গ জ দ্‌ ব্‌
১৪। প্ৰাকৃত ০ গে) ০ (জ) ০, দ ে) ৱ, ভ
১৫। শোৰষসেনী ৩০ গে) ০ (ৰ) ঙ (০) ব,ৱ
১৬ | মাগধী গ (০) যষ (0০) ০, দ, উড ব্‌
১৭। পৈশাচী ক চ ত প
০ দ ০; ব,
১৮ ৷ অসমীয়৷ গ, ০ জ, ছ { {
(ৰ) ৱ পে)
১৯ । সংস্কৃত ঘ | ধ ত
২,। প্মাকত ন্‌ বা হু
২১। শৌৰসেনী হ₹ বব ধ (হু) হু
২২। মাগধী হু, ঘ ৰা, হ হু হ,'ভ
২৩। পৈশাচী খ ছ ৰ ৰ্‌
ত, ৰ,
। অসমীয়া ঘ,গ,হছ বা, জব ০ধ |
টী হে), (০)

১৪৭ । প্ৰাকৃতৰ উদাহৰণ দিয়া| আমাৰ উদ্দেশ্য নইয়। তলত এই নিয়মে
হোৱা অসমীয়া| ব্ৰব-বিকৃতিৰ উদাহবণ দিলে৷ ।

বৰ্ণ | বিকৃতি |
ক লোপ |
ক
গ
ঢ়।
|
|
কদাচিত
|
খ খ

আন্দসিতদস এ-"বৰঁীটঁটঁকেঁ|দঁীদী|ৈঁীী[+দূইূটৈকফৈী-কদশ[-<২|<য}দ্দত্ঁকলশেভআলিিটিসিল? দতো" পাপভদতলম্পমমপা ত সমা লসসী%[( ললি শদলশি্স-=ী আডদাসা্ীীবীশ(িি+ৰ<দ আ{ভঅভটষীযশলদজোশলশসস্ীজশলষ্স= | তা,

যেনে, নেউল ৷0001006০০956, প্র1. ণউলোে|, স- নকুপঃ ( বৰৰ,
২।২ ) £ ক’ল! ৮13০৮, প্র, কলও, সম. কালক ( হেমচ. ১)৬৭ ) 5
দাড় 16900, স, দাড়ক £ তুলী 3 ৭০৮) ০৮ ০০৮০০৷) 269,
স. তুলিক| £ গুই 3 11110 0{ 11231], স. গোধিকা :ঃ: কুপি
০000০, বৈ, কুলিক| ( বাজ, স. ২৪৷২৪ ) : কোৱা৷, কাৱা
€৫০%, প্র, কাও, স. কাকঃ ( বৰক, ২৷২ ) £ আফ 2০}; স
আফুকম্‌ ; কেৰা 50011,-6%96]৭, সন কেকৰ, কেকৰক ; কাম
বা কাইম 3 19809 ০1 ৮106 3৭4030106 0118, স,. কামিকঃ
& কস110] 9400%2: বাপি ৪3009, স. ৱালুক1:ঃ চিলমিলী
11813001116, স. চিলমিপিকা 116}00116, ইত্যাদি।

যেনে, লেক 6150, প্র, লোও ( হেমচ. ১৷১৭৭ ) স.--
লোকঃ, পু. অ. লোই (44% “কহয় মাধৱ শুনহ নৰলোই* ।
মা. দে.)।

যেনে, শগুন ঘস0]10016, প্র. সউণে|, স. শকুনঃ ( হেমচ.,
১১৮০) £ঃ পাগাৰ 2৪1} €03110006110), 310; ৩100017116
0৮. এ0101০001101102 স5]], প্রৰা, পায়াৰে| (হেমচ, ১৷২৬৮),
স. প্রাকাৰঃ, পঙ্কাৰঃ; পাগ ০০০18০2৫ 0605115 01 ০৮৩1], স,
পাকঃ ; টঙ্গনা ৯ 10196 ( 101216 ), স. টংকণঃ ৯ 95026্র65
০{ 13056, বৈ, তক্কনঃ ৯ 866০ 20456 ; কৰঙ্গন 06, স.
ক্ৰোড়াস্কন (006 12099 ০0% [2901০ 1006 1132 ), ইতাদি ।

যেনে, লাখুটি ৯ 90৮0, স. লকুট (০%% স. লাকুটিক ৪8069
ঘাটে ৯ ০06); লেখীয়া 1}15 ৪০10. ০ চুটিয়৷--লাকিয়া ;
পখৰা, পাখৰা 16005, বৈ, পাকাৰু (বা. স. ১২৷৯৭ ) £ সঙলখ
3 1100. 04 10660 066, স, সন্ক৷; খক ৪[/১€68৫৩,
স. কাংক্ষা (%. প্ৰ'- কম্‌খই =স. কাক্ষতি, হেষচ. ৪১৯২);
খিল| 3৯ )10; ০1% ৮০০৪০, স. কীলকঃ ; খিলি ৪ 1836 1083],
স. কীলিকা| ( 86 [211 ০£ ৪810) &৯0০ ), ইত্যাদি।

যেনে, মেখেল| 3৯ ০ম1)31)5 60000. গো’ ৪1016, প্রা.
মেহলা, স. মেথল| (কা. ২৷২৫); স্থথ }331208ম635, প্রা, স্থহম্‌
(হে. ১৷১৮৭ ), স. স্ুুথম্‌ ।

লেপ

কদাচিত ‘গ’
বা ‘ঘ’।

লোপ

কেতিয়াবা
‘ক’
ঘ ঘ
গ

উদাহৰণ

৩) জলমল জলা পমজজ--"ন। কলৰ জহজাভস-ভপআপসজ পাত আক এলা মো =,

অস্জ্ালপাপস্্স্দ

যেনে, শিকরল ০0310, প্রা. সম্কলং, স. শৃছ্খলং (হে.
১|১৮৯); মাকু, মাকে| 5}8000]6, স. ময়ুখঃ 10036 [)1) ০{ 3 ও010-
৭13], বৈদিক--মযুখ: (]{{, 3 266 (০ 1660 3 ৩%€৮
500600169৭4 : ধক্‌ ৭।/৯৯|৩ ) ।

যেনে, মূইৰদি ৪01006016 €০16%6] ৪1060 10631 10০0
5'%6610610) 0163.03, প্র৷- মূহস্থভ ঢি, স: মূখস্ুদ্ধিং (বৰ, ২।২৭):
শিহা 1০%, প্রা. সিহা, স. শিখ! ৪ 000, 3 031006,

যেনে, ঘৰমূৱা }}0/06%৪9, অপভ্ৰ, ঘৰাহিমূহু, স. গৃহাভিমূুখ
(4, হেমচ. ৪|৩৬৭ ); মূট্ট 13০০৭ ( যেনে, ৰঙামুষ্ট ), প্র.
মূহী, স. মুখী ( হে. অণ৭০ )।

যেনে, ব’হাগ, বৈহাগ 1003006 ০1 3 10100}, প্রা', ৱইসাহো|,
স. ৱৈশাখঃ (হে. ১১৫১) £ ৰেঘা! 11116, 101166, প্র1, ৰেহা, স.
ৰেখ ( হে. ৪৷৩%*৩ ) ।

যেনে, নগ 10000000810, প্ৰ, ণও, স. নগঃ (ব, ২।৷২)।

যেনে, শিয়াল (উ. শিষাল ) }৯০৪], প্ৰ', শিআলা, শিআলে,
শিআলকা, স. শৃগালঃ (ব. ১১৷১৭); ৰাও 50000, ৮০1০৪,
প্র৷, ৰাও, স. ৰাগঃ (হে. ১৬৮ ); স্ং 8006 3 0( ০০0, স.
শুংগঃ, ইত্যাদি।

যেনে, কাকত 0960, ইচ লা. কাগজ; ফাকতি }৩50006,
তামিল--পাগতি; লাকাম, লাগাম ৮1916, ইচ লা. লাগাম ৷

যেনে, মেঘ ০9009, প্র. মেহো, স. মেঘঃ (হে. ১৷১৮৭)।

যেনে, গোগ (যেনে, জানিগোগ, বৰিগোগ ) 10.6002601306
[1266, স. ঘোংঘঃ ; শলাগ [!/ 3156, প্রা৷' সলাহা, স. শ্লাঘা
(হে, ২)১১,১); শিঙুণ শেতুণ ॥30০009 ০0 006.9056, স.
শিংঘাণঃ ; বিগৰে 193 9৯০10. প্র. বিগঢ়ই, স, বিঘটতে,
ইত্যাধি।

যেনে, হালুক স'৩৪৷%, প্রা, হুলুঅং, স, লঘুকং; লহু (পুং: অ. )
3]0স, প্রা, লহছঅং, স. লঘুকং ( হে. ২।১২২): ৫০% ‘লছচ্থ লহু
মলয়| তথি থিক”। শঙ্কৰ।

যেনে, কাচ €1895, প্র৷', কাও, স, কাচ; (ব. ২।৷২ )।

স্বৰ-বিকৃতিৰ সাধাবণ নিয়ম ৭৯
ৰ্ণ | বিৰূৃতি উদাহৰণ

যেনে, আৱাৰ ( যেনে, আৱাৰ-বেৱাৰ = স.- আচাৰ-ব্যৱহাৰ )
০05000092%9 016, অপন্ৰ,- আয়াৰ, স. আচাৰঃ ( হে. 8১৷৩৪১)
পয়াৰ 3 41009 ০4 ৮০৮৪০, প্র. পয়াৰে1।, স, প্রৰকাৰঃ, প্রচাৰে৷
ৱা (হে. ১৬৮ ), ইত্যাদি )

চছ ছ ংস্কৃতত কম্বাচিত হে পদৰ মাজত অকলশৰীয়া ‘ছ’ পোৱা
যায়। সাধাৰণতঃ ‘চ্ছ’ হে পোৱা যায়। অসমীয়াত পদমধ্যবৰতী
‘ছ’-ৰ ব্যৱহাৰ যথেষ্ট দেখ! যায়। যেনে, গছ %66, স. গচ্ছ ; মাছ
85}), প্রা. মচ্ছু, স. মচ্ছঃ, মত্হ্যঃ, ( এ. মচ্চেম্‌ মচ্ছু গিলিজ্জই ==
অ. মাছে মাছ গিলে, 51} 53]10৮%5 {15]} : হেমচ, ৪৷৩৭০);
পুছ 351, প্র. পুচ্ছহ, স. পৃচ্ছসি ( হেম, ৪৷৩৬৪) ইত্যাদি।

ভজ যেনে, ভুজ 2:00, প্রা. ভুও, স. ভুজ্জঃ ( ব. ২৷২); গঞ্জ
€160112426, প্রা. গও, স. গজ: ( হেমচ. ১৷১৭৭)।

চ যেনে, বিচনী 181, প্রা- ৱিঅণম্‌, স. ৱ্যজনং ( হে. ১৪৬ );
বচ ৯ 1019.91 8610, বৈ, ৱজ, (11806 0০1 3 [3110 056৭

3621056 ৯ 06000; ০1 91563596 ( অথ, বে, ৮ল৬|৩ ), ষ,
ৱ্চ|।
বা ব্ম যেনে, ওবা, ওজা [276০০০৮০০%, প্রা. উজ্জাও, ওজ্মও,
উৱজ্মাও, স. উপাধ্যায়ঃ ( হেমচ. ১৭৩)।
ৰ} যেনে, নিজৰ! 51118, }}}]] 5063110}, প্রা'. নিস্মাৰো, স.
নিবৰ্বাঃ ( হেমচ. ৪|১৭৩ ) ; মাজু 10010016, প্র), মদ্মিমে, স.
মধ্যম: ( হেমচ. ১।৪৮ ), ইত্যাদি।
ত যেনে, ৰসাতল 10026 1০9%65চ সভ০]9, প্র ৰসায়লম্‌, স.
ৰসাতলম্‌ (হে. ১|১৭৭)।
লেপ যেনে, জাই 2 1"%4 ০1 8০৮০৮, প্র'. জান, স. জাতিঃ
( হেমচ. ১৷১৭৭ ); জুই 816 প্রা. জুঙ্ট, স. জুযুতিঃ, দুযুতিঃ 18101
( হেমচ. ২৷২৪ ); কিন্তু বাস্তৱিকে ইয়াৰ মূল স. জুহ ৱস্= 15006
বা বৈ. জূহ্‌ ৱস্= 80৩ (% “হুৱ্যবাড জুহ ৱাষ্য" =হবি সানোন্তা
অগধিৰ মূখ (খক্‌ ১৷১২/৷৬ ); দুই ৮৮০, শ্খ।: দুইও, স. দ্বিতীয়
(হে. ১|২‘৯ );ঃ পৈ &056309, প্র, পঙ্গ, স. পতিঃ (ব. &৷৩২ );
| বিশ ডে, প্রা- ৱীসা, স, ৱিংশতিঃ:; ত্ৰিণ 000, প্রা, তীসা,

শূ্ষি35 ১৯০==৯%০ ৰ ত

অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতৰ্ব

উদাহৰণ

স. 1} চিনন ( হে. ১',২৮); খাৱৈ __ | স. ত্ৰিংশং (হে. ১'২৮); খাৱৈ 3 10609, ৭100, স. খাতকং,
খেয়ং; কুৱা (উ. কু, যেনে--তেনেকুৱা 10030:500 ০1 ), প্র
কঅং, স. কৃতং (ব. ২৷২); হোৱা ৮৫৩৫০, 26০০৫, প্রা. তৃঅং,
হুঅং ( হেমচ, ৪|৬৪ ), স. ভূতম্‌; ইত্যাদি।

যেনে, দাদুৰী (110. 01816 1£086 ), বৈ, তাহুৰী ( অথ,
বে. ৪1১৫|১৪), স. দ়্'ৰঃ; পদূলি 6836-৯3), প্রা- পদোলি
( মৃচ্ছক.), স. প্রতোলী ; বাছলি 230; স. বাতুপিঃ ইত্যাদি।

যেনে, তথাপি €৮€%৷ 00610), স. তথাপি ।

যেনে, শপত ০৪৮, প্রা. সৱহো, স. শপথ: (হেমচ. ১।৷২৩১);
গোণ্ডা ০০৬৮-0৪৫0), স. গোপথঃ; শিতান, শিথান ট0036 01
086 18630, ( 11} 2 2694), স: শিৰ:ঃস্থানম্‌।

থঘযৈনে, পহ 090}, প্রৰ৷', পহে৷, স. পথঃ ( হেমচ. ১৷৮৮);
নাহ (পু. অ. ) 1০3, প্রা. নাহে|, স:- নাথঃ (হে. ১৷১৮৭),-
“সীতায়ে বোলন্ত প্রভুদেৱ নিজনাহা”, মা. ক.; কহে (পু.
অ.); কয় }6 90619, প্র কহই, স. কথতি, কথয়তি
(হে. ৪২), “কৃষ্ণৰ কিঙ্কৰে কহে এড়া আন কাম”,

শঙ্কৰ ।
যেনে, ঢিল| 9130%, প্রা', সিচিলে৷, স. শিখথখিপ:
( হেমচ. ১৷২১৫)।

যেনে, গদ| 00226, প্র. গয়৷, স. গদ৷ (হে. ৷১৭৭)। ১

যেনে, নৈ, নই £196%, প্র'- গঙ্গ, স,. নদী (ব. ৪১);
থৈৰ, খথৈৰা ৪ 10৮6£8. 066. ( ৪০৪০৭ ০৪০০০} ), প্ৰা.
খইৰম্‌, স. খদিৰম্‌ (হেমচ,. ১৷৬৭); সৰি 1}, প্রা.
স্্‌ৰ্সো, স. সদৃশ (হে ১১৪২); পাইক ০০916,
প্র'া' পাইন্কো, স, পদাতিকঃ (হেমচ. ২৷১৩৮ ); কল
[13:0840, প্রা, কেলং, কয়লং, স. কদলম্‌ (হে, ১|১৬৭);
পোল! ৪ 1৮00916 ০{ 503সথ ০৮% £৫৩০০৪, স. পোলঃ, বৈ.
পলদঃ ( অথ, বে, >৯৷৩৷৫,১৭); ছৈ, ছুই ০০৮৩:০০৪ ০% ৪
০০১, স্‌. ছদিঃ, ছদিস্‌, বৈ, ছদিস্‌ (0৮6 ০০৮৪:18 ০1 ৪
সঞ্ট০০) ০৮ 086 08058108, ০4 & 10056; 1০040 ০8 ৯৪
03৪৫6 ; থাক্‌ ১৭৷৮৫৷১৭%/); পাৱ ০০; প্রা, পাঅং, স

বৰ্ণ

১১

বিকৃতি

স্বৰ-বিকৃতিৰ সাধাবণ নিয়ম ৮১

উদাহৰণ

পাদং (ব. ২৷২ )'"; যশোৱা, যশোদা ৪ 10106, প্ৰা, জসোআ,
স. যশোদা, “গোবিন্দ দুধ পিউ পিউ বোলেৰে যশোৱা”,
মা. দে.; সোণাক বা সোণালু (৯ 100 ০0 0৩6), স
স্বৱৰ্ণদাৰু (% স্ুৱৰ্ণদাক 353.2 1200109031) 10231} {{}} কামৰূপ-
শাসনাৱলী ) ।

যেনে, এঘাৰ 616৮6; প্র৷ এআৰহ, স- একাদশ (হে.
১।২৬২ ); বাৰ পেঙ]৮৫ প্র. বাৰহু, স. ঘ্বাদশ ( হে. ১৷২৬২ );
খাক ৪0695 00 3৪01605, বৈ, খাদি (খক্‌ ৫€1৫৪।১১ ",
স. কটকম্‌ ৷

যেনে, বিজুলী ]16]00106, প্র. ৱিজ্ছুল| ( হেমচ. ২|১৭৩ ),
স. ৱিদ্বাৎ ; বাজনা }[050001066172108] 10005160, অপত্ৰ
ৰঙ্জণও ( হেমচ. 61988 ), স. ৱাত্চম্‌ (% স-: ৱাদনম্‌ );
বেন 0} )৮9510121), প্রৰ৷'- ৱেজ্জো, সং ৱৈদ্তাঃং। এই ধিক্‌তি
ৱাস্তৱিকে ‘য’ৰ হে, ‘দ’ৰ নহয়। ‘দ’ৰ ঠাইত জ হোৱা
দেখ! নাযায়।

যেনে, সাধু ৯ 53৪০, প্রা সাম্ব ( হেম. ১।১৮৭ ), স.
সাধু: ৷

যেনে, মেঁ ;০06%, প্র', মহুও (ব. ১৷২৪), স. মধুকঃ;
বে] ৮মু৭6, €2186%£. ১0000617")5 অ1িি, প্র. ৱহু ( হেমচ,
৪৪০১ ), স. বধুঃ ইত্যাদি।

যেনে, পাপ, গা: প্রলা', পাঅং ( ব, ২৷২ ), স. পাপং ।

যেনে, নাতি ৪103810.05010, প্রা. নত্তিও (হে. ১1১৩৭ ),
স. নঞুু.কঃ; ওজা 80%০০০০০৮, গ্ৰা. উৱস্বমাও, উত্মাও,
ওষ্বাও ( হেমচ. ১৷১৭৩ ), স. উপাধ্যায়: ; লেও ০০৪০৪,
013506%, স. লেপঃ, ইত্যাদি।

যেনে, তাৱ ০৪৯৮, স. তাপঃ; তাৱায় 16 12630, প্রা
তৱই (হে. ১৷২৩১ ),; স. তপতি; গৌোৱায় ]}€ ত} 1165
ও ৯)া, প্রা, গঞাই ( হেমচ. ১৷২৩১ ), স. গোপতি, গোপয়তি,
(৫4% “কত তপসাই নৰতচ পাই,* গঞাইলে| ৰি্বিশ়্ভোলে ৷,
ম|. দে.।); কোব 616, প্রা, কোৱবে| ( বৰক, ২৷১৫ ), ন.
কোপঃ (৪৯0৪6% ) ৷

ৰ্প.:

বৰ্ণ | বিক্কৃতি |

অযোযযাতে০োৱাওো৫ ভো ১৯৮নচলল আনোযতপ=। জৱণভতস্ৱলভলণ। সপশ---_" = > া৯৯ ৮-- পৰব পৰভলভ *- তমো === = ৰ৬-*-=> সন ==

ফ্‌

লোপ

অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

উদ্লাহৰণ

যেনে, কফীন 3 500] ও. 9 9০06 ঘ্০[0) 26661)
0016 10019}15, স. কোৌপীনম্‌ ; ফন্দিয়া 50950, প্রা, ফম্‌দনং স.
স্পন্দনম্‌ (হে. ২৷৫৩); বেফাই 0316%, প্র. ৱিৱন, স. বিপদ্‌
(হে. ৪৷৪০০ ), ইত্যাদি।

যেনে, কফ 21621, প্র৷'.- কভো, স:- কফঃ ('ব. ২৷২৬ );
সফল 90০069510], প্রা'- সভলম্‌ , সহলং, স. সফলম্‌ (হে.
১৷২৩৬ ), ইত্যাদি।

যেনে, শিপা, শিফ ০০%, প্রা. সিভা, স. শিফণ
(হে. ১৷২৬৬ ) । |

যেনে, শেৱালী 3৯ 0 ০1 10960, প্ৰা, সেভালিআ!,
সেহাপিআ৷, স. শেফালিক৷ ( হে. ১৷২৩৯)।

ধৈনে, অবুজ 1}8/}156, প্র. অবুজ্জে', স. অবুদ্ধ (হে
৪।২১৭ ); অবাধ 0000765031060, স. অবাধ ।

যেনে, লাউ বা লাও ০০%, প্রা, অলাৱ্‌ , স. অলাবুঃ (হে.
১৷২৩৭ ); পোৱাল ০০%], স.: প্রবা৷ (ব৷) লঃ; কঙ্ধ 13১€63]-
1695 গ01}}, প্র. কয়ম্ধেো, স. কবন্ধঃ, ইত্যাদি।

যেনে, পৰিৱাৰ 1600.006, ৪2[06003.0005, '৪10}]%/", স-.
পৰিবাৰঃ ; প্ৰবল ৮০৮ 50008, স. প্ৰবল; কুৱেৰ, স, কুবেৰঃ,
কুৱেৰঃ ; নিৱ্বিড় ৭6056, স. নিবিড়, নিৱিড় : তৱধ ]2813]%915,
স. স্তৰূ:।

যেনে, কপিল 13), প্র৷.- কৱিলং, স, কবিল, কপিল
(হে. ১৷২৩ ); থোপা & 0000, স. স্তবকঃ।

যেনে অভিমন্থা 2 1১৪06; অভাগা ৮000000306,
স. অভাগ।।

যেনে, সবাই 00660006, 83.00.6111,6 108 0189৩, প্র. সহ।,
স, সভা (কাত্যা. ২৷২৫)।

যেনে, বহুত 10880), 1000}, প্লা, ৱহুত্তম্‌, স‘. প্রত্বতম্‌
( হে. ১৷২৩৩ ); পহু (পুং অ.), প্রমা- পহু, স. প্রভূঃ (হে,
১৷১৮৭ )। “পহু বিনে প্রাণমন ধৰণু নযায়”, শঙ্কৰ।

যেনে, গাই ০০৮, প্রা, গাউণ্ড, গাউভ্দলা, গাই, গাষ্ট, স.
গাতী, গাভাঁক| ; শুৱায় 102}9ৈ 663৪0840], প্রা, শোহই,

স্বৰ-বিকৃতিব সাধাৰণ নিয়ম ৮৩

জয় “স্থতননভতক লযডোযতোোমভেমলসযভনজলআ ভনে ততো -_ এম ডজন"

বৰ্ণ বিস্তৃতি উদ্দাহৰণ
স- শোততে (হে. ১৷:৮৭ ); শৰ ৪৯ 1090 ০1 ৭০০: ড1[12
চ19:0074808 ])017]5, বৈ, শৰতঃ ( 1]33:006 ০{ = 1000 0
0661 10} 4১1]230৮3 ৬ 603, ]+. 5. 9 3110 11361 )% ।

১৪১ ৷ প্রাকৃতত সাধাৰণতঃ ক, গ, চ, জ, ত, দ, প, য আৰু ৱ লোপ
হয় ( হেমচ. ১৷১৭৭; বৰৰু, ২৷২ )। কেতিয়াবা| ‘ক’ব ঠাইত ‘গ’ হয়,
যেনে, এগে 006, স. একঃ, অ.=এক (হে. ১৷১৭৭ )। কেতিয়াবা চ লোপ
নহয়; যেনে, ণকম্‌চৰে। স৪72০0276 ৪3} 17216]}}; ০], 00160 01 £00]]}),
স. নক্তংচবঃ ( হে. ১৷১৭৭ ) । কেতিয়াব| ‘চ’ৰ ঠাইত ‘জ’ হয়; যেনে, পিসাজী
9}16-8080]}}}, স. পিশাচী, অ. পিশাচী ( হেমচ. ১৷১৭৭ )। ‘ট’ আৰু ড’ব
কেতিয়াও লোপ নহয়, কিন্তু ‘ট’ৰ ঠাইত ‘ড’ হয়; যেনে, ভড়ে| }}6,
স. ভটঃ, অ. ভাৰা (হে. ১1১৯৫ )। শোৌৰসেনী আৰু মাগধীত ‘ত’ আৰু
‘দ’ব লোপ নহয়, কিন্তু ‘ত’ৰ ঠাইত ‘দ’ হয় ( হেমচ, ৪৷২৬৭ ); যেন্,
মসন্তিদে| ০০0501৪8, 95[20}61), স. মন্ত্ৰি, অ. মত৷ (১0168); তদে৷
0060, স. ততঃ। প্ৰাকৃত আৰু মাগধী প্রাকৃতত ‘প’ আৰু ‘ব’ৰ ঠাইত ‘ৱ’
হয়; যেনে, সাৱে| ০০096, স. শাপঃ, অ, শ!ও; তৱই 86 68%, স.
তপতি, অ. তাৱায় ( হে. ১৷২৩১ ); অলাৱৃ্‌ ৮০৮06-৪০010, স. অলাৱু১ অ.
লাউ, লাও (হে. ১৷২৩৭ )। অপতভ্ংশত হলে ক, খ, ত, থ, প, ফ’ৰ ঠাইত
যথাক্ৰমে গ, ঘ, দ, ধ, ব, ভ হয় (হেমচ. ৪।|৩১৬)। যেনে, প্ৰিঅ মাহস
ৱিচ্ছোহগৰু=স. প্ৰিয়মানসৱিক্ষোভকৰ্ম্‌; স্ুঘে 10 ]18}0210699, স.
স্ুখেন; কধিদু }20]:90), স. কথিতম্‌ ; সৱধু ০৪0%, স. শপথম্‌ ; সভলউ
50০০০১%9৮0], স. সফল। আকে) প্ৰাকৃতত সাধাবণতঃ খ, ঘ, থ, ধ আৰু
‘ভ’ব ঠাইত ‘হ’ হয় ( হেমচ. ১৷১৮৭ ; বৰকু ২৷২৭ )। যেনে, সাহ। ৮:30০]),
সৈ. শাখা, অ. শাখা; মেহো গণ, স, মেঘঃ, অ. মেঘ; নাহে| 109, স.
নাথং, অ. নাথ, পুং অ.---নাহ; সাহ ৪৪৪০. স. সাধু অ. সাধু; সহা
00660, €3.0067128, স. সত, অ. সবাহ, সভ৷।৷ ছ, বা আৰু ণ্ঢৰ
সাধাৰণতঃ পৰিবৰ্তন নহয়; কিন্তু “ঠ'ৰ ঠাইত কেতিয়াব। ‘ঢ’ হয়, যেনে,

ত 5966 ড০৭০ 113১863%0 01 [খ 31065 300 50চ)6০0 06%)’ ]//[3০০০৫61] & ৩1003.

ভু ৰা ৰাজী:

৮৪ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

মঢ 5003]] ০০]], 1001850209/, স. মঠঃ, অ. মঠ (হে. ১৷১৯৯ ); পিহড়ে৷;
পিঢৰে| }00, 31), স. পিঠৰঃ। শোৌবসেনী আৰু মাগধীত ‘"থ’ৰ ঠাইত হ
বা| ধ হয় (হেম. ৪৷২৬৭ )। যেন্নে নাধে, নাহে| 1010, স. নাথঃ;
ৰাজপধ্, ৰাজপহে। }12}}স"৪%, স. ৰাজপথঃ। প্রাকৃতত কেতিয়াব৷ ‘ফ’ৰ
ঠাইত ‘ভ’ হয় আৰু ‘ভ’ বিকল্পলে ‘হ’ হয়। যেনে, সেভালিআঅ৷, সেহালিআঅ৷
৪ ট্000 ০0% 8061, স. শেফালিকা৷, অ- শেৱালী ( হে. ১৷১৮৭, ২*৬ )।
পৈশাচীত বৰ্গৰ তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ বৰ্ণৰ ঠাইত যথাক্ৰমে প্রথম আৰু দ্বিতীয়
বৰ্ণ হয় (বৰৰু, ১৭৩ )। যেনে, গকণম্‌ ৪}, স. গগনম্‌ ; মেথে৷ 10090,
মেঘঃ ; দশবতনে৷ 60.0000060, স- দশৱদনঃ ১; মাথবে৷, স. মাধৱঃ; ৰাচ|
]1&, স. বাজ|; নিচ্ছৰে। 9}1]1}2, স- নিৰ্বৰঃ; ৱটিসং 100]070-৮%ে0, স.
দ্বাত্ৰিশেৎ ; গোপিম্‌তো, স. গোৱিন্দ: ১; সলফে| £7355-001281, স. শবভঃ |
ইয়াৰ পৰাই বুজিব পৰ। য্যয় যে অসমীয়| তন্তৱ শব্দৰ অল্পপ্ৰাণ বৰ্ণৰ ভিতৰত
ক, গ, ড় ত,দ আৰু ৱ আৰু মহাপ্ৰাণ বৰ্ণৰ ভিতৰত খ, ছ, ঢ, ধ আৰু,
ভ বেছিকৈ ব্যৱহৃত হয়। এই নিয়ম সদাই শব্দৰ আদি বৰ্ণত নাখাটে ৷

১৪২ । শ্ক্ম্মাকৃতত পদমধ্যস্থিত ব্যঞ্জনবৰ্ণৰ পাঁচ ৰকম পৰিবৰ্তন ঘটে, বা
ব্যঞ্জনবৰ্ণৰ মুঠ ৬ বিধ পৰিবৰ্তন

(১) প্রাকৃতত সাধাৰণতঃ বিবাৰ্শ্বাসাঘোষ বৰ্ণ সম্বাৰনাদঘোষ হয়।
অসমীয়াত বিবাৰ্শ্বাসাঘোষ বৰ্ণ কদাচিত হে সম্বাৰনাদঘোষ হয়; তাৰ ঠাইত
সচৰাচৰ অৰ্ধস্বৰ হয়। এই নিয়ম বিশেষকৈ মূৰ্যন্য আৰু দমক্ত্য বৰ্ণত খাটে।
এই পৰিবৰ্তনৰ নাম “কোমল-কৰণ” ( ৪০01601178.) । যেনে, মেৰ 88200,
প্ৰ'" মেট, স. মেঠঃ ( হেমচ. ১৷২১৫ ); গাৰ|, গাত ৮০016, প্র৷'- গড্ডা,
গড্চ৷, স. গৰ্ভ: ; কয় 0681৬, প্র', কহই, স. কথতি। ‘প’ আৰু ‘ব’ৰ ঠাইত
প্রাকৃতত কোমল ‘ৱ’ হয়। অসমীয়াত এই ‘ৱ’ৰ ঠাইত তাতে| কোমল *উ’
ব| ‘ও’ হুয়। যেনে, শও ০:১6, প্র।- সাৱে৷, স. শাপঃ; গোৱাল ০০%৮০%৫,
প্র৷. গোৱাল, সৈ. গোপালঃ ।

(২) প্রাকৃতত মহাপ্ৰাণ বৰ্ণ সাধাৰণতঃ সম্বাৰনাদঘোষৰ মহাপ্ৰাণ বা
কেতিয়াব| সাধাৰণ মহাপ্ৰাণ (৪৮) ‘হ’ হয় (হেমচ. ১৷১৮৭, ১৮৮,
১৯৯ ; ৪|২৬৭ ) । অসমীয়াত কেতিয়াব| সাধাৰণ মহাপ্ৰাণ ‘হ’ আৰু
কেতিয়াব। অধপ্বৰ হয় আৰু কেতিয়াব৷ ‘হ’ পৰিত্যাগ কৰ। হয় ব৷
কোনে! পৰিবৰ্তন নহয়। যেনে, পঢ়ে }6 ৩৪৭০৪, প্র'- পঢ়ই, স. পঠতি;

স্বৰ-বিকৃতিব সাধাৰণ নিয়ম ৮৫

শিহা৷ সামে, প্র'া- সিহা, স. শিখ৷; শেৱালী & ১9080. 048 8০০
প্র৷- সেভালী, সেহালী, স. শেফালী ; শুৱনি ৮০৪০.০00], প্র সোহন, স.
শোভন (ব. ২৷১৫)। এই পৰিবৰ্তনৰ নাম “লঘূকৰ্ণ” ( ॥০৭০০৮০৷৷ )
দিব পাৰি।

(৩) প্রাকৃতত কেতিয়াব| য়’ আৰু ‘ৱ’ স্বৰত পৰিণত হয়। অসমীয়াত
এই নিয়ম তাতোকৈ বেছি বিস্তৃত। যেনে, পিয়৷ ৭000০ প্রা', পীঅম্‌,
পীয়নং, পীঅলম্‌, স. পীতং; বালীদৈ স্]6 ০1 83]}, প্ৰা, বালীদঙ্গআ,
স. বালীদয়িত৷ (% হেমচ, ৪৷৩০৩); দুৱাৰ 900%0, প্রা. তুআৰম্‌, স.
দ্বাৰম্‌ ( হে. ১৷৭৯ ); দেউল, দ’ল & 1600021]6, প্রা, দেৱউলম্‌, দেউলং, স.
দেৱকুলম্‌ ( হেমচ. ১৷২৭১ ); জেঠাল 1056300’9 61060 ৮000068, প্রা.
জেট্‌ঠয়ৰে, স. জ্োষ্ঠতৰঃ (হে. ২1১৭২ ); আওতনি, আৱতনি গ্রেঃ০০]1'
000ঘ807, ০৭৭৮, প্রা- আৱত্তণম্‌, স. আৱৰ্ত্তনম্‌ ( হে. ২৩০ )। এই বিকৃতিৰ
নাম “স্বৰলৈ পৰিবৰ্তন” বা “স্বৰ্ত্ব প্ৰাপ্তি’ ( ৮০০৪])53৪৮০৷ ) ৷

(৪) প্ৰাকৃতত শব্দৰ আদিতে থকা ‘য’ ‘জ’ হয় ( হেমচ. ১৷২৪৫ )।
যেনে, জসো 18106, স. যশঃ, অস. যশ :; জমে৷ চ}]00 স. যমঃ, অ. যম।
অসমীয়াতে| কেতিয়াবা তেনে হয় আৰু শব্দৰ আদিতে থকা৷ “ৱ” সদাই ব
হয় ( 8৩২ ) । যেনে, জধ| ৪5 গ016]৮ 39 ( 00006 10770) 0{ 3556210010, ),
প্রা. জধা, স. যথ| ; বিত 10067, বৈ, ৱীত্তি, স. ৱিত্তম্‌, (খক্‌ ১৷১২৷৯)।
‘স’, ‘শ'ৰ ঠাইতে৷ চ, ছ হয়। এই পৰিবৰ্তনৰ নাম “কঠিনলৈ পৰিবৰ্তন”
ব| “কঠিনত্ব-প্ৰাপ্তি” ( }80067]16 ) ।

(৫) প্ৰাকৃতত প্রায়ে ট, ড আৰু ব ভিন্ন অল্পপ্ৰাণ বৰ্ণ আৰু য, ৱ লোপ
হয় (হে. ১৷১৭৭ )। কিন্তু অসমীয়াত এইবিলাকত বাদেও ন, ম, ৰ; ল,
ষ, স'আৰু হ লোপ হয়। উদাহৰণ তলত দেখ৷ ($$ ১৬৮-১৭৫ )। এই
বিকৃতিৰ নাম “বিলোপ? ( 6]1900.; $৮৩ )।

(৬) প্রাকৃতত বৰ্ণৰ স্থানৰ পৰিবৰ্তন হয় ( হেমচ. ২৷১১৬-১২৪ )।
ষেনে, প্রা. বাণাবসী 8360.865, স. বাৰাণসী; কণেৰ 6916080900, স. কৰেণুঃ ৷
অসমীয়াতে| তেনে হয়; যেনে, অথিতি 806০9, স. অতিথিঃ। এই বিকৃতিৰ
নাম “্ব্যত্যয়” বা প্স্থিতিপবিবৃত্তি” ( 0৪:0259008002 ) ।

৮৬ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

১। কোমল-কৰণ ( 5০0৮6৪1958 )
(ক) বিবাৰশ্বাসাঘোষৰ ঠাইত সম্বাৰনাদ্দঘোষ

(€08728০ ০£8 ৪0095 1000 ৪০08.708 )

১৪৩ ৷ “ক” ৰ ঠাইত গ ব| ঘ হয়; কেতিয়াবা লোপ আৰু কেতিয়াব৷
নঅ (ৱ,য়) হয়। যেনে, পাগ ০০০08, ]68ম816, প্র, পাগে৷, স. পাকঃ
(ৰড প্ৰান পাগসাসনে৷, স. পাকশাসনঃ ; হেমচ ৪৷২৬৫ ) ; এঘাৰ 616৮6, প্রা,
একাৰহ, এগাৰহ, এআৰহ, এগ,গাৰহ, স.- একাদশ ($ ২৮৯ ); জহইা-মাল
2016.068}, স. জহক৷; বিয়লি (উ. বিঅলি ) ৪&10600007,, প্র৷- ৱিআলি,
সৈ. ৱিকালে ( হেমচ. 8৷৩৭৭ ); পয়াৰ & 1900 ০0 ৮৪০%৪6০, প্র৷- পয়াৰে৷, স.
প্রকাৰঃ & 0190, 0£ 90096 ( হেমচ. ১৷৬৮ ); মগৰ ৪& 1£৪8৮010095 ৬০৪
8৪111008], স. মকৰঃ ; বঙাল, বগলী ০৫৪০6, স. বক? (ল৷, লী, স্বাথিক
প্রত্যয় ); টঙ্গন|, টাঙনা & 0০০65 ০£ 0296, স. টঙ্কনঃ, বৈ, তক্কনঃ (৪ 8০
10156 ); পাগাব & দ্০]], 370, 600081}0067.0[ ৪}70070, 0086 ]201065068.0,
3 1310[28178}, স. প্ৰাকাৰঃ, পঙ্কাৰঃ; টেঙা ৪৯গেণ্ন, প্র। টকম্‌ (?) স. তক্ৰম্‌
( ]18} 00028 হঞ]]}ছ সোণ ০020) ব| স. টংকং & ]ও018 ০£ ]10ণ0.07 7701886
000 টংকঃ ( ৬০০৭-৯৮]2]০ ); ইত্যাদি ।

১৪৪ । কদাচিত ‘চ’ ‘হ’ হয় আৰু কেতিয়াব৷৷ অ (ৱ, য়) হয়।
যেনে, নীহ 0060100, 1০05০6958, প্র. নীচ্চম্‌, স. নীচেঃ ( হেমচ. ১১৫৪ );
খোঁহা, খোৱা 101819 প্র'- খচিও, খইও, স. খচিত ( হেমচ, ১৷১৯৩ );
আৱাৰ ( যেনে, আৱাৰ-বেৱাৰ ) ০৮০5৮০00৪8৮ £16, অপত্ৰ, আয়ৰু, স. আচাৰঃ
( হেমচ. ৪৷৩৪১ ); ইত্যাদি ।

১৪৫ । কেতিয়াব| 'ট’ ৰ ঠাইত “ড়” বা “্ৰ* হয়। যেনে, পাকৰি
06 ভ3৮০-1০৪৮০৭ 88৪-0০০, প্রা- পকড়ি, স. পৰ্কটিঃ, (--_টী ) ; কৰাহী,
কেৰাহী 0108 12810, & }298:}, স. কটাহকম্‌ ; চৰ, পূ. অ.--চৱৰ & 180,
& }]0% সা, ০60, 28708, স. চপটঃ, চপেটম্‌; চুৰীয়। স্315:-০)00
গ্ৰে 816, স. চোটী, চুটাক। ( & ৮০৪০০৪৮); জগৰ ৪0 ০8০০০6, স.
বাকটক, হিন্দী--বাগড়। ( ওুঞঞাঃ্ৰত] ); বাবে, জাৰে }26 5০০৮৪, প্র.
আন্বাড্চেই, স. অধ্যৰ্দয়তি, অধি + ,/অৰ্দ ১; চৰাই ৮898, প্রা. চড়ইআ৷, স.
চটকিক।; তৰ ৮৪0}; 5809, স, তটঃ ; ঘাব ৮৪০%, ০% 106 26298, স- ঘাটঃ

14

স্বৰ-বিকৃতিৰ সাধাৰণ নিয়ম ৮৭

(-_টা); চাপৰ ৮10 সা}, 0060; )23]0}} সা) 81166105 6%0608698, স.
চপটঃ প্র, চপ্ডড় ; বাড় ৮০০৭, 0010.60, স. বাটঃ; ইত্যাদি।

টোক| ঃ সংস্কৃততে| হয়। যেনে, স. + খোট -ড--ৰ--ল্‌স্(০ ]]10}]),
£০ 066 18006, স. খোড়, খোবৰ, = 13106, অ. খোৰ৷ ; ইত্যাদি।

কেতিয়াব| ‘'ঠ’ হয়; যেনে, কঠ 1088 স. কটঃ; কোঠ 00 স.
কোটঃ, কোট্রঃ। কেতিয়াবা ‘ত’ ইয়। যেনে, কঁটবা, কঁতৰ| ৪৯16 0
& 1))1610]], প্র|, কটৰি, স. কুটৰঃ ( হেমচ, ৪1৩৫০ ); ইনত্দ্যাদি।

১৪৬ । কদাচিত ‘ত’ ৰ ঠাইত ‘দ' হয়। যেনে, পত্থলি ($ ১৪%)
€৪&- অ, 000 ৭০০1, প্রা, পদোলি (%£% পদোলি-চুৱাৰে = ৱহিৰ্্াৰে
মৃচ্ছক, ৬অ,. ); চাবুদ 01006, ইচলা. সাবিত: বাদুলি ৪ ৮৪৮ স. ৱাতৃলিঃ ।
কদাচিত ‘থ’ হয়, যেনে -পৈলাথ 0000, 1016, স. পলিতম্‌। কেতিয়াবা
লোপ হয়; যেনে, বা, বাও সা}৷00, প্রা, ৱাঅ, স. ৱাতঃ ( কপূবম, ১ অ);
থিউ, ঘিৱ ০18118608 ৮008, স. ঘৃতম্‌ ; ইত্যাদি।

১৪৭ ৷ কদাচিত ‘প’ ৰ ঠাইত ‘ৱ’ বা ‘ব’ হয়। যেনে, অবযোহ
0800৮, স. অপযশঃ; উবাৰ 00000ঘ08, €2801230100, স. উৎপাটঃ;
লেও, লেৱ & ]2]85060%, স. লেপঃ ; গোৱাল 1]1610900810), ০০%}6198, স.
গোপালঃ ; নোৱাৰে }'6 ০8000}, স. ন পাৰয়তি ; জব| 086 00}0]018 1096,
স- জপ, জৱ| ; ইত্যাদি।

(খ) সম্বাৰনা্ডঘঘোষৰ অসমীয়াত পৰিবৰ্তন
( €11810.865 €০£ ৪50081208 100 /১৪৪৪1006৪6 )

১৪৮ । কদাচিত ‘গ’ ৰ ঠাইত ‘ক’ ইয়। যেনে, ওকাল্‌ 0০ ১0106 ০0,
প্রা, ওগগালই, স. উদ্‌গৃণাতি (উদ্‌ + +গি, ; হেম. 8|৪৩ ); উকা, উগ| £০

॥৩]৪})9০, প্র', উগগই, স. উদ্‌ঘটতে ( হেমচ, ৪৷৩৩); ইত্যাদি।

১৪৯ । সাধাৰণতঃ ‘ড’ ব ঠাইত ড় ৱা ব হয়; কেতিয়াবা ট, ঠ বা
ঢ হয়। যেনে, বাৰী 88৮0০), প্রা, ৱাডী, স. বাটা ( মৃচ্ছক, ৭ন; $ ১৭৪ );
মকব| 91860, প্র৷, মৰড়ও, স. মর্কটকঃ ( মৃচ্ছক, ১৯ অ. ); পৰে }%6
{8]]93, প্র, পডই, স. পততি (বৰক ৮1৫১ ); দুৰা & 10400. %ে
00016, স. হ্ড়িঃ (৪ 908]] 1070196 ); ল’ব| & ৮০%, পু. অ.
লাবৰিক৷, মা. প্রা. লড্চিকএ স. লটঃ; ভাৰ, ভাড়া 26৩, প্রা, ভড়ো, স,

৮৮ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতৰ্ব

ভটঃ (হেম. ১৷১৯৫ ); কুৰ, কূড় (এ নাঙ্গৰ-কুৰ ) ৮০৭৮ &%% 006
01008}, প্রা. কূড়ো, স. কুটঃ ( ববৰু, ১।২* ); খোৰা, খোড়া 18006,
স. খোড়, খোৰ, খোল; খেব ৪ 090. ০08 17395, 00800}, প্রা, খেড়ে৷,
স. খেটঃ, খটঃ: ( বৰক, ২৷২০ ); গঢ়ে }6 9}৯৮৬৪, প্রা, ঘড়ই, স. ঘটয়তি
( হেমচ. ১৷১৯৫ ); গোৰ, গুৰি }€6], & }৮}0%৮ সা], 006 66], প্রা.
গম্‌ডে৷, অপদ্ৰ, গৱড়ু ( হেমচ. ৪৷৩৯৭ ), স. গম্‌; তৰ 50.006, 1900, প্ৰ৷.
তড়ে, স. তটঃ ( হেমচ, ৪৷৩৫২ ); উৰন্তীয়া, উডন্তীয়া 810৮7, 02 ৪:08
8৮16 16 89, অপত্ৰ, উচ্ডাৱম্তিঅএ, স. উড্ডাপয়স্ত্যয ( হেমচ,. ৪৷৩৫২ );
পনক ৪ 00107, প্র. পলাম্‌ডু (?), স.- পলাংডুঃ; বৰ ££০৪৮, 18:86, অপত্ত
ৱবডডা, স. ৱড্র ( হেমচ. ৪8।৷৩৬৪ ); চৰ, পু, অ. চৱৰ ৪ ট610ভ সা
00261, ]})312.0, 01, 106 ০8৮০০}, প্রা. চৱৰৱিল৷ চৱিড়া, ( হেম. ১৷১৯৮),
অপত্ৰ, চড়ক, স. চপেট্৷৷ ($ ১৪৫); জুপুৰি, (-বী) 3 0030069, 0০,
অপত্ৰ, বাম্পুড ( হেমচ,. ৪৪১৬ ), গুঞ্জ, বুপড়ী ; মোব., মোটক্‌ 1৫০.
গ্রে059}, [0 681৩, অপত্ৰ, মোড়ম্তি, স. মোটয়ন্তি ( হেমচ, ৪8৪৪৫ );
টৰাই }19ও, পা, চড়ইআ৷, স. চটকিকা; টুকুৰ & 5108]] 21606, অপত্ত,
থোঅড়ে, টোকড়এ, স. স্তোক; বুৰ ০ গা প্রা. বুডডই, স. ক্ৰড়তি ( ব.
৭|৬৮ ); গুৰি ৮০৭০৮ প্রা, গুড়িআ, স. গুটিক৷ ( মৃচ্ছক. ১ অ. ), বা প্ৰা.
গুম্ডিঅআ, স. গুণ্ডিকা; চেড়ী £20810-528৮80,, প্রা, চেড়িআ, স. চেটিকা
( মৃচ্ছক, ৬ অ); বপুবা ০০% 0087; প্রা, বপ্ড়া। (হেমচ. 81৩৮৭ ),
স, ৱপ্ৰকঃ (]]{, 18006 ), মাবা. বাপড়া, গুঙ্জৰ৷.--বাপডু, (‘ব’ স্বাখিক,
$ ৪৩৪ ) ; শুব 008000০5গ্রে8্চ, প্ৰা, সোণ্ডো, স. শুগুঃ; কুঢ় ৫০6০ ৮০০], প্ৰা.
কোণ্ডম্‌, স. কুণ্ডম্‌ ( হে. ১৷২৭২ ); কোঢাবী & ০০1] 100 }]83ণসে0০৫ ]210০0}62
€ৈ 00; স. কুণ্ডলঃ, (লং) = ৪ ০০1] দে| ॥১০০৮০ ( প%. কুণ্ডলীকৃত =10100008
& 108, ০০116 ); সঢ়া ( পৰ ) ]}}; 1: ৫০০৪%৪, ৪৮৪৮০৪, প্রা, সডৃই,
স. শদতি ( ববৰু, ৮৫১ ); পিট, ০ ৮2), 0 ষ্টচাচে প্রা, পিট্‌ই, স.
পীড়য়তি (%% পিট্টিঅ এদং চেডং নিক্‌খালেহি স্পীড়য়িত্বা এতং চেটং
নিষ্কালয়--মৃচ্ছক, ১৭ অ. ); কঠ $৪ডছলেঞ্জৰা-৮038, প্ৰা, কড়ো, স, কটঃ (ব.
২।|২* ); ফেৰ 1০6 গ0]1{ ০0060, প্র৷, ফেডই, স. শ্বোটয়তি ( হেম, 81৩৫৮ );
-"তিমিব ফেৱিয়া বাজ ৰবিব কিৰণ” । মা, দে. ।

১৫০৭ । কেতিয়াবা ‘ড’ ৰ ঠাইত ‘ল’ হয়। হেনে, নল ৪ }9াঞ] দে

স্বৰ-বিকৃতিৰ সাধাৰণ নিয়ম ৮৯

॥৩০৭, প্রা, গড়ং, নলং, স. নড়ম্‌ (হে. ১৷২৭২ ); ডাল & ষ৮ঃ8000}}, প্রা.
ডালইম্‌, স. দাড়কম্‌ (হে. ৪8৪৪৫); নালী ০8006], প্র৷ ণাড়ী,
ণালী, স. নাড়ী (হে. ১৷২০২ ); তালাফাল ০৪0৪ &৮০৮০৮}, প্র'.
তডপফডই, স. তড, (% গুজ্জৰ|, তড়ফড়বু; মাৰা৷.--তড়ফড়েণ ) ; দালিম
1200068730086, প্রা- দালিমম্‌, দাড়িমম্‌, স. দাড়িমং, দালিমম্‌; কুঁৱলী 108,
0056, স. কুহেড়ী, কুহেড়িকা, কুহেলিক।৷; খালৈ 3& 858-৮63860,, স.
কৰণ্ডিক। ( %. মত্স্য-কৰণ্ডিক৷ & 8501-6351 ) ইত্যাদি ।

১৫১ ৷ “ঢ’ব ঠাইত সচৰাচৰ ৰ, ঢ়, বা ধ হইয়। যেনে, বেঢ়ে })€6
9012700105, প্র, ৱেড ঢই, স. ৱেষ্টতে ( কাত্য|. ৭৬৮ ); বাঢ়ে 18 1000৩8569,
প্র।'- ৱডঢঞ স. বৰ্ধতে ( বৰক, ৮৪৪); পঢ়ে 6 £॥68৭১, প্র৷- পঢ়ই, স.
পঠতি (হে. ১৷১৯৯ ); বুঢ়া 0]৭ু 0৪80, প্রা, ৱড্‌ঢো, স. ৱ্দ্ধ: (হে.
১।১৩১ ); ঠৰ [2>313.1%৮9560, পঞ্ী1. ঠড টো, স. স্তন্ধঃ ( হে. ২!৩৯ ); আধ্য
81, প্র৷৷ অডঢম্‌, স, অর্ধম্‌ ( হেমচ,. ২৪১ ); দীড়, দীৰ 0000} ( যেনে,
ককিলাৰ দীৰ ), প্র ডাঢ়া, স. দংষ্ট্ৰা, দাড়কঃ ( হেমচ. ২৷১৩৯ ); গীৰা
5000], মা. প্রা, গীঢএঞ স, পীঠকঃ (%. হে. ১)৯৯ ); বাঢ়ৈ ০৪060,
মা. প্রা, বডঢইএ, স. বৰ্ধকঃ, বৰ্ধকিকঃ (]ন, 8114); কাঢ়ায় }}6 }10086])5,
প্রা, কড্‌চই, স. কধষঁতি ( হে. ৪৷১৮৭ ); ইত্যাদি।

১৫২ । “্দ’ব ঠাইত কেতিয়াবা ৰ, ল,, ত ব| য় হয়, যেনে--সত্তৰি
96৮০0.৮ো, প্রা. সত্তদী, সত্তৰী, স. সপ্ততি ( 8২৮৯ ); পাচৰা| & সঃ৯৮[৮০৷,
স. প্রচ্ছদঃ $; কব৷ ৫০%০, প্র. কিদে৷, স. কৃতঃ; পাৰিলে }6 ৮1000060,
প্রা. পাড়িদো, স. পাতিতঃ; গাৰ টা][0 ক্ষ, প্রা, গেম্‌দ্‌অম্‌, স. কন্দুকম্‌,
গংডুঃ ( 8৯১ ); কৰি ৮৪৮18 0006, প্রা, কৰিঅ, কছ্অ, স. কৃত্বা ( হেমচ.,
৪|২৭২ ); কেৰু ০88-388, প্রা. কগ্েম্‌ডু, স. কৰ্ণেন্দুঃ (]1{, & 96001-
স্োসে৷]&৯া ০৯408 ) ১; গ’ল £006, প্রা, গদে, স, গত; বতৰ }£89972695
0০% ৮০৪৮০০%, প্র৷- বদ্দলি, স. বাদৰঃ ( হেমচ. ৪।৷৪০৭১ ; মাবা. বাদৰ )*;
মতা 10816, বৈ. মৰ্য, ইচ লা. মন্দ, মদ্দা; বয়ান 1৪০৩ (পে, চান্দবয়ান ), প্রা.
বয়ণম্‌, স. বদনং ( হেমচ. ১৷১৭৭); খাক 008০০16%, প্রা, খডুঅং, স.
কটকম্‌, বৈ, খাদি ( খক্‌ ৫1৫৪৷১১; ১৷১৬৬৷৯ ); ইত্যাদি।

* এ. স, বাতৰ 5001000%, ভাা৷0%.

৯০ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

১৫৩ ৷ প্রাকৃতৰ ‘৭’ ব ঠাইত অসমীয়াত ন হয় আৰু সংস্কৃতৰ ৭
কেতিয়াবা ঞ বা ঙ হয়। যেনে, গাভিন 76603, প্র৷. গম্তিণম্‌, স. গতিন্‌
(ব. ২1১০); পানী ৪০%, প্রা, পাণিঅং, স, পানীয়ম্‌ (হে. ১৷১৭১);
বয়ান 1৪০6, প্রা, বয়ণম্‌ ( $ ১৫২ ); হনুমন্ত 3 ভ০]]-}]ে৷0া)। 1000] 01
006 808108%8৪278, প্রা, হণুমম্‌তো, স. হৃহুমান্‌ ( হেমচ. ২৷১৫৯ ); কুঞা|
গটা]00186, 51006]]]]16 ]1}6 ৪ 0০৪০ }৮০৭%, স. কুণপঃ; কোঙ৷| ]}3.৮]106
& গ্ৰো00}68, ত}, স. কুণিঃ; ইত্যাদি।

১৫৪ ৷ সাধাৰ্ণতঃ ‘ৰ’ ৰ ঠাইত ‘ল’ হয় ($ ১৭৩ )। যেনে, হালধি
0ঘ00]7208010, প্রা. হলদ্দি, হলদ্দ৷, স, হবৰিদ্ৰা৷ (হে. ১৮৮ ); নোমাল্ন ঠ6স-
১৮000; 09809, প্রা, ণৱউমালে, স. নৱকুমাবঃ (হে. ১১৭১: ব. ২৬%);
ফালে }}6 0]1, প্রা'. ফাৰেই, স. পাটয়তি ( কাত্যা. ৭৮ ); মলে }6 ১৮০৮5 01'
[১65 ৪2৯৮, প্রা, মৰএ, মুলই, স,. মৃদ্নাতি ( কাত্যা, ৭৷৫৭ ); কোদাল,
কোৰ ৪ 9[02806, & 1106, স. কুদ্দাবঃ, কুদ্দালঃ; নাৰিকল ০০০০৪-৮০৮০, স.
নাৰিকেলিঃ, (লী), নাৰিকেৰঃ (লঃ), নাড়ি, (ডী) কেৰঃ, নালিকেৰঃ; ইত্যাদি।

১৫৫ । কেতিয়াব৷ ‘ল’ব ঠাইত ব হয় ($ ১৭৩); যেনে, সাৰে দ&€
5৬%৮০০৮%, প্রা, সালীঅদি, স. সাধৰ্যতে ( মৃচ্ছক, ৭ অ. ); কৰচ, কৰচলি
139]6, স. কলাচিকঃ), কলাচী ; উবল 10000088%, প্রা, ওহলং, উলুহলম্‌, স.
উলুখলম্‌ ( হে ১1১৭১), পে. তামিল--উৰল ( ॥000080 ) ; নেগুৰ, লেঙ্গুৰ
8, প্রা- গম্গুলম্‌, লম্‌গুলম্‌, স. লাঙ্গুলম্‌ (হে. ১'২৫৬ ); দবিত্রৰ }১০0%ঃ,
প্র'- দলিদ্দে৷, স. দৰিত্ৰঃ; হেৰি 3 লয়৷ ০ 80095, পা. হেল্লি ( হেমচ,
৪।৩৭৯, ৪২২ ),; স. হংডে; কোঢ়াল ( কোৰহাল) 7০196, স. কোলাহলম্‌;
উৰুলি 1000. 9%181008.0010, 0:০9, 2) 56৮০৪] স00)61) 11; ০0006,
বৈ, উলুপিঃ ( ]}{, & }০০ম০৫, & }০0স] ); ইত্যাদি।

১৫৬ ৷ কদাচিত ‘ল’ব ঠাইত ন হয় ($১৭%১ ) ৷ যেনে, আপোন ঢকা
৪6, প্রা, অগ্‌ প্লম্‌, অপত্ৰ, অঞ্মণু, স. আত্মীয়ম্‌ ( হেমচ, ২।১৬৩ ; ৪1৩৩৭ ) ;
পনক ০0100, স. পলাঙু ; ইত্যাদি।

১৫৭ । কেতিয়াব| ‘ব’ বা! ‘ৱ'ব ঠাইত প হয়। যেনে, ধোপ 0০৪০
00191), 189-066, স. ধন্ধ, বৈ, ধৰঃ (78826 0০£{ ৪ জে€৬6 1060800698
আঠো স্ৰক্ষ অশ্বত্থ ৪৭ খদিব; অথ, বে, ৫1৫1৫, ২৭১৩৭৷১১ ); গপ
1106, ৪0706873%26, স, গৱ?; ইত্যাদি।

স্বৰ-বিকৃতিব সাধাৰণ নিয়ম ৯১

২। লতুকৰণ (}&তৈওঁ৷৷৩৪০৪০৷ )

১৫৮ । ‘খ’ আৰু ‘ঘ’ব ঠাইত যথাক্ৰমে ক আৰু গ হয়; কেতিয়াব৷
হ হয়। যেনে শকিনী, শাখিনী ঘ78[0০}সে ০0087), প্রা, সম্খিণিআ, স.
শঙ্খিনিক৷ (৫০%, হেমচ. ১৷১৮৭ ); টকল৷ ৮৪19৭, ৮৪818-8৮68৭০৭, স-
খবাটঃ, খল্লিটঃং; শিহা গে (]]}, 88226 ), প্রা, সিহ৷, স, শিখা (হে.
১১৮৭ ); সাঙ্গোৰ £০ 016 ]0. & ০০০]2]16, প্র৷. সম্ঘড়ই, স. সংঘটয়তি
(হে. ৪।|১১৩ ) ; দেৱৰ ( দেওৰ ) 00016, প্রা৷ দেঅঘৰং, স৯ দেৱগৃহম্‌ ;
গোগ )006:0006018১ 21806, স. থোংঘঃ (পে. বৰিগোগ, জানিগোগ );
মহঙ্গ৷ ৭০৪%, স. মহাৰ্থ ; বগা৷ স)16 প্রা, বলক্‌খ, স. বলক্ষ; ইত্যাদি।

১৫৯ । ছ আক বা কদাচিত চ আৰু জ হয়। যেনে, পুছ 10০
১॥00 00} 5.%66[১) 1}, 30৮00106, প্রা. পুম্‌চই, স. প্রুছতি ( প্র + ৬ উদ্ছ ;
হেমচ. ৪8৷১% ); সমঞ্জা £6 9%218][ ৮06 সো 00086, প্র।. সংবৃদ্বাই,
স. সম্বুধ্যতে ( হেমচ. ৪৷২১৭ ); পাঁজব| 10 16699 %০%, প্র'. পত্মৰই
স. প্রচৰতি ( হেমচ, ৪৷১৭৩); জুৰী & ১0116, 10071088173, 50069), স.
ববঃ, বৰা, বাৰী ( $ ১২৪ ); ইত্যাদি।

১৬৭ । ‘ঢ’ ৰ ঠাইত ঢ় বা হ হয়। যেনে, কয়, কহে }6 9৬০৪),
প্র, কঢই স. কথয়তি ( হেমচ, ৪।৷২২% ); পঢ় £॥৩৪০, প্রা, পঢ, স. পঠ
( কপূৰম, ১অ ); পহিল 188, প্রা, পঢমো, মা. প্রা, পঢমিল্লে, স. প্রথম
( হেমচ, ১৷২১৫ ); পাহাৰ ]], প্ল৷- পঢ়িঅঅভড়ে, স. প্রথিতক ( 800]6;
00002. স্ৰেঞ্জ৷, 8 118 ); ইত্যাদি।

১৬১ । ‘থ’ৰ ঠাইত ত (ঠ) যা| হ হয়। যেনে, কহ ৪ ৭০০০০মদ০৷৷
স. ক্কাথঃ ; গিবস্ত, গিৰ্হিত, গৃহস্ত })0056}0]060, মা. প্রা. গিৰহঁস্তে, স, গৃহস্থ
(হে. ৪৷২৯১ ); গীঠি }৮06, প্রা. গষ্টি, স. গ্ৰস্থিঃ (কপু'ৰম, ১অ), বা প্রা. গিষ্ঠি
(হে. ১৷১২৮); যহ'তহ }8998016, প্র৷৷ জহ তহ, স. যথাতথ৷ (হে.
১৬৭ ); শিথান, শিতান }6৪৭ ০% 036 ৮০৭, লস. শিৰঃস্থানম্‌, (9৪66 $ ১৪% );
ইত্যাদি।

১২৬ । ‘ধ’ৰ ঠাইত হ ব| লোপ হয় ($ ১৪০)। যেনে, দৈ, দহি
০0], প্রা- দহী, স. দধি ( মৃচ্ছক. ৭ অ; হে, ৩১৬); দোহাৰ ০০৮ 1000
জৈ0, প্র, দোহ| কিজ্দই, দোহাইঅং, স. ঘিধ৷ কৃ (ব,. ১১৬; হে ১৯৭);

৯২ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

ওহাৰ ৮৭৭০%, স. উধস্‌ বৈ. উধৰ (খক্‌ ১৷৫২৷৬); গুই 1809808, প্র.
গোহিঅ|, স.- গোধিকা ; ইত্যাদি।

১৬৩ । ‘ফ’ৰ ঠাইত কেতিয়াবা প বা ৱ হয় ($ ১৪%)। যেনে, সেপ
1১160, প্রা, সেফো, স. শ্লেত্মা ( হেমচ. ২৷৫৫ ); শিপ| £০০০ স. শিফা;
শেৱালী & }1098. 04 8০ত০%, প্রা, সেহালিআ, সেভালিআ, স. শেফাপিক৷
( হেমচ. ১1২৩৬ ); ইত্যাদি।

১৬৪ । “‘ভ’ব ঠাইত ব, ৱ বাহহয় ($১৪%০)। যেনে, বহুত 8087,
1000}, প্র৷'- বহুওম্‌। স. প্রভূত ( হেমচ. ১৷২৩৩ );; শুৱনি ০৪৮00], প্রা.
সোহণ, স. শোভন (ব, ২৷২৭ ); কৈটব ৪8006 ০£{ ৪ ৭8০0000, প্র.
কইটৱে৷, স, কৈটভঃ ( ব. ২৷২৯ )); স্থুৱাগ, সোৱাগ 8০০৭ 1000006, প্রা.
স্থহগগং, স. সৌভাগ্যম্‌ ( হে. ১৷১৬%); সবাহ ৪৪1026211106 10% 018৮9,
স. সভা ; বাখৰ [)!/০০1005 $0006, স. ভাস্কৰবঃ ; ইত্যাদি।

১৬৫ । কদাচিত ‘শ’ আৰু ‘য’ৰ প্রকৃত মহাপ্রাণ (গুঠাঃঞ্া৷) হ
মাত্র থাকে। যেনে, মিহলীয়া 101%69, প্রা মীসালিঅং, স. মিশ্র, বৈ,
মিশ্ন ( হে. ২৷১৭৭০ ); দীহ 83৭. ৮, স. দংশঃ ; দহ 180, প্র৷.- দহ, দস, স.
দশ (হে. ১|৷২৬২ ); কীহা!।, কেঁহা ৪9ট08]:86608, প্রা. কসাও, স. কষায়
(হে. ১৷২৬৭ ) ; উহ (]]{, 58] 20000), স. উষ, উষ ; মহা ][}, প্রা৷- মসী,
স. মবী, মসী (ব, ২৷৪৩ ); নীহালি স্ঞঞা0। গ1003, স. নীশাবঃ; উকহ
(9৪81)6 ) পালি--উক্লুসো, স. উৎক্ৰোশঃ ( কচ্চ- $ ২৯%, ); জহ ( })€৪৮
সাঞাা।]}} ), স. বষঃ ;} ইত্যাদি।-

৩ ৷ স্বৰত্বপ্ৰাপ্তি ( ৬৮০০৪)1৪৪৮০% )

১৬৬ ৷ গয়’ব ঠাইত ই, ও ব| ৱ হয়। যেনে, সদাই ৪]স৪)৪, বৈ,
সভভষ্চিৎ, স. সদাহি; শও, শ 00806, মা. প্র৷', সয়ং, স. শতমূ; ঘিউ
গঞা1চ০ন 5006, প্রা৷, ঘয়ম্‌, স.ঘ্বতম্‌; বোঁৱতী 1600816 ০৪৮০৮, স. বয়িত্ৰী ;
আওচ, 0 1008]066 1010 ভা00 & 21006], প্রা'. অয়ম্‌ছই ( হে. ৪|৷১৮৭ );
হাইবান ৮০%৪৪০%, ইচল|. হায়ৰান; বাইন| ০8065 70069, ইচ্‌লা.
বায়ন|৷ ; বইনাম|! ১৪1০-০০:08:৪৫০, ইচ লা, বয়নাম| ; পুইণ াঃঘে০, ॥£৩)1610035
106:]}, স. পুণ্যম্‌; ধইন }8&%, ৮169866, স. ধন্ত; ইত্যাদি।

১৬৭ ৷ ‘ৱ’ব ঠাইত সাধাৰণতঃ উ বা ও হয় আৰু কেতিয়াবা

স্বৰ-বিকৃতিৰ সাধাৰণ নিয়ম ৯৩

হু অ বা পঙহয়৷ যেনে, দেউ, দেও ৪1% ( 0১6০ }}। ৪৭০৭৬55762
& গণ্ড 00 ৪ 1॥০50০০১৪৮]০ 129090%0, ), প্র, দেৱে, স. দেৱঃ; দেউত৷
(8৮ 1000) 9৪0০0, প্রান দেৱআ, স. দেৱত৷ ( হেমচ,. ১৷১৭৭ );
দানহ ৫961000%, প্রা দাণবে|) স. দানৱঃ; শও 6700, 08৪3}:-
০০100%959, বৈদিক--শৱে৷ (খক্‌ ১৷৭১৷১ ), স: শ্যাম; কোন, কুনি
ত]0০, অপত্ৰ, কৱণু, কৱণ, স. কে৷ নু ( হেমচ. ৪৷৩৬৭, ৩৯৫ ); তেও
1১08. া10025088১]8116, অপভ্ৰ, তেৱ, স. তথাঅপি (হেমচ. ৪৷৩৯৭ );
আওছ্ৱাৰ স?া096 0০০, প্রা, অৱদ্দালম্‌, স,. অপদ্বাৰম্‌ ( হেমচ. ১৷২৫৪ )।
সেইদৰে, আওকথা 006850118016 সা০010, অওঘটন। 10088] 6৮6০7,
ইত্যাদি। আও=প্ৰা.- অৱ, স. অৱ, অপ উপসৰ্গ । আহ. ০০0০6, প্রা.
আৱহ, বৈদিক আগহি ( খক ১৷১৷৩২ ), স. আয়াসি ( হেমচ,. ৪৷৪২২ );
হওঁ ] ৪0, অপভ্ৰ, হৱিঅউ, প্রা. হৱিঅস্থি, স. ভূতোহস্মি ( চ10106 ; €00010.
স্ৰজা, $ 122, গে. ৪9০ 8 ৩৯৩); মাউত 6160]18018917৮67, প্রা, মহাৱন্ত্‌,
মহামত্যো, স- মহামাত্ৰঃ ( মৃচ্ছক. ; ২অ. ); বিয়াত| ॥871০9, স- ৱিৱাহিত৷
(ডু, “বিয়াতা| স্বামীত কেনে ভৈলি নিকাৰুণী”। মা. ক.); হিচাপ ৪০০০০
ইচ.ল৷|. হিচাব; হেঁপাহ গ্ৰেঞদায6, ৫০৪]৮6, ইচলা. হেৱাস্‌ ; আঞ্জা ০৮00, স.
ব্যঞ্জনম্‌ ( ]1{, & 5৪০০০ ); ইত্যাদি ।

৪। বিলোপ (£}}৯*০০)।

১৬৮ । ৭, ন ::--ঠাই, থান 018০6, অপভ্ৰ, ঠাউ, ঠাণু, প্রা, ঠাণু, স. স্থানম্‌
( হেমচ. ৪।৩৩২, ৩৬২ ; ২৷৭); ্পহত্ৰিশ 0010-8৮26, প্রা. পঞ্নতীস!,
পণতীসা, স. পঞ্চত্ৰিংশং (%. হেমচ, ২৷৪৩, ১৭৪); কুঁয়া ১০৮৪৫ প্রা.
কুণৱম্‌, স্ন, কুণপ ( হে. ১৷২৩১ ; ]18}, 06৪8৭ 000) ) ; কেক ০৪2-0778722626,
প্রৰ1- কগ্পেম্ডু, স্‌. কৰ্ণেন্দুঃ ; সাৰী, শাৰী & ০ে010000:0005 ]]106, স-. সবণিঃ সৰবণী
(& ৪ী0816}; ০0%. ০০৫০.80100008 ]]}6 ), ব| স. শৰণিঃ শৰণী ( 3 0 0
1106 ) ; ইত্যাদি।

১৬৯ ৷ ম :-আজাডসা ৭৪% ০%% 1১6 12006, স.. অমাৱসী; স্থুৱৰি (উ.
সু'অৰি ) ॥৩0067000৮670728, অপসভ্ত, স্মুমৰি, স. স্মৃত্ব৷ ( হেমচ. ৪৷৩৮৭ ); মাজু
01006, মন্ধিমে|, স. মধ্যম ( হে. ১1৪৮ ); কন্ধ }"6801685 জে 0৮), প্রা.
কমংধ্, কয়ন্ধো, স. কবন্ধঃ ( হেমচ. ১৷২৩৯ ); গোসীই [॥০০০৮৮০%০, অপত্ৰ,

৯৪ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

গোসামিউ, স. গোস্বামিকঃ ( হে. ৪8৪০৯ ); কৌৱাল 000080736, অপনস্ত,
কুঁৱলু, কোমলু, স. কোমল (হে. ৪৷৩৯৭ ); 'কৌৱৰ ট্ঃ10০6, অপদ্ৰ, কুঁৱৰ,
কুমৰু, প্র. কুমালো, কুমৰে৷, স. কুমাৰঃ ( হেমচ,. ৪৷৩৯৭ ); ধেঁ।ৱা (উ.
ধেঁ'আ| ) গ00}6, অপজ্ৰ.ধূমু, স. ধুমঃ (হে. ৪8৷৪১৫); ভূই 8619, প্ৰ.
ভূমিঅ, স. ভূমিকা ; আৱ| ৮০৮ ০০%৮৭1590, 1000080076, বৈ, আমা ( খৰক্‌
১।৬২।৷৯ ), স. আম ; তেঁৱৰ [2%128]%519, তা. তিমিৰ ; বাও & 0006 08108,
স. ব্বামকম্‌ ; গাঁও & ৮}]]88০, প্রা.- গাম, স. গ্ৰামঃ (কাচ্চা- 8 ৭৪); সৌ 8)
0 ]0}][0)স]])3] ( ];308 ), স. সোমঃ ০1158, })[]000]])8], ১৬%; পে. স. নৃব-
সোমঃ ; ইত্যাদি।

১৭৭। যংুঁআৰিশ 10092], 5৪00216, প্রা, আয়ৰিসো, স, আদৰ্শঃ;
জলাহ &্ৈ৷1০ 2000, স. জলাশয়ঃ ; কল 02]370.8]1), প্রা. কয়লম্‌, স. কদলম্‌
( হে. ১১৬৭ ) ; পব ০006, £086190), অপভ্ৰ, পৰায়। পৰক্কড়, স. পৰব, পৰকীয়
( হে. ৪।|৩৭৬, ৩৭৯ ); কুলি ৪ ০০০]16, তা. কুলিয়াল্‌ ; ফেহু ( 006 8156
70]]; 81৮০0, 0৮.৪ ০০% ৪1০৮ ০৪]৮]6 ), স. পীযুষঃ ; কঁটিয়া, 5]10106
৭৪০৪9}, তা, কুট্টইয়ান; কৱৈ, কাৱৈ ৪0094 ০0£{ 185}, স.- কৱষী;
ইত্যাদি ।

১৭১ ৷ ৰ :-_-পোহা & 8৪70.840], অপত্ৰ, পহৰিঅউ, স. প্রস্থতম্‌ ( হেমচ
৪।৷৩৫৪ ); ঘৈণী ]01900999, প্রা. ঘৰিণী, স. গৃহিণী ( কৰ্প্‌- ১অ); তোণ
ঘু0]1৮০৮, প্রা, তোণীৰম্‌, স., তুূণীৰঃ, তূণঃ ( হেম. ১৷১২৪ ); কণ্ডী & ৮১০০৮]-
৪8), 3৪ 95008]] ৮0% 10806 ০0{ 868:0600, স. কৰণ্ডিকা, কৰণ্ডী ; পো৷
১০0, প্রা, পোৰে৷, স. পুতৰঃ (হে, ১১৭৭); গইচ ]।68৮%, স-. গৰিষ্ঠ ;
গতূৰা, গাভৰু & ০1৭, 3 ১০০৮১, স. গৰ্ভৰূপঃ, গৰ্ভৰপকঃ; গাভিন
[07৩60970, স. গভিন্‌ ; কুৰুৱা (৪1 ০৪0০) ), পালি--কুৰুৰা, স. কুৰৰঃ
(কাচ্চা. $; ২৯০ ); খালৈ ৪ 85}3+-৮35}60, স. কৰণ্ডিকা ; ইত্যাদি।

১৭২ | ল:ঃ--মৈলা 01%, পা, মটলং, মলিণং, স.- মলিন ( হেমচ,
২।১৬৮ ); মোলান ৪০00 অ} 29836 0 10005, বৈ, মুলালিন,- মূলালী
(অথ, বে, ৪৷৩৪৷৫--7,৪৷০০ 0 50006 12836 0০% ০০1016 10005 ), স. মৃণালম্‌ ;
ভোদ৷ 00015}, ৭৮০]]}, প্রা. বঢ়লো, স. বঠৰঃ ( হেমচ, ১৷২৫৪ ); কেঁচু
6300-0210), মা. প্র৷'- কিম্‌চুলএ, স. কিঞচুলকঃ ($ ১৮২ ); বগ| স]নাণ্ডে
স. বলক্ষ ($ ১৫৮ ); ইত্যাদি।

ব্বৰ-বিকৃতিৰ সাধাৰণ নিয়ম ৯৫
১৭৩ ৷ ৱব.ঃ-দেউল, দ’ল 60001, প্রা, দেউলং, দেৱউলং, স. দেৱকুলম্‌
( হেমচ,. ১৷২৭১ ); উৰন্তীয়া £0%10 0} }&ৈ ৮০৪ ৪8৮16 00 গল, প্রা.
উড্ডৱম্‌্ডিঅ-এ, স. উড্ডাপয়স্ত্যা ( হে. ৪৷২৫২ ); মেলি }}8৮106 ০0006069,
অপত্ৰ, মেল্লৱি, স. মুক্ত (হে. 8৩৫৩); তেইশ ্ৈৈ্ড৷৷চ/-চ01066, প্রা.
তেৱীসা, স. ত্ৰয়োৱিংশতিঃ ( হে. ১৷১৬৫ ); লঙ,., লং ০৮০, স. লৱঙ্গম্‌ ; পাব,
পাৰা }}9০0%, প্রা, পাৰাৱও, পাবৱও, স. পাবাৱতঃ, পাৰৱতঃ ( হে. ১1৮০ );
ধুৰ (উ. ধুআ| ) 10. 0:098000079 5৪028, 008 ৪ 90108. প্রা- ধুআ, স. ধুৱকা
( কৰ্প. ১অ); সোণাক বা সোণালু (৪ }]!09 01 066০ ), স. স্মুৱৰ্ণদাৰুঃ ;
ইত্যাদি ।
১৭৪ । স £--বেত ০৪৮০৪, প্রা'.- বেডিসো, স. বেতস্‌ (হে. ১৷২৭৭ ) বা,
স. বেত্ৰম্‌ : সৰি ]}}৬6, প্র. সৰিসো৷, স. সদৃশ ( হে. ১1১৪২ ); পোব, ০0 ৮0070,
স. প্লুস্‌ (% স. প্লোষঃস্প্ৰা. পিলোসে৷ ) ( হে. ২৷১০%৬ ), স. পুলুস্তাতি, প্রা.
পোলই (হে. ৪৷৯০ )। যেনে, “অনিচ্ছাতে| যেনে অগনি পোলে”--শঙ্কৰ ৷
১৭৫ ৷ হ :- কিয় ( উ. কিঅ ) ্})), প্রা, কিহে, কিস্‌সা, স, কম্মাৎ
( হেমচ. ৪8৷৩৫৬ ); ল 16, প্র'- লহহি, স, লভসে (হে, ৪1৩৮৩ ); পুছ
0ু০৪টঘ্0, প্রা, পুচ্ছহ, স. পৃচ্ছথ ( হে. ৪৷৩৬৪ ); এওঁ }6 ( })00.0110 ),
পু, অ. এহৌ, প্রা, এহো, স. এষ; ( হেমচ. ৪৷|৩৬২ ); ভইৰা ০06 ০ 6
00266 0 910৮08181015--4%, }]}060| 04 ঘ066, বহেড়ও স. ৱিভীতকঃ ( হেমচ,
১।৮৮ ); মৌ, মউ 80069, পলা, মহুঅং, .মহুঅং, মধুকঃ ( হে. ১৷১২২ );
কেইব| 90006, প্রা. কইৱাহম্‌, কইঅৱম্্‌, স. কতিপয়ম্‌ (হে, ১৷২৫%);
তেৰ 100116613, প্র, তেৰহ, স. ত্ৰয়োদশ (হে, ১৷১৬৫ ); উৰল, উড়ল
10001682, প্রা, উলুহলম্‌, স. উলূখলম্‌ (হে. ১৷১৭১ ); কুৱা (উ. কুমা)
& 108, ১0156, স. কৃহা|; কুৱঁলৌ & 106, 9, স. কুহেড়িক৷, কুহেলিকা,
কুহেড়িক৷ ; কয় }6 95068}5ে, প্রা. কহই, স. কথতি (হে. ১1১৮৭); দ
৭০০০, প্র', দহো, স. ত্রৰহ (হে. ২৮৪); ই 52৪০০, প্রা- ছাহা, স. ছায়া
( ব. ২৷১৮ ) ; দৰে 18}, ইচ.লা|. তৰহ ; বিয়া 108871886, স. বিৱাহঃ ; সিয়ান
(উ. সিমান ) }৷80১005 0% 006 ১০৪6, স. সিংহাণম্‌ ( -নং ); বৰ| ৮০৪%, স.
বৰাহঃং ; বোল বা যোল্পস গহণৈণ, পা, সোলস (কাচ্চা, $ ১৬৭), প্রা.
সোৰহ, সোলহ, স. যোড়শ ( $ ২৮৯ ); কান্থ ( চ'্রোঃ)৷৷৷৪ ), ‘প্ৰা. কন্হো,
পা, কন্হ ( }য্লেণ}৷৷৯, ১2180; কাচ্চা, $ ২৮৮ ) ইত্যাদি।

৯৬ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু তাষৰাতৰ্ব
৫ | কঠিনসত্ব-প্ৰাপ্তি ( 87৯9০ )

১৭৬ ৷ ‘য’ৰ ঠাইত ‘জ’ হয়, যেনে--আজি 0০৭৪%/, প৷, অজ্জ, মা. প্র.
অয্য, স. অদ্য (হে. ৪৷২৯২ ); আজো৷ (]16; 1029; &76৪.৪৮৪,০৭-
1৪006: ), প্লা, অয্যো'। অজ্জে৷, স,. আর্যঃ ( হেমচ. ৪৷২৬৬ ); কাষ, কাজ
তণ্ত) প্রা, কয্যে, কজ্জং, স, কাধম্‌ ; সায,, সাজ ০৮০০৫, স. সায়ঃ;
বাজ ০3202, ০৮০০৫, স, বাহ; মাজ্গু 7য৭৭]6, স, মধ্যম ($ ১২৭ ),
পালি-মব৷ম ( কাচ্চা- 2}, ,); ইত্যাদি।

১৭৭ ৷ ‘্ল’ব ঠাইত ব বা প হয় ($ ১৫৭ ), যেনে--চবিবিশ ভৈণ্ড৷৷চৈ-
1003, পা, চউৱ ৱিসং ( $ ২৮৯ ), স. চতুৱ্িংশতিঃ ; ছাৱ ৱিস ৈেত0০0/-গহ,
প্রা, ছৱ ৱীসং, ছইৱীস৷, স, যড়ৱিংশতিঃ ($ ২৮৯ ); প্রবস্থৱ৷ 00008
৪0]0027063, প্রা, পাৱস্থুও, স. প্রৱাসিন্‌ (হে. ১1৯৫ ); দৈব শ1ঘা06, প্র।.
দইৱম্‌ স: দৈৱং (হে. ১|১৫৩); জপন| & 8008; ৪ ০০৮৪1}, স. যৱনী,
যৱনিকা, জৱনী, জৱনিক| (৪ ০ম: 13) 8০068] ); ঘোপ| ৪ ০৪৮০,
& ০৪৮০৮), ৪1 ৪৮%95, স., গছুৰবঃ (£, কানাৰী--গৱি=৪ ০৪৮০, & ০61],
তেলেগু--ক্‌, =৪ ]0]]০%, তামিল--কুগেই, স. গুহা (1), লেটিন---
(০৪৮০৪ ); ইত্যাদি।

১৭৮ ৷ ‘শ’ব ঠাইত চ, ছ ব| জ হয়, যেনে--ছাৱা, ছাৱাল ০1198, প্রা.
ছাৱও, স, শাৱকঃ (হে. ১৷২৬৫ ); কলচী 10060 স. কলশী; বাইচ
০৯:]260.62"5 00106, বৈ, ৱাশী, ৱাস্তয৷৷ (অথ, বে. ১'।৬৷৩ ), খক্‌, .।৩৭৷২ ),
পালি--ৱাসি (৪৯% ৪৭2০, কাচ্চা, $ ২৯২ ), স, ৱাসিঃ ( ৪৭2০ ); বেজী
17১669]6, বৈ, ৱেশী (খক্‌ ৭৷১৮০৷১৭ ); ইংৰাজ 1308115}), ইংলিশ ; বিছ
']38]0)/ ০১৪০০০1]]98, স. ৱ্ষ্চিকঃ ($ ১৮২ ), পালি--প্ৰিচ্ছ৷ ( ১০০৮০৮1০৷১
কাচ্চ৷, $ ৮); ইত্যাদি।

১৭৯ । ‘স’ৰ ঠাইত চ ব| ছ হয়, যেনে--আছাৰ 5৪200 0]9]0.6 13170,
পঞ্াা, আসাৰোে৷, স. আসাৰঃ (হে. ১1৭৬ ); মোচ ৮০৪১০, প্র৷, মান্দু, মংস্থু,
স. শ্মশ্ৰু (হে. ১৮৬ ); উচুক। ০ ০হ২গ্রে, প্রা' ওস্ুৰকুই, স. উতস্থুক্য়তি
(হে. ৪|১৭৪); কাচৰ ৪ 9০০০৪ দে ৮08810, স. কাসৰঃ; কুচি ৪
20280160, ০০৮8) (প্ৰ, শানকুচি, কমাৰকুচি ), স. কুসিতঃ; বানচ
]0}}15, "৭০০১, }112০6, স’ ৱস্নম্‌; ইত্যাদি ৷

পদমধ্যৱৰ্তা ব্যল্পনৰ পৰিবৰ্তন ৯৭
৬। ব্যত্যয় (]555০6880০25 ) |
১৮০ | কোনে| কোনে| শব্দৰ বর্পণবিস্তাসৰ সালসলনি হয় আকু
কেতিয়াবা আন ব্যঞ্জনবৰ্ণ যোগ হয়। যেনে, হালুক ০৯}, প্রৰা. হলুঅং,
লহুঅং, স, লঘুকম্‌ ($ ১৪০); বানচ, ৮166, স, ৱস্নম্‌ ($} ১৭৯ ); ডুবে,
বুৰে }}6 গা}ঞে, প্রা, বুড্ডই, স. ক্ৰড়তি ( *৬ক্ৰড়.; হেমচ. ৪৷১০১ );
টোপোল৷ & ৮0:916, স. পোটলিক|; নহৰু, বহুন 890]10, স. লক্তনঃ;
টকল| ৮৪18, ৮৪18-]689০9, স. খৰ্ৰাটঃ, খল্লিট; ; মাৰহট ॥081)7800885, প্র.
মৰহট্‌ঠম্‌, স, মহাবাষ্ট্ৰম্‌ ( হেমচ, ২৷১১৯ ); দহ, দ 0০৬৮, প্ৰা. দহো, স.
ভ্ৰহঃ বা হ্দঃ ( হেমচ. ১৷১২*); লোৰ, &ৈ 8৪৪006% (৪৪ 016-009 ),
প্রা আৰোলই, স. আলুষ্ঠতি ( হেমচ. ৪১৭২ ), বা প্র" লোড়ই, স.
লোটতি ( ৪8৪8 ৪৮৮৪৯%) ) ; পোন্ধৰ 81667, প্রা, পগ্লৰহ, পঞ্রবস, স. পঞ্চদশ
( হেমচ. ২৪৩ ১২৩ ) ; নিবানৱৈ 1011)609-7ম086, প্রা. ণউণ্লৱ ৱই, স. নৱনৱতিঃ
($ ২৮৯ ); এঘাৰ 616৮6, প্রা, এআবহ, স. একাদশ ( হেমচ. ১৷২৬২ );
তাকুৰি, তাকুৰ ৪ ১98000816, স. তকু?; বৰঙ্গনি ৪05পী]])8100. তা.
বাৰ্গই £ বান্দৰ 1000.69৮, স. বানৰঃ ; খিচ 000, ঠে000} 80006 ০1
1086 (০£{ ০৪৮০০ ) স. চিক্লিদঃ; অখিতি ৪& £০০৪১, স. অতিথিঃ; ডম্বৰু
৪ 9708]] 01000} 01 006 ১5}28}১6 0 8৪1} 12001-81859, স. ডমকৰুঃ ;
ইত্যাদি ।

(অ!) সংযুক্ত ব্যঞ্জন (০০৪)৪৪০৮ ৩০০৪০০৪৪৮ ) ।
১৮১ ৷ সন্ধিৰ লগত সংযুক্ত ব্যঞ্জনবৰ্ণৰ বিকৃতিৰ নিয়ম দিয়া হৈছে
(8 $ ৮২-৯৬ )। ইয়াত কেৱল বিশেষ নিয়ম কেইটিমানৰ আভাস
দিয়া হ’ল।

ক। বিবিধ সংযুক্তবৰ্ণৰ বিকুতি।
(27৮৯০৮০৪1০০৪ ৩০2০০ ৩৮৪০৪%০০ ০ ০০৯৪)০০০১ ০০০৪০৪৪০৫৪ )
১৮২ । (ক্) (ৰু), গগ আৰু ‘ঞ্ষ'-ৰ ঠাইত কেতিয়াবা যথাক্ৰমে ₹ঁ
ব| দ্ক, ঙ্গ (৩৬) আৰু ই হয়। যেনে, কেঁকোৰা 3 গেঞ, প্র', কৰড়ঞ
কম্কড়ে, স. কৰ্কটকঃ ($ ৯৫); টাঙন!. টঙ্গন| ০০}} (]1}, 3 এজ
5৫৩০৭ ), বৈ, তক্কনঃ ( খক্‌ ১1৬৬২ ), স. টঙ্কনঃ ( & 92০০৫৫৪ 0 1}}086 ) ;

১৩

৯৮ অসমীয়া| ব্যাকবণ আৰু ভাষাতত্ব

ফাকি & চা০ে, 10৪00, স. ফৰ্কিকা ; ৰঙা 198, প্রা ৰগগৈ৷, বনত্ততে৷,
স. ৰক্ত ( হেমচ, ২৷১); বিছা }৪10) ০৪৮০৮]]]8%, প্রা, ৱিঞ্ণুও,
ৱিম্‌চুও, স. বৃশ্চিক: ($ ৯১); কেঁচু ৩৪৮00 90000, প্রমা, কিম্চুলঞ
স, কিঞ্চুলকঃ। গতঘ-ৰ ঠাইত ঙ্গ হয়। যেনে, মহঙ্গ। ( মহঙা ) [8],
0£1069, প্রা, মহগ(ঘেো, স. মহাৰ্ধ। ‘ৰু’ৰ ঠাইত কেতিয়াবা ‘খ’।
যেনে উৰুথ 10 1682 তামি. ওৰুকু । ,

১৮৩ । ‘্্ক’ৰ ঠাইত ৰঁ, ৬ বা ং হয়। যেনে, পেঁক 1009, প্র.
পঙ্ক, পম্‌কে৷ স. পঙ্কঃ ( হেমচ, ১৷৩৭ ); কাকৈ ৪& ০০০৮, স. কঙ্কতী,
কন্ধতিক।; কঙ্গাল, কঙাল, কাঙাল, ৭8০৪০, 0008, প্র, কম্‌কালো,
কঙ কালে, স. কঙ্কাল: ( হেমচ. ১1৩০): ঠেঙ, 128, স. টনন্কধঃ, টংগ৷;
পালং ৮০৭-৪০৪, প্রা. পল্লঙ্ক৷, স. পৰ্যন্বং ( হেমচ. ২৷৬৮ ); ইত্যাদি।

১৮৪ । ‘স' ব| ‘“শ’ৰ ঠাইত কেতিয়াবা ‘ঙহ’ হয়। যেনে, মঙহ,
মঙ্গই 00688 69}, প্রলা, মম্‌সম্‌, মাংস, স. মাংসম্‌ ( হেমচ. ১৷২৯ ); বঙহ,
বঙ্গহ {31008]%/ ; ০180, প্র, ৱম্‌সো,) স:. ৱংশঃ; ইত্যাদি।

১৮৫ ৷ ক্ষ’, ‘কৃখথ’ আৰু কেতিয়াব৷ ‘চ্ছ’ৰ ঠাইত ‘খ’ হয়। কদাচিত
‘জ্জ’ৰ ঠাইত ‘ত’ও হয়। যেনে, আখি 9%6 প্র', অকৃষি, অচ্ছি, স, অঙ্ষি
( হেমচ. ২৷১৭ ); উখহ| ৪ক্৩]]} 06, স. উচ্ছোফ ( পে. স. উচ্ছ্‌ ন = ৪৮০]]]৷1 8 ) ;
পেখ £০ 966, প্র'. পেচ্ছই, স. প্ৰেক্ষতে ( প্র + + ইক্ষ $ ৩৫২ ); মাখি ৪ গপ,
প্র', মক্‌ৃখিঅ৷, মচ্ছিঅ৷, স. মঙ্ষিক৷ ( হেমচ. ২।৷১৭ ) ; আচৰিত ০0610],
প্রা', অচ্ছ্‌ৰিজ্জিম্‌, স. আশ্চৰ্যম্‌ ( হেমচ, ২৬৭ ); ওখ 16}, স, উচ্চ; চোক!
9],1]2, প্রা, চোক্‌খ, স. চোক্ষ ( 3}18212, ])01)26706, 1৩60) ) |

কদাচিত ‘চ্ছ’ৰ ঠাইত 'জ’ হয়, যেনে--উজল, উছল| ৪1569, 0]})স৪%9
(5৪810 0{ 3& 0000]}, ])21[011801)670 ), স. উচ্ছল। কেতিয়াবা সংস্কৃত ‘ক্ষৰ’-
ঠাইত ‘য’ হয়। যেনে, কাষ 9106, স. কক্ষ: ; আষল টুমন্‌ণ৷ 0) 01০]
15 5002]2070660 (0৮66 100]026506, স. অঙ্গলকঃ (৪ ][00)4])]})}, 2 010}
স্ণ}2]০}, £ি568)5 06 %৮০0}6 10 1006 ]20]6 ); এ. আষলশলাই ( স.
অন্ষলক-শলাক। ); ইত্যাদি ৷

১৮৬ । কদাচিত ‘ডড’ আকু ‘ডঢ’ৰ ঠাইত ‘ব’ বা ‘ল’ হুয়, যেনে---
গত, গাৰ৷ &0]6, প্র, গড্ডো, গড, স, গৰ্ত্ত: ( বৰ্ণ, এ!!২৫ ; হেমচ.,
২।৩৫ ) ; পিবালি দ০%78.%0৪}১, 0৪81000%, প্রা', ৱিঅডচী, স, ৱিতদিঃ

আদি স্বৰৰ পৰিবৰ্তন ৯৯

( হেমচ. ২1৩৬ ); ঠৰ ৮৪88]9569, প্র. ঠডঢো, স, স্তৰ ( হেমচ, ২৷৩৯ );
কবি, কড়ি ০০৮০, 'প্রা, কৱড্চো, স. কপর্দ: ( হেমচ. ২1৩৬ ); ইত্যাদি ।

(৩) আদি স্বৰৰ পৰিবৰ্তন ( ০85868০০ ০£ 15851 ০০০০৭ ) |
(অ) একব্বৰ ( 51816 ৮০৬৮৩1০ ) ।

১৮৭ ৷ ‘অ’বৰ ঠাইত ‘আ|’ হয়, যেনে--আগলি ০৮০ 16০6, অপত্র
অগ,গলউ, স. অগ্ৰম্‌ ( হেমচ. ৪৷৩৪১ ; হি. অগল। ) ; আঙ্গাৰ, এঙাৰ ০০৪০০৫],
প্রা, অম্‌গাবেো, স. অঙ্গাৰঃ ( হে. ১1৪৭ ); আঙ্গুলি 81863, প্রা, অম্্‌গুলিউ,
স. অঙ্গুলিঃ ( হে. ৪৷৩৩৩); আলাঙ্গু 0010}; 90016, 5০008, স. অলংধুমঃ;
আচি 100]]706 81855, বৈ, অচিঃ (]}]{, 18৮0; থক্‌ ১৷৯২।৫ ), স. অচিঃ;
আমল৷ ৪গ্ৰেণু (9810. ০{ ॥0012955625 ), মা. প্রা, অমলিঅ৷, স. অম্িিক৷,
অম্ল ১ আজলি & ০৪৮] 100006০4, ৮) 1018106 ৪00 }01011086 136 ক্যৈণ০
}}৪87.809, স. অপঞ্জলিঃ ১; আচ্ছ| ৮০৮৮ স্০]], বৈ, অচ্ছ৷ ( খক্‌ ১৷২৷২ ); ইত্যাদি।
কেতিয়াব৷ ‘এ’ হয়; যেনে. এবাল 3 60060, স. অৰ্বাল (৪ গণ]
]]}.6 006 9[20]65 ০1 ৪ ত}}66] ) ; ইত্যাদি ।

১৮৮ ৷ ‘আ)’ৰ ঠাইত ৱিকল্লে ‘এ’ হয়, যেনে--আন্ধাৰ, এন্ধাৰ ৭৪10.655
($ ১৮৭); আলাহ, এলাহ 1016026955, স. আলস্থাং ; আৱা, এৱ৷ 78৪৮,
]}8010, ( ম]]]}; )) স. আমক, বৈ, আম৷ ($ ১৬৯): আছাৰি, এছাৰি
]1{, 21006৮86075 &£€089, বৈ. অষ্ট্ৰত, আষ্ট্ৰ৷ ( খক্‌ ৪৷৫৭৷৪ ) : আদা! এদা
91086, স. আদ্ৰ'কম ; ইত্যাদি ৷

১৮৯ । ‘ই’ব ঠাইত এ। যেনে, এতিয়া” 8০%, প্রা. ইণ্তিয়ম্‌, স.
এতাৱত -( হেমচ. ২৷১৫৬ ); এন্দুৰ £॥৯৮, স. ইন্দুৰঃ; একবাৰ ৪8৮০620670.,
ইচ্‌লা|. ইকাবব ; এলেকা }0015010800, ইচ.লা. ইলাক৷; এৰ! ১০%, স. ইডড়া
(]}{, [18156 ); এৰ 10 190 €0. স,. +*/ স্ৰীৰ ; ইত্যাদি।

১৯৭ । ‘উ’ৰ ঠাইত ‘৩’। যেনে, ওমল্‌, উমল্‌ 9 018), প্র.
উদ্মিলই, স. ভউন্মিলতি (হে. ৪৷২৩২, ৩৫৪); উপ? ও৩ত 18]60689,
}79560:93.800, স, উতিঃ, বৈ, উতিঃ ( খক্‌ ১৷২৩৷৬ ); ওঢ়, উৰ (০ ০৪, প্র.
উঅড্‌ ঢই, উঅড(ঢেই. স. উপখ্ৰিয়তে ; উভত, ওভত 10 000 £০009, প্র.

১ ৪ ৩৩৯ (ক) দেখ! ।

১০০ অসমীয়া ব্যাকৰ্ণ আৰু ভাষাতত্ব

উদ্,.ত্তই, স. উদ্ধত্ততে ( হে. 81১৪৪); ওজা 19060, }})9আাণেঞ্জা৷।
প্র৷- উৱস্বাও, পা, উপস্বায় (কাচ্চা- $ ২৯০ ), স. উপাধ্যায়ঃ ( হে. ১১৭৩ );
ওজৰ ০৮]০০ম০৷,, ইচ লা, উজৰ ; ওকণি 3 10096, স. ওকণিঃ ( উৎকুণঃ );
ওখনি, উখনি ৪ }89098:0£4 50০৮ 10% 080095)1068; ০০৫০, স. উপক্ষেপণম্‌ ;
ওপচ_ 0 86980 00, স. উপচি; ওপজ ৫০ ৮6 ৮0, স. উপ-্দজ্ন,
পালি উপজ্জ ( কাচ্চ৷ : $ ২৯৩ ); ইত্যাদি ।

১৯১ ৷ ‘এ’ৰ ঠাইত ‘অ’ আৰু ‘ও’ৰ ঠাইত ‘অ’ বা ‘উ’ হয়, যেনে
অকল ১০0]188:, 910816, প্র, এৰল্লো, একল্লো, স. একলক, একল
(হে. ১৷|১৬৫ ); আজৰা, অজ্বৰ৷| &ৈ ৬€00020৮ো ট%৮ টঘট810.5067, £0 2007,
প্রা, ওষ্বাৰো, স. নিৰ্বৰঃ (হে. ১৷৯৮ ) বা স. *%/উষ্ম, (৮ 1৮০ ০0৮,
০ ৪৭৮০০ ৫০% 02000 ৭০ত৷০,); উচুক| 1০ ৬২০6, প্র, ওস্থৰুই
($ ১৭৯); উড়ী স1]10- £06, স. ওড়িকা, ওড়ী ; উষা, উখ| ৮০168,
স. ওবঃ ( ০০০০৪, ৮০1]}18 ); উখ| ( উখা }1; উখা-মুখ! ) 1],
110000601326]%, স. ওষং ; ইত্যাদি।

ক। বিলোপ (89০০ )।

১৯২ । অ, আ আৰু উ লোপ হয়, যেনে---ওট| 91008]] 0100.61062000700
01810, স. আৱতঃ (]1{, ৪300018] ৷00.80616700100, স.6]] ); ভিজে
}}৮ ০৪ অ'০% প্র৷, অস্তিজ্দই, স. অভ্যাদ্রয়তে (8, 8 172): আঙা,
অঙ্গ৷ 12006 &2981702670}, ৪ 1008 ০০৪), মা. অন্বমংগএ, স. অধ্যঙ্গকঃ;
কুন্ধচ স্01001699, ঘ8]%৮, বৈ, অকুধ্যংচ; ভিতৰ স্ঃ010, মা. প্ৰা.
অস্তিংতবম্‌, স. অভ্যস্তৰম্‌ ; ছোৱাৰ }07560080,, প্রা, আসোৱাৰ, স.
অশ্বৱাৰঃ ( ব. ১৷২ ); খৰি £81০%০০৭, বৈ. আখৰেষ্ঠ (শতপ, বৰা. ১৷২৷৬১ ),
স. খবঃ (816 .}186০6 ); পানৈ ১9৪০৭], স. উপানহ ; ডিমক, ডূমৰু
892-8৩০, স. উদ্দদ্বৰঃ; কৰ 1১০৭, প্ৰা. কুৰং, কং, স. উৎকৰম্‌ (কপুণম,
১অ); লাউ লাও ৮০৮0০০৪০৮০৷৭, প্রা, অলাউম্‌ লাউম্‌, স. অলাৱঃ
(হে. ১৬৬); মখ৷ ০০৮০৭ ০০%, স. আমিক্ষা (৷70%0006 ৫০%
৮০163, 309, ০০৪৪৫০1969, মঘ]}; ), বৈ, আমিক্ষ৷ ( 3 ৮0885 ০% ০৮০৭
গেগওঁ, অথ, বে. ১৭৷৯|১৩ ), স. আমিক্ষ (গেযণু 00 10]]}; &৫ ত}6% );
ইত্যাদি।

আদি ব্যঞ্জনৰ পৰিবৰ্তন ১৬০৬১

(অ!) একব্যঞ্জন ( 3:5%1০ €০১5০০৪০৫৪ )

১৯৩ ৷ ‘ক’ৰ ঠাইত খ হয়, যেনে--খঁক ৪৩০৫৩, স. কাংক্ষা (প্র.
প্রা. কম্্‌থই, স. কাক্ষতিঃ হে. 8৷১৯২ ); খোৰোং 0%6 })০]]0%' দে
৪ ৮066, স. কোটৰম্‌ ; খোপ৷ ৮৪1৭, স. কপৰ্দঃঠ, কপদদকঃ ( ৮১:৪৫৫৮০৭]
৪00. 108060, 1831! ), বৈ, কপৰ্দঃ, ( & ৮310; খাক ১৷১১৪,১-৫ );
খেলে }/6 018৮5, প্র কীলই, স. ক্ৰীড়তি (হে. ১৷২*০২ ) ব| স, খেলতি
( */খেল্‌ ); খাপৰি ম16, প্রা. খঞ্সৰম্‌, স. কৰ্পৰম্‌, খপৰম্‌, (]} ০279
হে. ১১৮১) খুত €০6%০৪0০৮6, 1৪01}, স. কুটনম্‌ ; খজুতি 10006, স.
কংড্‌তিঃ (% প্রা- কম্‌ডুঅই =স, কংডুয়তি=অ, থখজুয়ায় ), বা. স-
খজুৰ্ষ ; খিচ 100৭ সা, 01006 01 ০০%, স. চিক্লিদঃ) ($ ১৮০ ); খাদ!
& 0688}, স.- কাণ্ডালঃ, কাণ্ডোলা /]]8{, & ৮66৭-৮৪96; খালৈ & 85})-
0৪893}60, স. কৰণ্ডিকা ; খিলা ( যেনে, পানখিল| ) & }৮1626, ৪ 10.0
৮৪া00]6, স. কীলঃ, বা স. অখিল ( ভ৮০]০ ); ইত্যাদি।

১৯৬ ৷ কদাচিত ‘খ’ব ঠাইত ক হয়, যেনে--কৰাই 1869 81870, স.
খদিকাঃ ( ঠমাণ্‌নন ০£ ৮08০8০৭ ঠ£7810) £ কল ৪ ঘছঘ]], স._- খলঃ;
কান্ধ 5}0018067, প্রা৷ খংধে৷, স. স্কন্ধঃ ( হে. ২।৷৪ ); কল| (মাহ)
3 809 1০% }70196, বৈ. খববঃ ( অথ, বে, ২|৷৩১৷১); কচ, ০ 109].
০ ত, স. খচতি, কচতি ( *খচ. */ কচ্‌); কেলি 90০৮১ 18%,
স. খেলিঃ ব৷ কেলিঃ; ইত্যাদি।

১৯৫ ৷ “্ঘ’ৰ ঠাইত গ হয়, ষেনে--গঢ়ে }৪ 95}31}>০৪, প্রা. ঘড়ই
গঢ়ই, স. ঘটয়তি (হে. ১৷১২২ ); গোগ 060006019৮ 1926, স.
ঘোংঘঃ (০%%, $ ১৫৮ ), গাহৰি & }০%, স. ঘৃষ্তিঃ ; ইত্যাদি।

১৯৬ ৷ ‘ব’ৰ ঠাইত ‘জ’ হয়, যেনে--জহু (}'॥6৪০ 9:00, ), স. বাযঃ ; ৷
জোক! 16 ৬০%, 1০ 1৮৪৪%০০ আৰু জঁক 00 ৮6 1; & 88 ০ 00960-
17699, প্রা, বাম্ধই ( + বাম্খ )>; জোকাৰ (% উৰুলি-জোকাৰ ) ৪
]0% ঘ00000001]106. 50008, ( আঞ্ৈ০6ও ট ৮ ত৮000060০ 000 ৪09]2]সগ1015
০০০৪৭)০০, ), স. বাংকাবঃ ; ব্বাৰণি & ০০৭, & 00106, স. বাটঃ

১ বিলপ্যুলালভয়োক খাদ্েশঃ-সবিলপতি উপালততে ভাষতে ৱ৷ ৷ হেমচ, ৪৷২৫৯

১০২ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতৰ্ব

($ ১৪৫); জাপ, বাপ ৪& 9[00]02, 3 ]010[), প্রা, বন্পো, স., বাষ্প;
(হে. ৪।|১৬১); জিলিকা ১9006, অপত্ৰ, বলকিঅউ, স. বল্লিকা, বলা,
(ৰে হি. বলকন| 10 9106); কিন্তু স. জ্বল্‌ 1০6 91116 ( হেমচ.
8!৩৯৫ ) | কেতিয়াবা ‘ছ'ব ঠাইতে৷ জ হয়, যেনে--জোপ, জোপ, ছোপ
৪ 081801}0]6 0560.100 ০0006 & 0966, স. ছুপঃ ( 3 51300, 3 ৮6095} ) |
অতি বিৰল । '

১৯৭ । কদাচিত ‘ট’ৰ ঠাইত ঠ হয়, যেনে--ঠেন্গ 166, স. টংকঃ, টংগ৷;
ঠাট্৷ & }9]}6 15%, স. টট্টৰী । কেতিয়াব৷ ‘ড’ৰঠাইত চঢ হয়, যেনে--ঢাল
£০ }০0%, প্র. ডল্পই, স. ধাৰ৷ ( হেমচ. ৪৷১০ ); ইত্যাদি ।

১৯৭ | ‘ত’ব ঠাইত ট, ঠ, থ বা দ হয়, যেনে--টুট্‌ (0 9০০:০৪৪০, 10
৮6 9%03050660, প্র৷- তুট্টই, স. ক্ৰেটয়তি ( ]}}, (০ ৮681, 106৪%, 97812,
হে. ৪৷২৩৭ ); ঠোঁট 8068}, প্রা'. তোণ্ডম্‌, স. তুগ্ুম্‌ (হে. ১২৭);
দাছুৰী )০008 106, বৈ, তাছবী ($ ১৪৭); দৰে 1, ইচ্‌লা. তৰহ;.
দুম্বক 3 01090. 0 7005108] 10507000600, স. তুম্বৰম্‌। কেতিয়াব!৷ ণ্ঢচ
হয়, যেনে--চাউল 2106, স. তণ্ডুলম্‌ ; চাচ, লৈ ০08, £0 })6স, প্রা, চচ্চই,
তচ্চই, স. তক্ষতি ( +৬/তক্ষ_ ); ইত্যাদি।

১৯৯ । ‘দ’ব ঠাইত ড হয়, যেনে--ডৰ £68%, প্রা. ডৰে৷, স. দৰঃ
(হে. ৪1৷১৯৮ : ১৷২১৭ ); ডাল 0800}, প্রা, দালএ, অপত্ৰ, ডালইং, স.
দাৰকম্‌ ( হে, ৪৪৪৫ ); ডোল, ডোৰা 0007680, প্রা., ডোৰে৷, ডোলো৷, স.
দোৰঃ (পে. হে. ১৷২১৭ ); ডাঠ 0810} প্র৷- দত্ত, স. দষ্ট ( হে. ৪৪২২ ),
মাৰ৷. দাট্‌ (0010); ডোঙ্গকা, দোণ! }18:817। 8৮৪28, স. দ্ৰোণিঃ
(021870870। 09০66 ), বি, দ্যুয়ঃ (]}]}, 2948 ০8 21808 ]7) 12180; খাক্‌
৮]1১৯৷১৪ ); ইত্যাদি ।

কেতিয়াব| ‘ট’ হয়, যেনে--টোকন ৪ 98.0৮, স. ক্ৰেঘণঃ, দৃঘণঃ ( ৪13 ]}'010
গ্লে০০ ; & ত০০0০%, 10606 ) ; ইত্যাদি।

২৭% । ‘প’ৰ ঠাইত ফ ব| ব হয়, যেনে--ফীছ, ফীচ ০০৪০, স. পাশঃ;।.
বোকা, পেঁক 1000, প্রা, পম্‌কো, পঙ্কো, স. পঙ্কঃ ( হে. ১৩% ); বাটি & ০09,
স. পাত্ৰিকম্‌ ব| পাত্ৰিকী, তা. পাত্তিৰম্‌ ; ফাকতি গহে 19508, ত!. পাগতি;
ফেঁচা, পেচ| ৪13; ০0%], স. পেচকঃ ; বেটী ৫৪০৮০, প্রা, বিটি৷, স.
পুঞ্রিক। ( হে. ৪৷৩৩০ ); ইত্যাদি।

15

আদি ব্যঞ্জনৰ পৰিবৰ্তন ১০৩

২০১ | ‘ফ’ৰ ঠাইত প বা ব হয়, যেনে--পৰশ ০0০০), প্র|, ফবসই, স.
স্পৰ্শতি ( হে. ৪1১৮২ ); পেলা, ফেল| £০ 0000, প্রা'., ফেলই, স. পাতয়তি১* ;
বোৰ 10081} ( গ00]% 101 }2]018] ), কছা|. ফুৰ ( 1080) ) ; ইতাদি।

২৭২ । ধৰ ব| ‘ব’ৰ ঠাইত ভ বা প হয়, যেনে--ভোদ| 0৮0], [00]15}),
স. বঠৰঃ ($ ১৭২ ); ভইব| 006 0{ 006 10066 ]00৮1008181]8, স.
ৱিভীতকঃ ( $ ১৭৫ ); ভোট ৪ ]3}0008, স, তীব্বতঃ বা ভোট্টঃ; পিৰালি
৮০৮০৪], স. ৱিতদ্দি ($; ১৮৬); ভোক 00086, প্র. ৱ.ছক্খা, স.
বুভুক্ষ৷ $ ভাপ ভাফ_ 59৮6801, 839, প্ৰা, ৱপ্‌ফো, স, বাষ্পঃ; ইত্যাদি।

২০৩ ৷ সাধাৰণতঃ ‘ৱ’ব ঠাইত ব হয়, যেনে--বাঘ 86%, প্ৰা. ৱগ(ঘে৷,
স. ৱ্যাঘ্তত : বাছা 5010, ( & যা 0 €610.06811060} ), প্র৷. ৱচ্ছা, স. ৱংসঃ
( হে. ৪৷২৮২ ); বিয়লি 3160.001], প্র’. ৱিমালি, স. ৱিকালঃ ( হে. 8৷৩৭৭);
বিয়প। 9068], প্র, ৱ্যৱডো, স. ৱ্যাপৃত ( হে. ১)৷২০%৬) ($ ১০৫ দেখা)
ইত্যাদি ।

২০৪ | ‘ৰ’ব ঠাইত ল আৰু ‘ল’ৰ ঠাইত ৰ হয় ($$; ১৭১, ১৭৩ )।

২০৫ । *ঁ’ আৰু ‘স’ব ঠাইত ছ বা! চ হয়, যেনে--ছিব৷ }680 ( ১৪1]
0 85} ), প্রা. সিৰে, স, শিবঃ (হে. ১৷১৫৬ ); চেনেহ ৪৯৫০০০০৷৷, প্র৷,
সণেহেো|, ণেহো, স. স্নেইঃ ( ব. 8|৬৪ ) ছিবৰী ০1816, ])109]26]}ো, প্ৰ.
সিৰী, স. ব্ৰীঃ ( হে. ২|১৭৪ ) ; ছিপি 05660, 06]], প্র'. সিদ্গী, সুত্তী, স.
শুক্তিঃ ( হে. ২৷১৬৮ ); চৰকাৰ (20৮62170706], 50816, ইচলা সৰকাব; চুক
১6€10}12, ইচ.ল|, শুক ; ছাবাছ }0119]), ইচ লা. শাবাশ; চোকোব| ৪8],
508199, স. শকলম্‌ ; ছোকোলা| গ]]রঞ৷ গল 08165 ( ৪5.01 $]}) ), স. শকুলঃ;
চান গঞ্জ), প্র', সম, স. সংজ্ঞা (হে. ২৪২ ); ছিটা ৪০০০৪, স.
শীতল| ( 9108]]-])0% ) ঠ ইত্যাদি {

ক। বিলোপ (818০3) আৰু আগম (এ&89:0০৪)।
২%। বৰ্ণৰ লোপ হইয়। যেনে, অঁৰা & ০010 01 106 ৮৪]!6 0 4

০০168, প্রা, গম্‌ডো, মা. প্রা, গংডএঞ স., গণ্ডকঃ; বণিয়াং 8010900100,,

১ % প্র, তধা কদ্দমং ফেলছু যথ| পাণিঅং পঙ্কাইলং ন হোদিম্নস, তথ৷ কদ্মং
ক্ষিপতু যথ| পানীয়ং পঙ্কাৱিলং ন ভৱতি, মৃচ্ছক, ৮অ্ৰ.।
২ কিন্তু বণিয়া £0600038110, 08060, স, ৱণিলজ ।

১০৪ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতৰ্ব

প্ৰা. স্থুৱগ্নিওও স. সৌৱণিকঃ (হে. ১৷১৬৭); আতা ৪808০০-2ি006, বৈ.
ততামহঃ ( অথ, বে, ৫৷২৪৷১৭ ) ; ধল| 16005, স. বা বৈ. সিধ্মল, সিগ্মলা
( বাজ. স. ৩৭৷১৭; তৈত্তি, ব্ৰা, অ!৪৷১৪৷১ ); ঢিলা 51808, প্র', সিঢিলে৷ ( হে.
১৷২১৫ ), ঢ্িল্লা ( কপপুৰম্‌. ১ অ. ), স. শিথিলম্‌ ; আই 5008]]-]20%, তা অন্মাই ;
বাদ ০০০৪006, 1001020.08.0800, 21816, স. অপৱাদঃ; চাপ, ০ ৯&20017080]}, প্রা.
উৱসগ্সই, স. উপ + +/হস্ষপ, ( হে. ৪1১৩৯ ); পেট ৮6]]), স. কৃপীটম্‌ ; ভোক
}1012661, স. বুভুক্ষা ($ ২০২ ); ৰিহা 30 12067 83171706708, ৪ 108118]6
(10% 01081, ), স. বৃহতী, বৃহতিক৷; ভোট & 80012, 11668}, স.
তীববতঃ, ভোট্টঃ (8 ২৭২ ); মোচ 006 ৮০৪1৭, প্রা. মস্থ স. শ্মশ্ৰু; বন
স্ণ00]}, গণ৮৮]০৪, বৈ, সৱনঃ ( থক্‌ ১।৪৷২ ; ১৷১৬৷৫ ), ৱন }000]6 ( খক্‌
১।৬৭৷১ ); ইত্যাদি।

২০৭ । কেতিয়াবা শব্দৰ আদিতে অ, আ, ই আদি স্বব্বৰ্ণৰ আগম হয়,
যেনে---অবিহঁন }} 006 &৮5600০6 0০%, স. ৱিহীন ১; আত্তাবল ন). 508৮16 ;
ইস্কুল +. 5০০0]; অকুমাৰী 00008110164 গ্ৰা], স. কুমাৰী; ইত্যাদি।

(ই) সংযুক্ত ব্যঞ্জনবৰ্ণৰ পৰিবর্তন।

( €887.8০5 ০£ €০৮)]0008 €/0050227286 ),

২০৮ । (ক) মাজত অকাৰ, ইকাৰ, উকাব, একাব বা ওকাৰ যোগ হয়,
যেনে--সপন সপোন 86870, প্র৷'- সিৱিণে৷, স. স্বপ্নঃ ১; শলাগ })য73আ156, প্রা.
সলাহা| ($ ১৪০ ); তবধ 900০], স. স্তব্ধ ; ছিবী })}০%)6010, প্রা.
সিৰী, স. খ্ৰীঃ; কিবা ০৪0%, প্রা, কিৰিআ৷, স. ক্ৰিয়া (হে. ২৷১৭৪); পলু
০৪]2]]]82, বৈ, প্লুবিঃ’; চেনেহ ৪8০০0, প্রা. সিণেহে।, সণেহো, স.
স্েহ: ( হে. ২১৭২ ); নোৱনি ৮৪১৪৪, অপজ্ব, নৃহাণু, স, স্নানম্‌ (হে.
৪।৩৯৯ ) ; ইত্যাদি ৷

(খ) প্রথম ব্যঞ্নন লোপ হয়। যেনে, ফুব, ০ 10800, স, ক্ষুৰ; থালী
৪ ০৪৮]]8000, ০০০06 120} স.: স্থালী; তৃপ 006 ৪06% 01 10066

১ কিন্তু পেলু ৪0৮6-৮০, স, গীলুঃ।

শব্দ ১৮৫

॥0035 ; 000400.06; বৈ, স্তূপঃ ( ]}8} 006 00420 0£{ 8911 ৪5 0০0০ম৫
[26 00060 12830 0£{ 006 2689, খক্‌ ৭৷২।১ ), স, স্তপঃ ( 80৭৭৮1০ম০
100120107670 ) ; ইত্যাদি । [

(গ) শেষ ব্যঞ্জন লোপ হয়, যেনে--পতি ]276 16380, 0 0 && €৮৩৮
০06 ( যেনে, গাইপতি ৮6% }68৭ ), স. প্ৰতি; সান্ধা 3) লে0%, প্ৰা.
সড্‌ঢা, স. অদ্ধা (হে. ২৪১ ); ঘাম ০৮ ০৪০০৮, প্রা. গিম্‌হো, সং. গ্ৰীষ্মঃ
(হে ২৷৭৪); শহুৰ 1ঞি],।ল'-]1}-]3স্, স. শ্বপ্তৰঃ :

পঞ্চম আধ্য।
শব্দ (স্যণগ১0৪)

২৭৯ ৷ শব্দ (00)--অর্থৱন্ত বৰ্ণসমষ্টি বা ধ্বনিৰ নাম শব্দ (০০) ।
তাৰ আদি আকৃতি ( 9160060.032%7 {010 )ৰ নাম প্ৰকৃতি ( প্রে005 1000) ।
ক্ৰিয়া-বোধক বা! বনস্তু-বাচক বা বস্তুৰ বিশেষণ-বাচকক প্রকৃতি বোলে।
প্ৰকৃতি দুবিধ; ধাতু (1০008) আৰু প্রাতিপদিক (৮৪96 )। ক্ৰিয়া-বোধক
প্ৰকৃতিৰ নাম ধাতু (১০০৮) আৰু বস্তু বা তাব বিশেষণ-বাচক প্রকৃতিৰ
নাম প্রাতিপদিক (৮৪৪০ )। ধাতু আকু প্ৰাতিপদিকৰ পাচত যি যোগ হৈ
নতুন শব্দৰ স্থঞ্টি কৰে তাৰ নাম প্ৰত্যয় ( ০.800% )। অসমীয়া ভাষাত ছয়
বিধ শব্দ আছে, অর্থাৎ সংজ্ঞ! ব| বিশেষ্য ( [ৰ000), বিশেষণ (৯&৭]০০0৮০),
সৰৱনাম ( ৮100.001 ), ক্ৰিয়া-বিশেষণ ( &৭৮০%৮ ), ক্ৰিয়া ( ৮০%৮) আৰু
অব্যয় ( 1006০011:80616295 ) ।

২১৭ ৷ তত্সম, তস্তুৱ আৰু দেশঞ্জ শৰ্--প্রাকৃত বৈয়াকৰণিকসকলে
সংস্কৃতমূলক শবৰ্দৰাশিক দুই ভাগ কৰিছে £-__-(১) তত্সম আৰু (২) ভতঙ্তভৱ।
“তত্সম” পদে তাৰ ( সংস্কৃতৰ ) সম ব| সি যেনে ইও তেনে অর্থাৎ অৱিকল
সংস্কৃত শব্দক বুজায়। যেনে, অমুক & ০০887 }১610900. 00 00188 ; আপি
& 0], 00080, ( বৈ, আপি = ভ0008:, 700006, খাক্‌ ১৷২৬৷৩;
১৩১।৷১৬ ); আক্ৰান্তি, ( }৮!০591086 ঘচ৮০০); এতাৱস্ত ৪11-৮১০ সাচ]

১৪

১৮৬ অসমীয়া ব্যাকবণ আৰু ভাষাতত্ব

( বৈ, এতাৱন্ত 50 06868; ৪]]-[০স০00] ); গল 7060৮; চৰু ০০০1]:
200} (]][},, 16006; 2006; & ৮০5৪০] ]}[; তদ} }]0]}} ৪10} ০018.001) ই]5
12176028160 ); চাল [700 ; চেতন 100611608, 5670.58.001) ( বৈ, চেতন, খক্‌
১|১৩৷১১ ); ছাল 08%]; $; ছাগল £০৪৮; জনী (স. জনিঃ, জনী কস্ষা£ি,
01111} ) ; নাৱ, নাও & 7086 ( বৈ, নাৱঃ। শ. “ৱেদ নাৱঃ সমুদ্ৰিয়ঃ”--_
খক্‌ ১৷২৫৷৭; প্রা. নাৱ১ ); দাহ 16581005]), 010000110.6 ; পল্লি ৯ 0080]160
০০৮৪৮ 101 & 5}60, ( স. পল্লিঃ=৪ }006); বাট ১080; বিডঙ্গ গ[এ]}]}0];
ভেল 1800; মণি ৪0 011.8170610.} 011) 10010 06 1160]; ( ]]}, & }6'6]
স0]"0; 10010 06 1060} ) ; মেল & 10.6616 ;. মেন। সা}, 0100}0}06
}0205 (5৯1৭ 01 [08810 ), বৈ, মেন। 60816 0£ ৪1} ৪1210] 1]
৭701211)2, }0127}5 85 3 ০০% 0 & 10816, খক্‌ ১1৷৫১৷১৩ ) ; শিফ। 2০000;
সি ৮6 109, 100 £৪ি5(60},, ইত্যাদি “তংসম” শব্দ। “ততন্তৱ” পদে তাৰ
( সংস্কৃতৰ ) পৰ। হোৱ| শব্দক বুজায়। বাস্তৱিকে সংস্কৃত শব্দৰ অল্পমাত্ৰ
পৰিবৰ্তন হলেও তাক “তন্তৱ” শব্য বোল৷ উচিত। কিন্তু বহুত পণ্ডিতে
তেনে শব্দক “তদ্তৱ” নুবুলি “অর্ধ-তৎত্সম” শব্দ হে বোলে। যেনে, আফু
০1000, স. আফুকম্‌ ; আয়তী স্ছ00081 }3৮]1)20 ]}]া)৮ }}09৮0978, বৈ,
আয়জী (খক্‌ ১৷২৮৷৭ ); উহ, উহ ৪ 9[01]06, স. উষ, উষ ( ]]{, 9৪81£-
£1790008 ) ; আচ্ছ৷ ৮০% ভণ্ড], বৈ, অচ্ছ, অচ্ছ৷ ( =স্দণ০]], খক্‌ ১৷২৷২ );
কুপ৷ ৪& 00006, স. কূপকঃ, কুপঃ; কমাৰ & গ্া৷া।}}, স. কৰ্মাৰঃ ; কাকবাল
ব| কেৰেল৷ & 1000. 0{ ৮০০০০৪৮1০-0]}, স. কংকৰোলঃ; কুলি, কুলী
০০০০৮০০, বৈ, কুলীকঃ (3 }'0৭ ০ ৮1৭, বাজ, স. ২৪৷২৪ ) স. কোকিলঃ,
প্রা, কোইল; খাল ৪ 0100}, স. খল্লঃ; গাল ০০০০৮, স. গল্পলঃ; চোতাল
০000079810, স,. চত্বালঃ (৪৯ ৮016 10 006. ঠা00094, }762816ণ 101
৪18০6 ), ব| চত্ব্বৰম্‌ ( & 08০6 10%. 5৪গো8সে৪] 86 ), প্রা. চত্তল
( ০০0009790, মৃচ্ছক, ৯অ. ); চোন ০৮০%, দমদা0]}). যেনে, কৰচোন,
বৈ, চন ( 6৮০৫, খক্‌ ১৫৩1১); চোল৷ 7॥08006, ০108], স. চোলঃ;
ছলি, ছলা গে:1108, স. ছল্লিঃ, ছল্লী ( 08901] ; 20060) ) ; জুটি }}1968110,

১ /, *“থ্বৰেৰে বহুহি কাণহো| নাৱ চোটি ভগমগ কুগতি ন দেহি”, পিঙ্গল।
0 ৯:০০} 036 2036 15 9171]; 1০% 38049 160 106 10006 £০ ঘ11506397,

শব্দ ১০৭

স. জুষ্ট, বৈ, জুঞ্ঠিঃ ('খক্‌ ১৷১৭১২ ); তামুল, তামোল ৪£6০৪-0০৮ স.
তাম্বুলম্‌ ; পল & }89].106, 0851.68, পু. অ. পলৱ, স. পলৱঃ; পাখৰা, পখৰা
1601005, স. বা বৈ, পাকাৰক (বাজ. স. ১২৯৭ ); পইতা, পন্ত৷ ৮০169
01০06 016561৮60, "81806 ৪068, বৈ, পান্ত (]}}, ৫1710], }৮০৮০1৪৪০০,
খক্‌ ১৷১২২৷১, ১1১৫৫৷১, ১৭৮৮৷১ ); পাঁজি 3 ৮৪1] 0{ ০০৮০০ {11011}
ত}]০]) 01689 15 5]200}, স. পণ্ডিঃ; বচ ৪৯ 100.691গ্ে08]} 12180}, স. ৱচা,
বৈ, ৱজ ( অথ, বে, ৮1৬1৩ ); বেজী & ॥2166816, বৈ. বেশী ( খক্‌, ৭৷১৮৷১৭ );
শিকা 2৯ নো চ]য)1৮ 5]]10.৮6 0 10126, স-শিক্যা, বৈ. শিক্যম্‌ (অথ, বে. ৯৩৷৬);
!শিপিনী & ০৪৮০৮, স, শিল্পিনী, বৈ. শিপ্ৰিণী ( = গট, খক্‌, ১1৬৩৭৷১১ ;
সাহ ৮৪100, স. সাহসম্‌, বৈ, সহঃ (খক্‌ ১৷২৪৷৬ ); পেখম, পেশম
৮০৪৮৮ৈ, ৪৭০017060,; বৈ. পেশন ( ত০]1-1010060, ৪৭০৮6], স্ুপেশমঃ
= ৮০৪৮৫, ৪00770670, খক্‌ ১৷৪৭৷২ ); ইত্যাদি “অর্ধ-তৎসম” শব্দ।
স্বৰ-বিকৃতিৰ নিয়মে পৰিবতিত হৈ অসমীয়াত সোমোৱ| সংস্কৃত শব্দক “তন্তৱ”
শব্দ বোলা যায়। প্ৰাকৃত বৈয়াকবণিকসকলে “তত্তৱ” শব্দ দুবিধ বুলি
কয়১ £--(১) “সাধ্যমান” অর্থাৎ যাক বিশেষ নিয়মে সিদ্ধ কৰিব পাৰি
আৰু (২) “সিদ্ধ” সংস্কৃত শব্দৰ অনুৰূপ। প্রথম বিধ শব্দ দেখাত সংস্কৃতৰ
পৰা৷ অহা যেন নালাগে, কিন্তু দ্বিতীয় বিধ সংস্কৃতৰ পৰা| আহিছে বুলি
ততালিকে ধৰিব পাবি, কিয়নে| তাৰ গঢ় প্রায় সংস্কৃতৰ নিচিনাই থাকে।
যেনে, আল্‌২ 1660170.6, 7007]5]11716, স.- +*অল্‌ (0 80%, 10 10008106
10%, ৮0 1100]5]}) ; ওঁ 3৮6, ৮০৪, ৪0061); স. ওম্‌ ; অখটি 8৮৪৭
০০00০০৮১, স. অখন্টিঃ; উজু ০৪%, স,. খজু ($ ১৩৩); কঁৰীয়া 68৪2-33108,
স্‌. কণিকা বা কুৰীৰম্‌, বৈ, কুৰীবা (]18, & }109.:0£8 689 0178103610,
খক্‌ ১৭৷৮৫৷৮ ); কাল্ল৷ & ০০-০৪] ৪ ১০০৮৪ ০৪], স. কাল্য৷; গইচ
}০891656; স. গবিষ্ঠ; গছ, গাছ ৪ গ০৪, স, গচ্ছঃ ; চৰিয়া & ৪, স.
সৰি্তিকম্‌ ; জাৰ ব| জাড় ০০10:695 স. জাড্যম্‌ ; থগী & ৮০৮৪]-ম0৪%, স. স্থগী ;

১ “সংস্কৃতভৱাশ্চ থ্িধা1--সাধ্যমানসংস্কৃভৱ সিদ্ধসংস্কৃতভৱাশ্চেতি”। সিংহৰাজৰ
প্ৰাকৃত ব্যাকৰণ ।

২ ৫৫% স, অল্‌ 006310108 }0000810518৮61ঠ 0 8109, তে৪2151019৮61]} 10 1009.106
৪81৮0, 00 10১0001951, ( ].30{10}-_"৪31০== 22০1080]1512 ; = 31011805 ==1])০001351169 ; &]17205
== 1)০ে0115141008, }০৮13]).-_"]/{ 3-00000]]1 6175 5৫666 ০{ ]:31260386, ৬০], [], 1১, 874.

১০৮ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব
ডেকেৰী & 181}, & ৮০০৪ 811], স. ডিৰ্ণৰী ; নিৰ্গত & 61000 0 ৪0056,

বৈ, নিগুতঃ (০0679, & 0171-21 ৮31) £06, খক্‌ ৯|৯৭।৫৩-৫৪ ; ১৭।১২৮৷৬ );
ফিকা ৪%৮০]]60), স. ফকৰু ; বৰুণ 1231006 0£ ৪ 0:66, স. ৱৰণঃ ; বাইজ, বাজ
৩২102, স. বাহা; বাঢ়, £০ ০19016006, স. ৱংড,, বৈ, ৱাড) গু.
“ইহৱ্যৱাড ””--খক্‌ ১৷১২।৷৬ ); ভাগৰ ৪৮0০০, স. ৱাঞ্ুৰা ( 1]5 ) ; মহৰি
10009010}00-০07811, স. মস্থূৰিকা বা মশহৰিঃ; লৰু বা লভূ, ৯ €০৪০116
গণ], স. লগুড়ঃ (৪ গম্ণ্ড-); লাখুটি 3 510 & গ্ৰেঁ০৷৮, স. লকুটঃ
(গেঁ00, 0086]; এ, লাকুটিক = ৪0060 সা) & 10৮); চেঁচা ০০10,
০০006, স. শৈত্যম্‌, প্র, সেচ্চং ; ইত্যাদি “সিদ্ধ তন্ভৱ” শব্দ, কিয়নে৷
ইসৱৰ গঢ় সংস্কৃত মূলৰ অনুৰূপ । কিন্তু--অথন্তৰ ৷1540700006, ৪০৭০০,
স. অনত্ৰাস্তৰ, প্র৷" অথন্তৰ ( ০৮০০.[ }} 006 10683 %},116, মৃচ্ছক, ২ অ. ;
শকুন্ত. ৫১১৮ ); উদং, উদাম ি০৬6, 000590311169, স. উদ্দাম, প্রা. উদ্দামে
(ৰ “উদ্দামে ৱিঅ গদ্দহে”= উদ্দাম ইৱ গৰ্দভঃ। মুচ্ছক, ১৭ অ. ); এতিয়৷
70%, সি. এতাৱতৎ, প্রা. ইত্তিঅম্‌ ($ ১৮৯৷ পে. প্রা. এত্তিঅমেত্ত: = স. এতাৱ-
ল্মাত্রম্‌, মৃচ্ছক, ২ অ. ); খাৰু 80)6 0 1906, বৈ, খাদিঃ ( ৪17016
01 &1.}[169, থক্‌ ৫।৫৪৷১১ ), স. কটকানি, প্ৰ. খড়ংআইং ( ট01৪০০1০১৮,
মৃচ্গুক. ৮ অ.); চোৌধাৰী }68017810,, স. চক্ৰধাৰিকঃ, প্রা. চৰুধাৰিও ;
ব! চৌধুৰী 3 00016 :08:, স. চতুৰ্ধ বী, প্রা, চউন্চ,বী; জুই 816; স. জুুতিঃ
বা দ্যুতিঃ; প্র৷. জুঙ্গ ($ ১৪০), বৈ, জুহ্‌ ৱ 816; . হৱ্যবাড, জুহ ৱাস্যং =
হবি সানোত৷| অগ্নিৰ মুখ, খক্‌ ১।৷১২৷৬); চিলা 918০}, স. শিথিল,
($ ২৬); পাহাৰ ]], স. প্ৰথিতক, প্রা. পঢ়িঅহৰে; পাচৰা ৯৪
সানচচণ্ড, স, প্ৰচ্ছছি; পোন গঢ৪18, স, প্রাগুণ, প্ৰান পউণে৷ ( গা
গুভ৬০৮১ হেমচ. ৪।৷২৯৩ ); পছথলী ০0৮ 0০০৫০, 8৪৮-অ৪), স. প্রতোলী
($ ১৪৬ ); বৈনাই )"০00828 গা1ও'5 }058৮681069, প্রা, ভগিদীৱই, ভইণীৱই,
স. ভগিনীপতিঃ; বেহাৰ 10005810, স, ৱবেসৱাৰঃ ( ০০00100676 গে
0005833 ) ; পেলনুৰা 19006, স. পাঙ্ছুল্যম্‌ ( ]}[0}01118, 31076 ) ; ভিতৰ
ভা}[0}}}}; 11060 3}28100067}, অভ্যস্তৰম্‌ ($ ১৯২ ); তুলে }6 [08609
স. ৱিহ্বলতি, প্ৰা. ভুল্লই, ভৱলেই ; মাউত 65160}8097%৮৩%, স. মহামাত্ৰঃ
($ ১৬৭ ); লাঠী & গমণ০, গে0০৮, প্রা, লট্‌ঠিআ, স. যন্তিকা; লেংটি ৪ 5810
ৰে 000 ০ম ৮০০০, 086 10018}5, প্রা, লিম্‌গৱনটেঃ, স. লিঙ্গপট্টঃ;

শৰ্গ ১০৯

হকাৰ 0806, }0; ]00808টূ100 ( ভ))60, & 59০৫৮ 15 ৮০008 1019 ), স.
অনুহুঙ্কাৰঃ ; ইত্যাদি “সাধ্যমান-তত্বৱ” শব্দ। ইস্ৱক বিশেষ নিয়মেহে সিদ্ধ
কৰিব পাৰি। “অর্ধতত্সম” আৰু “সিদ্ধ-তদ্ভৱ” শব্দ প্ৰায় একে আৰু উভয়ৰ
পাৰ্থক্য ধৰাও টান ৷ বহুত “অর্ধততৎসম” শব্দ বৰ্তমানত বা অতি নিকটবতা
অতীতত সংস্কৃতৰ পৰ| প্রাকৃতিক ভাষালৈ আহিছে বুলি কোনে কোনোৱে
ভাবে ৷ “সিন্ধ-তন্ভৱ” শব্দ সাধাৰণতঃ প্ৰাকৃতৰ মাজেদি প্রাকৃতিক ভাষালৈ
অহ! দেখ৷ যায়। যি শব্য সংস্কৃতৰ পৰ ওলোৱ| নাই, ইচ্‌লামিক ( অৰ্থাং
আৰবী, আৰু ফাচা ), ইংৰাজী আদি ভাষাৰ পৰ| ব| ওচৰৰ আন ভাষাৰ
পৰ| আহি আমাৰ ভাষাত সোমাইছে বা যি শব্দ দেশতে স্থষ্ট হৈছে তাক
“দেশজ” শব্দ বোলে; যেনে--আফিল ( ইং--৪})[>০৭] ); আলহঁা 8৪0০5
(মিকিৱ--আলহী আলেং £0০%); আবু £87300-700026% ( তেলুগু
অৱৱ 27804100000627, ],, ৪৮]-& = 27818, 100000617 ) ; ওৰ €00. ( তামিল
ওৰম্‌ (]}]}, 6896, টা}; ), ],, 018. ==108187170, 018 = ৮০8০7 ); কুলি
০০০]}6, ( তামিল--কুলি = }}'/9, ৪৪০৪, কুলিয়াল, কুলিক্কাৰম্‌ = ০০০]16,
13৮0009 ) ; কুৱাং & }] 718, 0 ৭০৫ ( খাছিয়া--কুৱাং ); কেটেঙ্গ। 166616,
০৪); ( চুটিয়া--কেটেঙক্গ। ); কেৰাপ ( ০৪৫০, ৪531508ম06 ( মিকিৰ---
কেবাপ ); কেৰাচিন ( ইং--}€/0910/6 ) ; কেৰেয়া 1}11/[6, ( তামিল--
কিৰায়ম্‌ =০০৪%%১, ৮৪]}!6 ); চাম 8৮৪৮০ ( আহে।.-_চাম = ০০009) ) ;
খাতিৰ 00. 3০০০০%৮ ০£, ( ইচ্‌ল|,. খাতিৰ, 108, 10% 1006 95৪৯}€ ৩০%);
খিলাপ €০%001:৮ ( ইচ্‌লা|. খিলাফ, ]18}, ০০০.০৪৮ 0, ৪6810598); খেল
(পুষ্ট _-খেল ) & গ্েঞাঃ 0 ৪০থ০106128] 17000; চাউদাং ]2878670087
( আহে|.চাউদাং ); চেলেক্‌ 1০ ]}$&% ( গাৰে|--আরাক|, চাৰাক| ; কছাৰী-
চাল৷, চালান =£০ ]}.&; ); জাহিৰ ॥878465091001, ( ইচ্‌ল|, জাহিৰ 10:871-
তি%); জাংফাই ৪৯৮০৮ ৮৯০৭ 1 আ8)9]8006 ৩০১-॥ছ05 ( খামতি--
জাংফাই ); জেঙ্গ। 019000৮6 ( মিৰি--আজেঙ্গ, ]}}, & 0৫০৮৮); টেকেলি
0 ০300.60, }82' ( কছাৰী---খিংখিলি, গাৰে|--টিক্‌লি =&৪ 91], ৪৫0০০
[2০9৮ ) ১; ডোং ঠৈযচ৪টচো৷। 0))838/6]), ( কছাৰ-_ডোং ); ডিল }৩৪৮৷
( ইচল|. ডিল =৮০৪৮১ %. কলডিল ব| কলাডিল (0806 90901)% ০8 ৪
[১140.810 21900 ) ; কুকৱা ০৪% ( ৩, কুকৱা বতাহ 6৪5 ০8, 11000
চুটিয়া--চ| কৰুবা| ০৪5 ]18, ৪00233586, 0:0080]7 7206 [000 স.

১১০ অসমীয়৷ বাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

পূৰ্ব); দলং ৪ [11086 ( কছাবী--দলং, গাৰো--জলং /; দেই ]}0%
( চুটিয়া৷ দেই =!৷৫০% ; 2&0৮০%৮০ ); নঙ্গল! €302-স৪%) ( কছাৰী--নাংলা| );
নিচাও 80016 ( খান,--নলিচাও ) ; নিছা ][0070080010, ]}}}0)2, ( তা. নিছা
10৮6, 316০101], ]}}]}}2 ) ; নিমখ 58], ০011000.001) 5318}, ( ইচ্‌ল।. নিমক );
পেংলাই 1016, }5506, ( কছা.--পেংলাই, [800 লাই = [3৷৮)৮} ) ; পোলোকঙ্গ1
500৪19}}চ} ( চুটি, পুলুক্ষা 50081608, ০06০৮); ফটিক! রস5011698, ]}0001
( কছা, ফিঠিকা| ॥01501160, ]}8002---ইয়াৰ মূল স. শ্ষটিক %311512311}1
নহয়; %%. “ক্ষটিকে লঃ”, বৰক. ২৷১২; স. স্ষটিকম্‌, প্রলা. ফলিহে৷ );
ফাইডাং {10} 015 ৬৪%, (কছা, ফাইডাং==0 10000৮6 119 স"৪%৮) ; বৰঙ্গনি,
ববগণি ॥5005ৃীৌ1]}2810171 ( ত|, বাৰ্গই = }1০0.[); বৰল, বাল্লা 10067,
ঞ8া0010160,, 10081। ( কছা|, বাৰল৷ = তাণ৭ু০০%৮ ); বাই 21868 9]5061
( ইচ.ল|. বাই, বই; খামতি--পাইচে৷=€108 51906 ) ; বমলিয়া {০ 00316
3 1000 ০৪ ্ৰ]112 10156 ( 38 2}}05 1002601627 ) }]0}; 8৮106 ( নগ৷--ৰমল৷
0 .23৪0123' &5 গ]000.) ; হোবা 1080 ০১৪2069, 0701006 ৮2৪০]; ( মিকি, আং
হৌোৰ = 1030; গে. স. আহৰ ); লাউপানী 12১৯০] .স৮ 31, 16110060.68, ]]000%
( আহে৷, লাউ = গ[2}1]000005 ][0]001' ) ; লিক্‌চোৌ৷ ৪[61,0.81715, 16010006
(আহে৷.---লিক্‌চে৷ ); লিটিকাই ৪ ৪006084388} ( খাছি.-লেইট্‌কাই, ]}.
0 দস৪0607 স00006 8131৮} 05640] ]201]2096 ) ; লেখিয়া 0380 যে
০% (চুটি.--লাকিয়া =৷2৪&৪৮[ 5006 ৮0%, ]}}6 ) ; হাইজা ০0188, ( হিন্দী,
পুষ্ট, বা চুটিয়া --হাইজ৷ ০৮%০]০%৪ ); মেচেকা স্৷!]1৭ু ৫৪৮ ( চুটি, মেত্চা
0) ; হজুৱা স০0160, 180200161 ( চুটি.--হঞ্জিয়া, সত্দ০]ঞো ) ১ মেকুৰী
০৪৮ ( গাৰে|---মেংগে।, মিকিব--মেংকালু, মেং =০ঞ৪, কছাৰী---মাউজি, চুটি --
মিদিজ্‌ ); ইতাদি।

যষ্ঠ আধ্য৷|

সংজ্ক। শব্দ ([খ০৮৮%০ )

লিঙ্গ ( 6৩০৭০৮ )

২১১ ৷ সংজ্ঞ। শব্দ ব| বিশেষ্য (0৮০0)

জাতি, দ্রেবা, গুণ, নাম আৰু ক্ৰিয়ামাত্ৰবোধক শব্দৰ নাম সংজ্ক।। স্দ্ৰীলিঙ্গৰ
চিন, বিভক্তি, কৃৎ আৰু তদ্ধত,--এইবিলাক প্রতায় ( ৪0810%)। প্ৰত্যয়
যোগ হলে সংজ্ঞা শব্দৰ আকৃতি লৰচৰ হয়। বিভক্তিৰ দ্বাৰা লবচৰ হলে
তাক পদ বোলে ($ ৪১০)।

২১২ ৷ লিঙ্গ (০০%০৭০% )

বাস্তৱিকে অসমীয়| ভাষাত লিঙ্গ দুটা হে,-_পুংলিঙ্গ ( 108500}}1।6 ) আৰু
স্্ৰীলিঙ্গ ( 160170}66 )। অচেতন পদাৰ্থ ব৷ যাৰ পুৰুষ-স্ত্ৰী চিনিব নোৱাৰি
তেনে প্রাণীক ক্লীবলিঙ্গত ( 26061 227.906 ) ধৰ। হয়। কিন্তু সেই
বস্তু বুজুৱা শব্দৰ কোনে৷ বিশেষ আকৃতি নাই আৰু বেলেগ বূপো৷ নাই।
পুংলিঙ্গৰ আকৃতিয়ে তাৰ আকৃতি আৰু পুংলিঙ্গৰ ৰূপেই তাৰো ৰূপ।
সাধাৰণতঃ সংস্কৃত লিঙ্গই তত্সম অসমীয়া শব্দৰে| লিঙ্গ হয়। এই নিয়মৰ
ব্যতিক্ৰমে|৷ ঘটে ৷ তত্তৱ শব্দৰ ছুই বকমে লিঙ্গভেদ হয়--(১) অরৰ্থগত আৰু
(২) আকৃতিগত ।

২১৩ । অর্থভেদে লিঙ্গভেদ ( 060.067 3০০০৷০]}026 10 গাঞ1.1০80800 )

বহুত শব্দৰ জাতি, গুণ ব| অৱস্থাৰ পৰা লিঙ্গ নির্দিষ্ট হয়।

প্রথমতঃ, তলত লিখ বিশেষত্বৰ শব্দ পুংলিঙ্গ হয়, অর্থাত--

(১) পুৰুষ জাতিৰ নাম, যেনে--বাক্ষস ( ০০০০৪, ),; বোন্দ| ( 0816
০৪% ), ইত্যাদি ।

(২) বছৰ, মাহ বা দিনৰ নাম, যেনে-- মাঘ, জেঠ, গুক্ৰ, ৰাতি

(৩) পবত, সাগৰ আৰু ডাঙৰ বিলৰ নাম।

(ক) পৰ্ত,--হিমালয়, শিঙ্গৰি, কেদাৰ্শ্বে) ভৈবব, হাতীমূৰ|, বাঘবৰ,

১১২ শিঙ্গ

ব্ৰীসূৰ্য, ইত্যাদি। সক পৰ্বতৰ নাম স্ত্ৰীলিঙ্গ, যেনে--ৰাক্ষসিনী, নাককাটী, দুৱণী-
মুৱণী, পিন্ধেশ্বৰী, বাঘেশ্বৰী, উৱ“শী, ইত্যাদি।

(খ) বিল,--জলেশ্বৰ, গৰঙ্গা, ডিপে৷, বৰচলা, কামবাঙা, ইত্যাদি। সৰু
আৰু দীঘল বিল কেতিয়াব৷ স্ত্রালিক্গ হয়, যেনে--বৰচলী, ভেলেঙ্গী, বেকী
কুজী, ইত্যাদি ।

(গ) সাগৰ,--প্ৰশাস্ত, শ্বেত, পীত, কৃষ্ণ, ইত্যাদি।

(৪) আকাশৰ ডাঙৰ জ্যোতিৰ্ময় বস্তুৰ নাম, যেনে--স্ূৰ্ষ, মেষ, ৰূৃহস্পতি,
ৰাহু, কেতু, ইত্যাদি। জোন শব্দ স্্ৰীলিঙ্গ, কিয়নো তাৰ মূল স. জ্যোং্স্সা
($ ৯১৷ক )। |

(৫) কিছুমান মনৰ বৃত্তি বা| ভাৱৰ নাম, যেনে--কাম (]0৮6 গ্ৰে
0698116 010 56008] €1}0%06670/[ ), ক্রলোধ ( ৪0661 ), স্রেহ ( ৪৫০৫ঘ0। ),
ইত্যাদি। সাধাৰণতঃ ইসৱক ক্লীবলিঙ্গ বুলি ধৰ৷| হয়। এই জাতিৰ বহুত
শব্দ বিশেষকৈ আকাৰন্ভ শব্দ স্ৰীলিঙ্গ, যেনে--বুদ্ধি ( }0।]]1€66006 ), ইচ্ছ|
( ৭০9৫6 ), তৃষ্ণা ( (01850), ইত্যাদি। "

(৬) ব্যৱসায়ী লোকৰ বা কৰ্মকৰ্তাৰ নাম, যেনে--যোদ্ধ৷ ( ৪1007 ),
মালী ( 86:850), পাঠক ( ১০৪৭০ ), নিশাচৰ (3৪ ॥12)৮[-ভ৪0০}61, ৪
£০00]170, ), ঘাটুৱৈ ( 60778) ), ইত্যাদি ।

দ্বিতীয়তঃ, তলত লিখ| বিশেষত্বৰ শব্দ স্ত্ৰীলিঙ্গ হয়, অর্থাত--

(১) স্্ৰীজাতিৰ নাম, যেনে--মাখুন্দী (& £600816 ০190}380.[), ছাগলী
( 5}6-2080 ), কাউৰী ( 16008] গ্রোর0ছ৮ ), দাসী ( 10310, 961৮৪ ), ইত্যাদি।

(২) তিথিব নাম, যেনে--পঞ্চমী (8000 0৪% 0£ 006 ৮67128)6 01
৭৪}; 108008)}}0 ), পূণিম| ( 1£0]]-70007) 7818]}0 ), ইত্যাদি।

(৩) নদী, সৰু বিল আদিৰ নাম।

(ক) নদী, গঙ্গ৷, যমুন|, কপিলী, ধনশিৰী, চম্পামতী, ভৰলী, ইত্যাদি।
ডাঙৰ নদী পুংলিঙ্গ---যেনে, ব্ৰহ্মপুত্ৰ, গদাধৰ, গঙ্গাধৰ, হৃধকৌোৱৰ, ইত্যাদি।

তৃতীয়তঃ, তলত লিখ! জাতিৰ শব্দ ক্লীবলিঙ্গ, অর্থাত---

(১) সাধাৰণ অচেতন পদাৰ্থৰ নাম, যেনে--বীহ ( ৮৪৫০৮০০ ), শিল
( ০006 ), ইত্যাদি ।

(২) অৱস্থাৰ নাম বা ত্ৰিয়াবোধক শব্দ। যেনে, জীৱন (]116 ), মৰণ
(96৪00, ), উৰণ (818)20), ইত্যাদি ।

লিঙ্গ ১১৩

(৩) কাৰে| কাৰে| মতে লিঙ্গভেদ কৰিব নোৱাৰা জীৱৰ নাম । যেনে,
পৰুৱা ( ৯৮০ ৪00), পতঙ্গ ( 129০০ ). চাহী ( & লৈ ), জোক ( & 1660} ).
শামুক ( গঞা] ), মাছ (3 ), ইত্যাদি। মত৷ (৮0৪16 ) বা ম্নাইকী
( 1600816 ).শব্া যোগ কৰি ইসৱৰ লিঙ্গভেদ কৰ| হয়। যেনে, মত| মকৰ!
( 10816 গ1ণু০ছ ), মাইকী মকৰা ( 1600816 5[186% ), ইত্যাদি। কেতিয়াবা,
মাত৷, ‘মাতী’ শব্দ যোগ কৰ৷ হয়। এনে শব্দক উভয় লিঙ্গত থোৱ| উচিত৷

চতুৰ্থতঃ, কিছুমান শব্দ দ্বিলিজ্বাচক ( ০0000008, 8৩06৮ ); যেনে,
গৰু ( ৪৮০ ), পহু ( 966, ৪1108] ), ছাৱাল ( 919‘ ), চৰাই ( চাঃওঁ ),
পোৱালী, পোৱালি (৮০008 0£ ৪71009815 08 ৮1405), দামুৰি (18), ইত্যাদি ।

পঞ্চমত, কিছুমান শব্দ নিত্য স্ৰৰীলিঙ্গ-বাচক ৷ ভাৰ পৃুল্লিঙ্গষখাচক
শব্দ নাই ; যেনে, আয়তী ( স্ষ০008৪2:, }2৪খঘ}176 }}05৮209 ), পোহাৰী
( 600815 ৬5৮৪]]-]}০০[৮৮০% ০0% }8%]66% ), পোৱাতী (3 সা০00028:) ৪406
০্01201267067.} ), গাভৰু (৪ 18100, ). থীৰতী বা দুৱনী ( ঘগ]}, ০০৮
0 008210 ), অপ্সৰ৷ ( ০০1০5032] ৭৪:056] ), গাভিনী (01 ৩20.872} ঘ৮০100810
02 31010008] ) ইত্যাদি ।

কোনে৷ কোনোৱে ককাই. ভাই, আদি শব্দক নিত্যপুল্লিঙ্গ আৰু
ভনী, জীয়াৰী আদিক নিত্যন্ত্ৰীলিঙক্গ বুলি ধৰে। কাউৰী, মেকুৰী, বগলী
আদি শৰ্দ বাস্তৱিকে স্ত্ৰীলিঙ্গ, কিন্তু বরৰ্তমানত বহুত ঠাইত ইসৱক
দ্বিলিঙ্গৰাচক ( 0% ০০৮00, €০0067 ) বুলি' ধৰে ।

২১৪ । মূল ( 1)€01৮৪0০0 ) 2ঃ (ক) ওপৰত দিয়| সমুদায় নিয়মৰ
মূল দিয়া৷ সম্ভৱপৰ নহয়। কিন্তু মোটামুটি এই কথ| কব পাৰি যে জাতি,
গুণ বা অৱস্থাবাচক সাধাৰণ সংস্কৃত শব্দৰ লিঙ্গ অন্ুসৰি অসমীয়া শব্দৰো
লিঙ্গ নিদিষ্ট হয়। যেনে, পৰ্বতৰ নাম পুল্লিঙ্গ, কিয়নো সংস্কৃত পৰ্বত, গিৰি
আদি পৰ্বতবাচক শব্দ পুল্লিক্গ। সেইদৰে বাৰৰ নাম পুল্লিঙ্গ, কিয়নে!
সংস্কৃত ‘দিবস’, ‘বাসৰ’, ‘দিন’ (৭৪% ) আদি শব্দ পুল্লিঙ্গ। সংস্কৃত ‘তিথি’
( 10028 ৭৪%) ) শব্দ স্্ৰীলিঙ্গ। সেই দেখি অসমীয়া তিথিৰ নাম স্ত্ৰীলিঙ্গ।
সংস্কৃত ‘নদী’ ( [1৮০% ) শব্দ জ্ৰীলিঙ্গ; সেই কাৰণে অসমীয়া নদীৰ নাম
স্্ৰীলিঙ্গ। সাধাৰণতঃ অসমীয়াত পুৰুষৰ প্রকৃতি থাক৷ শব্দক পুশপ্রিক্গ আৰু
ন্ত্ৰীব প্রকৃতি থাক৷| শব্দক স্ত্ৰীলিঙক্গ অভিহিত কৰ| হয়।

(খ) বড়ো ভাষাত অঞ্জাণীবাচক আৰু জ্ঞানহীন জীৱবাচক শব্দ

১৫

১১৪ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

ক্লীৱলিঙ্গ। তেনে শব্দৰ পাচত বা আগত পুৰুষ বা জ্রৰীবাচক আন শব্দ
বোগ কৰি তাৰ লিঙ্গ নিৰ্দেশ কবা| হয়। অসমীয়াতে| তাৰ অনুকৰণে দেশজ
আৰু বহুত তন্তৱ শব্দৰ লিঙ্গ নিৰ্ণয় কৰা হয় ($ ২২৭ )।

২১৫ ৷ আকৃতিভেদে লিঙ্গভদে ( 2৪6০৪০৮ ৪০০০৫৷০]৷0৮ ৫0০
0001818.00105 ) :---

সংস্কৃতৰ দৰে আকুতিভেদে অসমীয়া শব্দৰ লিঙ্গ ঠিক কৰা টান।
অস্ত্য বৰ্ণৰ আকৃতিবপৰ৷ অনেক ঠাইত সংস্কৃত শব্দৰ লিঙ্গ ঠিক কৰিব পাৰি।
অসমীয়াত কেৱল তত্সম শব্দৰ বিষয়েহে এই নিয়ম কিছু পৰিমাণে খাটে।
তথাপি মোটামুটিভাৱে কব পাৰি যে অকাৰাস্ত আৰু আকাৰান্ত প্ৰায়
সকলে৷ ততন্তৱ শব্দ পুল্লিক্গ। আমি ইয়াত ক্লীবলিঙ্গকে৷ পুল্লিক্ষৰ ভিতৰত
ধৰিছে|, কিয়নো তাৰ আকৃতি পৃথক নহয়। সীঁকাৰান্ত অসমীয়৷ শব্দৰ যদি
অকাবান্ত বা| আকাবান্ত পুল্লিক্ষগ শব্দ থাকে তেন্তে সেই ই্ীকাবান্ত শব্দ
স্ত্ৰীলিঙ্গ। ইয়াত বাদে সাধাৰণ নিয়ম দিয়| সম্ভৱ নহয়, কিয়নে৷ সংস্কৃতৰপৰ৷
অসমীয়ালৈ শব্দ নামোতে শেষ স্বৰব নান| ৰকমৰ পৰিবর্তন ঘটে (8$ ১১১---
১৩৭ )। এই কথ৷ পাহৰ্বি নালাগে যে প্রাকৃততে, বিশেষকৈ অপ্ৰভ্ৰংশত
লিঙ্গ-বিপৰ্যয় ঘটিছিলক ।

(ক) প্রাবৃট,. শবৰদ্‌, তবণি আদি সংস্কৃত স্জ্ৰীলিঙক্গ শব্দ প্ৰাকৃতত
পুলিঙ্গ হয়। প্ৰাবৃট 13][]]}৮ 5০৪50}, প্ৰ. পাউসে৷ ; শবৰণূ 3000.001, প্রা.
সৰও £ তৰণি ৮০৪৯৮, 18106, প্রা. তৰণী, অ, তৰণি ( হে. ১1৩১ )।

(খ) দামন্‌, শিৰস্‌ আৰু নভস্‌ ভিন্ন সকাৰান্য আৰু নকাৰাস্ত সংস্কৃত
ক্লীৱলিঙ্গ শব্দ 'প্ৰাকৃতত পৃুল্লিক্ষ হয় ( হেমচ. ১৷৩২ ) ৷ সান্ত £--যেনে,
যশস্‌ 18106, £10)", প্রা' জসো, অ. যশ: স, তমস্‌ 982}006955, প্র.
তমো, অ. তম; স. তেজস্‌ €59600৪] 1008.006 ০1 ৪30৮01]102, 5610610,
প্রৰা., তেও, অ. তেজ্ঞ (৮1০০৭); স. পয়স্‌ ঘমঁওি প্রা, পও, অ. পয়।
নাস্ত ১ঃ--যেনে, স্ন. জন্মন্‌ 630, প্রা, জন্মো, অ, জন্ম, জনম; স. নৰ্মন্‌
3100.01567620,, 310.07005 ]}285ট006 01 5গ}/)[6; প্রা. নম্মো, অ, নাম ( যেনে,
হছুচৰি-নাম ); স. মৰ্মন্‌ 6 ভৈ00০৮ ৮86 018 006 60৭), প্রা. মন্মে৷, অ.
মবম ( ৪£০০ে০০৷ ) | সংস্কৃত ৭’ = প্ৰাকৃত ‘ও’--পুলিঙ্গ।

* '‘‘লিঙ্গমতন্ত্রৰম্‌শ। হেমচ. ৪৷৪৪৫ । অতন্ৰমৃস্ব্যডিচাৰী ।

লিঙ্গ ১১৫

(গ) অঙ্ষি অর্থবাচক আৰু বচনাদি সংস্কৃত ক্লীবলিঙ্গৰ শব্দ প্রাকৃতত
পুলিঙ্গ স্বৰূপেও প্রয়োগ হয় ( হেমচ, ১1|৩৩ ) ৷ যেনে, স. অক্ষীণি ০৮% প্রা.
অচ্ছী, অক্ষ্ণী, অচ্ছীইম্‌, অ, আখি; স. চক্ষুংবি ০১০১, প্ৰ৷. চক্‌খ, চক্্‌খইম্‌,
অ. চকু, চখু । বচনাদি ঃ--যেনে, স, ৱচনানি 5[১66০]6০৪, প্রা. ব্য়ণা, ৱয়ণাইম্‌
(হে. ১৷১৭৭ ), অ. বয়ন ( যেনে, সেই বয়নে কৈছে-- 5৪৮০৮] }}}; 1018
10876; এ. $ ১৪৪ ); স- কুলং ॥৪০৪০, মিয়া]]%, প্রা৷ কুলে, কুলম্‌, অ.
কুল ( ০৪৪০ ) ৷ সংস্কৃত ‘ম্‌’ =প্রা.- ‘মা’ আৰু স.- আনিস্প্ৰা, আইম্‌,-
ক্লীবলিঙ্গ।

(ঘ) গুণাদি সংস্কৃত পুল্লিঙক্গ শব্দ প্রাকৃতত ক্লীবলিঙ্গতো প্ৰয়োগ হয়
( হেমচ. ১৩৪ ) । যেনে, স. গুণাঃ ণ0৪8]1065, প্রা, গুণাইম্‌, গুণা, অ.
গুণসৱ ; স. দেৱাঃ £0905, প্রা, দেৱাইম্‌, দেৱা, অ, দেৱজাক; স. খড়গঃ ৪
ও৪ক্ঢোণ্ডু প্রা, খগ্‌গম্‌, খগ্‌গো, অ. খড্‌গ ; মগুলাগ্ৰঃ & 00809 0 2011০]
5৮00, প্রা, মম্‌ডলগ্‌গম্‌ ; মম্ডলগ গে ।

(৬) সংস্কৃত ইমনান্ত, আৰু অঞ্জলি আদি পুল্লিঙ্গ আৰু ক্লীবলিঙ্গ শৰ্দ
প্ৰাকৃতত স্ত্ৰীলিঙ্গ ৰূপেও প্ৰয়োগ হয় ( হেমচ. ১1৩৫ ) ৷ যেনে, স. এষ গৰিমা
015 2763.03699, প্রা. এসা| গবিমা, এস গৰিম৷, অ, এই গৰিম৷। সেইদৰে
প্রাকৃত--এস| মহিম৷. এস মহিম৷ 10015 8109 ; স. ধূতিম| ০00)}12673655
প্ৰা. ( এস| ) ধুত্তিমা, ( এস- ) ধুত্তিমা, অ ধুৰ্ত্তামি; স. অঞ্জলিঃ }0]]0স% 0
026. 101869, 88005, প্রা, ( এস৷ ) অম্জলী, ( এস ) অম্জলী ; স. পৃষ্ঠং
006 8৮৪০}, প্র৷- পিট্‌ঠি, পিট্‌ঠম্‌, অ, পিঠি; স. চৌধং 0066, প্রা, চোৰিআ,
চোৰিঅম্‌, অ. চুৰি; স. ৰশ্মিঃ ৮০৮০, ০০৭ প্র৷. ৰস্মী, অ, ৰছি; স. গ্ৰস্থিঃ
& ]0008 প্রলা. গম্‌ঠী, অ. গীঠি; ইত্যাদি। এনে শব্দ অসমীয়াত ক্লীবলিঙ্গ
এতেকে আকৃতিৰ পৰব! অসমীয়| শব্দৰ লিঙ্গ ঠিক কৰা অসম্ভৱ ৷

২১৬ ৷ ইচ্‌লামিক শব্দৰ ভিতৰত কেৱল চেতন প্ৰাণী বুজুৱা শব্দৰ হে
অসমীয়াত পুল্লিঙক্গ ব৷ স্ত্ৰীলিঙ্গ ভেদ হয়। তদ্তিন্ন আন সমুদায় আবাঁ আৰু
ফাৰ্চী শব্দক ক্লীবলিঙ্গত ধৰ৷ হয়। কিন্তু সেই সেই শব্দৰ ৰূপ পুল্লিঙ্গৰ
দৰে। অসমীয়৷ স্ত্ৰীপ্রত্যয়ে অসমীয়াত সোমোৱা ইচলামিক শৰ্দৰো৷ স্ৰীপ্রত্যয়
হয়। বেনে,

১১৬ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

পুল্িঙ্গ শত্ৰীলিঙ্গ।
গোলাম ( ৪ণত৪৷৷() বান্দী ( 00149 ৪6৮৪0)
চাহেৰ ( 18506 ) বিৰী ( 10840864 19979 )
ষমেতৰ ( ৪কদও৩৩৫ ) ষ্বেতৰনী ( ত্িঃ৪19 5৮৩০০৩%৮ )
চহিচ (৩৩ ) চহিচনী ( 1৩00816 5ঠ৫€ )

জমিদাৰ (189901099 ) ভজযমিদ্বাৰনী (15001397), সভা£ি 00 190910%9 )
আফমফিন ( গ0৷৮৫%০ ) আফিননী ( ভঃ(৩6 ০0 3 5019৮৩%০৷ )
নাজিৰ ( 55461 ) নাজিৰনণ ( কাতি ০ ৪ ০9.516 )

(ক) ইচলামিক পুলিঙ্গ শব্দ অসমীয়াত কেতিয়াবা মস্ত্ৰীলিঙ্গকৰ নিচিন৷
প্রয়োগ হয়। যেনে, দাৰ| ০0806]; দৰিয়| ঘাৌ৮ণ্ড ( ইচলা, দৰয়৷ ); খান!
& 30000, ( ইচল|. খান ); ইত্যাদি।

(খ) কোনে| কোনে! ইচলামিক স্ত্রালিঙ্গ শৰৰ অসমীয়াত ক্লীৱলিঙ্গ
হয়। যেনে, খতা ৪য় [পে খত| দি ]00[)0 ৪10) ; তৰহ 00806 ;
দাৱাই ॥096012406 ( ইচ্‌লা, দাৱা ); ৰূহ গু0]:10; হুকুম ১০৮০0"
০৭০৮ ( ইচ্‌্লা, হুকুমত ); নালিছ ০০০1810; ইত্যাদি ।

(গ) দুনিয়া ( স৮০০]৭ ), দবি্য়৷ (ঘুঘণ্ডত') আদি ইচলামিক শব্দ
স্ৰ৷লিঙ্গ।

(ঘ) জ্ামিন ( গু ), মজুৰ ( 13৮00 ), মালিক ( ০ত্ফ৷০০),
দোচ ( ইচলা. দোত্ত = 01600 ) আদি ইচলামিক শব্দ পুল্লিঙ্গ।

(ক) সংস্কৃত স্্রীপ্ৰত্যয় ( 5৪০৪81%8 (6:012922০ ৯8০৪ ) ।

২১৭ ৷ (১) সংস্কৃত স্ত্ৰালিঙ্গত অকাৰাস্ত শব্দৰ পাচত ‘আপ.’ হয়;
‘প’ ইত গৈ ‘আ’ থাকে। যেনে, মনোৰম 10৮61), £৪িঞপে৷৪ৱেোু স্ৰী, মনোবম|;
শিৱ 006 00098, 8০৭ স্ত্ৰী, শিৱ৷।। আপপ্ৰত্যয় যোগত অক্ভাগাসন্ত শব্দ
ইকা-ভাগাস্ত হয়। যেনে, গায়ক গাধ্যেণ্র স্ত্ৰী, গায়িক|। ; পাঠক ৩৪০০৫ স্ৰী,
পাঠিক৷; বালক ৮০% স্ত্ৰী, বালিক৷ ; নায়ক 16306: স্ত্ৰী, নায়িকা; লেখক
আণ্ৈ শ্ৰী, লেখিক|।

(২) (ক) জাতিবাচক অকাৰাস্ত শৰ্বৰ পাচত স্ত্ৰীলি্গত 'গীপ: হয়;
‘পপ’ ইং গৈ ‘ষী থাকে। যেনে, সিংহ }}গে স্ৰী, সিংহী; বিড়াল ০৪৮, স্ৰী.
বিড়ালী; ব্ৰাহ্মণ, জী, ত্ৰাহ্মম । সেইদৰে নাস্ত আৰু নদাদি শব্দৰ পাচতে

লিঙ্গ ১১৭

স্ৰীলিঙ্গে ‘গপ’ হয়। যেনে, হস্তিন্‌ গ০০)৪০৷ স্ত্ৰী, হত্তিনী ; ৰাজন্‌ 8:68,
স্ত্ৰী, ৰাজ্যী; নদ ৮০%, স্ত্ৰী, নদী; নট ৪০৮০৫ স্ত্ৰী, নটী ; গৌৰ স)৷৩-
০01000৩9, স্ৰী, গৌৰী; তৰুণ ১০০৫ জ্রী, তৰুণী; কদল 01900, সী.
কদলী।

(খ) যাতৃ (& %0568200'’5 ৮17000685 অাি ), ব্ৰন্থ ( 156৫ ),
মাতৃ (0০006 ), ননান্দ্‌ ( }050820’5 গঞ্জ ), হহিতৃ ( 9৪৷০৪৫)৮০% )
আৰু চতস্থ ভিন্ন খকাবাস্ত শব্দ স্ত্ৰীলিঙ্গত বসন্ত হয়। যেনে, ধাতৃ ॥08}0%5,
৮০৪৫৮০%, স্ৰী, ধাত্ৰী (3 7000956 ) ; হস্তু & 5] াণ, )}]16%, সী, হস্গী; কৰ্তৃ
0০০%, স্ত্ৰী, কত্মা।

(গ) গুণবাচক উকাৰাস্ত শব্দ সত্ৰীলিঙ্গত সটবস্ত হয়। যেনে, ভঙ্গ 0:10,
1632, স. তত্বী; লঘু 12}, লঘ্বী ।

(৩) স্বাঙ্ষখষাচক শব্দ শেষত থাকিলে স্ত্ৰীলিঙ্গত যৌগিক বিশেষণ শৰ
বিকল্পে স্গাবস্ত হয়। যেনে, চাৰু-মুখা 3 00080, সা] 10৮6] ৪০০;
বিশ্বোষ্টা, বিম্বোষ্ঠা 3 ০0037, আটে }}}১5 35 ১00৭9 0৮ ০০৫1) ৪5 106
]3]1000}৮8 [10010, |

(৪) ইন্দৰ, ৰুত্ৰ, শত্ৰু, ভৱ (91৮৪ ), সৱ“ ( 91৮৪ ), বৰুণ আৰু মৃড়
(51৮৪ ) শব্দৰ পাচত ‘আনী প্রত্যয় হয়। যেনে, ইন্দ্ৰাণী, ৰুদ্ৰাণী।

(৫) আচাৰ্য, আক স্ৰ্য্যৰ সত্ৰীলিঙ্গষত ‘আনী’ বা ‘আপ’ হয়। যেনে,
আচাৰ্যানী, আচাৰ্য৷ গুল] }1606[006০95; সূৰ্যাদী, সূৰ্য৷ 5105 116.

(৬) মাতুল ( 00868] 00016 ), উপাধ্যায় ( ৈ৪০)6%৮ ০৮ [1০০০-
৮0% ), ক্ষত্ৰিয় (২ 95০ ) আৰু আৰ্য (217৪1, 00016 ) শব্দৰ পিচত স্ত্ৰীালিঙ্গ
‘আনী”’, ‘স্ঁপ:? আৰু ‘আপ’ প্রত্যয় হয়। যেনে, মাতুলানী মাতুলী, মাতুলা
708.828] 300; উপাধ্যায়ানী, উপাধ্যায়ী, উপাধ্যায়া ঠা৩০০৮০৩%৪৷, ।

সম্পূৰ্ণ সংস্কৃত স্ত্ৰীপ্ৰত্যয় ইয়াত দিয়া অনাৱস্থাক ৷

(খ) অসমীয়| জ্্রাপ্ৰত্যয় (এ4৪৪৪:০৩০০ (৩০200 = 0369 ) |

২১৮ ৷ তত্সম আৰু বহুত অর্ধ-ততসম অসমীয়া শব্দত সংস্কৃত ন্্ৰীপ্ৰত্যয়
যোগ হয়। তন্ভৱ আৰু দেশজ শব্দত নিয়লিখিত শ্ত্ৰীপ্রত্যয় যোগ হয়।

(১) জাতিবাচক তন্তৱ অকাৰাস্ত শৰ্বৰ পাচত স্ত্ৰীলি্দত কেতিয়াব!
ণ্টী’ প্রত্যয় যোগ হয়। যেনে--কাউৰ (গ্ৰেড }, স্ত্ৰী, কাউৰী ; হাগল

১১৮ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু; ভাষাতত্ব

( 80৪৮ )- ছাগলী ; মেকুৰ ( ০৯৮ )_ মেকুৰী ; কৌৱৰ ( 18৮06 )_ কুঁৱৰী ;
ভালুক ( 0681 )--ভালুকী ; বান্দৰ ( ॥000866)9 )-বান্দৰী ; ইত্যাদি ।

(২) সচবাচৰ আকাৰাস্ত তন্তৱ শব্দৰ পাচত স্্ৰীলিঙ্গত ‘ঙ্গ’ প্ৰত্যয় হয়।
যেনে, খুড়া ( ০0০16 )--খুড়ী ; জেঠা| ( ৪0365 6106 ৮700060 )-- জেঠী ;
পেহা--শত্ৰী, পেহী ( 1ঞ06['5 51506! ) ; বগুল৷ ( 006 ]100181 সেঞ্জা।৪ )---
বগলী, বগুলী ; ফেঁচা ( [6502 }} 3৮112 8980 0056 )-- ফেঁচা ; মোমাই, মাম]
( 10048.060728]] ঘ000]6 )ঁ- মাই, মামী ; আপ ( ]}}1} 19008; ৮০% )-- আপ,
আপী ( ]]}; ৮0001262 ; 1] ) ; কঙ্্লা, কাজল৷ ( 0}01]2]০6 )--কাজলী ( 5৪19
০ ০০% ); উজল-দঁত৷া, উছলা-দাত৷ (৯ 29750, }}3. 10 ]220717)11067)
{০06-06০}, )-- উজল-দীতী, উছল৷-দাতী ; বগ৷ ( স')৮্1ণভৈ )-_বগী $; বেটা
( 500} )--বেটী ; বুঢ়া ( 010 10081 07 31)]11}8.] )-বুঢ়ী ; মাতা ( 10216 )-_
মাতী ( 1600816 ); কিন্তু মত| ( 10816 )-- মাইকী ( 600816 ) ; লিগিবা|
( 300609০00[ )--- লিগিৰী ; বেঙা ( 086 0108৮16 0 ৪1000130৮6 গসে০৪৷:]% )
--বেঙী ; ইত্যাদি ৷ '

(৩) কিছুমান বিশেষ জন্তু বুজুৱা শব্দৰ পাচত স্ৰৰীলিঙ্গ ‘ন্ন’ আৰু
কদাচিত অনী যোগ হয়। যেনে, মখন!, মাখন ( 10816 ০2[2}80}} (01001
005} )--মাখুন্দী ; পেৰা, পাৰ| (}6 ৮082810 )--পেনী, পাৰী; পঠা, পাঠা
( [00816 4662, €0৪৮, 606. ) '_পাঠী ; টঙন। ( ০০]})--টাঙনী (গ]]) );
-ঢেকুৰ| ( ৭০% )--ঢেকুৰী, ঢেকুৰনী ( ৮10], ); মলুৱা ( 00316 2000}৮66) )
--মলুৱানী ; ভুবা (স}]}8 [8 )--ভুৰী ( স্দ}19 08; ), বোন্দ| ( ৮0816
০৪৮ )-বুন্দী ; ইত্যাদি।

(৪) বস্তু বা ৱান আৰু মন্ত বা৷ মান প্ৰত্যয়ান্ত শব্বৰ স্ত্ৰীালিঙ্গত যথাক্ৰমে
‘ৱতী’ বা স্তী’ আৰু ‘মতী’ প্ৰত্যয় হয়। যেনে, গুণৱান বা গুণৱন্ত ( 06200"
হ1009 )--গুণবতী ; গীমান ব। জ্ৰীমন্ত ( }£০50960009 ; ]}68]108%) )-- গ্রৰীমতী ;
ৰূপৱন্ত, ৰূপৱান ( }87050006, ৮০৪০০] )---কপৱতী, ৰূপস্তী ; ফুলৱন্ত
(গঁণ]]০9 }0; 077287067088]} ০2১}; )--ফুলৱতী, ফুলন্তী, ফুলতী ; বুদ্ধিমন্ত,
বুদ্ধিমান ( 1016]1]1860 )-- বুদ্ধিমতী ; ইত্যাদি।

(৫) পুল্লিঙক্গ তন্তৱ শব্দৰ অন্ত:স্থিত ( অস্পষ্ট) অ, আ, ই, দ্ট,
আৰু উ, উ-ৰ ঠাইত বথাসম্ভৱ অনী, আনী, ইনী আৰু উনী প্রত্যয় হয় আৰু
এঞ এঁ, ও, ওঁ-ৰ পিচত অনী প্রত্যয় হয়। ‘অনী’-ৰ অ-ৰ ঠাইত ই, ষ্ট এ

16

লিঙ্গ ১১৯

এঁ-ৰ পিচত য় আৰু উ, উ, ও, ওঁ-ৰ পিচত ৱ হয় ( সন্ধিৰ নিয়ম দেখ৷|;
8$8৬৪--৭৯ ) । যেনে, চড়াল--চড়ালনী ; কায়স্থ--কায়ন্থনী ; হিৰ|---হিৰানী;
কলিত|--কলিতানী ; মালী ( 80019: )--মালিনী ; মিৰ্---মিৰিয়নী; বন্ধু
( 80609 )--বন্ধুৱনী ; সাধু (১৪৪০ )--সাধুৱনী ; পাড়ে (& 6০ ঠে
]য8}200109 )--পাডেেয়নী ; বাঢ়ৈ ( ০ম06000 )--বাটচয়নী $; ভাটৌ), ভাটো|
( 81706 )---ভাটৌৱনী, ভাটোৱনী ; ইত্যাদি। ক’ৰবাত ক’ৰবাত অনী
আক ইনী প্রত্যয় কেতিয়াবা ‘এনী’ হয়। যেনে, কায়স্থেনী, হিৰেনী;
ইত্যাদি।

(৬) কিছুমান (স্পষ্ট বা অস্পষ্ট) অকাৰাস্ত পুল্লিঙ্গ শৰ্বৰ পাচত
স্ত্ৰীলিঙ্গে ‘অনী’ ৰ| ‘ইনী’ আৰু ‘স্ট’ হয়। যেনে, শিয়াল (}3০)৪] )---
শিয়ালনী, বা শিয়ালী; বামুণ ( ]318]}7}1} )--বামুণনী বা বামুণী ; গোপ
( 18]}00080) )দ-গোপিনী বা গোপী; সিংহ ( ]100; )-- সিংহিনী ব| সিংহী ;
বাক্ষস ( ০810108] )--বাক্ষসিনী ব| বাক্ষসী ; পিশাচ (& 8600, 06%}] )
-_পিশাচিনী ব| পিশাচী; ইত্যাদি ।

(৭) কেতিয়াব| অকাৰান্ত বা আকাবাস্ত শব্দৰ অন্ত্যস্বৰ ঠাইত
স্ৰীলিঙ্গত ‘ইনী’ প্রত্যয় ইয়। যেনে, বাঘ ( 66%)-- বাঘিনী ; যধ ( 1500 )
--যখিনী ; অপ’চ| ( ॥0051]]]60 }]}; 01}; ]]{, & 080. ০০০]; ০0%} 8৮৪0
স/01]8080,--8, 6100} 0{ ৪৮096. 8১২২ দেখ|)--অপ'’চিনী ? নাগ (8001009
5210260.[1.067001) 5৪10. 0 110}0301{ 006 1280818, )-- নাগিনী ; ইত্যাদি।

(৮) ধোবা আদি কিছুমান পুলিঙ্গ শব্দৰ শেযত ‘অনী’ ব| ‘নী’
প্রত্যয় হয় আৰু ৱিকল্পলে উপধ৷ ওকাব আৰু অন্ত্য অকাৰ আৰু আকাৰ
উকাৰ 2য়। যেনে, কৌচ (৪ ০৪506) কৌচনী বা কুঁচুনী ; ডোম (৪ ০৪50৬)
--ডোমনী ব| ডুমুনী ; সূত (৪& ০৪9 )--স্মৃতনী বা স্বতুনী ; চোৰ (৪
00164 )--চোৰণী ব| চুকণী ; ধোবা ( & স35)])9001810} ) - ধোবানী বা ধুবুনী ;
ভূত ( ৪ 80050 )--ভূতনী ব| ভতূতুনী; ইত্যাদি।

(৯) কিছুমান তন্তৱ শৰে স্্ৰীলিঙ্গত ‘নী’, ‘ৰী’, ‘তী’ আদি নান|
প্রত্যয় গ্ৰহণ কৰে ( তদ্ধিত দেখা৷, $8৪১২৯-৪৯৫ ) ৷, যেনে, কল৷ (0694)
--কালৰী ; খোড়| ( 13206 )--খোড়তী ; ডেকা ( ৮০00} )- ডেকেৰী ; বেঙা
(10108; 00386}16 (0 ৪৮ঘ00018066 এ1698]) )-- বেঙী, বেঙুৰী ; শহুৰ (18061
10}-]3ছ )--শাহু ; গৃহস্থ, গিৰন্ত ( }005680106% )--গিন্বেনী, গিৰাতেনী;

১২০ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

কিন্তু গিৰীহঁত ( })0:1568০18657, 0৪527, ০0% 106 1০086 )--গিৰীহঁতনী ;
বৰগিৰী ( ভাত’ €106% ৮7০06 )---বৰগিখৰ্ৰেনী ; ইত্যাদি। ূ

(১৭) কিছুমান তন্তুৱ পুল্লিঙ্গ শৰাৰ অনুৰূপ স্ত্ৰীলিঙ্গ শৰ নাই। সেই
শৰ্মৰ পৰিবৰ্তে স্দ্ৰীলিঙ্গত আন শব্দ ব্যৱহৃত হয়। যেনে, কোৱা, কাৱা (৪
গ্ৰর0'চ%৮ )-- কাউৰী ( $২১৮৷১ ) ; দমৰা, দামৰ| (& ৮011-১14)--ছেউৰী, কাল্ল;
পাতল (৪ ত] )- মাখুন্দী ( 8২১০৩ ); শৰ ( ৪1096 )--ভেলেঙ্গী,
ধুলী ; বৰ ব| দৰ| ( ৮0066%0000 )--কহ্য৷;; ককাই ( 1৭6৮ 70026 )---
বৌ; মুনিহ ( 1088}, )-- তিৰুতা, তিৰী ; পো ( ১০ )-- বোৱাৰী; পৈে
( })05098094 )--থঘথৈণী $; বোপাই (8৬% )---আই ; ভিনীহি ( 6186 5]506৫"5
}৷098৮৪00 )--বাই ; দেৱৰ ( }৷0586810,0’5 স০008667 টা?০00867 )- জা; লৰা
(৮০%) )--চছোবালী ; বন্দী (36093; )--বেটী ; তাৱৈ ( ৪০০০৮ 80600 )
--আমৈ ; বলদ বা বাজন (৮0100, ০% )--গাই ; গোহাই বা গগৈ
( &}00002. 100016700827। )-- আইচু, গাভৰু ; জোঁৱাই ( 901.-10-]8' )- জী;
ইত্যাদি ৷

২১৯ । সাধাৰণ লিঙ্গাত্মবক শব্বৰ শেষত ‘মত|’ ( বা মাতা ), ‘টো’, টি’
ব| ‘জন’ শব্দ যোগ কৰি পুল্লিঙ্গ আৰু ‘মাইকী’ (ব৷ মাতী ), ‘টা’ ব| ‘জনী’
শব্দ যোগ কৰি স্ত্ৰীলিঙ্গ শব্দ নিৰ্দেশ কৰ| হয়। যেনে, কুকুৰটে৷ (0০6 ৭০৪);
মাহহজন (}}6 1081}) ; গৰুজনী (006 ০০৮) ; মাহৃহজনী (026 ০0081) ;
মাতী হাঁহ ( ৭০০%); মতা হাঁহ ( ৭:%৪)6 ); ইত্যাদি। না-মনিৰ ফালে
‘আপা’, ‘আপি’ শব্দ আগত বহুৱাইও লিঙ্গ নিৰ্দেশ কৰে। যেনে, আপ৷ ছাৱা
বা ছলি ( 10816 ০৮110 )---আপি ছাৱা বা ছলি (600816 ০}}]19৭ু )* |

২২৭, । মূল (]12ওয৮৪0০০ ) ;

কে) সংস্কৃত আদি ইণ্ডো-এৰিয়ান ( ]108৭০-৯১%৮৪৷৷ ) ভাষাত জ্ঞানবান
আৰু চেতন প্রাণীক হে যে সিবিলাকৰ লিঙ্গ অনুসৰি পুল্লিঙ্গ বা সত্ৰীলিঙ্গত অভিহিত
কৰ| হয় এনে নহয়, কিন্তু অচেতন বস্তু আৰু গুণবাচক সংজ্ঞা যা| মনৰ ভাৱকো৷
পুল্লিঙ্গ বা স্ৰীলিঙ্গৰ লক্ষণ থক৷ বুলি ধৰি সিবিলাকক পুল্লিক্গ বা স্ত্ৰালিঙ্গ-
বাচক বোল৷ হয়। সেইদেখি লিঙ্গ চিনিব নোৱাৰাৰ কাৰণে ক্লীবলিঙ্গত

০. ]'})6 123006 ব্দাপিছলি (আপিশলি)--(০6 ম্িঃ'০৷৪ 5815}000 68:080029,212,
ভা&ঞিচ৷ 1ি০010151]8১69 }050 5৩106 পাণিনি ।

লিজ ১২১

গণ্য কৰিবলগীয়া বহুত সংজ্ঞা শব্দক স্ত্ৰী বা পুৰুষৰ প্ৰকৃতিবিষিষ্ট বুলি কল্পনা
কৰি পুল্লিঙ্গ বা স্ত্ৰীলিঙ্ষবাচক বোল| যায়। ইণ্ডো-এৰিয়ান ভাষাৰপৰা ওলোৱা
আন প্রাকৃতিক ভাষাৰ দৰে অসমীয়াতে| এই নিয়ম কিছু পৰিমাণে ৰক্ষিত
হৈছে। যেনে, অ. উষ৷| ( ৭৪), স্ৰী); জোনবাই (10000; 0010, স.
জ্যোৎস্না, প্ৰা" জোণহা, স্ত্ৰী, )। বড়ো আৰু দ্ৰাবিড়ী ভাষাত কেৱল সকলো
জ্ঞানহীন আৰু অপ্রাণী-বাচক শবৰ্দকহে যে ক্লীবলিঙ্গ বুলি ধৰ| হয় এনে
নহয়, সকলে| প্রাণীবাচক শব্দকে, ইমান কি লিঙ্গাত্মক মানুহ-জাতি বৃজুৱা
শৰ্মকো ক্লীবলিঙ্গ-শাচক বোল! হয়। বড়ো আৰু ডদ্ৰাবিড়ী ভাষাত জ্ঞানী-
অজ্ঞানী, চেতন-অচেতন, জ্ঞানৱান-জ্ঞানহীন বস্তু বুজুৱা সকলে৷ শব্দকে একে
শাৰীতে থোৱা হয় আৰু অপ্ৰাণীবাচক লিঙ্গহীন বোল৷ হয়। সেইসব ভাষাত
আন কিছুমান পুৰুষ আৰু স্ত্ৰাবাচক শব্দ যোগ কৰি তেনে সাধাৰণ লিঙ্গাত্মক
শব্দৰ লিঙ্গ নিৰ্দেশ কৰা| হয়। ডদ্ৰাবিড়ী ভাষাত তেনে পুৰুষ বা স্ত্ৰীবাচক
শব্দ সাধাৰণ লিঙ্গাত্মবক শব্দৰ আগত যোগ কৰ৷ হয়, কছাৰা ভাষাত পাচত
বহুৱা হয়, গাৰে| ভাষাত আগত বা পাচত আৰু চুটিয়| ভাষাত আগত বছুৱ৷
হয়। যেনে, কছাৰী--বুৰম| ( 8০৪৮); বুৰম! ফাষ্ঠা৷ ( ১৬-৫০৪৮ ), বুবম!
ফাঠী ( 5}68০৪৮ ) £ ওম| ( })12, }1০% ) , ওম! বুন্দা (৮০৪৫ ), ওম| বুন্দী
(9০%) । গাৰে|--মাজ্ছু (৩৪৮০০ ); মাচ্ছু বিফ| (ট৮0]] 00 00]]1068; ),
ষাচ্চু বিম। (০০%); বিচা (০}]19 ); মিআ| বিচ৷ (৮০% ), মিছিক
বিচা (8101); চুটিয়া-_মেচ| (ম৪০%); মুকাগ্চ মেচা ( ম8০%--708]6 ),
মিচিগ্ডু মেচ| (06655 ); ইত্যাদি । অসমীয়াত কছাৰী আৰু গাবে।
ভাষাৰ নিয়মে ‘‘ঘোড়াটে? (৮86 ০5০ ), ‘ঘোড়াজনী’ ( 006 01835৩ )
আদি পদত লিঙ্গগনাচক ‘টো’, ‘জনী’ আদি শৰ্দ প্রাতিপদিকৰ পাচত যোগ
কৰ| হয়। কিন্তু সচৰাচৰ গাৰে| চুটিয়াৰ নিয়মে পঠা-পাঠী, বোন্দা-বুন্দী,
পেৰ৷া-পেৰী" আদি লিঙ্গ-বাচক শব্দ প্রতিপদিকৰ আগত বহুৱা হয়।
যেনে, পাঠী ছাগল বা ছাগলী (58০6 £০৪৮), পেৰা! মৈহ ( })6০-৮০8৪]০ ),
ভুৰ| বৰ৷ (আ11নু ৮০৪৮ ), ইত্যাদি। বড়ে! ভাষাত ভিন ভিন শব্দৰ
বিশেষণ সব্বৰপে ভিন ভিন লিঙ্গাত্মক শৰ যোগ হয়। অসমীয়াতো
তেনে ৷ জ্রাবিড়ীত এনে নিয়ম থাকিলেও কোনে| লিঙ্গাত্মক দ্রৰাবিড়ী
শব্য অসমীয়ালৈ অহা নাই। কিন্তু বড়ে৷ ভাষাৰ তেনে শব্দ ( যেনে,
বোন্দা, বুন্দী, মাখুন্দী, পাঠী, ইত্যাদি ) আমাৰ ভাষালৈ আহিছে। সেই-
১৬

১২২ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতৰ্ব

দেখি এইদৰে লিঙ্গাত্বক শব্দ যোগ কৰাৰ নিয়ম বডে৷ ভাষাৰ পৰাহে আমাৰ
ভাষাত সোমাইছে বুলি ধৰিব পাৰি।

(খ) কেইটিমান লিঙ্গাত্মক শব্দ ভিন ভিন ভাষাৰপৰ৷ লোৱ| হৈছে।
যেনে, বোপাই ( 1৪0০ ) £00) স. বপ্ৰহ, কিন্তু আই ( 10200062 ) 2:07)
কছাৰী-- আই, ভুটিয়া--আই, চুটিয়|--য়োয়ে| আৰু তামিল--আয়ি
(1000067 ) ; মত| ( 0816 ) 12000, ইচ্‌লা. মদ (1081০ ) কিন্তু মাইকী
( 600816 ) 00; চুটিয়া মিচিগু, গাৰে| মিছিক ( 1600816 ), নহলে স.
মাতৃক৷ ( 0000062 ), বঙ্গালী ‘মাগ গী’ব অনুৰূপ। দঁতাল ( 05160 ) 8000)
স. দন্ত (৮০৮০0০)), কিন্তু মাখুন্দী (1600836 €]60)80.) 0 কছাৰী---
মাখুন্দী ( 16009816 ০)০02)800) ; আপ ( 00816 119, ৮০% ) 10000 কছাৰী
--আফা, গাৰে|-- আফ|, ভুটিয়া---আগ্সম| আৰু তামিল--আগ্লান ( ৪068 ),
কিন্ত আপি (60816, £1£] ) 12003 বৈদিক--আপিঃ (খক্‌ ১২৷২৬৷৩,
১1৩১৷১৬ ) * ; ডেকা ( ৮০01 10180) ) 800; চুটিয়া--ডেকাঞ্ড,, কিম্তু ডেকেৰী
( ৮০০06 8120], ডাঠ ) হি0া0}) স. ডিৰবী ( ৮০006 81] | ককাই-বে),
ভিনীহি-বাই আদিৰ কথাও তেনে।

‘টে!’-ব মূল স. স্তোকং (৪ ]1006 ), প্র৷া৷ থোঅং ( হেমচ. ২৪৫ );
হিন্দী থু, অস.--টো; টি ভতাৰ বিকৃতি। বা বৈদিক ত্যে
(বা ত্যম্‌ঠ তো }2]08] )=]6 ( খক্‌ ১1৫৭৷১,২; ১1৷৫১৷১; ১৷৫২।১ ) । জন
( 1081, ) 1800 স. জন, বৈ, জন ( 10801; স্ক্‌ ৮|৬!৪৬, ৪৮); জনী
( 1600316, 07108} ) {000} স. জনি, জনী, বৈ, জনি, জনী ( স্মি, ম/00097৷;
স্কক্‌ ৪।৷৫২।১; ৫।৬১৷৩; ১৭।১০|৩ ) |

২২১ । স্ৰীপ্ৰত্যয়ৰ মূল ( টট£1৮.080170 €£ [500120.809.6 ৪105.66 ) |

অসমীয়৷ স্্ৰীপ্রত্যযৰ আলোচনা তদ্ধৈতৰ লগত পোৱ৷ যাব ($$ ৪২৯-
৪৯৫ )। সম্প্ৰতি ইয়াত সাধাৰণ প্রত্যয়ব মূল দিলে৷ ৷

* “অ৷ হিন্মা স্থনৱে ।পিতাপিধজত্যাপয়ে । সখা সখোো বৰেণাযঃ” । থক্‌ ১৷২৬৷৩

“ঢুন০0৮ (হি), 0006.:1300607 ( পিতা ) ০৩৮৪1) ( শ্ন ) 53০010265 ( আয়দনতি )
1006. 10036 ৪০0 ( স্থনৱে ), ৯ ০০০3০ ( আপি: ) 10%. 1৩130100; এ00 106 06310
( বৰেণ্যঃ ) [81৩118 ( সখা ) 107 }}15 18600] ( সখোয ) ।”

“আপিঃ পিত প্রমতিঃ সোমাানাং তৃমিবহ্না যরছ্ৎ মৰর্্ডানাম্‌।” থাক্‌ ১৷৩১৷১৮

স্তচচ0০ 300 [002000267 ( আপিঃ ); (৯0|06£ ( পিতা ) 0826 16310 1010611600" ০6
086 6০০৭-]১০৪৮০৩৩০, 006. 800209৮68 ৪3009..5966০ 300. 1078)06617 ০{ 10319818988,

লিঙ্গ ১২৩

(১) ‘’-প্রত্যয় : অসমীয়া| ‘সী’ প্রত্যয় সম্ভৱতঃ সংস্কৃত ‘নীঁপ’ প্রত্যয়ৰ
ৰূপান্তৰ নহয়। ইয়াৰ মূল সংস্কৃত তদ্ধিত প্রত্যয় ‘ইক|’। ‘ইকা’ প্রাকৃতত
‘ইআঅ৷’ আৰু অসমীয়াত সন্ধি হৈ ‘প্র’ হয় (88 ৭৫, ১১৭)। যেনে, মাহী
( ৪০0), ঘুড়ী ( 8]]৮ ), ইত্যাদি ।

(১) ‘অনী’ প্ৰত্যয়: অসমীয়া অনী প্রত্যয় সংস্কৃত আনী প্রত্যয়ৰ
ৰূপান্তৰ মাত্ৰ ($ ২১৭৷৩)। যেনে, বৰুণ--বৰুণনী ।

(৩) অসমীয়া ইনী, নী প্ৰত্যয় সংস্কৃত তদ্ধিত প্রত্যয় ‘ইনী’, ‘ইনি’ ব৷
স্বাথিক প্ৰত্যয় ‘ক’ৰ যোগত লঞ্ধ ‘ইনিক!’ৰ ৰূপান্তৰ। প্ৰাকৃতত এই
দুই প্ৰত্যয় যথাক্ৰমে ইণী আৰু ইণিঅ৷ আৰু অসমীয়াত তাৰপৰ৷ ‘ইন’
হৈছে। যেনে,

সংস্কৃত প্ৰাকৃত অসমীয়
হন্কিন্‌ (পুং) 81630, হখী হাতী
হস্তিনী (স্বী) হুখিনী হাতিনী
হস্তিক:স্সহস্তিন্‌+-ক (পু) হখিও হাতী
হস্তিনিক৷ (1)=ল=হস্কিনী+ক| (স্ত্ৰী, ) হখিণিআ! হাতিনী
তৈণিন্‌ (পু. ) 00002, ত্ল্লৌ তেলী
ভতৈলিনী (স্বী ) তেল্লিণী তেলিনী
তৈলিকঃ=তৈলিন্‌+ক (পু) তেলিও তে্লৌ
তৈলিনিক1 = তৈলিনী + ক। (সতী) তেল্লিণিঅ তেণিনী
চক্ৰধাৰিকঃ (পু. ) ]ৈ০6160037). চক্কধাৰিও চৌধাৰী
চক্ৰধাৰিণিক। খঁ } চক্ধাৰিণিআ্দ| চৌধাৰিনী
চক্ৰধাৰিণী এ ইতাদি।

(৪) অসমীয়া মন্ত আৰু ৱনস্ত প্রত্যয়ৰ মূল সংস্কৃত তদ্ধিত প্রত্যয় মং আৰু
ৱত আৰু বৈদিক প্রত্যয় মন্ত, আৰু ৱন্তু (৫, বৈদিক---গোমন্ত = 10}, {1}
০0০৪5; অশনিমন্ত ==[)055০১]016, 0016 0000,06760]0 ; চক্ষুত্মস্ত ==])0০556৪9০]
০0% ০9০5; অশ্বৱন্ত = ০20.02 }}10965 ; সখিৱন্ত = })৪৮1092 17167085 ;
পয়স্বস্ত =০০৷. ৪1016 ৪; ৰোমৰন্ত =}1311৮, ইত্যাদি। প্রৰাকৃতত
ইহঁত যথাক্ৰমে মংত আৰু ৱংত ( ব| মংতে আৰু ৱংতে ) আৰু অসমীয়াত মন্ত
আৰু ৱস্তু হৈছে। প্রাকৃতৰ স্ত্ৰীলিঙ্গত উভয়ে মংতী আৰু ৱংতী বা স্বাখিক-

১২৪ অসমীয়া|ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতৰ্ব

প্রত্যয় ‘ক’ ( = অ )ৰ যোগত মংতিছ্দা আৰু ৱংতিঅ| হয়। শেষোক্ প্রত্যয়
দুটা অসমীয়াত সন্ধিৰ নিয়মে ( $$৭৫,১১৭ ) মতী অ!ৰু ৱতী হয়। অৱশ্যে
মতী আৰু ৱতী প্রত্যয় সংস্কৃতৰ পৰ পোনে পোনে আহিছে বুলিও ধৰিব পাৰি।
কিন্তু তেতিয়া মন্ত আৰু ৱস্তু প্রত্যয় পোৱ| নাযায়। সংস্কৃত বহুবচনত হে মন্ত
আৰু ৱস্তু প্রত্যয় হয়। কিন্তু বৈদিকত একবচনতে এই হুই প্রত্যয় হয়
যেনে, ক্ষুমন্তঃ ০৪০৪৮]০; অশ্বৱনস্ত : = ০]0.1086 ]10968, ইত্যাদি ( 96
৪০০. ৬০৭1০ সে৪জ৷৷৷0, ৪ 189,292, আৰু তদ্ধিত $} ৪৫৪ )।

সপ্তম আধ্য৷।
সংজ্ঞাশব্দ ( ]}খ000} ) ।
বচন ( [বচঃ৷চে৷)/৩2 )

২২২ । বচন (খ00৮০৮) 2 অসমীয়া ভাষাত দুট। বচন আছে,---একবচন
( গ0860137 70000660 ) আৰু বহুবচন ( ])]18] 180170620 ) । এট| বস্তু
বুজালে একবচন আৰু তাতকৈ বেছি বস্তু বুজালে বহুবচন হয়। যেনে, মানুহ
18483) ( একবচন ), মানুহবিলাক 1060, ( বহুবচন )।

২২৩ ৷ মুল (1)901৮38070}; ) £ সংস্কৃতত তিনিটা বচন,--একবচন, ি-
বচন আৰু বহুবচন ৷ সংজ্ঞাশৰব্দে এটা বস্তু বুজালে একবচন, হৃট৷
বস্তু বুজালে দ্বিবচন আৰু তাতকৈ বেচি বস্তু বুজালে বহুবচন হয়।
বৈদিকত দ্বিবচন বিকল্পমে হয় অর্থাৎ য’ত সংস্কৃতত দ্বিবচন হয় তেনে ঠাইত
বৈদিকত দ্বিবিচন ব| বহুবচন হয়। যেনে, বৈ. উভা যন্তৰ৷=স- উভে] যন্তৰবোৌ
(৮০৮০০ €£০৮207025 গে' ৭৮০৫৮ ); উভা দেৱা ৮০৮ ৪9৮০০ 0০% ০০৭
(ৰ ‘উভা দেৱা দিৱিস্পুশেন্দ্ৰৱায়ু হৱামহে = ৬6 [৮০৬ ]0.018-€৪%৮০০,
006 পক্ষের০019 ৪126০ 0 ৮090, ॥০95101106 }0; })68৮6০1৮,, খক্‌, ১৷২৩৷২ ) ।
প্রাকৃতত দ্বিবচন তেনেই লোপ পালে * ৷ যেনে, প্রা. ‘দোহি ৱাহুহি ব্ৰেম্তি
দম্পঙ্গ হ| পৰোপফৰং=স- দাভ্যাং ৱাহুভ্যাং ৱেষ্টতে দম্পতী হ৷| পৰমস্পৰ্ম্‌
( 0086 1081 3140 0006 স1£6 গ্ৰেগ) ০৪০] 000.620 স}[]}; 2000, })37)095 ) == অ.
ঘুই বাহুৰে বেঢ়ে, ইত্যাদি । প্ৰাকৃতৰ নিয়মে অসমীয়াতে৷ দ্বিবচন নাই । সেই
দেখি অসমীয়াত বচন দুটি ।

২২৪ । মৌলিক অৰু যৌগিক বহবচন ( 51020216 ৪১0. ০০৫০৮০১১7৫
8&?1.:89515 )

অসমীয়া বহুবচন তিনি ৰকমে নিদিষ্ট হয়।

(১) সংজ্ঞা শব্দৰ পাচত সৱ, সকল, জাক, গণ, বিলাক, গিল৷, বোৰ,
লোক, মান, মখা. বৃন্দ, নিকৰ, খান, আদি শব্দ যোগ কৰি সচৰাচৰ বহুবচন

* ‘ত্বিৱৰচনে ৱহুৱচনম্‌-_কাত্যায়ন €!১০৬, বৰক, €।৬৩
‘ত্বিৱচনহ্য ৱহুৱচনম’ ৷ হেমচ. ৩৷১৩"

১২৬ অসমীয়া ব্যাকৰণ ঃআকৰু:ভাষাতৰ্ব

বুজুৱা হয়। যেনে, সখিসৱ ( 16009 ), দেৱতাসকল ( 8০0৭5 ), পখীজাক
( 1895 ), মানুহবিলাক ( 1060 ), ইত্যাদি।

(২) কেতিয়াবা সংজ্ঞা শৰ্ত কোনে৷ প্রত্যয় যোগ নকৰিও বহুবচন
বুজুৱা হয়। ' যেনে, সামাজিক লোক 0060 ছে 036 50016 0 ৪5561000]% ;
‘ৰাজ সমজ্যাৰ লোক আছে চাই চাই ৷’, হেমসব. ৷ ‘ব্ৰজবাসী তোমাত
অপিল|৷ প্রাণ চিত্ত৷’, শঙ্কৰ।

সংখ্য! বুজাব লাগিলে সংখ্যাবাচক শব্দটো সংজ্ঞা-শব্দৰ আগত বহুৱ| হয়;
কিন্তু সংজ্ঞা-শব্বৰ আকৃতি একে থাকে। যেনে, দহোট৷| কুকুৰ 0, ৭০89 ।

(৩) কেতিয়াব| সংজ্ঞা-শব্দটেো| বাৰ বাৰ উচ্চাৰণ কৰিও বহুবচন বুজুৱা
হয়। যেনে, ‘একেটী কলী গাই, ঘাটে ঘাটে পানী খাই ৷’ ( ]}8}, ০676 15 00]%
0106 018০]; ০০৮৮ ৪188. 5}16 0[]0]5 সত32617 [000 £]})8[ [0 £1"3[==> &
85}200]}; ৮151 €৮8 ) |

প্রথম বিধ বহুবচনক যৌগিক ( ০০০০১০০৮০৭ 01] ) আৰু দ্বিতীয়
আৰু তৃতীয় বিধক মৌলিক ( গ৷৷৷[0)]০6 }2]008] ) বহুবচন বুলিব পাৰি।

২২৫। সবল আৰু তিৰর্ষক আৰক্তি (1)}£60চ ৯০৭ ০0} ণু০৩
{01005 ) ?

কিছুমান শব্দত বহুবচনৰ চিন যোগ কৰোঁতে ব| তাব দ্বাবা বহুবচনৰ অৰ্থ
প্রকাশ কৰৌতে শব্দটোৰ কোনে! পৰিবৰ্তন নঘটে । যেনে, দেৱগণ, বন্ধুসকল,
মানুহবিলাক ৷ এনে শব্দৰ একবচন আক বহুবচনক যথাক্ৰমে সৰল একবচন
( 0]0[208 9]060181 ) আৰু সবল বহুবচন ( 01760 ]02]018] ) বোলে।
কিছুমান শব্দত বহুবচনৰ চিন যোগ কৰোঁতে শব্দটোৰ অলপ লবচৰ ঘটে ।
যেনে, তোমালোক (10% তুমি+ লোক ), তাৰাসৱ, ইত্যাদি। এনে শব্দত
বিভক্তি যোগ হলেও সেইদৰে আকুতি সলায়। যেনে, মোে-ৰ, মো-ক,
মে-লৈ, তোম৷-ক, তোমা-ৰ, তোমা-ত, ইত্যাদি। এই শেষোক্ত বিধ শব্দৰ
বহুবচনক তিৰ্ধক বহুবচন ( ০৮]}006 ]2]!৪] ) আৰু তাৰ একবচনক তিৰ্যক
একবচন ( ০৮10.06 গা 80187 ) বোলে আৰু শব্দটোৰ এনে আকৃতিক তিৰ্যক
আকৃতি (০৮0০০ 10700 ) বোলে। কিছুমান বহুবচনৰ প্রত্যয়, যেনে,
ইহঁত, হুন, আহ!--বাস্তৱিকে শব্দৰ তিৰ্ষক আকৃতিত প্রযোজ্য বিভক্তি বা
তি্ৰ্ষিক আকৃতিৰ শব্দ। কিন্তু সিবিলাক যোগ হওঁতে সংজ্ঞা-শৰ্দৰ কোনো

বচন ১২৭

পৰিবৰ্তন নঘটে। সিবিলাক যৌগিক বহুবচনৰ প্রত্যয়ৰপে অসমীয়াত ব্যৱস্তুত
হয়। কিন্তু সিবিলাক প্রত্যয় তিৰ্ধক ( ০৮}1006 ভৈয়ামো৷ছ0০5 ) ।

২২৬ । যৌগিক বহুবচনৰ মূল ( ])০লা৮৯০০৷ ০৫ ০০৮%৮৷]১০%০৭ ঘাত]
7..5:819,836 526 )

(ক) সংস্কৃতত প্রত্যয়ৰ দ্বাৰা শব্দৰ আকৃতি পৰিবতিত কৰি বহুবচন
নিৰ্দেশ কৰ| হয়। যেনে, নৰঃ ( 3 [0310 ), নৰাঃ ( 0061 ), নবৈঃ ( ৮) 1060) )
ইত্যাদি। কিন্তু তিববতীয় বা বড়ো ভাষাত প্ৰত্যয় নহয়; সমষ্টিবোধক স্বতন্ত্ৰ
শব্দ হে প্রাতিপদিকৰ পাচত যোগ কৰি বহুবচন নিৰ্দেশ কৰা| হয়। কছাৰী
ফুৰ, ক্রা, ফৰ, গাৰে|--ৰাং, ড্ৰাংং চুটিয়া--ৰাজু, লাজু, ছিগা, তুটিয়৷--
চু, সমন্তিবোধক শব্দ ৷ ইবিলাক শব্া শব্দৰ শেষত যোগ কবিলে বহুবচন
হয়। যেনে, কছাৰী--নূ ( 3 }}00956 ), নূ-ফুৰ ( }005635 ); গাৰে|--বল্‌ (৪
8০০ ), বল্‌-ৰাং ( 8০০৪ ); চুটিয়া--মোচি (৪ 0080, ), মোচি-ৰাজু বা!
লাজু বা ছিগা (10060); ভুটিয়া--মেশ্মি (৯ ],600}08), মেশ্মি-চূ
(].602)1৪5) * ৷ বড়ে| ভাষাৰ এই ( শব্দৰ শেষত স্বতন্ত্ৰ শৰ্ৰ যোগ কৰি
বহুবচন সিদ্ধ কৰা| ) প্রকৃতি অসমীয়াত গৃহীত হৈছে আৰু এই নিয়মে অসমীয়া
যৌগিক চিন স্থষ্ট হৈছে। এনে প্রকৃতি দ্ৰাবিড়ীতো কিছু পৰিমাণে আছে।

(খ) যৌগিক বছহুবচনৰ চিনক তিনি ভাগ কৰিব পাৰি,--(১) তংসম,
(২) তন্তৱ আৰু (৩) দেশজ চিন ৷ হইঁত, আহ! আদিব আলোচন৷ তিৰ্ধক
বচনৰ লগত কৰা! যাব ($ $; ২৩১-২৩৩ ) ৷ তলত আন যৌগিক বচনৰ
ষূল দিলে৷ ৷

২২৭ ৷ তৎত্সম চিন ( '['৪৪৪৮০০৪ 5375819,880626 )

সকল, চয়, গণ, লোক, বৃন্দ, ৰাশি, নিকৰ, সঙ্ভুল, কুল, সমূহ, সমাজ
সমুদাই, ঠাত, ওঘ, আৱলি আদি তত্সম চিন। ইসৱৰ অৰ্থ একত্ৰিত বছ-
সংখ্যক বস্তু, জন্তু ইত্যাদি ( বা }0০%৮ ) । তৎসম হলেও ‘গণ’ আৰু ‘লোক’

১ 566 চিঃ১016’5 [৫৯০৬৪] 6078088839853, [2, 9 ; 2]3]1{4[02"5 ফ্না০ 08.008072841,,
$ 6; টাডেলহা5ও 1)5ন961-0880015 যোমজহায়াকঠ, 0, 1); ঠ87)006'5 860003102656
য্ৰোজাঃছাঞচ, $ 6.

১২৮ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতৰ

শৰব্া বছকালৰ পৰ| অসমীয়াত চলি থক৷| বুলি অনুমান হয়। প্ৰাকৃতৰ
মাজেদি ৷, আহিলেও ইহঁতৰ আকৃতি লৰচৰ হোৱা নাই। পুৰণি অসমীয়াত
এই দুই শব্দৰ বহুল প্রয়োগ হৈছিল। বৰ্তমানতে| ইহঁতৰ য’তে ত’তে চলতি
আছে। ‘গণ’ শব্দ প্রাকৃত, সংস্কৃত আৰু বৈদিকতে৷ বহুবচনৰ প্রত্যয়ৰূপে
কেতিয়াব| ব্যৱহৃত হৈছিল। যেনে, প্রা, ‘বংকাৰ পলই ৱন ৰৱই কুইলগণ
ৱিৰহিঅগণমূহ অইৱিৰসম্‌’---পিঙ্গল। স. ‘বাংকাৰঃ পততি বনে ৰোৌতি
কোকিলগণে৷ বিৰহিগণমুখমতিৱিৰসম্‌’ ( '])6 ০009স0008 1006, }13 (06 10106]6,
0}36 ]0% 00008 180৮5 ৪10৮0 [026 ]0৮615 ৪5€৩0821780০69 13000; 006
৮০]০৮০৭ 166] }১3৯}।1$ ); স. গুণিগণগণনাৰম্ভে ( ৪0 086 ০০10006120610261701
0 €0.002618807 0০% 706110084005 ]07৩615008, ]310008065}18 ) ; বৈ,
‘যুৱাগণে৷’ (০০8০৮ ০% 006 )০৮০00] ); বৃষাগণঃ (06 ৪৮ ০
5}0 ০1625 0 ০0000, খাক্‌ৃ ১।|৮৭৷৪ ); মাৰকতং গণম্‌ ( 086 গতু!ঞ&ঃ5 দে
৪৮0.985, খক্‌ ১৷১৪৷৩ ) বাঁ মৰুদ্‌গণাঃ ( খক্‌ ১৷২৩/৮ ) । গণ প্ৰত্যয় বঙ্গালী
বহুবচনৰ বিশেষত্ব । সকল শব্দ ম৷. প্রাকৃতত সঅলে ৱ| সগলে হয়। এই
শব্দৰ কোনে! পৰিবৰ্তন নোহোৱা কৰি আমাৰ ভাষাত চলাৰ পৰা| অনুমান
কৰিব পাৰি যে ই সংস্কৃতৰ পৰা পোনে পোনে আহি অসমীয়া ভাষাত
সোমাইছে। ই আধুনিক হব পায়। আনবিলাক তত্সম শব্দৰে৷ কোনে৷
পৰিবৰ্তন ঘট নাই। ইসৱে৷ আধুনিক ৷ বোধকৰে| অসমীয়| পুৰণি কবিসকলে
সংস্কৃতৰপৰ| পোনে পোনে আনি এই শবৰ্দৰাশিৰ ব্যৱহাৰ কৰিলে আৰু
তেতিয়াৰে পৰ| ইহঁতৰ প্রচলন হল। লোক বা লোগ প্রত্যয় হিন্দীৰ বিশেষত্ব ।

২২৮ ৷ তন্তুৱ চিন ('7'=ণন্‌চাচঞতন ৩:82,8৯8০29 )

সৱ, মান, মখ| জাক, খান, বাহ আদি তম্ভৱ চিন।

(১) সৱঃ সংস্কৃত সৰ্ব্ঃ &}], প্রাকৃতত সৱ্ৱো, সব্ৱ্‌ (হেমচ. ৪৷৩৬৬,
৪২২ ) আৰু হিন্দী আৰু অসমীয়াত সৱ, বঙ্লালীত সব হুয়। সৱ শব্দ মৈখিলী
বহুবচনৰ বিশেষত্বস । ই আসামতে| বহু পুৰণি কালৰ পৰ৷ বহুৰচনৰ প্রত্যয়
ৰূপে চলিছে। বযেনে, ‘'কতোসৱে ধ্যান কৰি এয়ি আত্মাক দেহতে দেখে;
কতোসৱে প্রকৃতি-পুৰুষ বিবেকে স্মন্ধ আত্মাক বিচাৰ কৰে; অপৰসৱে অষ্টাঙ্গ

১ ৩5০০ }ত]1পচ'ন চি ][চ0} ম্ৰেঞজাযাচেই, 8 1868;

বচন ১২৯

বোগৰ বলে মনতে জানে; অন্তযসৱে কৰ্মযষোগে দেখিতে যত্র কৰে|, ভট্টদেৱ
‘ৰকত্সসম দ্বাৰাসৱ আছে।’, শঙ্কৰ। ‘গোধুলি গোধনসৱ কৰি এক ঠাই ৷’,
শঙ্কৰ ।

(২) মান: জন বিম্‌চৰ মতে মান প্রত্যয় সংস্কৃত মান = পৰিমাণ
(10685006৩ ) ৰ পৰ| আহিছে) । ডাক্তৰ হন্‌লিয়ে এই মত স্বীকাৰ নকৰেৎ ৷
তেওঁৰ মতে সংস্কৃত মানৱ-ৰ পৰ! হিন্দী মনই ( 10812) আৰু উড়িয়া (আৰু
অসমীয়া ) মান শৰে আহিছে আৰু বহুবচনৰ চিনৰূপে ব্যৱসহ্নত হৈছে। মান
শব্দ উড়িয়া বহুবচনৰ বিশেষত্ব । ই বৰ্তমান অসমীয়াত কদাচিত হে ব্যৱহৃত
হয়। অসমীয়াত ই সাধাৰণতঃ তুই ৰকম অর্থ প্রকাশ কৰে। এক অর্থত ই
মাত্ৰ (৮৮ 0০ 0806 1856) অৰ্থাৎ কাত্প্ন্া বুজায়। যেনে,

‘ন শৱদক উচ্চৰন্তে বাম ৰাম বাম ৰাম ৰাম

মুখ হস্তে বাজ হুয়৷ পলায় পাপমানে’। মা. দে.।

‘পুণ্যমানে হোলস্ত অভ্যস্তৰ’। মা. দে.

‘সৱে চতুতুঞ্জ পুৰুষমানে’। শঙ্কৰ।

‘নগৰৰ লোকমানে পলাইল| সকল’। হে. স.

যতেক সুন্দৰী পদ্মিনীমানে’। শঙ্কৰ।
তদ্ধিত ৱত, প্ৰত্যয়াত্ত ইয়ান্‌, তাৱান্‌, যাৱান্‌ ইত্যাদি শব্দৰ (বা মন্ত,
প্রত্যয়াসন্ত তেনে শৰ্মাৰ ) বিকৃতি। এইদৰে ‘মান’ৰ যোগত কিছুমান শব্দ
বহুবচনাস্ত হয়। এই বস্তু, প্রত্যয়ে অসমীয়া ‘মান’ৰ মূল যেন লাগে। পুৰণি
অসমীয়া ‘মান’ৰ মূল জন বিম্‌চৰ ‘পৰিমাণে’ই ঠিক যেন লাগে।

(৩) মথ| ব| মাখ| ঃ ই সংস্কৃত মঙ্ষ্য (৪ 0001800006 00 ০০016০000%9 ),
প্র৷, ‘মক্‌খা’ৰ পৰ| ওলাইছে। বৈদিক মখস (৪]] ) ৰ পৰ৷ ওলোৱাও অসন্তৰ
নহয় (৮, সন্মমখসংস&]} }300268 0৮0 })00065 0 &]]}, থাক ১১৮৯ ) |

(৪) জাক £ সমৱতঃ স. জালকম্‌-( 0]00006 জ্রে 16080 )ৰ
পৰ৷ আহিছে।

৫) খান; স, খণ্ডম্‌ (৪ ো৷োটচে০েওঁ০, 8&৪52100019860, 8০৮0) );

১ }3698065’ 09% ঢোহাযে, }। {১ 299,
২ চাগেয়6 : 0৬%, 678.201, $ 8646.
$৭

'$৩০ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

বেনে--তকখণ্ডস্ত ( কাদম্বৰী ২৩ ), ইয়াৰ মূল প্রাকৃতত ই খম্ডং হয় আৰু
তাৰ পৰ| অসমীয়াত খান হৈছে।
(৬) বাহ £ স. নিৱহঃ ( 0010.006, 6980) ) শব্দৰ পৰ৷ আহিছে।

২২৯ ৷ দেশঞ্জ চিন (129658}3 500007980005 )

গিলা|, বিলাক আৰু বোৰ দেশজ প্রত্যয়।

(১) গিল৷ ;ঃ এই চিন সংস্কৃত কুলং-ৰ পৰ৷ ওলোৱ| নাই। ইয়াৰ মূল
আ্রবিভ়ী ক্লীবলিঙ্গৰ বহুবচনৰ প্রত্যয় গল*’। এই প্ৰত্যয় ( 960. }21018]
গচ 23] ) তামিলত গল, কল, কানাৰীত গলু আৰু তেলুগুত লু, গুলু
হয়। যেনে, তা. কুলম্‌-গল, তেলেগু-_কুলম্‌-গুলু (গৈ৷}) । এই গুলু বা:
গলৰ পৰ৷ বঙ্গালী গুল৷, গুলি আৰু অসমীয়| গিল৷ প্রত্যয় ওলাইছে। গিল৷
প্রত্যয় পুৰণি অসমীয়াত গুল৷ আছিল। বেনে,

যিতে| খলগুল| দিয়া আছে বিপ্ৰলোক ৷

সৱে বণ্ট৷ হুই যদি তাক বুজিয়োক ॥

বিব| খলগুল৷ দিয়৷ ব্ৰাহ্মণে আছয়।

সৱে সত্য হুই অল্লে৷ কৰাইবে পাৰয় ।৷ দৈত্যাৰি
গিল| প্রত্যয় নামনি আসামত বহুলৰূপে চলে। ডাক্তৰ ষধিঁভেনছনে
( 56%৮60500, ) দ্ৰাবিড়ী ‘গল’ৰ মূল সংস্কৃত সকল ( আৰু তাৰ পব৷ ওলোৱা
তামিল--সগল ) বুলি ভাবে। কিন্তু 12%. ৫8৯1৭৮০]] এ এই মত স্বীকাৰ
নকৰে । তেওঁৰ মতে গল (১৪]]) শৰ্দ দ্ৰাবিড়ী ৷

(২) বিলাক £ঃ এই প্রত্যয় সংস্কৃতৰ পৰ৷ ওলোৱ৷ নাই। ইয়াৰ অনুৰূপ

সংস্কৃত ‘বিলোক্‌’ শব্ব এটা ধাতু আৰু তাৰ অৰ্থ দেখ৷ (10 9৬6০) । এতেকে
এই অৰ্থৰ ‘বিলোক’ শব্দ ব্বৰ-বিকৃতিব নিয়মে ‘বিলাক’ হৈছে বুলি ধৰিলেও
ই বহুবচনৰ প্ৰত্যয় স্বৰূপে ব্যৱহৃত হব পাৰে বুলি ভাব যুক্তিবিৰুদ্ধ। বিলাক
প্রত্যয় ইচলামিক বলীক (৪]]) শৰ্মৰ পৰ| নামিছে বুলি.ধৰাও অনুচিত ।
তেনে কৰাৰ প্রধান আপত্তি এই যে উত্তৰ ভাৰতত আসামতকৈ ইচলামৰ
প্রভাৱ বেচি বিলস্তৃত হৈছিল। অথচ ভাৰতৰ আন কোনে ভাষাতে এই শব্দ

১ 5=৩০-_])%., = জ্োওছত]’5 গগ্ৰেযঙ]৮ত যোজা? ০0; 0]36 [213.৮10120
1/3৯1'603866০৪, 81879, €৭,, 2, 994

৫১%)

ভধত জো [ইক নহয়| পংজ্ৰুষ "বনমাল গ্াল্মি১ ৰ

গঞা) ন নাম" শৰ - লাঠি} গংস্তৃং ৃসকি,

এচী” বককিখা আৰুংাৰ =" ‘দেখা (৮ ১০১ | এতেক

চা ৭ বদ, স্বৰবিইজিৰি নিম বিজিঞন)

হনদেওড = ৰহুবচনমৰ [চন শূষ্ধপে ব্যৱস্থাত ন

সলিছিম | নিমালী শন্ম পৰো 40) আৰু দিমি

বিষা- ফু (2০%) ৰ’ পৰা আহিছ এনি অনুজান হট)

যি, (স্ঃ) মিঁচঙ্না ভাষাই এহুবচনক্ৰফ্য৮ গন" |
8 &%সি২ | উভয় দৈ =এাদে পৰিণস্ৰৰ সাকঁটাএ গা)

নাগেপলহৈ পৰিজন স্মি ওচৰক পোৰ ঠ৮ আগসীৰ পতি৷ গাটি
বি বি শনি ডি কিদালৰন ই বনীঠ শন্ম এমন
মিচয়)-ভাছাত চৰ্ম '৮দিনৈও
৩৮ ঠাৱ নেৰ ৰিডে প্ৰান ভাৱিতা্ দিনো বুকিসুলজ
সয়ম১ ইই্চৰ দেজ” োভেঙড সনত ঠৰিচাপননী গা } বশ ঠৰ
এলুণ্ন লেকবৰ গন"২াচ তে থঠ দুট ১৮ পলাদিনমৰ দমি
পূৃথেম৷ পঠা এছৰ পমি প্ৰীঠি শন্গি ]নিহৈদ =তিসত চান্ত

বচন ১৩১

সোষোৱা| আৰু ৰক্ষিত হোৱা কথাটে| অসম্ভৱ বেন লাগে। উচ ‘বিলকুল’
আৰু গাৰে| ( বিশেষণ ) ‘ফিলাক’ ( =&]] ) শবৰ্দবৰ পৰাও বিলাক শৰ
ওলোৱ| নাই যেন লাগে; কিয়নে৷ ‘বিলকুল’ আৰু ‘ফিলাক’ শব্দ আন শৰৰ
পূৰ্বত থাকি পৰবৰ্তা শব্দৰ বাচ্য মাত্ৰকে বুজায়, কিন্তু অসমীয়া বিলাক-প্রত্যয়
হুলে শব্দৰ পাচত বহিহে তজ্জাতীয়ক বুজায়। গতিকে উক্ত হুই শৰ্দৰ
লগত ইয়াৰ প্রভেদ আছে। বিলাক শব্দ মিচমী--‘কা-ফ্লাক’ ( =৪এ]] )
শব্বৰ পৰ| ওলোৱাটোৱে বেছি সম্ভৱ। কা ্লাক্‌ (মিজু) মিচমী ভাষাৰ
বহুবচনৰ প্রত্যয় ব| চিন’। এনে অনুমান কৰিব পাৰি যে গাৰে| ‘ফিলাক’
আৰু মিচমী ‘কা ফ্লাক’ একে শৰা। গাৰে| আৰু মিচমী উভয়ে তিববতীয়া
জাতি আৰু আদিতে উভয়ৰ ভাষ৷ একে আছিল বুলি ধৰাত একো বাধা
নাই। এতেকে গাৰে| ‘ফিলাক’ আৰু মিচমী ‘কা ফ্লাক’ অসমীয়া বিলাক
প্রত্যয়ৰ মূল বুলি ভাবিব পাৰি।

(৩) বোৰ ঃ কোনে| কোনোৱে এই প্রত্যয় সংস্কৃত ‘ভৃৰি’ৰ বিকৃতি
বুলি ভাবে। কিন্তু এই অন্থুমান ঠিক নহয়। ভূৰি আৰু পুৰু বা পুৰ
( =৪]]) বৈদিক যুগতে সংজ্ঞা শব্দবৰপে ব্যৱহৃত হৈছিল সঁচা; কিন্তু
বহুবচনৰ প্রত্যয়ৰূপে কেতিয়াও তাৰ ব্যৱহাৰ হোৱা নাছিল। যেনে, বৈদিক
পুৰূপাং ৱিশং ( }০৪ ০ 5০৮}০০০ ); পুৰুৱস্থ (}}0106 0 ৪]] ); পুৰুহুত
( 10৮০৬] ৮৮ ৪]] ); কৃতঃ পুৰ: (19385 ৪]] ); পুৰুষ্ট'ত ( ৮0815693 ৮
৪]] ) ; পুৰুপ্ৰিয় (৭০৪৮ 10 3]]); পূৰৱঃ সচন্তে (0৩০০6 ৪61৮০) ; পুৰুনীথে
( ০৪09108 18000100006 ) ; ভূৰি গাৱঃ ( 00809 ০৪৮06 ); তৃৰয়ঃ ক্ৰেতৱঃ
( 0808৮ 3০ম০০5 ) ; ভূৰেৰীশানঃ (1009, 0 00]00096 ) । সংস্কৃত আৰু
বৈদিকত তৃৰি শব্দ আন শৰৰ আগত বিশেষণ স্বৰূপে ব্যৱহৃত হৈ বহুতক
বুজায়। সংস্কৃতৰে গণ, নিকৰ, সমূহ প্ৰভৃতি শৰ৷ হলে বিশেষ্কযৰূপে শব্দৰ
পাচত বহি পূৰ্ববৰ্তী শৰক বহুবচন-বাচ্য কৰে। তূৰি শব্দৰ পৰা বোৰ হোৱা
হলে ই শব্দৰ পাচত বহি বহুবোধক নহল হয়। আমি অনুমান কৰিছে|
তূৰি শৰৰ পৰ৷ বোৰ ওলোৱা নাই। পুৰণি অসমীয়াতে| ইয়াৰ সমূলি
প্রচলন নাছিল।

আমাৰ মতে বোৰ শব্দ কছাৰী ফুৰ প্রত্যয়ৰ পৰা| ওলাইছে। ফুৰ শৰ্মটো

১ 566 ফল ৩৩০%০’৩০ ]41'60150০ 50৮69) ০4 11015, ৬০1. ][], }298£70 ].,

১৩২ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতৰ্ব

কছাৰী ভাষাৰ বহুবচনৰ প্রত্যয় ( ৪0.মি% )) । যেনে, ক, দলং ( ৮৭৪8০);
দলংফুৰ ( ৮:10965 )। কছাৰী ফুৰ অসমীয়া বোৰৰ পৰ৷ ওলাইছে বুলি
ভাবিবব কোনো কাৰণ নাই। বুৰঞ্জীৰ পব| জন| যায় যে কছাৰীসকল পূৱ
আসামৰ অতি আদিম জাতি। তেওঁলোক তিববতীয়া জাতি আৰু তিববতৰ
ফালব পৰ| আসামলৈ নামি আহিছে বুলি জাতিতৰ্ববিদ্‌ পণ্ডিতসকলে সিদ্ধান্ত
কৰিছেং। কিন্তু এই উপনিবেশ ইতিহাসৰ কালৰো আগৰ হব পায়ত।
কছাৰীসকলে আগেয়ে ফুৰ ব্যৱহাৰ নকৰি আন কিব প্ৰত্যয় বহুবচন বুজাবৰ
কাৰণে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বা তেওঁলোকে আগেয়ে বহুবচনৰ ভাব প্রকাশ
কৰিব নাজানিছিল, এনেও ভাবিব নোৱাৰি, কিয়নো কছাৰী সভ্যতাৰ বহুত
প্রমাণ আসামত বিদভমান। আদিতে কছাৰীসকলে এই ফুৰ প্ৰত্যয় অসমীয়াৰ
পৰ| ধাৰ কৰি নিয়াও সম্ভৱপৰ নাছিল, কিয়নে৷ এই শব্দ বা বোৰ অসমীয়৷
ভাষাত আগে নাছিল। এইবিলাক কাৰণৰ পৰা| এনে অনুমান হয় যে ফুৰ
শব্দ কছাৰী জাতিৰ স্বকীয় কথা| আৰু তাৰে পৰ! অসমীয়| ‘বোৰ’ প্রত্যয়
ওলাইছে। খাছিয়৷ ভোৰ (০006 ০0% ৪& 10:0100006 ) শবোও কেতিয়াবা
বহুবচনৰ অর্থ প্রকাশ কৰে। যেনে, পাইদ্‌ (শু০ত০৭) ; পাইদ্ভুৰ (০০0000013
121.080} }>০60])2]6 ) । এই খাছিয়া ভোৰ ব৷ ভুৰ আৰু কছাৰী ফুৰ সম্ভৱতঃ
একে শব্দ। অসমীয়৷ গাৱলীয়া মানুহেও কেতিয়াবা বোৰ নুবুলি ভোৰ
বোলে। এই কথ| পাহৰিব নালাগে যে কছাবীসকলে৷ অসমীয়া মানুহ আৰু
তেওঁলোকক আসামৰ য’তে ত’তে পোৱ৷ যায়। এতেকে ভাবিব পাৰি যে
অসমীয়| বোৰ প্ৰত্যয় কছাৰী ফুৰৰ হে বিকৃতি।

তৈর্যক চিন (01996 6002 518০029) £ প্রাকৃতিক বৰ্তমান ভাষাসৱত
শব্দৰ তিধঁক আকৃতি ( 90]}]ণ06 10100) ব। বচন (যেনে, হিন্দী
‘ঘোড়েক’ এই শব্াত ঘোড়েব একাব, অসমীয়া ‘আমালোক’ এই শব্দত
আমিৰ ঠাইত আম|৷ ), সংস্কৃত আৰু প্ৰাকৃত ভাষাৰ সম্বন্ধ পদব (ব৷ যষ্ট

১ ১566 0; 000006 ম্লোবত্ে১৪৮ ০{ (006 708০0}28171 ].311609886, 12% }(6ছ,
[!, 5. ]}10016.

২ ৬566 ]231000)5 }>/'0}10)০1068%/ ০1 36068], }[), 74-89.

৩ ১566 ][;/৮ 0০1, ৮৮৪৯%৭০]])'5 &/)10018009198%) 10 ],৯১.5.]},, ৮০1, ].401[),

[১৮% []],

817

বচন ১৩৩

‘বিভক্তিৰ ) লগত মিলে, অৰ্থাৎ প্রাকৃতিক ভাষাৰ তিৰ্যক বচনৰ চিন সমস্কৃত

আৰু প্ৰাকৃত ভাষাৰ যষ্ঠী বিভক্তিৰ চিন মাত্রৰ। ব্বৰ-বিকৃতিৰ নিয়মে বৰ্তমান
প্রাকৃতিক ভাষাৰ তিৰ্যক-বচনৰ প্রত্যয় সংস্কৃত আৰু প্রাকৃতৰ সম্বন্ধ পদৰ চিনৰ
পব| নমাই আনিব পাৰি ($ ২৪১ )। আমি পাচত দেখুৱাম ($ $ ২৬৭-২৭৬ )
যে উক্ত ভাষাবিলাকৰ বিভক্তি বা বিভক্তিৰ চিহলুৰাশি ( ০৪১০-৯৫০৪ )
বাস্তৱিকে সংজ্ঞা-শব্দ আৰু সিবিলাকক সম্বন্ধ-পদৰ শেষত যোগ কৰা হয়।
ইয়াতে কৈ থোৱ| উচিত যে সংস্কৃতৰ সাতোট| বিভক্তিৰ ভিতৰত প্রাকৃতত
প্রথমে ৪থী বিভক্তি তেনেই লোপ হল আৰু তাৰ ঠাই ষষ্ঠী বিভক্তিয়ে
অধিকাৰ কৰিলে১)। তাৰ পৰবৰ্তা কালত প্রাকৃতত আন আন বিভক্তিও
লোপ হল, কেৱল প্রথম| আৰু ষষ্ঠী (কৰ্তা আৰু সম্বন্ধ পদব চিন ) পৃথক হৈ
থাকিলং । এই কৰ্তা আৰু সম্বন্ধপদৰ প্রথমটে। সৰল আকৃতি (01606 10100)
আৰু দ্বিতীয়টো তিধক আকৃতি ( ০৮]1006 10100) । শেধৰ কালত প্ৰাকৃতৰ
এই সকলোকে একাকাৰ বক'ৰব খোজা নিয়মে অপভ্ৰংশ আৰু আন প্ৰাকৃতত
আকু বৰ্তমান প্রাকৃতিক ভাষাসৱত সাতোটা বিভক্তিকে এটাত পৰিণত কৰিব
ধৰিছিল অৰ্থাৎ ষষ্ঠী বিভক্তিৰ দ্বাৰ সকলে| বিভক্তিৰ কাম চলোৱ| হৈছিল। যেনে,
১ম|
(১) ‘গশুজনে কৃথু ভিচচনুকম্পকে শামিএ পিডঙ্‌ডণকে ৱি শোহদে।
পিশুণে উণ দৱ ৱগৱ ৱিদ্ে দুৰুলে কৃথু পলিণামদানুণে ৷৷’
মৃচ্ছক, ৩|'
( স্বুজনঃ খলু ভৃত্যানুকম্পকঃ স্বামী নিদ্ধনকোহপি শোভতে।
পিণ্ডনঃ পুনদ্ৰ ধ্যগৱিতে| দুষ্কৰঃ খলু পৰিণামদাকণঃ ৷৷ )

১ “চতুৰ্থ্যাঃ যা" । হেমচ, ৩১৩১; কাত্য|, €!১*৭
যথা, প্র৷, ণমে| দেৱহু=স, নমে| দেৱায়।
প্রা- সখি গোবম্‌হণাণং চ ণমে| হুৰিহুৰাণং চ।
= স.--ব্ৃদ্তি গোৱ্ৰাহ্মণানাং চ নমে| হৰিহৰদ্বোঃ।
২ “কচিদ্‌ দ্বিতীয়াদে:* | হেমচ,. ৩৷১৩৪
( দ্বিতীয়াদীনাং ৱিভতক্ীনাং স্থানে ব্ী তৱ্ততি ৰুচিৎ )।
যেনে, সীম্াধৰস্দ ৱম্‌দ্বে = স.-_-সীমাধৰং ৱন্দে।
ধনস্স লঙ্ধে৷ =স, ধনেন লঙ্ধঃ। চিৰস্স মূৰ্ধ৷ =. চিৰেণ মুক্ব|।
চোৰস্‌ম বিহুই = ন. চোৰাৎ বিতেতি।
পিট্‌ঠিএ কেমভাৰে| =্স, পৃষ্ঠে কেশতাৰঃ।

১৩৪ অসমীয়| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব
(২) ‘কথম্‌ চঢৰ্কিদে তুৱালে ৰুক্‌খবাড়িআঞ ৷’ . মৃচ্ছ, ৪অ.
( কথম্‌ আচ্ছাদিতং দ্বাবং ৱক্ষৱাটিকায়াঃ। )

(৩) ‘কে শে গবদাসীএ পুতল্তে!? শূলে ৱিন্কম্তে? পাণ্ডৱে
শেদকেহ ? পুত্তে লধাএ? লৱণে ? ইন্দপুত্তে ? মৃচ্ছক, ১অ.
(কঃ স গৰ্ভদাস্থাঃ পুত্ৰঃ ? শূৰে৷ ৱিক্ৰান্তঃ ? পাণ্ুৱঃ শ্বেতকেতুঃ ?
পুত্ৰে৷ ৰাধায়াঃ: ? বাৱণঃ ? ইন্দরপুত্ৰঃ ? )

২্র৷ ?

(১) “‘তিস্‌স| মুহুস্স ভৰ্ন্গে? হেমচ. ৩৷১৩৪

( তস্থা মুখং স্মবামঃ। )
৩য় ১
(১) “তস্স তুএ মদগণিঅ| দাদৱ ৱা | মৃচ্ছক, ৪অ.
( তস্থা ত্বয়া মদনিকা দাতৰৱ্য৷ ৷ )

(২) ‘্ণিদং অ তভাএ।’ মৃচ্ছক, ৪অ. ( ভণিতঞ্চ তয়| ৷)
৩) ‘এণতডত়িআএ খঙনঙ্ধীএ ৭ তএ অহছহে ভণিদে|৷ ৷’ মৃচ্ছক. ৫অ,
( এতাৱত্য। খন্ধ্যা ন তয়| অহং ভণিতঃ। )

(৪) ‘অন্ধজালপুলিদাএ উপ পাশিআঞএ স্বৱহ্ম্‌ ৷’ মৃচ্ছক. ৫.

( অন্ধকাৰপূৰিতয়| পুননাসিকয়| স্মুৱ্যক্তম্‌। )
(৫) ‘মএ ৱগ্ৰরিদ।। কপূৰ্বম, ২অ.। (ময়৷ ৱণিত| ৷)
৪ৰী:ঃ
(১) ‘সোখি ভোদিএ।’ মৃচ্ছক, ৩অ..। (স্বপ্তি ভৱত্যৈ।)
(২) ‘অজ্জআএ তুহু আগমণম্‌ নিৱেদেগি ৷’ মৃচ্ছক, ৪অ.
(আধায়ৈ তৱাগমনং নিৱেদয়ামি । )

(৩) ‘ৱহিপিআএ অজ্জাধুদাএ গডদুঅ সমনগপ্োোহি ? মৃচ্ছক, ৬অ-.
( ভগিন্যৈ আধৰ্যাধুতায়ৈ গত্বা সমপয়ি ৷ )

৫মৌ:

(১) ‘তুমং মঙ্গ চেড়ে ভৱিঅ কশশ ভাআশি ৷’ মৃচ্ছক, ৮অ.
(স্বম্‌ মম চেটে। ভূত্ব৷ কস্মাৎ বিভেষি ৷)

বচন ১৩৫

(২) ‘ইঅৰাইঁ জাণ লহুঅক্থৰাই পায়ংতি মেন্ল সহিআণ ।’

-হেমচ. ৩।১৩৪
( ইতৰাণি যেভ্যে| লঘক্ষবাণি পদান্তেন সহিতেভ্যঃ। )

(১) "দাসীএ ধীএ।’ কপূ'বম, ১অ. ৷ ( দাস্যাঃ পুত্ৰি। )
(২) ‘উৱৰিট্্‌ঠিভথনপত্তাৰপীড়িঅং চৰণপঙ্কজঙুজং সে।’
--কপূৰম, ২অ, ৷
( উপব্স্থিতস্তনপ্রাগ্ভাবপীড়িতং চৰণপঙ্কজযুগং তষ্যাঃ। )
(৩) ‘সে অপৱিত্তডভাইনীএ পোটৱিত্বাৰে৷ ৷’ মৃচ্ছক, ৪অ.
( তস্তা৷ অপৱিত্ৰডাকিন্যা উদবৱিস্তাৰঃ । )
(৪) ‘কেত্তিয়ং তাএ ৰজঅপাৱলীএ মুক্লম্‌ ।’ মৃচ্ছক, ৫অ,
( কিয়ত্তস্তাঃ বত্মাৱল্যা মূল্যম্‌।)
(৫) ‘দহিচ্ছলপলিলুদ্ধাএ মজ্জালীঅএ শনপলিৱন্তে হোদি ।’
মুচ্ছক, ১অ. |
( দধিসবপবিলুক্ধায়াঃ মাৰ্জাবিকায়াঃ স্বৰপৰিৱৰ্তঃ ভৱতি । )
(৬) ‘কাহ ৭ হোই চলাচলে ধণে ।’ মৃচ্ছক, ২অ,
( কস্থা ন ভৱতি চলাচলং ধনম্‌। )
৭মী:ঃ
(৭) ‘উজ্জইণীএ চোৰ্েৱি ণখি। মৃচ্ছক. ৩অ,
( উজ্জয়িন্তাং চৌৰোহইপি নাস্তি ।)
(২) ‘পোক্‌খলিণীএ পক্থালিঅ ।’-- মৃচ্ছক, ৮অ.
( পুষ্কৰিণ্যাং প্রক্ষাল/;।)
৩) ‘এছম্‌ অধিঅলণিঅং দুলে ফেলিঅ এখ অ্রন্‌ৃ অধিঅঙ্গশিঅং
ঠাৱইস্সম্‌ ’---মৃচ্ছক, >৯অ.
( এতমধিকৰণিকং দূৰীকৃত্য অত্ৰ অন্যমধিকৰণিকং স্থাপয়িষ্যামি।)
ইয়াব পৰা| দেখা যায় যে কৰ্তাকাৰকত তিৰ্যক-বিভক্তিৰ চিন যোগ কৰিয়ে
শেষৰ কালত সকলে| বিভক্তিৰ কাম চলোৱ৷ হৈছিল। এই একাকাৰ কৰিব

১৩৬ অসমীয়া| ব্যাকৰ্ণ আৰু ভাষাতত্ব

খোজ| বিভক্তিৰ আকৃতি আৰু তিৰ্ষক একবচনৰ চিন আমি পিচত দেখুৱাম
($8$২৪%০)। ইয়াত কেৱল এই কথ| মনত ৰবাখিলেই হব যে যষ্টীৰ
একবচনেই তিৰ্যক আকৃতি--একবচন বা বহুবচন, আৰু তাৰ সাধাৰণ
আকৃতি ‘এ’।

২৩১ ৷ হনু’ঃ সংস্কৃতৰ ৬ষ্টাৰ একবচনৰ ঙস্‌ (স্য) আৰু বহুবচনৰ আম্‌
(নাম্‌ ) প্রাকৃতত যথাক্ৰমে ‘সৃস’ আৰু ণঃ হয় ( হেমচ- ৩৬,১৭ )। মাগধী
প্রাকৃতত তাৰ বাহিবে তকবচনত আহ আকু বহুবচনত ‘আহঁ’ হয় ( হেমচ,
৪৷২৯৯ আৰু ৪৷৩%৭*৭ )১ । ইয়াৰ পৰ৷ অপভ্ৰংশ প্রাকৃতৰ একবচনত স্বু, হে৷
বা সৃম্মু আৰু বহুবচনত হৃম্‌ ব| হুম্‌ ইয়ং । অপত্ৰংশত ৫মী আৰু ৬ষ্ঠী বিভক্তিৰ

১ “অৱৰ্ণাথ| ঙ৬সে| ডাহ:।* হেমচ. ৪৷২৯৯
“আমে| ডাই ৱা ॥* হেমষচ, ৪৷৩০*।
যেনে, স: মদৃশস্তম্মা. প্র' দঁদিশাহ।
স. ভগদত্তশোণিতস্তয কুত্ভ:==মা. প্রলা.--
ভগদত্তশোণিদাহ কুম্ভে ।
স. অকাৰ্ধযত্য গন্ধোহপি নাস্তি
== অ্‌কাজ্জাহ গন্ধে ৱি নখি।, মৃচ্ছক, ৮অ.
ল্‌. তত্তয দৰিত্রৰচাকদত্তক্তাস্ৰক্ত!
স=তাহ দণলিদ্দচচাৰদত্তাহ অম্নৰত্ত।। মৃচ্ছক. ১ অ.
স.--স্বগণানাং মুখংস্=মা, প্র৷---শয়ণাই মূহুম্‌।
স---তাপাম্‌ =ষ৷. প্র৷---তাই।
স.--সৰিতাম্‌স্মা|. প্র৷---সৰ্তাই।
স:-_কৰ্মণামূম্*ম|. প্র৷. কশ্মাই।
ইত্যাদি।
২ *“৬সঃ স্ৃছুস্স্থৱ:"। হেমচ, ৪।৩৬৮ ৷ ( অপন্ৰংশে অকাৰাৎ পৰস্ত ৬সঃ স্থানে
স্থূ, হু, স্‌হৃ ইতি ভ্ৰহ্ন আদেশ! তৱস্তি )। যেনে, স.--ছুৰ্লতস্তম্=অপত্ৰংশ--দুল্লহহো ; স.
বালায়| : =অপভ্ৰ, বালহে ; স.--পৰস্ত==অপন্ৰ, পৰসূস্থ ; স. তপ্ত=অপত্ৰ, তহু।

“আমে| হম্‌”। হেমচ. ৪৩৬৩৯ ৷ ( অপভ্ৰংশেংকাৰাৎ পৰকস্তামে| হম্‌ ইত্যাদেশে!৷
ভৱতি। )।

“হুম্‌ চেছুন্তাম্‌"। হেমচ. 9|৩৪*০ ৷ ( অপভ্ৰংশে ইকাৰোকাৰাত্যাং পৰস্কাষে| হুম্‌
হুষ্‌ চাৰদ্বেশে৷ তৱত: ৷ )।
যেনে, স. তৃণানাম্‌= অপত্ৰ, তনহুম্‌; স, ভকণাম্‌-- তৰুহুম্‌।

বচন ১৩৭

আকৃতি বহুবচনত একে অর্থাৎ ইম্‌’। একবচনৰ কথাও ঠিক তেনে অৰ্থাৎ
উভয়ৰ বিভক্তি হে২ং। হছুম্‌ বিভক্তি অপত্ৰংশত সপ্তমীৰ বহুবচনতে| ব্যৱহৃত
হোৱা দেখ৷ যায়ং। হিম্‌ অপদ্ৰংশ প্রাকৃতৰ ৩য়| আৰু ণমীৰ বহুবচনৰ
বিভক্তি৪ৎ । ই ৬ষ্টাৰ বহুবচনতে৷| ব্যৱহৃত হয়ণ। ইয়াৰ পৰ| হম্‌, হিম্‌ আৰু
হুম্‌ অপভ্ৰংশ প্ৰাকৃততে গয়া, ৪ধী, ৫মী, ৬ষ্ঠা আৰু ৭মীৰ বহুবচনত ব্যৱহৃত
হৈছিল বুলি ধৰিব পাৰি। কেৱল বহুবচনত হে এনে একাকাৰ হৈছিল এনে
নহয়, একবচনতে| হৈছিল। ডাক্তাৰ হৰ্ণলিয়ে প্রমাণ কৰিছে যে ৬ষ্ঠীৰ
একবচনৰ চিন বা তিৰ্ধযক আকৃতি অপদ্ৰংশ প্রাকৃতত একবচন বা বহুবচনৰূপে
চলিছিল৬ ৷ এতেকে আমি ধৰিব পাৰে৷ যে প্রথমতঃ হুম্‌টো৷ বহুবচনৰ

১ “ত্যসো হুম্‌”। হেমচ. ৪|৩৩৭। অপম্ৰংশেহকাৰাৎ পৰস্য ভ্যসঃ পঞ্চমী-
বহুবচনস্ত হুম্‌ ইতি আদেশঃ ভৱতি ।)। যেনে, স:. গিৰিশিঙ্গেভ্যঃ-== অপত্ৰ. গিৰিসিম্‌গনুম্‌ ।

২ (কে) “ডসিভ্যস্ভীনাম্‌ হেহুম্‌হয়:”। হেমচ. ৪8৷৩৪১ । ( অপন্ৰংশে ইছনস্ত্যাং
পৰেষাম্‌ ঙসি ভ্যস্‌ ঙি ইতোতেষাং যথাসংখ্যং হে হুম্‌ হি এতে ত্ৰয় আদেশা ভতৱস্তি। )।
যেনে, স. গিৰেঃ = অপভ্ৰ, গিৰিহে; স. তৰোঃ= অপত্ৰ, তৰকুহে; স. তৰুভ্যঃ ৱৰূলম্‌ =
অপন্রৰ, তৰুহুম্‌ ৱঙলু; স. কলৌ = অপত্ৰ, কলিহি।

(খ) “তস্ডজ্ত্যোৰ্হে” । হেমষচ. ৪৷|৩৫৭। (অপত্ৰংশে দস্তিয়াং ৱৰ্তমানান্নায়ঃ
পৰয়োঙস্‌ ৬ণপি ইতোতয্বোৰ্হে ইত্যাদেশেো| ভৱতি।)। যেনে, স. তঙ্গা ধন্তায়া: =অপজ্ৰ,
তহে ধনহে; স, বাণায়াঃ = অপন্ৰ, বালহে।

৩ কে) “প্ৰায়োহধিকাৰাৎ কচিৎ স্থপোংপি হুম্‌”। হেমচ. 81৩৪০ | যেনে, স.
অহং কিং ন যুক্তং দ্বয়োৰ্দবিশোঃ খণ্ডে দে কৃত্বা =্অপব্ৰ.--ইউম্‌ কি ৭ ভ্বুন্তবট দুহুম্‌
দিশিহিষ্‌ খংডই দোগি কৰেৱি।

(খ) “হুংহুং ত্যস:* ইতি মার্কগ্ডেয্ন। (তভ্যসো| হুংহুমোৌ প্তাযতাম্‌)। যেনে, প্র'.
কক্‌খহং পডিদে! = স. বৃক্ষেভ্যয৷ পতিতঃ; পৰহুং চণিছু-=-স পৰেত্যঃ চলিত: । বাহুল্যাৎ
কক্খহিততে|, পৰেস্থংতো ৷ “স্নপো ৱা”। “আমে ৱা”। যেনে, বস্তণহা বসন্ধণহুং = স.
ব্ৰাহ্মধানাম্‌ ইতি মাৰ্কপ্তেয়ঃ ৷ ৰ

৪ “ভ্স্হিপোহিম্‌”। হেমচ, ৪৷৩৪৭। যেনে, স. গুণৈঃ = অপত্ৰ, গুণহিম্‌; স.
ষাৰ্গেযু-অপন্ৰ মগ্‌গহিম্‌ ।

€ []]০0016 : ৫০000. ময্ল3100009%4, 8 8614.

৬ এ!ঠ/2', 8 869.

তলত তেওঁৰ উদ্ধৃত মাৰ্কপ্ডেপ্নৰ প্ৰাকৃতসৰ্বস্বৰ সুত্ৰৰ বাদেও হেমচন্দ্ৰৰ মত দিলে| :--

(কে) “উৎ্্বমোঃ ৷৷ স্বমোকত স্থাৎ ৷ চন্দু। ৰাউ। অগগিউ। মহুউ ৷”

৩৮

১৩৮ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

বিভক্তিৰপে অপভ্ৰংশ প্রাকৃততে তৃতীয়া, চতুৰ্থী, পঞ্চমী, যষ্ঠা আৰু সপ্তমীতে
চলিছিল আকু দত্বিতীয়তঃ ষষ্টাৰ আকৃতি সকলোে| বিভক্তিবে আকৃতি হৈছিল।
অপভ্ৰংশৰ এই একাকাব কৰিব খোজ| নিয়ম প্রাকৃতিক ভাষাৰাশিত সম্পূৰ্ণৰূপে
ৰক্ষিত হৈছিল আকু সেই সময়তে হুম্‌ বিভক্তিটো ‘হু’ বা ‘'হুন’ত পৰিণত হৈ
অসমীয়া ভাষাত সাধাৰণতঃ সকলে বিভক্তিৰ বহুবচন ৰূপে ব্যৱহৃত হ’ল।
ইয়াৰ চিন তিৰ্ষক একবচনতে৷ অসমীয়াত থাকি গল; যেনে, তোহোঁ৷ ৷

কৰ্তা আৰু কৰ্মকাৰকৰ একবচনত অকাৰাস্ত শৰ্দৰ উত্তৰ ‘উ’ হুয়। যেনে, চন্দ্ৰঃ
ৰাজা, অগ্নিঃ, মধুক: ৷ হেমচন্দ্ৰৰো এই মত--“স্বমোৰশ্যোৎ”। হেমচ. ৪8|৩২১ ৷ যেনে,
অপত্ৰ:--দহমূহে| ভুৱণভয়দ্কক তোসিঅসঙ্কৰ ণিগ্‌গউ ৰহৱৰি চড়িঅউ।

স্=স. দশমূখে| ভুৱনভয়স্কৰপ্তোধিতশঙ্কৰে| ৰথস্কোপৰি আৰূচঢ়ঃ।

(খ) “হোচ্চ । স্বম৷ হেঁ চ সশ্কাৎ। কক্‌খহে|।”

এনে শব্দৰ উত্তৰত কৰ্তা আৰু কৰ্মৰ একবচনত “হো!” ও হয়। যেনে, বৃক্ষত । এই
‘ছে|’ ষষ্ঠীৰ একবচনৰ চিন। হেমচন্দ্ৰৰ মতে! তেনে ;-_"৬ডসঃ হুহোস্‌সৱঃ”। হেমচ.
৩৩৬৮ । যেনে,

অপন্ৰ.--তস্থন হুউম্‌ কপিযুগি তুল্লহহে। ৱণি কিঙ্কজউম্‌ স্তঅণ-সূহ্ন। স.--তক্কাহং
কলিধুগে দুল ভস্য বলিং ক্ৰিয়ে সুজনস্য ।

(গ) “সে পুংহ্ষত ও ৰচিত । সপ্লো” ৷

কৰ্তাকাৰকৰ একবচনত অকাৰাস্ত পুল্লি্গ শব্দৰ উত্তৰত কেতিয়াবা ‘ও’ হয়।
যেনে, সৰ্পঃ। হেমচজ্্ৰৰেো এই মত,---

“সে পুংস্তোদ্‌ ৱা”, হেমচ. ৪।৷৩৩২ । যেনে,

অপত্ৰ.---বৰিসসএণ ৱি জে| মিলই সহি সোক্‌খহং সেো| ঠাউ। স:-বৰ্ধশতেনাপি
যে| মিলতি সখি সৌখ্যানাং স স্থানম্‌ ৷

(ঘ) “জসে| হে চ৷৷ কক্‌খহে। বালাহে ॥”

অকণৰান্ত বা আকাৰাস্ত শব্দৰ পাচত কৰ্তা আৰু কৰ্মৰ বহুবচনত ‘হে’ হয়। যেনে,
বৃক্ষসৱ ; বালাসকল।

ৰাস্তৱিকে এই ‘হে’ বিভক্তি পঞ্চমী আৰু যষ্টী বিভক্তিৰ প্রত্যয়। ‘ডস্ঙক্তোৰ্ছে’।
হেমচ. ৪।৩৫* । যেনে, অপমভ্ৰ, তুচ্ছমজ বাহেমস্স, তুচ্ছমধ্যায়া:।

‘সহ্য়াম ভহে’, হেমচ. 8৷॥৩৫৯ | যেনে, অহে = যনস্ডাঃ; অপত্ৰ, তহে ==স. ততক্তাঃ;
অপজত্ৰ, কহে =স. কক্তাঃ।

ঙে) ‘স্বিয্াম্‌ উচ. চ অশশসোঃ ৷ বালাউ। চকাৰাদ্‌ বালাহে ॥’

অকাৰাতন্ধ বা আকাৰাত্ধ স্তীলিঙ্গ শৰৰ পাচত কৰ্তা আৰু কৰ্মৰ বহুৰচনত উ ৰা হে

বচন ১৩৯

‘তেহে প্রশংসসন্তে৷ পাছে তোহৌকে বা মোকে ৷’ মা. ক.। পুবণি
অসমীয়াত হেঁ৷, হু বহুবচনতোে! ব্যৱহৃত হৈছিল। যেনে, দুহু ( ৮০৮% ),
কতোহেঁ৷ ( 90006 ) ।

কতোহোঁ৷ ৰাক্ষস তৃৱাৰ আৰত
বাৰব মুঠাত ধৰি। মা. ক.।
কতোহোঁ| দূৰত দুয়ে৷ ভৈলা ভূমি পাৱ। মা. ক.।
প্রাকৃতিক বহুত ভাষাত ‘হুম্‌’ বিভক্তি ৰূপান্তৰিত হৈ চলিত আছে।
সিবিলাক ভাষাত ‘হুম্‌ৰ ‘হ’ লোপ হৈছে আৰু লৰূপ্ৰত্যয় বহুবচনৰ তির্যক
চিন ( 00]1ণ06 1008] 600017.8ষ8010) ) স্বৰূপে তিষ্টিছে। জন বিম্চে হিন্দীত
অতি পুৰণি তিৰ্যক বহুবচনব চিন চীদৰ ‘আনং’ ( প্লা. আণম্‌ ) বুলি ধৰিছে
আৰু ই ‘আণম্‌’-ৰ পবা অপভ্ৰংশ ‘হুম্‌’ বিভক্তিৰ মাজেদি আহি হিন্দীত
সোমাওঁতে ওগুঁ', ওঁ, আ আকৃতি ধাৰণ কৰিছে বুলি ভাবে*। কিন্তু এই তিনি
বিভক্তি সংস্কৃত ‘আনি’-ব ৰূপান্তৰ হোৱাও অসম্ভৱ নহয়। ইয়াতে এটা কথ৷
কোৱ| উচিত। সংস্কৃত ‘স্য’ ৰূপান্তৰিত হৈ স্‌স, স্বু, হে| আৰু সূস্থ হোৱাটো
সহজে বুজা যায়। কিন্তু সংস্কৃত ‘আম্‌’ ( বা নাম্‌ )ৰ পৰা কেনেকৈ হম্‌,, হুম্‌ বা
আহ হয় তাক সহজে বুজ| নাযায়। সংস্কৃত তাসাম্‌, যাসাম্‌ আদি ৰূপৰ অনুৰূপ

হয়; যেনে, বালানৱ। হেমচন্দ্ৰৰো সেই মত,-"প্রিয়াম্‌ জস্শসোকণোৎত্”। হেমচ.,
৪৩৪৮ । যেলে,

অপত্ৰ:--তাণ গণংতিএ অঙ্গুলিউ জঙন্সৰিঅউ নহে৭। স.-- তেষাং গণয়ন্তা| অঙ্গুলেয।
জৰিতা নথখেন ৷

(চ) “ইং নপুংসকে দীৰ্ঘে| ৱা ৷৷ নপুংসকে জশশসোৰ ইং স্থাৎত। প্ৰাগ্দীৰ্ঘে৷ ৱা ।
বণাইং, বণইং; মূহুইং, মুহুইং, ৷” ক্লীবলিঙ্গত কৰ্তা আৰু কৰ্মৰ বহুবচনত অকাৰান্ত শব্দৰ
পাচত ইং হয় আৰু আগৰ স্বৰ কেতিয়াবা! দীৰ্ঘ হয়্। যেনে, বনসৱ, মধুসৱ।

হেমচন্ত্বৰে| সেই মত--'ক্লীৱে জস্শসোবিম্‌’। হেমচ. ৪|৩৫৩। যেনে,

অপভ্ৰ.--কমলইম্‌ মেল্লৱি অলিউলইম্‌ কৰিগংভাইম্‌ মহুংতি। স.--কমলানি মৃতা
অলিকুলানি কৰিগণপ্ডান্‌ কাঙ্‌ক্ষস্তি।

মাৰ্কণ্ডেয়ৰ মতে ওপৰৰ বিভক্তি কেইটা কৰ্তা আৰু কৰ্মত ব্যৱহৃত হয়। তাৰ
তিতৰত হে|| আৰু হে যীৰ বিভক্তি আৰু ‘ও’, ‘উ’ ষঠী বিভক্তি হো’ আৰু ‘হৃ’ৰ
ৰূপাস্তৰ বুলি বিশ্বাস হয়।

১ 9০566. ঠ8৩}106৮!15 [091 স্ৰোঞ্জা।/)13৷%, 8 199.

১৪" অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতৰ্ব

প্রাচীন বিভক্তিৰ পৰা| হম্‌, হুম্‌ আদি ওলোৱ৷| সম্ভৱ। সি যিকি .নহওক
‘হৃম’ৰ হু অসমীয়াত লোপ নহল। ই পুৰণি অসমীয়ত হেঁ| হৈছিল আৰু
বৰ্তমানত হুন্‌ হৈছে। যেনে, তা-হ্থুন ( 0৪৮ ), সখি-হুন ( 16095 ), চিদা-
হুন ( 00102 3৪00 ০0০65 ) ।

২৩২ । আহা৷

ওপৰত আমি পাই আহিছে৷ ($২৩১ ) যে সংস্কৃত ৬ষ্টা বিভক্তিৰ বহুৱচন
‘নাম্‌’ মাগধী প্ৰাকৃতত ‘আহইঁ’ হয়১’। ইয়াৰ পৰা অসমীয়া ‘আহ৷’ তিৰ্যক
বহুবচনব চিন (০৮]}]ণ06 ]2]018] 6701.880 ) হৈ ওলাইছে। যেনে,
বামআহঁ৷ ( 8.৪: ৪00. 00065 ), সখিআহই। ( 1860895 ) | পুৰণি অসমীয়াত
আহাৰ বহুল প্রয়োগ আছিল ৷ যেনে,

‘সবাহাঙ্ক আজি দ্বাৰকাক বিবে৷
গুছাইবো মাৱৰ শোক ৷” শাঙ্কৰ।

‘বাপাহঁ[ৰ মিত্ৰ মঞি হুয়ে| পৰিচয়।” মা. ক.।

‘সিকাৰণে দুইহান মিলাইল৷ হৰগৌৰী ৷’ দুৰ্গাবৰ।

খুন্টিয়াতে দশন ভাঙ্গিল সৱেহীব ৷’ হে. স.।

(ক) আহঁ৷, তাহই| আদিব লগত এই ‘আহা’ৰ সম্বন্ধ নাই। আহ!
( 00656 1060 ), তাহঁ৷ ( 08096 }০৮৪০৷॥9 ) আদি সংস্কৃত আসাম্‌ ( বা এষাম্‌ ),
,তাসাম্‌ (বা| তেষাম্‌ ) আদিৰ অসমীয়া আকৃতি ৷ পুৰণি অসমীয়াত তেনে
শব্দৰ প্ৰচচতন আছিল। যেনে,

‘মৰিল তনয় মোৰ আহাীবেসে দোষে।’ শঙ্কৰ।

‘পৃথিবীত নাহি ৰাজা তাহান সমান ৷’ শঙ্কৰ ।
প্ৰশান্ত পুৰুষ আনন্দময়।
তাহান্তে! তোমৰ! কৰ! সংশয় ৷৷ শঙ্কৰ |

‘কহেঁ। এৱে হৰি প্রকাশৰ যেনে ফল।

আৱণ-কীৰ্ত্তন কৰে যাহাব| সকল ॥

তাহীৰ চিত্তত আসি প্রৱেশি অনন্ত ।

স্ববাসন৷ নিঃশেষে দুঃখক সংহৰন্ত’ ৷ ম!৷. দে.।

(খ) ‘আহীঁ’ব হ লোপ হলে কেতিয়াবা ‘আ’ হয় আৰু সন্ধিৰ নিয়মে

১ ‘আষে| ভহুঃ ৱা|।’ হেমচ. ৪8|৩%৭০ |

বচন ১৪১

ই যা’ বা ‘ৱী’ হয়৷ যেনে, ককাৰ ( 0%6 61820. ৮70006% ), ককাৰ,
(007 90060 চাগোত ) | সেই দৰবে ভাইয়। ( ৮৮20800615-_)"০0010867 ),
বৌৱঁঁ ( 90867. 57080675’ 1৮০৪ ), পোৱঁ ( 907.5 ), পৈয়। ( })05৮৪:985 ),
ইত্যাদি। আদিতে ই বহুবচনৰ ভাব প্রকাশ কৰিছিল। বৰ্তমানত সম্ত্ৰমাৰ্থত
একবচনত সাধাৰণতঃ ব্যৱনৃত হয়। ,

(গ) মাগধী প্রাকৃতব ‘আহঁ’ বিভক্তি বৈদিক ‘আসঃ’ বিভক্তিৰ পৰব! আহাও
অসম্ভৱ নহয়। বৈদিকত বহু ঠাইত প্রথম! বিভক্তিৰ বহুবচনত ‘আসঃ’ হয়।
যেনে, বৈ, ‘জনাসে| অগ্নি: দধিবে’ (0৩০০]]6 স্ষ০!১)]]}) এৰা, খক্‌--১৷৩৬৷২)
=স.--জনাঃ অগ্নিং দধিৰে; বৈ. পূৱাসঃ ( }&9৮ 538০5. খক্‌ ১৷৩৫৷১১ )=
স, পূ্ৱঃ; বৈ দেৱাসঃ (16806 }7600]6, খক্‌ ১৷২৬৷৮ )= স. দেৱাঃ;
কৰ্বাসঃ ( }॥ঞেো৷৮৪১, খক্‌ ১৷১৪৷৫ )সস, কথাঃ; বৈ, ৱিপ্ৰাসঃ ( 9৪৮৪১, খক্‌
১৷২২।২২ )=স. ৱিপ্ৰাঃ; ইত্যাদি, এই ‘আসঃ’ব পৰ৷ মাগধী প্ৰাকৃতৰ
মাজেদি অসমীয়া আহ৷ ওলোৱাট| একেবাৰে অসম্ভৱ নহয়।

২৩৩ । ইহঁত?’

কাত্যায়ন, বৰৰুচি আৰু মাৰ্কগণ্ডেয়ৰ প্ৰাকৃত ব্যাকৰণ মতে ‘হিংতো৷” ‘স্থংতো’
পঞ্চমীৰ বহুবচনৰ বিভক্তি ( 8 ২৩১ 10084006, কাত্য৷. ৫1৭, বৰক, ৫৷৭ )।>
হেমচন্ত্ৰৰ ‘প্ৰাকৃত প্রচাৰ'ব পৰা| জান| যায় যে পৰৱৰ্তা কালত ‘হিংতো’ বিভক্তি
একবচনতে| ব্যৱহৃত হৈছিলং । অপজ্ৰ:ংশ প্রাকৃতত এই বিভক্তি উভয় বচনতে
‘হোংতও’ বা ‘হোংতউট ইয়৩ত। যেনে, প্রৰা. কহাম্‌ হোম্তও আগদো =স, কুত:

১ ‘ভ্যসো হিংতে| স্থংতে’।--কাত্যা ৭ (প্লা, আধোৰণা গআহিংতো.ম্ম্স
অধোৰণ৷ গঙ্গেতয:; প্রা. মেহাস্থংতে| গছ৷ পআ==ল, মেথেত্যো গতানি পদ্নাংসি। )

২ ‘ঙসেল্তোদোদছ্‌হিহিংতোলুকঃ:’ ।--হে. ৩৮ ( যেনে, প্র, ৱচ্ছাহিংতোম্জ্স, বৃক্ষাত;
মূলাহিংতে| পৰহুঅৱস্থকৎঠমৃক্দ: দলন্তা৷ =স. মূলাৎ প্রভূৃতি পৰতৃতৱধুকণঠমুজ্ৰাং দলস্তঃ,
হে. ৩৷৯ ; যেনে বৃক্ষেভ্যঃস্প্রা- ৱচ্ছাহিংতো, ৱচ্ছোহিংতো, ৱচ্ছাস্থংতো, ৱচ্ছোস্থংতো )।

৩ ‘সৱাদেঙসেৰ্হাম্‌’, হে. ৪।৷৩৫৫; ( যেনে, প্র, তহাম্‌ হোংতও আগদোস্রশস, ততো
তৱান্‌ আগতঃ )।

‘ডনিঙস্ত্যাম্‌ তউতুন্বাতুঞ্ৰাঃ ’ হে. ৪|৩৭২ ( যেনে, প্রা, তউ হোংতউ আগদে৷ )

“ভাসাত্ত্যাম্‌ তহইহম্‌”। হে. 8১৭৩ ( যেনে, তম্থহম্‌হোংতউ আগদোে৷==স, তন্মাদ্‌
তৱান্‌ আগত: )

‘মহু মন্ধ ৬সিঙস্ত্যাম্‌’, হে. ৪৷৩৭৯ ( যেনে, মহুছোংতউ গদে =স. মদ্‌ ভবান্‌
গতঃ। )

‘অম্থহুম্‌ ভ্যসাত্ধ্যাম্‌, হে. 8৷৩৮৭ ৷

১৪২ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতৰ্ব

ভৱান্‌ আগতা;=অ. কৰ পৰ৷ আহিল ? তুম্বথা হোংতউ আগদো.=স. স্বদ্‌
ভৱান্‌ আগতঃ= অ. তোমাৰ পৰা আহিল; অম্হহম্‌ হোংতউ গদে৷| =স, অস্মদ্‌
ভৱান্‌ গতঃ=অ,. আমালোকৰ পৰ৷ গ’ল; ইত্যাদি।
এতিয়া আমি জানে| অপভ্ৰংশ প্ৰাকৃতত ৫মী আৰু ৬ষ্ঠাৰ আকৃতি একে
আৰু প্ৰাকৃতৰ সময়তে সকলে| বিভক্তি লোপ হৈ কেৱল প্রথম| আৰু ৬ষ্ঠা
বিভক্তিত পৰিণত হ’ল। আমি ওপৰত ( $ ২৩% ) এইটোও পাই আহিছে৷
যে শেষৰ কালত প্রথম৷ বিভক্তিও লোপ হৈ কেৱল ৬ষ্ঠা থাকিল আৰু ৬ষ্ঠী
বিভক্তিয়ে প্রথমাৰে| বিভক্তি হল। এনে গোলমালৰ অৱস্থাতে প্ৰাকৃতিক
ভাষাৰাশিত ‘হিংতো’ ব৷ ‘হোংতউ’ বৰ পৰ৷ লব্ধ বিভক্তি বহুবচনৰ চিন স্বৰূপে
বই গল। আন ভাষাত ‘হোংতউ’-ব হ লোপ হল; কিন্তু অসমীয়াত নহল।
অসমীয়াত প্রথমে ‘হোংতউ’ ৰ পৰ| হস্ত বা হন্তে হল আৰু তাৰ পিচত হঁত
হল। পুৰণি অসমীয়াত হস্তৰ বহুল প্রয়োগ দেখ| যায়। যেনে,
‘দুইহন্তৰ অঁগত ভৈলন্ত শিগ্ুৰূপ’। শঙ্কৰ
‘দেৱ দৈত্য নৰ যক্ষ দানৱ যতেক নাগ
সবে হস্তে কৌতুকক পাইল। মা. ক.
‘ছয় হন্তে পলাই গৈল৷ বাখি জীৱ মানে’। মা. ক.
বৰ্তমান অসমীয়া| ‘হঁত’, পুৰণি অসমীয়া ‘হস্ত’ বা ‘হস্তে’ অপভ্ৰংশ ‘হোংতউ’
ব৷ ‘হোংতও’, প্রাকৃত ‘হিংতে(’ ব৷ ‘হোংতো’ৰ পৰ| আহিছে। প্ৰাকৃত হোংতো
সংস্কৃত ভৱৎ ( ভৱান্‌ ) বা ভূ ধাতুৰ ( ৮6560 [১৯016 ৪০ম৮০ ৮০০৪ )
আকৃতি ৷ এতেকে হঁত বাস্তৱিকে ভূ বা হ ধাতুৰ কৃদস্ত পদ” ৷ হঁতটো
সংজ্ঞা শব্দৰ বিষয়ত মানৱ জাতি বুজুৱা শব্দত হে যোগ হয়; যেনে, লৰাহঁত।
কিন্তু সৰ্বনামৰ বিষয়ত সৰ্ৱত্ৰ চলে; যেনে, সিহঁত, ইহঁত, তাহঁত, ইতা্যাদি।
কিন্তু ‘হঁতত’ৰ মূল ইবাণী ‘হেণ্তি’ বুলিহে অনুমান হয়। ইবাণী ভাষাত
সৰ্বনামৰ পাচত ‘হেস্তি’ প্রত্যয় বহুবচনৰব চিন স্বৰূপে ব্যৱহৃত ইয়। যেনে,
‘যোই হেক্তি এঁন্হে৷ জেমে৷ কনেসন্তি’ = '[')056 ছ্ক0 টা) ]]}) 0015 68110]
( 21090. -যোই হেস্তি = যিহঁতে, যিসকলে )২ ৷
১ ‘স্তমানৌ’, হেমচ, ৩৷১৮০ ( ক্ৰিয়াতিপত্তেঃ স্থানে স্তমানাৱাদেশে| ভৱত:ঃ। হোনস্তে৷,
ছোষাণে৷।)
‘শত্ৰানশঃ’, হেমচ. ৩৷১৮১ ( শত্‌-আনশিতোতয়োঃ প্রত্যেকম্‌ স্ত মান ইতোতাৱাদেশে]
পা তু 53869 83001 ০{ 186 3:50: 1)3 11016560610 £ -%া০]} ]া, }৮, 965.

অফম আধ্য৷।
সংজ্ঞা-শব্দ ( ০00)

বিভক্তিৰ আকৃতি ( ০৯%০-৯8%০৪ ) ।

২৩৪ ৷ সংস্কৃত, পালি আৰু ভাবতৰ সংস্কৃতমূলক ভাষাত সাতট৷ বিভক্তি
আছে সিহঁতৰ আকৃতি আদিতে একে আছিল। বিভক্তিৰ পৰিবৰ্তন
দেখুৱাবলৈ আমি তলত সংস্কৃত, পালি, প্ৰাকৃত, হিন্দী আৰু উড়িয়া বিভক্তিৰ
আকাৰ দিলে| ৷ বৈদিক বিভক্তিৰ আকাৰ সাধাবণতঃ সংস্কৃতৰ দৰে।

ওওৱমৱমচৰে-০০= লঘোনে ]} ৰ
এন দস্" সজষ ্ৰাপপমেসপগগ-পন-ক্নলগাাজাস্শ

ঙে আয়,এ) | ত্যাম্‌| ভত্যাস্‌

চতুৰ্থ

হি এহি,| তো, দে| 1ত্তো, দে ২)

প্ম| স্বা, (৩),তুউ),| ₹ ে),
স্ু্‌ততে| ।
হুপ, (হু, | স্বিন, এ | হু (এহু, |তে(ে,নস্দমি| হু
সপ্তমী ঙি ঞে ই) এষু) থিস্‌, স্বিন্‌ আশহ্ধ) |

১৪৪

অসমীয়া| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

প্রাকৃতত চতুৰ্থী আৰু যষ্টা একে*’। পালি আৰু প্রাকৃতত দ্বিবচন
নাইং। বৈদিকতো৷ বহুত ঠাইত দ্বিৱচনৰ ঠাইত বহুবচন হয়।
২৩৫ । পালি। পূৰ্সি ( স. পূৰুয--7080, ) শব্দ ।

একবচন বহুবচন

প্রথম পূৰিসো| পূৰিস|

ঘ্িতীয়া পূৰ্সিন্‌ পূৰিসে

তৃতীয়া পূৰিসেন পূৰিসেহি, পূৰিণাহি, পূৰিসেবি ৷
চতুৰী ৰ! বষ্ঠা পূৰিসস্স পূৰিনানন্‌

পঞ্চমী পূৰ্স্সিষ! পূৰিনহ মা পূৰিসেহি, পূৰিসাহি, পূৰিসেবি।
সপ্তমী পূৰিসে,-স্বিন্‌ ; পূৰিসন্মি, পূৰিসেহ্ু, পূৰিসাহ।

২৩৬ । প্রাকৃত ৱচ্ছ (স. বৃক্ষ-_0০০) শব্দ ।

১ষ৷
ৰয়৷!

ণ্ষী

একবচন বহুবচন

ৱচ্ছে| ৱচ্ছ৷

ৱচ্ছং ৱচ্ছে

ৱচ্ছেণ, বচ্ছা৭ ৷ ৱচ্ছেহি, ৱচ্ছেহি, ৱচ্ছেহিং

( বষ্টীৱৎ )

ৱচ্ছত্তো, ৱচ্ছাও ৱচ্ছত্তো, ৱচ্ছাও, ৱচ্ছাউ,

ৱচ্ছাউ, ৱৃচ্ছাহি ৱচ্ছাহি, ৱচ্ছেহি, ৱচ্ছাহিংতো,
ৱচ্ছাহিংতো৷, ৱচ্ছা। ৱচ্ছেহিংতোে৷, ৱচ্ছাস্থংতো, বচ্ছেশ্থংতোে৷,
ৱচ্ছস্স ৱচ্ছা৭, ৱৃচ্ছাণত।

ৱচ্ছে, বচ্ছেশ্মি। বচ্ছেহু।

২৩৭ । পূৰ্বাঞ্চলৰ প্রাকৃতিক ভাষাৰ বিভক্তি £-_

প্রাকৃতিক ভাষাবিলাকত বিভক্তিৰ চিন একবচনত একে ৷ বহুবচনৰ চিনৰ
পাচত বিভক্তি যোগ কৰ৷ হয়। তির্ধক বচন ভিন্ন আন ঠাইত শৰ্দটোৰ
কোনে! পৰিবৰ্তন নহয়। ভলত পূৰ্বাঞ্চলৰ কেইটিমান ভাষাৰ বিভক্তি দেখুৱ৷
হ’ল। স্রালি্গ আৰু ক্লীৱলিঙ্গতে| বিভক্তিৰ আকাৰ পুল্লিদৰ দৰে থাকে।

১ ‘চতুৰ্থাঃ বষ্ট’, কাত্যায়ন, অ১৭৭৷ সখি গোৰম্‌ছণানং চ নযষে| হৰিহৰাণ চ =ব্বদ্ধি
গোৱ্ৰান্ধণানাং চ নমে| হুবিহুৰয়োঃ।

২ ‘থিৰচনে ৰহুৰচনষ্‌’, কাত্যা, ৬১৭৬ দোহি বাৱ্হি বেচ়ম্ভি দস্পই হা পৰোপ ফৰম্‌
= দ্বাত্যাং ৰাহুত্যাং ৱেষতে বন্পতী হা! পৰস্পৰম্‌।

৭্মী

বিভক্তিৰ আকৃতি ১৪৫

অসমীয়া ৰদল|! উড়িয়া পূব হিন্দী পশ্চিম হিন্দী
*> এ = ৰ জি নে
কে, ৰে কু, কি কে কো
এ, ৰে, দি,দ্বাৰা এ, দিয়া, দ্বাৰা ক,কৰু,দ্বাৰা গদে সে,নে
ক, লৈ, লাগি (কে, এ কু, কি কে ক্
পৰ! হুইতে, খেকে ঠাক, কক সে সে
ৰ ৰ ৰ, কৰ কৈ, কৰ কা
এ, ত তেও ৰে, কৰে, ঠাৰে পৰ. তক পৰ,
মে, তলক য়ে, ভক, তলক।

২৩৮ । উদাহৰণ স্বৰূপে হিন্দী আৰু উড়িয়া শৰৰূপ তলত দিলে৷ ।

কে) প. হিন্দী । ঘোড়া ( }01৪&6 ) শব্দ |

একবচন বহুবচন

ঘোড়! ঘোড়ে

ঘোড়া, ঘোড়েকো| ঘোড়ে, ঘোড়েকো|

ঘোড়েনে ঘোড়ে নে

ঘোড়েকো| ঘোড়ে কো

ঘোড়েসে ঘোড়ে সে

ঘ্বোড়েকা| (--কে,--কী) ঘোড়ে [কা (--কে, -_কী)।

ঘোড়েমে ( তক,--পৰ,--তলক ) থোড়ে মে (--পৰ, তক,--তলক )
(খ) পুব হিন্দী । পুৰুষ ( ৮৩৮৪০%) শৰ্দ।

একৰচন ষৌলিক বহুৰচন যৌগিক ৰহুবচন
পুৰুষ, পুৰষ, পুৰুষলোগ, পুৰুষন্লোগ
পুৰুষলোগ,
পুৰুষলোগকে
পুৰুষ , পুৰুৰকে পুৰুষ, বা পুৰুষনকে জি
পুৰুষন্লোগকে
জা
পুৰুষনে পুৰুষন্সে পুৰুষন্লোগনে
৷ পুৰুষলোগন্কে
পুৰুষকে পুৰুষন্কে পুৰুষন্লোগকে
পুৰুষ সে পুৰুষন্লে পুৰুষলোগন্সে, পুৰুষন্লোগনে

১৪৬ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

একবচন মৌলিক বহুবচন যৌগিক বহুবচন
৬ । পুৰুষকৈ,--কে পুৰুষন্কৈ,--কে পুৰুষলোগন্‌কৈ,---কে, পুৰুষন্‌-
লোগকৈ,--কে
৭ | পুৰুষমে পুৰুষন্মে পুৰুষলোগন্মে, পুৰুষন্লোগমে
(গ) উড়িয়া ১: পুৰুষ ( [61500 ) শব্দ ৷
একবচন বহুবচন
১| পুৰুষ পুৰুষমানে ।
২। পূুৰুষকু পুৰুষমানস্কু
দী পুৰুবদ্বাৰা, বা কতক পুৰুষমানস্বদ্বাৰ৷, বা কৰ্তৃক ৷
৪ পুৰুষকু পুৰুষমানছ্ক ।
ত। পুৰুষঠাক পুৰুষমানঙ্কঠাক ।
৬| পুৰুষৰ পুৰুবমানস্কৰ ।
৭। পুৰুষঠাৰৈ পুৰুষমানস্কঠাৰে ।

২৩৯ । ইয়াৰ পৰা দেখা যায় যে হিন্দীৰ (আৰু আন কিছুমান সংস্কৃতমূলক
ভাবতীয় ভাষাৰ ) প্রথম| আৰু দ্বিতীয়া বিভক্তিৰ একবচনত সংজ্ঞা-শব্দৰ
কোনে! পৰিবৰ্তন নঘটে । প্রথম৷ আৰু দ্বিতীয়াৰ যৌগিক বহুবচনত আৰু
তৃতীয়াৰ পৰা সপ্তমীালৈ একবচনত কিছুমান সংজ্ঞা-শব্দৰ অন্ত্যবৰ্ণৰ পৰিবৰ্তন
ঘটে। সেইদৰে তৃতীয়াৰ পৰ| সপ্তমীলৈ বহুবচনতে৷ সংজ্ঞা-শব্দৰ আন একৰকম
পৰিবৰ্তন ঘটে। প্রথম আৰু দ্বিতীয়াৰ বহুবচন আৰু তৃতীয়াবৰ পৰা সপ্তমীলৈ
একবচনৰ আকৃতি একে ৷ এই আকৃতিক তিৰ্ষক একবচন আক তৃতীয়াৰ পৰা
সপ্তমীলৈ বহুবচনৰ আকৃতিক তিৰ্যক বহুবচন বোলে। এই কথ। মনত
ৰাখিব লাগে যে হিন্দী প্রথমা আৰু দ্বিতীয়াৰ সবল বহুবচন তিৰ্যক একবচন
( অৰ্থাৎ তৃতীয়াৰপৰা সপ্তমীলৈ একবচনৰ আকুতি ) ভিন্ন আন একো নহয়।
প্রাকৃতিক আন ভাষাবো সেই একে কথ৷ ৷ এই নিয়ম পুৰণি অসমীয়া
ভাষাতে| খাটে। বর্তমান অসমীয়াত এই নিয়ম খাটে নে নাখাটে সংজ্ঞা|-
শব্দৰ বিষয়ত তং ধৰিব নোৱাৰি; কিয়নে৷ বৰ্তমানত তিৰ্ষক একবচনত সংজ্ঞা-
শব্দৰ কোনে! পৰিবৰ্তন নঘটে । কিন্তু সৱ'নামত হলে বৰ্তমানতে| এই নিয়ম
খাটে। উড়িয়াৰ দৰে অসমীয়াতো প্রথমাব বহুবচনত ‘এ’ হয়। কিন্তু
উড়িয়াত প্ৰথমাৰ একবচনত কেতিয়াও ‘এ’ নহয়। অসমীয়াত কেতিয়াবা
এ হয় আৰু কেতিয়াব| নহয় ; যেনে, ৰামে দেখিছে, বাম আছে।

বিভক্তিৰ আকৃতি ১৪৭

২৪, ৷ ত্ধক বচনৰ মুল ( 08179, ০%% ০8]1006 10000 )

সংস্কৃত ষষ্টাৰ একবচনৰ বিভক্তি ‘স্য’ মাগধী প্রাকৃতত ‘শশ’, ‘স্‌স’ বা
আহ (বা ‘হ’) হয়”। এই বিভক্তিৰ চিন অপভ্ৰংশ প্রাকৃতত ‘হে৷’ ব৷ ‘হু’
আৰু ‘হে’ ব৷ ‘হি’ হয়ং । এইবিলাক বিভক্তি সকলে| লিঙ্গত অকাবান্ত,
ইকাবাসন্ত আৰু উকাবাসন্ত শব্দৰ শেযত যোগ হয়। এইদৰে আমি অপভ্ৰংশ
প্রাকৃতব ষষ্ঠাৰ একবচনত (১) অহো, ইহে৷, উহে| ( বা| অন্থ, ইন্ু, উচ ) আৰু
(২) অহে, ইহে, উহে ( বা অহি, ইহি, উহি ) বিভক্তি পাওঁ। ইয়াৰ প্রথম বিধ
পূৰ্বাঞ্চলৰ প্রাকৃতিক ভাষাত অহ, ইহ, উহ ব৷| হ ইং হলে অ, ই, উ হয়।
অসমীয়াত বৰ্তমানত এই বিভক্তি সদাই ইয়। যেনে, বামনাম ( অৰ্থাৎ ৰাম্‌ +
অ-+ৰ নাম ) 08706 0{ 880; নদী-কাষ 1৮08]; 01 ]]৮6 ; শিলু-লীঙ্।
89006 0০£{ ০)1]৭4৮8009, ইতা্যাদি। দ্বিতীয় বিধ বিভক্তি পুব-ভাবতৰ
প্রাকৃতিক ভাষাত ‘হ’ ইং হোৱাত অই, ইই আৰু উই হয় অর্থাৎ এ ( =অ-+
ই), সল ( =ই+ ই). আৰু উই ( =উ-+ ই হয়। যেনে, হিন্দী--‘ঘোড়েকো’
00 ৪ }10196 ( ইয়াত ‘ঘোড়ে’রৰ একাৰ ); অসমীয়া--প্রথম|, তৃতীয়৷
আৰু সপ্তমীৰ একবচন ‘ৰামে’ ইয়াত একাব ( অর্থাৎ বাম-+ এ )=তিৰ্যক
একবচন ‘এ’ =অপঅ্ংশ প্রথমাৰ একবচনৰ বিভক্তি ‘অহি’। সেইদৰে অসমীয়
প্রথমাৰ একব, লক্ষ্মীই বা লক্ষ্মী ( =লক্ষ্মী+-ই ), শিশুই ( =শিলপু-+ ই),
ইত্যাদি। এই শেষোক্ত আকৃতি বিৰল। সাধাৰণতঃ প্রথম বিধ আকৃতি
(এ) ই যোগ হয় আৰু তেতিয়| লক্ষ্মীয়ে, শিশুৱে ইত্যাদি ৰূপ হয়। কিন্তু
অপভ্ৰংশ প্রাকৃতৰ দ্বিতীয় বিধ বিভক্তি---অহি, ইহি, উহি পুৰণি অসমীয়াতে৷
প্রথমাৰ একবচনত প্রচলিত আছিল।

যেনে, সবহি মিলিল আহি সিংহ দুৱাৰত। মা. ক.।

১ “অৱৰ্ণাদ্‌ ৱা| ঙসো| ডাহঃ* ৷ হেমচ. ৪।২৯৯ ৷ ভগদত্তশোণিদাহ কুভ্তে = স.
ভগদত্তশোণিতস্য কুম্ভঃ। পক্ষে, ভীমসেনশ্শ পশ্চাদে। হ্ত্ভীঅদি == স. তীমসেনস্ত
পশ্চাদ্‌ ধিণ্ডাতে। হিড়িম্বাএ ঘুডুকয়শোকে ৭ উৱশমদিস্ণস, হিড়ী্বায়৷ ঘটোৎকচশোকো!
নোপশাম্যতি। তীমসেনশশ, ভীষসেনস্স। হিড়িম্বাএ হিড়িম্বাহ ।

২ “৬ঙনঃ. স্ুহুস্সৱ:”। হেমচ. ৪|৩৩৮ | “৬ঙসিভ্যস্ভীনাম্‌ হেহুম্‌হয়ঃ"”। হেমচ.,
৪1৩৪১ । “ঙস্ডস্তোৰ্হে” । হেষচ,. ৪।|৩৫৭। ‘‘ডেহি”। হেমচ। ৪।৩৫২।

১৪৮ অসমীয়৷ ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

পুত্ৰ পৰিবাৰ সৱহি অসাৰ
কৰব কাহেৰি সাৰ ৷ শঙ্কৰ ।
পূ্ব'দিশ প্রতি আপুনিহি চলি যাহঁ৷৷ মা. ক.
সকলহি বানৰ আমাৰ নিজ ভক্ষ্য । মা!. ক.
বৰ্তমানত ইয়াৰ চলতি নাই বুলিলেও হয়। ওপৰৰ উভয়বিধ আকৃতি
পূৰ্বাঞ্চলৰ প্রাকৃতিক ভাষাৰ তিৰ্ষযক ( এক ব| বহুবচনৰ ) আকৃতি ব| চিনৰূপে
ব্যৱহৃত হয় আৰু সেই দেখি ষষ্ট৷ বিভক্তি তাত নিহিত থাকে।

সংস্কৃত ষষ্ঠী বহুবচনৰ বিভক্তি ‘নাম্‌’ মাগধী প্রাকৃতত ‘শং’ বা ‘আই’ (বা
ণহঁ’) হয়’ আৰু অপত্ৰংশত হং, হুং ব৷ হিং হয় ( $২৩৬ )। এই বিভক্তি
কেইটা সকলে৷ লিঙ্গত অকাৰাস্ত ইকাৰাস্ত, আৰু উকাৰাস্ত শব্দৰ শেষত যুক্ত
হয়। এইদৰে অপভ্ৰংশত আমি (১) অহং, ইহং, উইং, (২) অহুং ইছুং,
উছং আৰু (৩) অহিং, ইহিং, উহিং পাও। ‘হ’ ইতং হলে (১) আঁ,, ষ্টী,
উ,(২)ওঁবাওঁউতোঞীবাএ, নষ্ট, ইএ উএ্ৰ (সন্ধিৰ নিয়ম দেখ|);
পোৱ! যায়। ইয়াৰ ভিতৰত অসমীয়াত কেৱল ‘এ’ হয়। এই ‘এ’ একবচনান্ত
‘এ’ৰ লগত একে আকাৰৰ বিভক্তি হোৱাত শেষৰ কালৰ উভয়ৰ পাৰ্থক্য
নথক|! হল। পূৱাঞ্চলৰ ভাষাত ইয়াৰ কেইটিমান আকৃতি তিৰ্ষক বহুবচনৰ
বিভক্তিৰূপে ব্যৱহৃত হয় আৰু সেই দেখি তাত যষ্টাৰ অর্থ নিহিত থাকে।

২৪১ ৷ (১) ওপৰত কোৱা৷ হৈছে ($ ২৩% ) যে পূব তাবতৰ প্ৰাকৃতিক
ভাষাত তিৰ্যক বচনৰ চিন সংস্কৃত আৰু প্রাকৃতৰ যষ্টা বিভক্তি ভিন্ন আন
একে৷ নহয়।

(২) আমি পাচত দেখুৱাম ($$২৬৭--২৭৬ ) যে প্ৰাকৃতিক ভাষাৰ
বিভক্তিৰ চিনবিলাক ([2?০৮]209001} ) সপ্তমী বিভক্তিযুক্ত সংজ্ঞা বা কৃদস্ত
শৰয। এতিয়া এই কথালৈ মন কৰিব লাগে যে হুটা শব্দ সংযোগ কবিব
লাগিলে পূৰ্বব শব্দটোক ষষ্ঠী বিভক্তিত ৰাখ| হয়। যেনে, ‘ৰামনাম’ এই
সংযুক্ত শব্দৰ প্রথমটোত যষ্টী বিভক্তিব ‘বৰ’ উহা আছে, অৰ্থাৎ ৰামনাম =ৰামৰ
নাম। এতেকে বিভক্তিৰ চিন ( যেনে, ক, লৈ. ব ইত্যাদি ) যোগ কৰাৰ
আগতে বিশেবণীয় শব্দটোক যষ্ঠাত থব লাগে। এতিয়া| আমি জানে৷ এই
চিহ্নৰাশি যোগ হোৱাৰ আগেয়ে শব্দটোক তিৰর্ষক আকৃতিত সদায় ৰাখিব

১ ‘আষ়ে| ডাই ৱ|’। হেমচ. ৪|৩০০

18

বিভক্তিৰ আকৃতি ১৪৯

লাগে। যেনে, হিন্দী ‘ঘোড়েকা’, ইয়াত ‘ঘোড়ে’ৰ একাবযুক্ত ‘ঘোড়ে’ শৰদ।
পুৰণি অসমীয়াৰ উদাহবণ ‘আৰ নেদেখিবে| ৰে! জীৱেৰ জীৱন বনমালী’,
শঙ্কৰ । ‘মুৰাৰি পাটেব থোপ! পৰি পৰি হালে’, ছুৰ্গাৱৱ। ইয়াত একাবযুক্ত
‘জীৱে’, ‘পাটে’ তিৰ্ষক আকৃতি । বৰ্তমান অসমীয়াত আক সচবাচৰ পুৰণি
অসমীয়াতে৷ শব্দটেো৷ তিৰ্যক আকৃতিত বাখিছে|৷ নে নাই তাক সংজ্ঞা-শব্দৰ
বিষয়ত ধৰিব নোৱাৰি, কিয়নে| আমি ওপৰত ($ ২৪০৭ ) পাই আহিছে৷ যে
অপত্ৰংশ প্ৰাকৃতৰ যষ্টীৰ একবচনৰ চিন অহো, ইহো৷, উহে| অসমীয়াত অ,
ই, উ ( অকাৰাসন্ত, ইকাবান্ত আৰু উকাবাস্ত শব্দত) হয়। কিন্তু অসমীয়|
সৱ'নামৰ ধূপ কৰোঁতে বিভক্তি যোগ কৰাৰ আগেয়ে আমি সৱ‘নাম শব্দটোক
তিৰ্ধষক আকৃতিত নাৰাখি নোৱাৰে৷ ৷ যেনে, তদ্‌ শব্দৰ তিৰ্ষক আকৃতি
পুল্লিক্সৰ একবচনত ‘তা’ আৰু বহুবচনত ‘তা’ বা ‘সি’ হয়। যেনে, তাক,
তাব, তাত; সিহঁতক, সিহঁতৰ, সিহঁতত; তাহঁতক, তাহঁতৰ, তাহঁতত; ইত্যাদি।

(৩) প্ৰাকৃত বৈয়াকবণিকসকলে কয় যে ইদম্‌ অর্থত ষষ্ঠীৰ পাচত ‘কেৰ
শব্য (}2050209গ08010;) যোগ হইয়১। এতিয়া আমি জানে৷ প্রাকৃতিক
ভাষাত এই ‘কেৰ’--( যেনে, হিন্দী,--কৈ, কৰ; অসমীয়|---কেৰি, ক, ৰ;
যেনে, তাকেৰি, তাক, তাৰ--}19 )--শব্দৰ তিরৰ্ষক আকৃতিৰ লগত হে যোগ
হয়। এতেকে প্রাকৃতিক ভাষাৰ তিধক আকৃতি আৰু প্ৰাকৃতৰ ষষ্ঠীৰ
আকৃতি একে ।

(৪) প্ৰাকৃতৰ সকলোকে একাকাৰ কৰিব খোজ৷ লক্ষণে অপতঅ্ৰংশত
সকলে৷ কাৰককে নি এটা কাৰকত অৰ্থাৎ যষ্টী বিভক্তিত পৰিণত কৰিছিল
($ ২৩০ )। এতেকে প্রাকৃতিক ভাষাৰ সকলে৷ বিভক্তিতে থাকা শব্দৰ
সাধাৰণ আকৃতিটে। ষষ্ঠী বিভক্তি ভিন্ন আন একো নহয়।

২৪২ । অপভ্ৰংশ আৰু প্রাকৃতিক ভাষাৰ বিভক্তি একাকাৰ হোৱাৰ
পিচত ভিন ভিন বিভক্তি নিৰ্দেশ কবিবলৈ শেষৰ কালত প্রাকৃতিক ভাষাসৱত
তিৰ্ষক আকৃতিযুক্ত শব্বব পাচত ভিন ভিন সংজ্ঞ-বিভক্তি ( 2০5]20518010 )
যোগ ৰুবাৰ নিয়ম হ’ল। অসমীয়াত এই ভিন ভিন শবৰ্দ-বিভক্তিৰ ( )০8-
1১09][[8010} ) চিন--ক, দি, বে. লৈ, লাগি, ৰ আৰু ত। এইদৰে সংস্কৃতৰ

১ “ইদমর্থন্য কেৰঃ" । হেমচ, ২৷১৪৭৷ যুদ্মদীয়=তৃম্‌হকেৰে|; অস্মদীয়==
দম্‌হুকেৰে৷ ।

১৫০ অসমীয়া ব্যাকবণ আৰু ভাষাতৰ্ব

সাতোটা বিভক্তি আকে৷ পোৱা গ’ল। এতিয়া আমি পাইছে৷ (8২৪০)
যে অপত্ৰংশ প্ৰাকৃতত যষ্ঠাৰ আকৃতি কেইবাটাও. অৰ্থাৎ একবচনত ‘হে!’
‘হে’ আৰু বহুবচনত ‘হম্‌’ ‘হিম’ আৰু ‘হুম্‌ং। এই নিমিত্তে প্রাকৃতিক
ভাষাত কেইবাটাও তিৰ্ষক আকৃতি ৰক্ষিত হৈছে। অসমীয়াত এই আকৃতি
তিনি বিধ £--(১) অই ( =এ ), ইই ( =ঙ্গী বা ই ), উই; (২) অধএ ( নাই }),
ইএ, উএ ( অর্থাৎ অহে, ইহে, উহে) আৰু (৩) অ, ই, উ। যেনে, (১)
পাবই, লতাই, নাৰায়ণে; লক্ষ্মী বা লক্ষ্মীই, শিশুই ; (২) লক্ষ্মীয়ে ( = লক্ষ্মীএ),
শিশুৱে ( =শিপশ্ুএ); (৩) ঘব-ক, কালী-ক। এই তিনি আকৃতিৰ
এটাহে সাধাৰণতঃ সাধাৰণ তিৰর্ষক আকৃতি ( অর্থাৎ বিভক্তি যোগ কৰিবৰ
কাৰণে লোৱা আকৃতি ) ৰূপে ব্যৱহৃত হয়। আন হুটা আকৃতি এক বা
ততোধিক বিভক্তিৰ বিশেষ আকৃতিৰূপে ব্যৱহৃত হয় আৰু ' এই বিশেষ
আকৃতিৰ পিণ্ড সচবাচৰ আৰু আন কোনে৷ চিন যোগ নহয়। অসমীয়াত
‘এ’টো| বিশেষ তিৰ্ষক আকৃতি আৰু ই কৰ্তা, কৰণ আৰু অধিকৰণ কাবকত
( অৰ্থাৎ প্রথম৷, তৃতীয়৷ আৰু সপ্তমী বিভক্তিত ) ব্যৱহৃত হয়। যেনে,

‘শুনিলন্ত হৰে পাচে কথ| বিপ্বৰীত ৷, শঙ্কৰ

‘দুঃশাসন হিয়া কুঠাৰে চিৰে ৷, শঙ্কৰ

‘গলে ৰনমালা শোভে কৌস্তুভ কণ্ঠত ৷), শঙ্কৰ

‘পুতি থৈলে| প্ৰতিমাক বালুকায় ঢাকি ৷”, শঙ্কৰ

‘ক্ৰোধে বুলিলন্ত লক্ষ্মী শাপি ।॥', শঙ্কৰ

‘আপোনাৰে মাৰ্গক চেলেকে নিজ মুই ।, দৈত্যাৰি

সেইদবে,--পাবই, সেই নামে মানুহ, এই বিষয়ে কৈছে, ইত্যাদি।
দ্বিতীয় বিধ আকৃতি কেবল কৰ্তাত ব্যৱহৃত হয়। যেনে, মতিয়ে, শিশুৱে।
তৃতীয় বিধ চিন অ, ই, উ ( অর্থাৎ হু) আন বিভক্তিৰ তিরৰ্যক আকৃতিৰূপে
ব্যৱহৃত হয়। যেনে, বাম-ক, মতি-ক, শিশু-ক। কেতিয়াবা এই আকৃতি
কৰ্তাতে| চলে। যেনে, ৰাম গল ( 8৪) }35 8006 ), মতি আহিল
( 3} }}85 ০০০০ ), শিশু উঠিল ( 6 ০119; 8৪5 ৪৪160, ), ইত্যাদি ।
অ, ই, উ ( অৰ্থাৎ অকাবাস্ত, ইকাবাস্ত আৰু উকাৰাসন্ত শব্দ) বুলিলে আ,
ইট, উ-কেো| ধৰিব লাগে। ইয়াত অ, আ-ৰ সলনি অ; ই, দঙ্গ, এ, এঁ-ৰ
সলনি ই আৰু উ উ, ও, ওঁ-ৰ সলনি উ ধৰ হৈছে।
২৪৩ ৷ পুবণি কালত তিৰ্ষক আকৃতি ( যেনে, এ) যেনেকৈ ষষ্টা বিভক্তিৰ

অসমীয়৷ বিভক্তি ১৫১

দ্বাৰ৷ সাধিত হৈছিল তেনেকৈ পৰবৰ্তা কালতে| তির্যক আকৃতি, নতুন ষষ্ঠী
বিভক্তিব চিনৰ দ্বাৰ৷৷ দেখুৱা হৈছিল। এই তিৰ্ষক বিভক্তিৰ চিন তৃতীয়,
চতুৰ্থী আৰু পঞ্চমী বিভক্তিত হে দেখ৷ যায়। যেনে, ঘৰৰ দ্বাৰা, ঘৰক লাগি,
ঘবৰ পৰ।। ইয়াত ক, ৰ যষ্ঠাৰ চিন আৰু তাৰ পাচত দ্বাব', লাগি আৰু পৰ!
শব্দ-বিভক্তিৰ (}০৪০-৮০১ম০০০ ) যোগ হৈছে ৷ সংস্কৃত আৰু প্ৰাকৃতৰ দৰে
পুৰণি অসমীয়াতে| পঞ্চমী আৰু যষ্টাৰ চিন কেতিয়াবা একে হৈছিল। যেনে,

‘দিল৷ লড় নামি উড়লৰে ৷’ শঙ্কৰ

‘কণত গুঞ্জাৰ থোক| মাথে মৈবা-পাধখী ৷), শঙ্কৰ

নবম আধ্য|
সংজ্ঞা-শব্দ ( ][খ০00)

অসমীয়! বিভক্তি

( /৪৪৪৮০০৩৪৩ ০৪৪০-৪৯৫৪ )

২৪৪ ৷ বিভক্তি (৩৯৪০ ৪0:165 ) । ধাতু আৰু প্রাতিপদিকৰ পাচত
যিবিলাক প্রত্যয় যোগ কৰি ধাতু আৰু শব্দৰ ৰূপ কবা হয় সিবিলাকৰ নাম
বিভক্তি ( ৮০৮০৪] ৪09 ১৪5০-৯৫%1%65 : 8 ৪১* ) ৷ তলত অসমীয়া বিভক্তি
( ০৪৪০-৯৫০%০১ ) দেখুৱা হল। শব্দত যোগ হোৱা৷ প্রত্যয়ৰ নাম শব্দ-
বিভক্তি আৰু ধাতুত যোগ হোৱা৷ প্রত্যয়ৰ নাম ক্ৰিয়া-বিভক্তি ৷

কে) একবচন

ৰ প্রথম| বিভক্তি--০, এ (ই)।
দ্বিতীয়া বিতক্তি--০, ক্‌।
তৃতীয়া বিভক্তি---এ, ৰে, দি, দ্বাৰ! ৷
চতুৰ্থী বিক্সক্তি-_ক্‌, লৈ, লাগি ।
পঞ্চমী বিভক্তি--পৰ৷ ।
ষষ্ঠী বিভক্তি--ৰ ।
সপ্তমী বিভক্তি--এ, ত.।
বহুবচনতে! বিভক্তি একে ; কেৱল প্রাতিপদিকৰ (৮৪% ৰ ) পিচত

১৫২ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

আগেয়ে বহুবচনৰ প্রত্যয় যোগ কৰি লৈ তাৰ পিচত হে বিভক্তি ৮০৮৮
12০051802। ) যোগ কৰিব লাগে। বহুবচনত সম্ভমাৰ্থত সকল, লোক,
তুচ্ছাৰ্ত বোৰ, ইহঁত, গিল| আৰু উভয়তে বিলাক, সৱ আদি বহুবচনৰ প্ৰত্যয়
যোগ হয়।

কোনে| কোনে! বৈয়াকৰণিকে কৃ, লৈ, ব. আৰু ত্‌-ব আগত অ-যোগ
কৰি অকৃ্‌, অলৈ, অৰ, আৰু অত, বিভক্তি আৰু বে আৰু দি-ৰ আগত
এ-যোগ কৰি এৰে আৰু এদি বিভক্তি কৰে। কিন্তু অক্‌, অলৈ আদিৰ
আদি ‘অ’ স্বাথিক ‘অ’ (=ক ) প্রত্যয় আৰু এবে, এদি-ব আদি ‘এ’
তৃতীয়া বিভক্তি ‘এ’ । আকেট ব্যঞ্জনাস্ত প্রাতিপদিকৰ পাচত যেনেকৈ কৃ্‌,
লৈ আদিৰ আগত অ যোগ কৰিব লাগে তেনেকৈ স্বৰাস্ত প্রাদিপদিকৰ
পাচতে| অকৃ, অলৈ আদি বিভক্তিৰ ‘অ’ লোপ কৰিব লাগে। সেই দেখি
বিভক্তিৰ এই উভয়বিধ আকৃতিকে আমি শুদ্ধ বুলি ভাবেঁ৷ ৷

(খ) মূল ( স্যোাা৷ ৪00 ])৩[]1৮৪ঘ0%0) । এইদৰে বিভক্তি যোগ
কৰাৰ নিয়ম দ্ৰাবিড়ী আৰু বড়ো ভাষাৰ বিশেষত্ব । সংস্কৃত একবচন আৰু
বহুবচনৰ বিভক্তি পৃথক পৃথক ৷ যেনে, স:-_নৰঃ ( ৪ 1080 ), নৰাঃ ( 12067, ) :
নৰেণ (৮৮ ৪ 080 ), নবৈঃ ( ৮৮ 0660}; ), ইত্যাদি। কিন্তু তীব্বতীয় বা
বড়ো আৰু দ্ৰাবিড়া ভাষাত উভয় বচনতে বিভক্তি একে । কেৱল একবচনৰ
বিভক্তি প্রাতিপদিকত আৰু বহুৰবচনৰ বিভক্তি বহুবচনৰ প্রত্যয়ৰ পাচত
যোগ হয় যেনে,

একবচন
প্রথম! । তৃতীয়া! ৷ ষ্ঠী।

তীব্বতীয় £-- ৰবডে| £--_

কছাৰী-- নৃ নৃ-জাং নৃ’নি।

গাৰো-- নক্‌ নকৃ্‌-ছি নক্‌-নি ৷

চুটিয়|--- স্কা ন্তা|-ছাং ন্যা-য়ো।

ভুটটিয়|--- ছিম্‌ ছিম্‌-গী ছিম্‌-গি ৷
দ্ৰাবিড়ী £--

তামিল-- মানেই মানেই- মাল্‌ মানেই-ইনাডু ।
অসমীয়া|-- ঘৰ ঘৰেৰে ঘৰৰ ।

}>1}61}510--- ৪ 1০136 ; 66% ৪ }10056 £: সো ৪ 1}23০0056 :;

অসমীয়া বিভক্তি ১৫৩

বহুবচন
তীব্বতীয় :£--বডো £:---
কছাৰী-- নৃ:ফুৰ্‌ নৃ-ফুৰ্‌-জাং নৃ-ফুৰ্‌-নি ।
গাৰে!-- নক্‌-ৰাং নক্‌-ৰাং-ছি নক্‌-ৰাং-নি ।
চুটিয়|--- ন্যা-লাজু ন্ব।-লাজু-ছাং ন্া-লাজু-য়ে| ।

ভুটিয়া-- ছিম্ছ ছিম্‌-ছু-গী ছিম্‌-চ্‌-গি ৷

তামিল--- মানেই-গল্‌ মানেই-গল্‌-আল্‌ মানেই-গল্‌-ইনাডু।
অসমীয়|--- ঘৰ-বোৰ্‌ ঘৰ-বোৰে-ৰে ঘৰ-বোৰ-ৰ ।
]২106]1513--- 1300565 : 12% ])00863 : 01 }})010565.

বড়ে আৰু দ্ৰাবিড়ীৰ এই বিশেষত্ব অসমীয়াত বক্ষিত হৈছে।

বড়ে| ভাষাৰ আন এটি বিশেষত্বৰ কথ| ইয়াত কোৱ| উচিত। অসমীয়
ভাষাৰ এনে বিশেষত্ব যে তিৰ্ষক বিভক্তি তাৰ কথা৷ আগেয়ে কোৱা হৈছে
($ ২৪৩ )। বড়ে ভাষাত পঞ্চমী বিভক্তি যোগ কবাৰ আগেয়ে প্রাতিপদিকৰ
পাচত ষষ্ঠী বিভক্তি যোগ কৰা| হয়। কছাৰী পঞ্চমী বিভক্তি বাস্তৱিকে
‘ক্ৰাহ’ আৰু চুটিয়া৷ পঞ্চমী বিভক্তি ‘বাছাপি’ ৷ যষ্ঠী বিভক্তি কছাৰীত ‘নি’
আৰু চুটিয়াত ‘য়ে’ ৷ এই যষ্টী বিভক্তি নিজ, নিজ পঞ্চমী বিভক্তিৰ আগত
যোগ হয় আৰু লৰ পঞ্চমী বিভক্তি কছাৰীত ‘নি-ক্ৰাই’ আৰু চুটিয়াত
‘য়ো-বাছাপি’ হয়। যেনে, কছাৰী--নূ (৪& 00956 ), নূ-নি (৮0% ৪
}100986 ), নৃ- -ক্ৰাই ( 8700 3 10096 ) ; চুটিয়!---স্যা ( & 18010056 ), হ্য|-
য়ে৷ (০ & }0096 ), হয!|-য়ো-বাছাপি (০00, ৪& })0096 ) । গাৰে। ষষ্ঠী
বিভক্তি ‘নি’ আৰু পঞ্চমী বিভক্তি ‘অনি’ বা অনিখেো৷। শেষোক্ত বিভক্তিৰ
‘নি’ ষষ্ঠা বিভক্তি হব পায়। অসমীয়| পঞ্চমী বিভক্তি ‘পৰা’ যোগ হোৱাৰ
আগেয়ে এই দৰে প্রাতিপদিকৰ পাচত ষষ্ঠী বিভক্তি ‘ৰ’ যোগ হয়। বড়ো
ভাষাৰ এই বিশেষত্বৰ ছ| অসমীয়াত সোমোৱা অসম্ভৱ নহয়।

২৪৫ । (৯) প্রথম। বিভক্তি ( [খ০৮ছ০৪৮৷৮০ ৩৪০০-০813 )
(ক) ওপৰত কৈ অহা হৈছে যে ষষ্ঠাৰ ৰূপ বা তিৰ্যক আকৃতি
কেতিয়াব৷ প্ৰথম৷ বিভক্তিতে| চলিছিল ($ ২৪২ )। সেই নিয়মে অসমীয়৷

হু

১৫৪ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

প্রথম| বিভক্তিৰ দুই ৰকম ৰূপ সম্ভৱ +--(১) অ, ই, উ আৰু (২) অই
(=এ), ইই (স্ঙ্গী বা ই), উই। যেনে, ৰাম, মতা, মতি, লক্ষ্মী, শিগু,
বধু, পিতৃ; ডুবে, মৈ, গাৰো, মৌ--{( অরৰ্থাং হস্ব বা দী্ঘাকৃতি বা ০৪) গে
50008 10800; উভয়তে ) । এনে ৰূপ সত্ত৷ ব| পতন অৰ্থত সাধাবণতঃ অকৰ্মক
ধাতুৰ লগত ব্যৱহৃত হয়। আৰু (২) ৰামে, পাৰই, কৃষ্ণে, কৃষ্ণই, মতাই,
মতায়ে, মতি ব| মতিএ (-য়ে ), লক্ষ্মী বা লক্ষ্মী এ (-য়ে ), শিশুই বা শিশুএ
( -ৱে ), বধুই, বধুএ ( -ৱে ), পিতৃই, পিতৃএ (য়ে- ), ডুবে, ডুবেই, মৈএ
( -য়ে ), গাৰোই ( -ৱে ), মৌএ ( -ৱে ) ইত্যাদি। এই ৰূপ সচৰাচৰ সকৰ্মক
ক্ৰিয়াৰ লগত ব্যৱহৃত হয়। কান্দ, হীহ আদি কিছুমান অকৰ্মক ক্ৰিয়াৰ
লগতে| ব্যবহৃত হয়। যেনে, বামে হঁহে ( [88৮0 1306)}5 ) ।

(থ) অ, আ, উ, উ, এ আৰু ও-ৰ পাচত ‘ই’ আৰু ‘এ’ উভয় আকৃতি
চলে। পুৰণি অসমীয়াত সচৰ্চৰ ‘এ’ হে চলিছিল বা কোনে| চিন যোগ
নহৈছিল। যেনে.--

কৃষ্ণক কলঙ্ক দিয়| ডৰি সত্ৰাজিত।
আপোনাৰ কন্যা আনি দিলন্ত কৃষ্ণক ৷॥--শঙ্কৰ
তুষ্ট হুয়া স্থৰ্য্যে স্যামত্তক তাঙ্ক দিল৷ ৷
সত্ৰাজিতে মহামণি কণ্ঠত পিন্ধিল৷ -- শঙ্কৰ
যশোদা দেখে পুত্ৰ গৈল৷ ডৰি ৷--শঙ্কৰ
যশোদা স্মুন্দবী দেখন্ত পাছে।--শঙ্কৰ
ৰশ্মিয়ে চক্ষুক পীড়ে দেখে প্রজাবাক ।--শঙ্কৰ
শুনিয়া হিৰণ্য কশিপু দুনাই
শোধয় কথ| পুত্ৰত ।--শঙ্কৰ
শৰীৰকো পীড়ে ব্যাধি চক্ষুৱে নাকলে ৷--শঙ্কৰ

(গ) ইকাৰাস্ত আৰু খকাবৰাস্ত শব্দৰ পাচত সাধাৰণতঃ ‘ই’ নহয়; হোৱা
উচিতে| নহয়। কিয়নে| মূলমতে ( $$ ২৪৭৷২৪২ ) শব্দটো ইকাৰাস্ত গুচি
ঙ্গকাৰান্ত হোৱ| উচিত । অসমীয়াত কিন্তু সচৰাচৰ এই পৰিবৰ্তন নহয়।
সেই দেখি ‘ই’ৰ ব্যৱহাৰ অনাৱশ্যাক । সাধাবণতঃ লক্ষ্মাই এনে ৰূপ নহয়;
লক্ষ্মী ব| লক্ষ্মী'এ এনে হয়।

(ঘ) অকাৰাস্ত শব্দৰ ‘অ’ বিকল্পলে লোপ হয়। যেনে, সিংহই ব৷ সংহে।
কিন্তু ‘বাঘই’? এনে ৰূপ নহয়, কিয়নে। ই বাঞ্জনাস্ত শব্দ।

বিভক্তি ১৫৫

(৬) ‘এ’ যোগ হলে পদাস্তৰ উ, উ,ও, ওঁু-ৰ পাচত ‘ৱ’ আৰু ই, ষ্ট,
খন, এ এ-ব পাচত ‘য়’ হয় ($ ৬৫ )। যেনে, শিগুৱে, সকলোৱে, লক্ষ্মীএ
(য়ে ), ডুবেয়ে, পিতৃএ ( -য়ে ), ইত্যাদি।

(চ) সেইদৰে পদাস্তব অকলশৰীয়া ‘ও’ আৰু ‘এ’ৰ ঠাইত যথাক্ৰমে ‘ৱ’
আৰু গয়’ হয় (১৬৫ )। যেনে, গাওঁ--গাঁৱে। তিৰ্যক একবচনত বিব্যয্পমে
হয়। যেনে, গাওঁক বা গাৱক, গাওঁৰ বা গাঁৱৰ, ইত্যাদি।

(ছ) অনুস্বাবাস্ত শব্দৰ অনুস্বাধবৰ ঠাইত তিৰ্যক একবচনত সদায় ‘ঙ’ বা
‘লস’ হয়। যেনে, ঠেঙে বা ঠেঙ্গে; ঠেঙক ব| ঠেঙ্গক ; ইত্যাদি ।

(জ) তিৰ্যক একবচনত বাপ্জনাস্ত শৰ্দবৰ পাচত "অ’ যোগ হয়। যেনে,
কুকুব, কুকুৰক, কুকুৰব, কুকুৰত, ইত্যাদি।

(২) দ্বিতীয়| বিভক্তি ( &০০৮৷৪৪]৮৩ ৩৪৪০-৭৫ % )

(ক) মান্ুই আৰু দেৱত| বাচক ব৷ ডাঙৰ বস্তু বুজুৱ।৷ শব্দৰ পাচত
ঘিতীয়| বিভক্তিৰ চিন ‘ক’ যোগ হয়।
যেনে, ক্ষত্ৰিয়ক কাটিলা পৰশু কৰে ধৰি ৷--শঙ্কৰ
মথুৰাক আসি ৰামে সমে আলোচিল৷| ৷--শঙ্কৰ
(খ) ইতৰ জন্তু ব| বস্তু বুজুৱ৷ শব্দত সাধাৰণতঃ ‘ক’ যোগ নহয়।
যেনে, কলম কাটে ( [06085 006 ]260; ), মাছ মাৰে ( ৬৪৮০০%০৪ 185]} );
ইত্যাদি ।
কেনে মাটি খাইলি অৰে গোপাল।
কোবাই আজি তোৰ ফাড়িবে| ছাল ॥--শঙ্কৰ

(৩) তৃতীয়| বিভক্তি ( ্হ।800088016188,1 €৪৪5০-৪3, ))

(ক) ‘এ’ ৰ প্রকৃতি প্রথম বিভক্তি ‘এ’ৰ অনুৰূপ । যেনে,
কোন কৰ্মে পাৱে সংসাৰ পাৰ ৷--শঙ্কব
(খ) পুৰণি সাহিত্যত প্রথম| বিভক্তিত সাধাৰণতঃ ‘ই’ নহয়, কিন্তু
তৃতীয়াত হয়। যেনে,
প্ৰলয় অপায় তাৰিল৷ লীলাই ।--শঙ্কৰ
বৰাহ শবৰীৰি পৃথিবী উদ্ধাৰি ।--শঙ্কৰ
ঘোড়ায় সহিতে পেলাইল| মাৰি ৷---শঙ্কৰ

১৫৬ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

(গে) ৰে বা দি যোগ হলে পদান্তৰ ই, ঙ্গ, এ এ, ধ--ৰ পাচত বিকল্প
‘য়ে’ আৰু উ, উ, ও, ওঁ-এৰ পাচত ৱিকল্লে “ৱ” হয় আৰু ‘য়ে’টে। কেতিয়াবা
‘ই’ ত পৰিণত হয়। যেনে, বাহুলিৰে, বাহুলিদি ব৷ বাহুলিয়েৰে, বাছলিয়েদি
(৮৮ 1006 ৮৪8৮); পহুৰে, পহুদি ব| পহুৱেবে, পহুৱেদি, পহুইদি ( ট 00০০
৭০০% ) : ইত্যাদি।

(ঘ) ব্যঞ্জনাস্ত শব্দৰ পাচত ‘বে' আৰু ‘দি’ বিভক্তিৰ আগত ‘এ’ আক
‘দ্বাৰ আৰু ‘পৰ|” বিভক্তিৰ আগত ‘অৰ’ ইয়। যেনে, বাট্‌ (৮১৪৯৮),
বাটেৰে, বাটেদি, বাটৰ দ্বাৰা, বাটৰ পৰা, ইত্যাদি৷

(ঙ) ‘বে’ আৰু ‘দি’ বিভক্তিৰ আগত অকাবাস্ত শব্দৰ ‘অ’ৰ ঠাইত
বিকল্পে ‘এ’ হয়। যেনে, সিংহেবে, সিংহেদি ব| সিংহবে, সিংহদি (বিৰল)
(৮6%) ]1]00)। কিন্তু পাৰবে, পাবদি, ইত্যাদি।

(চ) ‘দ্বাৰা’ আৰু 'পৰ|’ বিভক্তি পাচত থাকিলে স্ববাস্ত শব্দত প্রথমে
‘ৰ’ আৰু বাঞ্জনাত্ত শব্দত ‘অব’ যোগ হয়। যেনে, ইন্দ্ৰিয়ৰ দ্বাৰা, ইন্দ্ৰিয়ৰ পব! :
বাটৰ পৰা, ইত্যাদি।

(ছ) পুৰণি অসমীয়াত দ্বাৰা বিভক্তিৰ আগত কেতিয়াবা ‘ৰ’ যোগ
নহৈছিল। যেনে,

সি চিত্তপ্ুদ্ধিদ্বাবায়ে জ্ঞানক পায়।--ভট্টদেৱ
দেৱসৱে৷ বৃষ্ঠিছবাৰে শস্য সম্পূৰ্ণ কৰি তোৰাক বৃদ্ধি কৰাউক |
-_ভট্টদেৱ

(জ) বৰ্তমানতে| কেতিয়াবা! ‘দ্বাৰ’, ‘দি’, ‘সৈতে’ যোগত ষষ্ঠীৰ চিন
গুচে । যেনে, হাতৰ দ্বাৰ৷ ; হাতদ্বাব৷, হাতেদি হাতদি; হাতেৰে সৈতে,
হাতেসৈতে ( স্[}}, })8)৭ ); ইত্যাদি।

(৪8) চতুৰ্থী বিভক্তি ( }১&৮৩ ৩৪৪০-৭৫৪৯ )

(ক) ‘ক’-ৰ প্রকৃতি ত্বিতীয়। বিভক্তি ‘ক’-ৰ অনুৰূপ। যেনে, বামুণক
ধন দিয়া ( সে 7া80026% [0 006 ৪0010} ) |
(খ) ‘লাগি’ যোগ হলে সংজ্ঞ৷ শব্দৰ পাচত ‘ক’ যোগ হয়। যেনে,
গৃহক লাগি আসে সত্ৰাজিত ৷--শঙম্কৰ
খুম্পিল হস্তীক কৃষ্ণক লাগি ৷--শঙ্কৰ
ঘৰক লাগি যাওঁ ( 1] &£0 0106 ) ।

বিভক্তি ১৫৭

(গ) ‘লাগি’ যোগ নহলে চতুৰ্থীত দ্বিতীয়া বিভক্তি হয়। যেনে,
তপক মনে গৈল মন্দৰক ।--শঙ্কৰ
কৈক যাইবি নৰসিংহ কৰিবো দোহাৰ ।--শঙ্কৰ
(ঘ) ‘লৈ’ বিভক্তিৰ আগত ‘ক’ যোগ নহয়। যেনে, ঘৰলৈ গল ( }}85
€010.6 }}01006 ), গুৰুলৈ দক্ষিণ। দিয়| ( ঠ্া৮০ }2}65670.5 (0 006 }}1/০০০৮৮০৷ ) ।

(৫) পঞ্চমী বিভক্তি ( &}1৪8৮৫ ৩৪৪০-৪3 )
(ক) ‘পৰ|’-ৰ লক্ষণ ওপৰত দিয়া| হৈছে; যেনে,
বৰুণৰ পব| তাঙ্ক আনিল! উদ্ধাৰি ।--শঙ্কৰ।
(খ) কেতিয়াবা ‘পব৷’ যোগ নোহোৱাতে৷ পুৰণি অসমীয়াত পঞ্চমীৰ
কাম ৬ষ্ঠাৰ ঘ্বাব৷ সিদ্ধ হৈছিল ($ ২৪৩ ); যেনে,
বৃষভৰ নামি হব আবে৷ গৌৰী মাৱ ।--শঙ্কৰ
(গ) পুৰণি অসমীয়াত ‘হস্তে’ পঞ্চমী বিভক্তিৰূপে সচৰাচৰ ব্যৱহৃত হৈছিল।
যেনে, ‘মোত হন্তে হৱে চৰাচব’। মাধৱদেৱ। ‘হসন্তে’ৰ আগত ‘ত’ যোগ হয়।
(ঘ) পুৰণি অসমীয়াত ‘সন্তে’ও কেতিয়াবা পঞ্চমী বিভক্তিবপে ব্যৱহৃত
হৈছিল। যেনে,
ভয় সন্তে নৃপতিব শিহৰিল গাৱ ৷--ম৷. কন্দলি

(৬) যষ্ঠী বিভক্তি (€৩০ম৮০৩ ৩৪৪০-৪২ )
(ক) বৰ্তমান ষষ্ঠীৰ চিন ‘ৰ’। যেনে, বামৰ ঘৰ ( 0096 0 }}ঞ00) |
(খ) পুৰণি অসমীয়াত ‘ক’ ‘কেৰি’ আৰু কেতিয়াবা ‘এব’ ষষ্ঠীৰ চিন
ৰূপে চলিছিল; যেনে,
গাৱে উজাগৰে কৃষ্ণক গীত ।--শঙ্কৰ
বতৎসক স্বেহে যেন ধেনু ধায়।---শঙ্কৰ
যাকেৰি নাহি উপাম ।--মাধৱদেৱ
জীৱেৰ জীৱন মুকুন্দ মুবাৰি ।--শঙ্কৰ
(৭) সপ্তমী বিভক্তি ( 1,০০৪]৮৩ (9৪০-এ1% )
(ক) ‘এ’ৰ লক্ষণ ওপৰত দিয় হৈছে।
(খ) ব্যঞ্জনান্ত শব্দৰ পাচত সপ্তমী বিভক্তিত কেতিয়াবা ‘এ’ৰ ঠাইত
‘ই’ হয়। এই নিয়ম পুৰণি অসমীয়াত বেছিকৈ চলিছিল। যেনে ‘যেহি

১৫৮ অসমীয়া| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

দিগে চায় যেন সূৰ্য্যৰ জৱতি’ ।|--শঙ্কৰ। ‘চাৰি দিকি দৃষ্টি ভৰি চাহন্ত
নিৰখি’ । হেম, সব. । অনুসৰি, সলনি, ইত্যাদি। স্বৰাত্ত শব্দৰ পাচতে৷
কেঁতিয়াব| ‘এ’ব ঠাইত ‘ই’ হোৱ| দেখ| যায়; যেনে,
আছন্ত সবে যদি খেদ চিত্তি। --শঙ্কৰ
(গ) বৰ্তমানত সচৰাচৰ ‘ত’ সপ্তমীৰ চিন । পুৰণি অসমীয়াতে| ইয়াৰ
ব্যৱহাৰ আছিল। যেনে,
গুৰুত শিখিল| কিবা কহিয়ো আমাত ৷-- শঙ্কৰ

৮) সন্বোধন ( ৮০০৪]৮৩ ৩৪৪৫-৩০৫০ % )

সবল প্রথম৷ বিভক্তিৰ চিনে ইয়াৰে| চিন। যেনে, হে ৰাম, হেৰ|
মনু, ইত্যাদি ।

দশম আধ্য৷|
শব্দ প্ৰকৰণ ৷
সংজ্ঞা-শব্দ (৩০০ )
শব্দৰ'প ( ]1)>6০]619100, )
নৰ ( 1080) ) শব্দ |

২৪৭ । একবচন বহুবচন -
প্রথম| বিতক্তি। নৰ, নৰে নৰসকল, নৰসকলে।
দ্বিতীয়া ,+ । নৰক নৰসকলক ।
নৰে, নৰেৰে, নৰেদি , নৰসকলে, নৰসকলেৰে, নৰসকলেদি.
তৃতীয়া * । নৰৰ দ্বাৰ নৰসকুলৰ দ্বাৰ| |

নৰসকলক, নৰসকললৈ, নৰসকলক
চতুৰ্থী , । নৰক, নৰলৈ, নৰক লাগি জলাগি।

১ সস্মাৰ্থত নৰদকল, নৰলোক, তুচ্ছাৰ্থত নৰবোৰ, গিল|, আৰু উভয় অর্থত নৰমৱ,
নৱৰবিলাক হয়। তাৰ বাহিৰে নৰ্জাক, নৰগণ, নৰকুল, নৰবৰ্গ ইত্যাদি ৰূপে! হুব পাৰে।
শেষোক্ত ৰূপ বিৰল।

শব্দ ৰূপ ১৫৯

একবচন বহুৰচন

পঞ্চমী ১, । নৰৰ পৰা নৰস্কলৰ পৰ ।
যণী * |] নৰৰ নৰসকলৰ ।
সপ্তমী , । নৰে, নৰত নৰদকলে, নৰসকলত ।
সম্বোধন , । হে নৰ হে নৰসকল।
২৪৭ । অকাবাস্ত পাব ( 01600, ) শব্দ

একবচন বহুৰচন
১। পাৰ, পাৰই পাৰবিলাক, পাৰবোৰ, পাৰগিল৷, পাৰ-

বিলাকে, পাৰবোৰে, পাৰগিলাই ৷
পাৰবিল!ক, পাৰবোৰ, পাৰগিল|, পাৰ-
বিলাকক, পাৰবোৰক, পাৰগিলাক ।
পাৰবিলাকেৰে, পাৰবোৰেৰে, পাৰবিলাকৰ-
৩। পাৰৰে, পাৰলৈ, পাৰঘ্বাৰা | দ্বাৰ', পাৰবোৰৰ ঘাৰা, পাৰগিলাইদি, পাৰ-
বিলাকেদ্নি, পাৰগিলাৰ দ্বাৰ৷৷
পাৰবিলাকক, পাৰবোৰক, পাৰগিলাক, পাৰ-
বিলাকলৈ, পাৰবোৰলৈ, পাৰগিলাক লাগি।
পাৰবিলাকৰ পৰা, পাৰবোৰৰ পৰা, পাৰ-

২। পাৰ, পাৰক {

৪ | পাৰক, পাৰলৈ, পাৰক লাগি

৫ । পাৰৰ পৰ! গিলাৰ পৰ|।
৬। পাৰৰ পাৰবিলাকৰ, পাৰবোৰৰ, পাৰগিলাৰ ।
৭*। পাৰত পাৰবিলাকত, পাৰবোৰত, পাৰগিলাত।
৮ । সদ্বোধন--হে পাৰ হে পাৰবিলাক, হে পাৰবোৰ, হে পাৰগিল| ৷
২৪৮ । অকাবাতন্ত সিংহ (1100) শব্দ
একবচন বহুবচন
সিংহবিলাক, সিংহবোৰ, শিংহগিলা,
১। শমিংহু, সিংহে, সিংহই | সিংহৰিলাকে, পিংহবোৰে,
সিংহগিলাই ।
পিংহৰিলাক, সিংহবোৰ, সিংহগিলা,
২। সিংহ, সিংহক সিংহৰিলাকক, সিংহবোৰক, সিংহগিলাক ৷

১ সাধাৰণতঃ তত্সম শব্দৰ পাচত তত্সম চিন আৰু অস্ভৱ শব্দৰ পিচত বিলাক, বোৰ
অআৰু গিল| যোগ হয়।

১৬০. অসমীয়া| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

। সিংহবিলাক, সিংহবোৰ, সিংহগিলা,
৩ । সিংহে, লিংহেৱে, লিংহেদি, সিংহবিলাকেদি, সিংহবিলাকৰ দ্বাৰা
সিংহৰ দ্বাৰ ৷ সিংহবোৰ, সিংহৰোৰেবৰে, সিংহবোৰেদি,
শিংহগিলাই, সিংহগিলাইদ্ি, সিংহগিলাৰ দ্বাৰ।।

ইত্যাদি।

২৪৯ ৷ আকাৰাস্ত ঘোড়া (1,056 ) শব্দ
ঘোড়াবিলাক, ঘোড়াবোৰ, ঘোড়াগিলা,
১ -আাঙ়ানাচান 1 লা ঘোড়াবিলাকে, দঘোড়াবোৰে, ঘোডাগিলাই ।
ঘোড়াবিলাক, ঘোড়াবোৰ, ঘোড়াগিলা,
{ ঘোড়াবিলাকক, ঘোড়াবোৰক, ঘোড়াগিলাক।
[ ঘোডাবিলাকেৰে, ঘোড়াবিলাকেদ্িি,
৩ | ধঘোড়াৰে, ঘোড়াইদি, _ ঘোড়াবিলাকৰ দ্বাৰা, ঘোড়াবোৰেৰে,

২। ঘোড়া, ঘোড়াক

ঘোড়াবোৰেদি, ঘোড়াবোৰৰ দ্বাৰ/,

থোড়াৰ দ্বাৰ
ঘোড়াগিলাইদি, ঘোড়াগিলাৰ দ্বাৰ! ৷
" ইত্যাদি।
২৫০ | সকাবান্ত মালী ( 8০196) শব্দ
একবচন বহুবচন-*>
১। মালী, মালীএ (--অ়ে ) মালীবিলাক, মালীবিলাকে ।
২। মালীক মালীবিলাকক ৷
৩ । মালীৰে, মালীদি, মালীঘ্বাৰ! মালীবিলাকেৰে, মালীবিলাকেদি,
মালীবিলাকৰ ঘাৰ৷| ৷
ইত্যাদি।
২৫১ ৷ উকাবাস্ত শিশু ( ০00]1ন৭ু ) শব্দ১
১। শিস্ত, শিশ্ত এ ( -ৱে ), শিস্তই শিশুগণ, শিল্ুসৱে, শিশুসৱ, শিস্তগণে ৷
২ । শিস্তক শিশুসৱক, শিলশুগণক ।
৩। শিলস্তএ (“ৱে) শিস্তবে, শিশুগণে, শিশুসৱে, শিশুগণঘ্বাৰা, শিশুসৱৰ
শিশ্তইদি, শিস্তৰ দ্বাৰ দ্বাৰ|, শিশুবিল।কেৰে, শিস্তবৰিলাকেদি।
ইত্যাদি।

১ মালীবোৰ, ষালীগিলা; শিশুবিলাক, শিশুবোৰ, শিল্ডগিলা ৷

শব্দ-ৰূপ ১৬১
২৫২ । খকাবাসন্ত পিতৃ (৪0)০য) শব্য১

১। পিতৃ, পিতৃএ (য়ে) পিতৃসকলে, পিতৃসকল।
২। পিতৃক পিতৃসকলক ।
৩। পিতৃএ (“য়ে ), পিতৃৰে, পিতৃদি, | { পিতৃসকলে, পিতৃসকলেৰে,
পিতৃদ্বাৰা । পিতৃসকলেদ্ি, পিতৃসকলছাৰ| ৷
ইত্যাদি।
২৫৩ । একাবাতন্ত ডুবে (৪ 1৪8স])৮ 0£{ ]318]}10109 ) শব্দ
একবচন বহুবচন->
১ । ভুবে, ডভুবেয়্নে, ডুবেই ডুবেৰিলাক, ডুবেবিলাকে ।
২। ভুবেক ডুবেবিলাকক ৷
৩ । ভডুবেৰে, ডুবেদি, ডুবেত্বাৰা ডুবেবিলাকেৰে, ডুবেবিলাকেদি,
ডুবেবিলাকৰ দ্বাৰা ৷
ইত্যাদি।
২৫৪ । একাবাস্ত ‘মৈ’ ( }30০স ) শব্দ
১। মি, মৈএ (দে ) মৈবোৰ, মৈগিলা, মৈবোৰে,
মৈগিলাই ।
২| মৈবামৈক মৈবোৰ, মৈগিলা, মৈবোৰক,
মৈগিলাক ।
৩ । মৈৱে, মৈদি, মৈছাৱা মৈবোৰে, মৈবোৰেদি, মৈবোৰৰ দ্বাৰ,
মৈগিলাদি, মৈগিলাৰ দ্বাৰ৷৷
ইত্যাদি।
২৫৫ । ওকাবাত্ত গাবে৷ (৪ ]}}]]] [0026 ) শব্দ
১। গাৰে|, গাৰোএ(-ৱে), গাৰোই গাৰোবিলাক, গাৰোবিলাকে ।
২। গাৰোক। গাৰোবিলাকক ।
৩ | গাৰোৰে, গাৰোইদি, গাৰোদছাৰ! গাৰোবিলাকেৰে, গাৰোবিলাকেদি,
গাৰোবিলাকৰ দ্বাৰ৷৷
ইত্যাদি।

১৷ ‘পিতৃসৱ’ এনেও হুব শাৰে। ডুবেসকল, ডুবেসৱ, ডুবেবোৰ, ডুবেগিলা;
গাৰোপগকল, গাৰোসৱ, গাৰোৰোৰ, গাৰোগিলা|, এনেও হয়।
২১

৬২ অসমীয়৷ ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব
২৫৬ ৷ পুঁকাৰান্ত ৰৌ (3 1908 ০£ 85} ) শব্দ

একবচন বহুৰচন->
১। ৰৌ, ৰৌএ ("য়ি ) ৰৌবোৰ, ৰৌবোৰে ।
২। ৰৌ, ৰৌক ৰৌবোৰ, ৰৌযোৰক।
৩ । ৰৌৰে, ৰৌদি ৰোদাৰা ৰৌবোৰেৰে, ৰৌবৌোৰেদি,
ৰৌবোৰৰ দ্বাৰ! |
ইত্যাদি ।
২৫৭ । ব্যপ্জনাস্ত বাচ্‌ (023[} ) শব্দ
১। বাট, বাটে বাটবোৰ, বাটবোৰে ।>
২। বাট, বাটক বাটবোৰ, বাটবোৰক ।
৩ । বাটেৰে, বাটেদি, বাটৰ দ্বাৰা বাটবোৰেৰে, বাটবোৰেদি,
ইত্যাদি। বাটবোৰৰ দ্বাৰা, ইত্যাদি।

তত্সম শব্দৰ লগত সাঁধখাবণতঃ তত্সম বা| তন্তৱ বহুবচনৰ চিন যোগ হয়;
আৰু তদ্ভৱ আক্ধ দেশজ শব্দৰ লগত দেশজ চিন যোগ হয়।

আমা ভানদোভ ৰ

একাদশ আধ্য৷
শব্দ প্রকৰণ। ্‌

সংজ্ঞ। শব্দ ( [ৰ০৮০)।
কাৰক ( €856)।

২৫৮ ৷ কাৰক (€৪১6)

ক্ৰিয়াৰ লগত যাৰ অন্বয় তাৰ নাম কাৰক। অসমীয়| ভাষাত ছয়ট।
কাৰক আছে--কৰ্তা, কৰ্ম, কৰণ, সম্প্ৰদান, অপাদান, অধিকৰণ। সম্বন্ধ পদ
কাবক নহয়, কিয়নো ক্ৰিয়াৰ লগত তাৰ অস্বয় নহয়। সম্বোধন পদ
করৰ্তাকাৰকৰ অনুৰূপ। বিভক্তি সাতটি ছয় কাৰক আৰু সম্বন্ধ পদৰ

মাতা এম তন

> ৷ ৰোৌগিলা|, ৰৌৰিলাক ; ৰাটবিলাক, এনেও হুয়।

কাৰক ১৬৩

চিনৰূপে যোগ হয়। বিভক্তিৰ আকৃতি কেইটাক ছুই শ্রেণীত ভাগ কৰিব
পাৰি,- (১) মৌলিক ( গ৷০৮৷০) আৰু (২) যৌগিক ( ০০০00৮০৮০0৭ )
বিভক্তি। যি বিভক্তি সংজ্ঞা-শব্দবৰ লগত যোগ হৈ নিজৰব অস্তিত্ব হেৰুৱায়
তাক মৌলিক বিভক্তি বোলে। এ, ক, বে, দি, লৈ আৰু ত এই কেইটি
মৌলিক বিভক্তি ( গ00}-]০5 ০৪০০-.৪8৫০৪ ) | যি বিভক্তিয়ে সংজ্ঞা শব্দৰ
লগত যোগ হলেও নিজৰ আকৃতি অপৰি্বতিত অৱস্থাতে বাখে তাৰ নাম
যৌগিক বিভক্তি ( ০০001200000, ০৪5০-৪1%69 ) । এনে বিভক্তিয়ে সংজ্ঞা-শব্দৰ
পাচত এটা পৃথক শব্দৰূপে বহি বিভক্তি নিৰ্দেশ কৰে। কিন্তু এনে অৱস্থাত
ই সংজ্ঞা-শব্দৰ সাধাৰণতঃ ৬ষ্ঠী বিভক্তিৰ পাচত যোগ হয়। ধ“্্বাৰ৷’, ‘লাগি’
আৰু ‘পৰব’ যৌগিক বিভক্তিৰ আকৃতি । যেনে, ঘৰৰ দ্বাবা, ঘৰক লাগি,
খবৰ পবা| ৷ কোনে! কোনোএ যোৌগিক বিভক্তিৰ অস্তিত্ব স্বীকাৰ কৰিব
নোখোজে ৷ তেওঁলোকে কয় যে কর্তৃক, হতুৱাই, সৈতে, প্ৰতি, নিমিন্তে,
অৰ্থে, পৰ্যন্ত আদি শব্দৰ দৰবে তেনে শব্দ যোগ হোৱাত বিভক্তি নিণয়ি হয়
মাথোন । যেনে, ৰাম কতৃক (অর্থাৎ ৰামৰ দ্বাৰ৷ ), ৰামব হতুৱাই, ৰামে
সৈতে, তাৰ ব| তাক প্রতি, ৰামৰ নিমিত্তে, ঘৰব অৰ্থে, ঘৰ পৰ্যন্ত, ইত্যাদি ।
এইবিলাকৰ দৰে ‘্্বাৰ৷), ‘লাগি’, ‘পৰা’ও বাস্তৱিকে বিভক্তি নহয়। কিন্তু
মহাজনসকলে এই কেইটাক বিভক্তি বুলি উল্লেখ কৰিছে। সেই দেখি আমিও
কৰিলে।। যৌগিক বিভক্তি পৰিত্যাগ কৰিলে অসমীয় পঞ্চমী বিভক্তি
নাথাকে ; তেতিয়। ৫মী আৰু ৬ষ্ঠা বিভক্তি একে হয় ($ ২৪৩)।
বডোভাষাত অপাদান কাৰকৰ বিভক্তি অসমীয়াৰ দৰে প্রথমে প্রাতিপদিকৰ
পাচত ৬ষ্ঠী বিভক্তি যোগ কৰি আৰু অব পিচত স্বতন্ত্ৰ শবব্ব-বিভক্তি ( }৮2095-
}১০501010। ) যোগ কৰি নিৰ্দেশ কব! হয়। যেনে,

অসমীয়া কছাৰী চুটিয়া গাৰে৷ অৰ্থ
প্রথম| বিভক্তি ঘৰ নূ ন্যা নক ৯ 10056
ষ্ঠা ৰু ঘৰৰ নৃ-নি স্ত|-য়ে| নক্‌-নি ত
পঞ্চমী *” ঘৰৰ পৰ! নৃ নি-ফ্ৰাই ক্ত|-য়ে|-বাছাপি নক-ওনি-কো| 100} 3 13০.056,

এই নিয়ম বোধকৰে| অসমীয়াত ৰক্ষিত হৈছেৎ

২৫৯ । কৰ্তাকাৰক ( [;000117.68ম8৮০ ০৪১৪০ )
যষি কাম কৰে বা| যি হয় সি কৰ্তা । কৰ্তাকাৰবকত প্ৰথম| বিভক্তি হয়।

১৬৪ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

যেনে, ৰাম আহিল; বামে বন কৰিছে। পুৰণি অসমীয়াত কর্তাকাৰকৰ চিন
শূন্য বা ‘এ’ (য়ে, ৱে) আছিল৷।। যেনে,

দেখি জাম্বৱন্ত বীব বিভঙ্গ ।

লৈলন্ত মাণিক মাৰিয়া সিংহ ॥--শঙ্কৰ

বৈশানপায়ন বদতি শুনিয়ে| নৰেশ্বৰ ।৷--ৰামসৰ.

প্রহনাদে শিখাস্ত গাৱে গোবিন্দৰ গীত ।--শঙ্কৰ

বৰ্তমান অসমীয়াত প্রথম৷ বিভক্তি এ ( য়ে, ৱে), ই বা শূন্য কৰ্তা-
কাৰকত প্রয়োগ হয়। যেনে সাধুসকলে সজ পথ দেখুৱায় ; লক্ষীএ অনুগ্রহ
কৰে; শিলপুএ (-ৱে) বা শিশ্ুই কান্দে; লতাই গছত মেৰাই উঠে; বেলি
উঠিল ; ইত্যাদি ।

(ক) অকৰ্মক ক্ৰিয়াৰ কৰ্তাত সচৰাচব কোনে বিভক্তি যোগ নহয়।
যেনে, ৰাম আছে, গছ পৰিল। কিন্তু হঁচ, কান্দ, কাহ, হীহ, নাচ্‌
ইত্যাদি কিছুমান অকৰ্মক”ক্ৰিয়াৰ কৰ্তাত প্রথম| বিভক্তি ( বা তিৰ্যক বিভক্তিৰ
চিন ) ‘এ’ যোগ হয় ( $ ২৪৫ ); যেনে, বামে কান্দে ।

২৬০ ৷ কৰ্মকাৰক ( 0601০00৮6 ০৪৪6০ ) £--

যি কাম কৰা যায় বা ক্ৰিয়াৰ যি ব্যাপ্য তাৰ নাম কৰ্ম । কৰ্মকাৰকত
দ্বিতীয়া বিভক্তি হয়; যেনে, ৰাবণে সীতাক হৰি নিছিল, ‘বাহু উপৰক
তুলি নিসঙ্গ হয়| অঙ্গীকাৰ কৰা|’। ভট্ট দে. । সি ঘবক যায় ( = হিন্দী--
ৱহ ঘৰকে জাত৷ হৈ = স:--_সঃ গৃহং গচ্ছতি ) । বৈদিকতে৷ এনে হৈছিল ; যেনে,

নহি ৱামস্তি দূৰকে যনত্ৰা ৰথেন গচ্ছথ:ঃ।
অসশ্বিনা সোমিনে৷ পৃহং ॥--খক্‌ ১৷২২৷৪

(হে অশ্বীদ্বয়! বথেদি য’তে হক মানুহৰ ঘবক যোৱা; কিয়নো
তোমালোকৰ পক্ষে ই দূৰ নহয় )।

(ক) ‘ক’ যোগ ( ৮56 ০£ 1209540209[101}, ‘ক’ )

কৰ্মপদ বিশেষকৈ স্বুকীয়াভাবে নিৰ্দেশ কৰিব লাগিলে দ্বিতীয়া বিভক্তিৰ
চিন ‘ক’ যোগ কৰা হয়; অন্যথা হলে তেনে কৰ| নহয়। এই নিয়মৰ
বিষয়ে ইয়াকে কব পাৰি যে জ্ঞানী জীৱব জাতি, সম্বন্ধ বা| নামবোধক
শব্দ কৰ্ম হলে তাত ‘ক’ যোগ হয়। যেনে, এনে কানীয়াক কোনেও বিশ্বাস
নকবে ; বামক মাতিছে, ইত্যাদি। কিন্তু (১) জ্ঞানহীন জীৱ, (২) অচেতন

7৮ চাৱ ৩৫৮)
ম্. শক্ৰ) ৰামজ সযাভিট্না |২১৪৷২)১,
2৫ ৰ 4 (চতিন পামত" ৩.7৬, “ৰ্শ্শ ৮)" এন২৯%তাৰ্বল৮ ন্গ এ
পাচূ৯ গে মোনা নমিয়া ২ €) গোৰষ্বীলাই পক চশলার্ম।()
হরনুক্ঞক্জে কি্ট চুৰ এমচাই চিনন, ্শ্মদশে => 9ম
(লোৰ দোষ প্ৰবাৰিযা”) = আঙ্গ সই অন্ধ দেৱো | কৰসমিৰ্পদূল
এবৰশিষষটভ ভাতে- ৰ দেৱাই মৃণ্ডিনো +) যোনা গেদিচা নাৰদে ‘ওঁ;
দিয় ৮০ চোটে & দূৰে সি গোধ্যদুফৰ ললে । 2
র় ; ৷ শিলো মি নগন দৰি হেনা এটখন' ১4৭” 9)

এচেডেন পা শৰক যাস তোল দমিত গত্না ৷
(টৌ) এাপোশাৰ সাদা এলগম নাল ৰি
9) গে ৪8৮। ৭)347ন |-স্পিতি [| /
সভা দবা গুণত সক্ষম্না। |

গানা" আপ্দদো কৃ}-এগাচাপনন ॥- সাত
সাচ সাচে নিলে; বন্দে শিমণে এখনত লাডিটটীঘ|
ৰ বখৰচনৰ াৱ্রা ৮েিছা সৃমাামিসাপ্ৰ 4 |বিাধৰনিসথ গে]
ৰি ভ্োণিচা। দে? হয়ো; দেন, সি থাম্িজীসাদদিশ লী?
৮তে৯৫ 1 নঞ্চে শৰৰ
মি এৰ জলিশিবষণৰ- ১া৭৭-- উৰ্ভিব।
৯৮৬7৬ ধিষিতীপ 79%.
1 গাঁজিদ়ো ; পি'ল্েনাদি চাপে এ৮১
9েও নামিল চাগগঠনে | ৭ঙ/পাত ”্থৰ৯ান-এ)%
দে সমগদিলৈ- প্গ্নশু সাাঠীসয়৮ ? ৮) চোন নচ৮" |
মেৰো”) বঙ্গৰে ম্যে বিকা |ঘৃষ্ল” )/

গদ্বষ্টী গন (৫শোসাৰলদ আৰৰ) |
ধাজিপতা" ২ পদে চুৰ ৭9 ওলা বিশেধ্য নিলা
শ্ট্পাগময গম হস | পাদ পম্থনমী লগ্ম (৬)

কাৰক ১৬৫

পদাৰ্থ আৰু (৩) দোষ, গুণ বা অৱস্থাবোধক শব্দৰ পাচত ‘ক’ যোগ নহয়।
যেনে, (১) গোবখীয়াই গৰু চৰায়, (২) হমুমন্তে লঙ্কা পুৰিছিল, (৩) মোৰ
দোষ নধৰিব, ইত্যাদি। কম্‌পদক অনিশ্চিতভাৱে ব্যক্ত কৰিব খুজিলে ‘ক’
যোগ কবিব নালাগে। এই নিয়ম জ্ঞানী জীৱতে৷ খাটে। যেনে, সি পোষ্যপুত্ৰ
ললে। কিন্তু কৰ্মপদ নিশ্চিতভাৱে নিৰ্দেশ কৰিব খুঞ্জিলে জ্ঞানহীন বা!
অচেতন পদাৰ্থ ব| অৱস্থাবোধক শব্দৰ লগতে৷ ‘ক’ যোগ কৰিব লাগে।
যেনে, নলে শিলকে৷ ওপঙ্গাব পাৰিছিল;
আপোনাৰ মহিমাক আপুনি বেকত কৰি
জীৱক কৰিয়ে! পৰিত্ৰাণ ৷--ম!. দে. ৷
সম্পদকে জান! মুহি সম্পদ। জান৷ আপদকো মুহি আপদ ৷
--শঙ্কৰ
আকে)? বহুবচনৰ দ্বাব| যেতিয়| সমষ্টিমাত্ৰ নিৰ্দেশ কৰা| যায় তেতিষ৷ ‘ক’
যোগ হয়; যেনে, সি আয়তীসকলক বুলন দিছে; আ্ৰীকৃষ্ণে ১৬৭০৭ কন্যাক
প্রাগ জ্যোতিষপুৰ্ব পৰ৷ লগত নিছিল। কিন্তু সমষ্টি নুবুজাই এটা এটাকৈ
সকলোটিকে বুবালে ‘ক’ যোগ নহয়। যেনে, সাড়াই ৰাইজ মাতিছে; সি
মেলকি গোটাইছে অর্থাৎ এটা এটাকৈ মাতিছে। একে বাক্যতে কৰ্ম আৰু
সম্প্ৰদান থাকিলে সাধাবণতঃ ‘ক’ যোগ নহয়: যেনে, বাস্ৃদেৱে যশোদাক
নিজপুত্ৰ দিছিল।

(খ) সম্বন্ধী কৰ্ম (০০৪০৪ ৪০০০০৪৮০ )

কেতিয়াবা কেতিয়াবা একে ধাতুৰ পৰ৷ ওলোৱ| বিশেষ্য সেই ধাতুৰ
ক্ৰিয়াপদৰ কৰ্ম হয়। ইয়াক সম্বন্ধী কৰ্ম ( 00888 &০০০১৪ঘ৮০ ) বোলে।
যেনে, মাত নামাতিবি; এঘুমটি> ঘুমাইছে; তেনে চাল চালিছে; এমাৰ মাৰিলে;
চৰাইএ গীত গাইছে; ভৰণি ভৰিলে|; বৰঙ্গণি বৰগিছে; বোল বুলিছে;

সাৰ্থক বৰক বৰিল৷ স্মন্দৰী
কহ্য| বৰ বিচক্ষণী।---ম1. দে. ৷

(গ) স্থানবোধক কৰ্ম ( 4০০০%৪ম৮০ ৫ 11326 )

যি ঠাইলৈ যোৱ৷ যায় সি কৰ্ম । যেনে, পাটলিপুত্ৰক চলক (%, হিন্দী,

১। ‘এঘুমতি’--এনেও হব পাৰে।

১৬৬ অসমীয় ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

পাটলিপুত্ৰকে৷ চলিয়ে )। সম্প্ৰদানো হয়; যেনে, প্রাটলিপুত্ৰলৈ চলক। কিন্তু
এনে স্থলত সংস্কৃতত হলে কৰ্মকাৰকতে দ্বিতীয়া আৰু চতুৰ্থী হুয়ো বিভক্তি
বিধান কৰিছে।

(ঘ) দ্বিকৰ্মক ক্ৰিয়| ( ৮০৮০১ ভ][}], ভ্ৈ০ ৪০০০5৪০৮০৪১ )
বহুত ক্ৰিয়াব হুটা কৰ্ম থাকে। এনে ক্ৰিয়া দ্ুবিধ--(১), পাচনী

প্ৰিয়া আৰু (২) যাচ; শোধ, ক, শাস্‌, জি, ৰুধ, নি, বহ, হব, গ্ৰহ, কৰ,
পাত; ভাব, আদি দ্বিকৰ্মক ধাতু । ওপৰত উক্ত নিয়মে জ্ঞানী জীৱবাচক শৰ্দ
বা সৱনামৰ লগত ‘ক’ যোগ হয়; কিন্তু আন কৰ্মটোত প্রায়ে ‘ক’ যোগ
নহয়। যেনে, মই তাক ভাত খুৱালে৷; সম্ৰাটে দুখীয়াক ধন যাচিছে; সি
তাক প্রশ্ন সুধিছিল; দাককে কৃষ্ণক প্রভাসক নিছিল;

সীতাক ৰামক দিব| পুৰি মনোৰথ ৷--মা. দে. ৷

পূৰ্বে এক বৰ দিয়া আছাহা| আমাক।

ভক্তি দেখি আৰু বৰ দিবে খোজা মোক ৷৷ মা. দে. ৷

২৬১ ৷ কৰণ কাৰক ( ]][)50701006018] ০৪৪9০ )

যাৰ দ্বাৰ ক্ৰিয়! নিষ্পন্ন হয় তাৰ নাম কৰণ। কৰণ কাৰকত তৃতীয়|
বিভক্তি হয়; যেনে, কটাৰীৰে তামোল কাটিলে; ‘নাযাইবেক তল সেতু
বান্ধিয়ো পাথৰে” ।--মা. ক.; ‘মুখ দিয়| হুপিয়| কৰোক পু'জ বাজ ।’-- মা. দে. ;
‘জ্ঞান দ্বাবায়ে মোক্ষ লভিব|’ ৷--ভট্ট, দে. ; ‘হাতেদি নাজানে| তাল যে মন্দিব৷,
মুখেদি নাজানে| গীত’ ।--মনকৰ ; ইত্যাদি ।

২৬২ ৷ সম্প্রথান কাৰক (1280৬৮6 ০৪৪6০ )
যাক দান কৰ| যায় ব| যাব উদ্দেশ্যে কোনে| কাম কৰা| যায় তাব নাম
সম্প্ৰদান ৷ সম্প্ৰদান কাৰকত চতুৰ্থী বিভক্তি হয়; যেনে, সি ইষ্টদেৱতাক
পুষ্পাঞ্জলি দিছে; ব্ৰাহ্মণলৈ দক্ষিণা দিয়| ; তাক লাগি বাট চাব৷;
ব্ৰাহ্মণক লাগি গৃহ সজাইল| অপাৰ ৷--শঙ্কৰ
দিল| দান দক্ষিণ৷ খখত্বিজ আচাৰ্য্যক ।--শঙ্কৰ
সম্প্ৰপান কাবক তলত লিখ৷ অর্থত ব্যৱহৃত হয় £---
(১) কৰ্মবোধক (০0৮6}০০ম৮০ ৫৪৮০ )--যেনে, বলবামে সকলোকে
আশাভৰস৷ দি আছিল।

কাৰক ১৬৭

(২) আৱশ্যকবোধক (128৮6 ০£{ ১26০৬৪9৷০৮%৮ )-- যেনে, আমি সভাক
যাব লাগিব বা সভালৈ যাব লাগিব। (%. হি.--পৰ্বকো পহুচ| চাহিয়ে ) ৷
(৩) সম্বন্ধবোধষক ( ]298৮6 ০%% ]209596955100) )-- পূৰণি অসমীয়াত
সাধাৰণতঃ প্ৰচলিত ; যেনে,
বিদূৰক লাগি চান্ত হুৱ৷ উঠি থিয় ।--শঙ্কব
গাৱে উজাগৰে কৃষ্ণক গীত ৷--শঙ্কৰ
তাক নকহিলে৷ পদ বাহুল্যক দৰে ৷--শঙ্কৰ
যদিবা আমাকে স্নেহে আইল৷ গোপীগণ ৷--শঙ্কৰ
ইয়াত ‘ক’ বাস্তবিকে ৬ষ্টীৰ চিন ।
(৪) উদ্দেশ্যৰকূ'প কাৰণবোধক ( [280৮6 ০£{ ০৪০৪০ )-- যেনে, সি ধানক
ব| ধানলৈ গৈছে ( অর্থাৎ ধান আনিবলৈ গৈছে)।
হেন জানি সাজিবোহে৷ দুৰ্গ দ্বাবকাক।
মহুষ্য নপাৰে যেন তাক লঙ্ঘিবাক ॥--শঙ্কব
এনে ঠাইত সম্প্ৰদান ক্ৰিয়াবাচক ৷

২৬৩ । অঁপাদধ্ধদাান কাৰক (১০]30[৮6 ৫৪০০ )

যাৰ পৰা| কোনে| বস্তু পৃথক হয় বা ভয়, ত্ৰাণ, জন্ম, বাৰণ, পৰাজয়,
বিৰাম, আদান, বা অন্তৰ্ধান হয় তাক অপাদান কাৰক বোলে। অপাদান
কাৰকত ৫মী বিভক্তি হয়। যেনে, হাটব পৰ| চাউল আনিলে৷ ৷ তলত লিখ
শ্ৰেণীত অপাদান কাৰক বিভাগ কৰিব পাৰি ঃ--

(১) স্থানীয় অপাদান (],0০০81 &৪৮6]180৮০ )--যি ঠাইৰ পৰা| চলন,
পতন, মিলন, বিশ্লেষণ ইত্যাদি হয় তাৰ নাম স্থানীয় অপাদান ৷ যেনে, সি
হাবিৰ পব| ঘৰলৈ আহিল; ‘ন্তকৰ পৰ| পাদ পৰ্য্যন্তে ।-- শঙ্কৰ ৷

(২) সাময়িক অপাদান ( ']['6)1}2018] ৪&0180৮6০ )---যি সময়ৰ পৰ| জন্ম,
উংপত্তি, আবিৰ্ভাব ইত্যাদি হয় তাক সাময়িক অপাদান বুলিব পাৰি। যেনে,
পুৱাৰ পৰ গধূলিলৈ বাট হাটিছে| ; তেতিয়াৰ পৰ| মই যোৱাই নাই।

(৩) উৎপত্তি বা কাৰণবোধক ( &৮}20৮০ 0 ৪00106 ৪0৭ ০৪০৪6 )
-- যেনে, তই কি পাপৰ পৰা| এনে মূৰ্খ হলি; কুঁহিয়াবৰ পৰা গুড় হয়; ইত্যাদি।

(৪) ব্যৱহাৰবোধক ( &৮]৯[৮০ 0£ ৮১০ )--যেনে, ইয়াৰ পৰা কি কাম;
ঘোড়াৰ পৰ৷ সময় ৰক্ষা হয়; ইত্যাদি।

১৬৮ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

২৬৪ ৷ সম্বন্ধ পৰ ( সে৷ঞ)0৮6 ০৪৯৪০ )

যাৰ লগত সম্বন্ধ তাক সম্বন্ধ পদ বোল| যায়। সম্বন্ধ পদত যষ্ঠীী বিভক্তি
হয়। তলত লিখা অৰ্থত সাধাৰণতঃ সম্বন্ধ পদ ব্যৱহৃত হয় £---

(১) সম্বন্ধ-বোধক ( স্টণো৷1৮০ 0 ॥61300095}1]}2 )---যেনে, তোমাৰ
ভাই।

(২) মঅধিকাৰ-বোধক ( ০600৮০ ০1 |১০55659100 )---যেনে, বামব
হাতী।

(৩) সজুলিবোধক ( ০৬০]ঘ8৮০ 0£ ॥0080608] )---যেনে, ‘সুবৰ্ণৰ খাটিকামি
মাণিকৰ কৱা৷’। ‘লগাই আছে হীৰাৰ কপাট ৷’--শঙ্কৰ

(৪) উৎপত্তি-বোধক ( ফ2601ম8ৃ৮6 0০% গ্121:} )-- যেনে, কাউৰীৰ কা
কা ৰব; শিয়ালৰ খেকখেকি; জন্মৰ পাপ; বধণৰ পানী ; বন্দুকৰ আওৱাজ ;
পৰ্বতৰ জ্গুই।

(৫) কাৰণ-বোধক ( .০৫০৪10৮০ ০ ০৪০০০ )--"যেনে, কামব ভাগৰ :
প্রৱাসব দুখ ১; ভাঙৰ নিছা।

(৬) স্থান-বোধক ( চ্ে6ম]৮৬০6 01 })]৯০০ )-- যেনে, কামৰূপৰ কামাখন।;
নবক্চৰ কাট ; স্বৰ্গৰ তাব৷।

(৭) বয়স-বোধক ( চ্জ্ামে৮দ6 01 ৪৮০ )---যেনে, পাঁচ বছৰৰ ল’বা;
পোন্ধৰ বছৰৰ ঘৰ।

(৮) গুণবোধক ( €%6088৮6 ০1 80০2]}1গৈ )-- যেনে, নান তৰহৰ বস্তু;
স্বখন বাতবি। |

(৯) ব্যৱহাৰ-বোধক ( €260ম8৮০ ০018 56 )---যেনে, উড়িবৰ কাপোৰ:
হাতৰ লাখুটি ।

(১৭) করৰ্তা-বোধক (95০00]০০ম৮০ £27010৮6 )-- যেনে, শঙ্কৰব ধৰ্ম ;
উইৰ মাটি ।

(১১) কৰ্ম-বোধক ( 0806}]508৮6 £০1.108৮৬৮০ )--- যেনে, তোমাৰ আশাত
বন্দী হলে৷| ; য’তে বাঘৰ ভয়, ত’তে ৰাতি হয়।

(১২) কৰ্ণ-বোধ্ক ( ][ঘ05টঞ[7000608] £221108৮6 )---যেনে, মোৰ দত্ত
ফল; কলৰ কাপোৰ ।

(১০) তুলনাৰ্থক ( শট্ঙাযমু৮চড 0০18 ০০৮০0৪81]51010 )-- যেনে, মধুৰৰে]
ডৰে৷

কাৰক ১৬৯

(১৪) বিশ্লেষণ-বোধক ( চে6}0৮৪ ০0% 291ট800070। )---যেনে, ভাৰতৰ
একাংশ ; পানীৰ এচলু।

(১৫) বিশেষণ-বোধক ( ে6080৮০ ০1 ৪৭)6০০1৮০ )---যেনে, খাবৰ পাত্ৰ ।

(১৬) অব্যয়-বোধক ( স্টে৷10৮6৪ 00 }]060]600007) )---যেনে, জয়।
পাণ্ডবৰ জয়।

কেতিয়াবা ষষ্টা লোপ হয়; যেনে, ৰামনাম ল।

২৬৫ । অধিকৰণ-কাৰক ( ],0০080%৮6 ০৪৪6 )

ক্ৰিয়াৰ আধাৰৰ নাম অধিকৰণ ৷ অধিকৰণ কাৰকত ৭মী বিভক্তি হয়।
তলত পিখ৷ অর্থত সাধাৰণতঃ অধিকৰণ কাৰক হয় £---

(১) স্থানাবোধক ( 1[,0080৬৮6 ০{ 013০6 )-- যেনে, প্রথিবীত সকলে৷
অনিত্য ;

‘উবস্থলে লক্ষ্মী দিলন্য দেখা ৷
কষটিত যেন সোণাৰ ৰেখা ॥--শঙ্কৰ

(২) কাল-বোধক ( ],0০3ঘ৮6 ০£{ 16 )-- যেনে, অতীত কালত
আসামত কছাৰীসকলে ৰাজত্ব কৰিছিল; ‘তিনি শাওনে পাণ'--ডাক

(৩) প্রথকত্ব-বোধক (],0০8৪0৮6 ০91 01{67670.0০6 )--যেনে, তোমাত
মোত একো ভেদাভেদ নাই।

(৪8) সঙ্গ-বোধক (][,028ট1৮৪ 0০} €০০০৮৪০৮ )--যেনে, গ্ৰীচৰ লগত
তুকীৰ যুদ্ধ হৈছে৷

(৫) বিস্তৃতি-বোধক (],0০8মঘ৮০ 0 95}2}606 0০% &ণ০ফ০017। )-- যেনে,
খাজন। তোলাত মোৰ হাত নাই।

(৬) বিষয়-বোধক ( ],0০8ঘ0৮০ ০0% ৪৮০৮}]০০৮ )-- যেনে, তাব দয়াত
খাইছো ৷ _

(৭) অৱস্থা-বোধক (],0০৪ঘম৮৪ ০%0( ০০০০]100 )---যেনে, ‘মুক্তিত
নিস্পৃহ যিটে।’--ম!. দে,; ভালত ভাল নাই।

(৮) কৰণ-বোধক (],0০৪8[1৮6 01 ]1)50ঢ7011160.0 )-- যেনে, “একপাত
শৰে বালী সঙ্কলিল। জীৱ ৷’--শঙ্কৰ

(৯) তুলনাৰ্থক ( ][,0080৮০ 01 ০০[0081]51017) )দ--যেনে, ‘যাব নাই
গৰু, সি সবাতো সকু ৷”

২২

১৭০ অসমীয়। ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

(১৭) মূল্য-বোধক (],0080৮6 0০% 211০6 )-_"যেনে, এটকাত চাৰি
‘দোণ ধান ।

(১১) যোগ-বোধক (],০০20৮০ €০%£ ৪89100%}, )-- যেনে, সি দিনে
দিনে শুকাই গৈছে।

(১১২) কম-বোধক ।(( [],0০০৪0৮6০ 0০01 0০0}]০60৮ )-- যেনে, মোত দয়া
নেৰিব|।

কেতিয়াব। ৭মী লোপ ইয় ; যেনে, মই সেই সময় ঘৰত নাছিলে৷ ৷

২৬৩ । সন্বোধন-পদ ( ৮০০৪2৫1৮০ ০৪৫০০ )

ই এট কাৰক নহয়। ইয়াত কোনে বিভক্তিও যোগ নহয়। কেৱল
সম্বে'সনত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ হয় আৰু শব্দৰ আগত হে, হেৰা, হেৰি ইত্যাদি
'অবায় বহে । যেনে, হে বাম: হেৱ| ৱাম, ইতাদি।

২৬৭ ৷ বিভক্তিৰ মুল (,0018}70; 3110 0671৮20101) 01 ০৯5০-381%695 )

ভাষাতত্বৰিদ্‌ পণ্ডিত মেক্সমুলাৰে কয়’ যে আদিতে সকলে৷ আখধ-ভাষাত
এটি মাত্র কাৰক আছিল; সি অধিকবণ। বতমানতোে পৃথিবীৰ কোনে
কোণনে। ভাষাত কেৱল একেট| কাৰক । তাৰ অৰ্থ স্থানীয় ব| সি বাস্তৱিকে
আপিকৰণ কাৰক । ইংৰাজীত সম্বন্ধ পদক লৈ কেৱল তিনিট| কাৰক । উক্ত
পণ্ডিতৰ মতে অতি আদিম সংঙ্কুত ব| আদি বৈদিক ভাষাত এটা হে কাবক
আঅছিল,---অধিকৰণ ! যি সমাজত প্রথমে অতি আদিম প্রৰাকৃ্‌বৈদিক ভাষ!
বধিত হৈছিল আৰু পৰিপুঠঞযি লাভ কৰিছিল সেই সমাঞ্জৰ লোকে আদিতে
৭ম, সম্প্ৰদান অদি কাৰকৰ ব্যৱহাৰ নাজানিছিল। বস্তুৰ গুণ, দোষ, অৱস্থা
গাণি ভাৰ ভাষাৰ আদিতে জাতি বা দ্ৰব্য মাত্ৰ আছল। কাৰকবিলাকে
যি যি অথ প্রকাশ ব| অভাৱ পূৰণ কৰে আদিতে সিবিলাক কেৱল স্থানীয়
সম্বন্ধ ব| বস্তু আছিল। আদিম সভ্য জাতিৰ মামুহে ‘ভাৰতৰ ৰজা’ বুলি
ননৰ ভাৰ বাক্ত কৰিব খোজোতে বাস্তৱিকে ‘ভাৰতত ৰজ৷-- এনে বুলি
কৈছিল। অৱস্থা বা সদ্বন্ধ বুজুৱ৷ ভাব ( যেনে, সম্বন্ধ পদ ) তেতিয়৷
তেওঁলোকৰ ভাষাত সোমোৱ| নাছিল। অধিকৰণ কাৰকে বা স্থানৰ ভাবে
আমাদিে সকলে৷ কাৰকৰ কাম চলাইছিল। শেষত অধিকৰণ কাৰকৰ পৰাই
অন ৬টা কাৰকৰ উংপত্তি হৈছিল। যেনে, ‘কুকুৰটোক কোব৷'--এই কথ!

পৱন ৱ্ জাম যনে্ৱে? --বহ৷ ভমুদৱৱসে-- “পলসৰ, পপবৱ = দেজজডস প--৮ পামত=গপজজজৎজভঙ- ন" সআভভঞ-ভৰ পৰশা

১ ৷ ঘন [ৌঘাচ)]}60; 50460126 ০ ],312200366, ৬০], ], 020. 391-882,

বিভক্তিব মূল ১৭১

প্রকাশ কব্বিলৈ আদিতে কুকুৰটোত কোবা বা কুকুৰটোৰ ফালে কোবা
---এনেকৈ কৈছিল। সেই দৰে মানুহে খায় অর্থত মানুহ + এস মানুহ +
এই = মান্হ + ইয়াত খায়--এনেকৈ কৈছিল। আপকেৌে৷ হাতেদি ধব অর্থত
হাত + এ-+ দি=হাত-+ ইয়াত + দি ধৰ=হাততে ব| হাতে ধৰ; ছুধীয়াক
ধন দে অৰ্থত দুষায়াত ধন দে; ঘৰৰ পৰব৷ অর্থত ঘবত থাকি (তাৰ)
পৰা ; কামক্বপৰ কামাখ্যা অর্থত কামৰূপত কামাখ্যা-এনেকৈ মনৰ ভাব
ব্যক্ত কবা| হৈছিল। কালক্ৰমে সমাজৰ উন্নতিৰ লগে লগে মনৰ ভাবে!
উন্নত হল, স্ূস্ম্মাদপি সূক্ষ্ম ভাব আদান-প্ৰদানব চেষ্ট৷ হল, বস্তুৰ গুণ, দোষ,
অৱস্থ। আদিৰ বিশ্লেষণৰ লগে লগে আগৰ স্থানীয় ভাবৰ লগত আৰু অনেক
স্মূকষ্ম ভাব যোগ কবখিব লগীয়া হল আৰু এই দৰে কৰ্ম, সম্প্ৰদান, অপাদান
আদি স্ৃূঙক্ম্মভাবাত্মক কাৰকৰ স্রষ্টি হল। শেষত সংস্কৃত, ল।|টিন আদি ভাষাৰ
উন্নত অৱস্থাত ৬ট| কাৰক এওল৷ল--কর্ত৷, কৰ্ম, কৰণ, সম্প্ৰদান, অপাদান
আৰু অধিকৰণ । প্রথমতে সংস্কৃতত এটা! বিভক্তি --"ডি’ বা ‘ই’ আছিল;
যেনে, হৃদ্‌ শব্দ অধিকবণত হৃদ্‌ + ই-==হৃদি (}}} 026 ]}'6ঞ্জাচ) | কালক্ৰমে
স্বু, ওঁ. জস্‌; অম্‌, ওঁ, শস্‌ আদি বিভক্তিব স্থষ্টি হল। কিন্তু এই বিভক্তি
কেইটা আদিতে পসপ্তম্যন্ত সংজ্ঞা-শব্দ আছিল। শেষব কালত সিবিলাক
বিভক্তিৰূপে যোগ হওঁতে নিজ অঙ্গন অনেক অংশ পৰিত্যাগ কৰাত
নিজৰ অস্তিত্ব হৰুৱালে। এইদৰে লব্ধ সপ্তম্যন্ত পদৰ অৱশেষ স্ব, ওঁ, জস্‌
আদিয়ে বিভক্তি ।

২৬৮ ৷ সংস্কৃতৰ পণ পাকৃত ভাষা৷ ওলাওঁতে ইয়াৰ ঠিক বিপৰীত
হৈছিল অর্থাৎ সংস্কৃতত এট। কাৰকৰ পৰ| ৭ট। ( সম্বদ্ধসদ লৈ ) হৈছিল:
কিন্তু প্রাকৃতত ৭ট। কাৰকৰ পৰ৷ এট। হে হৈছিল ($ ২৩০)। সি সম্বন্ধ
পদ আৰু তাৰ বিভক্তি ৬ষ্ঠী । প্রাকৃতৰ পৰ| বৰ্তমান প্রাকৃতিক ভাষাবিলাক
ওলাওঁতে প্ৰথমে এটা কাৰক অৰ্থাৎ সম্বন্ধসদ হে পোৱা গৈছিল। এই
ষষ্ঠ্যস্ত পদেই তিৰ্যক আকৃতি বুলি কোৱা কৈছে ($ ২৪১)। ভাষাৰ
ক্ৰমবিকাশৰ লগে লগে আন কাৰকৰ আৱশ্যাক হোৱাত প্ৰাকৃতৰ সাধাৰণ
বিভক্তিযুক্ত পদত ( অর্থাৎ তিধক আকৃতিত ) আন কিছুমান শব্দ যোগ কৰি
নতুন কাবকৰ কাম কৰিব লগীয়| হল। এই নতুনকৈ যোগ কৰা
শব্দবিলাকেই বর্তমান প্ৰাকৃতিক ভাষাৰ বিভক্তি । অসমীয়াত ক্‌, দি, ৰে. লৈ
আাদি এইদৰে যোগ হোৱ| বিভক্তি ৷

১৭২ অসমীয়৷ ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতৰ্ব

২৬৯ । সপ্তম্যস্ত পদ বিভক্তিৰ চিনকৰূপে যোগ হোৱ| নিয়ম সংস্কৃতৰ দৰে
প্রাকৃত আৰু প্রাকৃতিক বৰ্তমান তাষাতে| ৰক্ষিত হৈছে। অৱশ্যে সংস্কৃতত
যিবষি শব্দ বিভক্তিৰূপে ব্যৱহৃত হৈছিল প্রাকৃতিক বৰ্তমান ভাষাত সেই
সেই শব্দ ব্যৱহৃত হোৱা নাই। কিন্তু একে শব্দ বিভক্তিৰূপে ৱ্যৱহৃত
নহলেও একে নিয়মে বিভক্তি যোগ হয় অৰ্থাৎ কিছুমান সপ্তম্যস্ত পদ প্রাকৃতিক
ভাষাৰ বিভক্তিৰূপে যোগ হয়। কিন্তু এইদৰে শব্দ এটা| যোগ কৰিব
লাগিলে মূল শব্দটোক ৬ষ্টাত থব লাগে (8 ২৪১) ব৷ সেই দেখি সন্তমাযন্ত
পদটো! মূল শব্দৰ তি্ধঁক আকৃতিৰ লগত যোগ হয়।

২৭৭ | কৰ্ত৷-কাৰকৰ বিভক্তি (08৪56-80%65 ০% 1)000108.0{1%৮6 )

কতঁ|-কাৰকৰ বিভক্তি--শূন্য ব| ‘এ’ (বা ই )। ওপৰত কোৱা হৈছে
(88 ২৪৭৷২৪২ ) যে সংস্কৃত--স্থা, নাম্‌, মা. প্র৷--স্‌স, ণং, অপদ্ৰ, প্রা---হে।
বা হে (একব,) আৰু হং, হং বা হিং (বহুব, )-ৰ পৰ৷ অক্াবান্ত,
ইকাৰাস্ত আৰু উকাৰাস্ত সংজ্ঞ৷ শৰৰ পাচত (১) অ, ই, উ, (২) এ, ই বা
ঙ্গ, উই আৰু (৩) ইএ, উএ ওলাইছে। অসমীয়াত এই বিভক্তি কেইট।
যথাক্ৰমে (১) শৃন্য, (২) ‘এ’ আৰু (৩) ‘ই’ হয়। মাগধী প্রাকৃতৰ সময়তে
‘এ’ কৰ্তাৰ বিভক্তিকপে ব্যৱহৃত হৈছিল ।

১৭১ | কৰ্মকাৰকৰ বিভক্তি ( 0896-3012%65 0{ ৪০০০০৪৪[{৮০ )

‘ক’টে৷ অসমীয়৷ দ্বিতীয়া বিভক্তি ব| কৰ্মকাৰকৰ চিন । ইয়াৰ মূল
বৈদিক ‘কম্‌’ বুলি বোধ হয়। বৈদিকত ‘কম’ কেতিয়াব| অব্যয় ( }8া'0]6 )
স্বৰূপে ব্যৱহৃত হয়। তেতিয়৷ ই সম্প্ৰদান-কাৰকত ব্যক্তিবাচক শবৰ পাচত
লাভব অৰ্থে (108 016 8৮606806 08) ব। গুণবাচক সংজ্ঞ। শব্দৰ পাচত
প্রয়োগ হয়। কিন্তু তাৰ অর্থ মাৰ গৈ সম্প্ৰদান কাৰকৰ বিভক্তিৰ অঙ্গৰ
নিচিন| হয়ং। যেনে,--

১। ধ‘্যুৱাম্‌ এতং চক.থুঃ সিন্ধুযু প্লৱং তৌগ্ৰায় কম্‌, খাক্‌ ১।৷১৮২৷৫

=তোমালোক দুয়ে৷ এই নাৱ তুঞ্রপুত্ৰলৈ পানীত পেলাইছ৷ (1 ঘ্ে০

তপৰ টা" নন্লশীটটটোসিিসমাসসমসগৰজহঞলত৷০--,---ধঞজাস্ভজভগ ==

১। ‘অত এত পুংসি মাগধ্যাম্‌ |’, ছেষচ. ৪৷২৮৭ ; যেনে, এশে ফেশে==স, এষ
মেধঃ ("]1}5 15.3 18100 ); এশে পুলিশেমস্=স, এষ: পুৰুষ: ( ']]}]59 15.8, 10300 ) |
২। ৩০০০ গ[২০0০৷৷6]]'5১ ৩)৷০ য্লেঞা৷0)8৪৫%, 8 180, }, 998.

বিভক্তিৰ মুল ১৭৩

}}3৮০ ]219669 0088 51} 18; 086. ৪15 100 1006 0260600 0{ 1006
501} ০ ']001213. ) ।

২ । “্্বাম্‌ দেৱাসে| অমৃতায় কম্‌ পপুঃ।, খা. ৯|১০৬৷৮
= তোমাক দেৱতাসকলে অমবত্বলৈ ( অমৰত্ব পাবলৈ ) পিছে (']]}66
006 2005 }}3৮০ ৫1700]; 1007 1006 10৮6 01 }100001708]]0ৈ, ) |
৩। ‘সমানম্‌ অঞ্ত্যগতে শুতে কম্‌ ৷, থক্‌ ৭৷৫৭৷৩

= সেই আভাৰে ( তেওঁলোকে নিজক ) শুৱনিলৈ ( শুৱনি হবলৈ)
বিভূষিত কৰে ('ঘ্}& 006 5106 }}06 1069 ৪0011, 1160056]৮65 ]!}
0068.100 5}]}1}।/6 সণ9]][. ) ।

৪। ‘কনট্মৈ কম্‌ অগ্নিহোত্রং হয়ত ইতি ।’, মেত্ৰায়ণী সংহিত৷

=কালৈ (কাৰ অৰ্থে ) অগ্নিহোত্ৰ কৰা| হয় ? (]}"0 স্দ}1056 06106}!

15 1026 &&210100.8 ০0106160 ? ).
৫ । ‘তেজসে কম্‌ পূৰ্ণম| ইজ্যতে ৷, মৈ, সংহিত৷

=দীপ্রিৰ অৰ্থে পূৰ্ণচন্দ্ৰ-যজ্ঞ কৰা| হয় (]"0র' 06 58} 0 95][21০0001001
[16 1[0]]-172১000. 98011806 15 ০1616]. ) ।

এই ‘কম্‌’-ৰ পৰ| পুৰণি হিন্দী ‘কৌ’, হিন্দী-‘কো৷, উড়িয়া-কু’, পাঞ্জাবী-
‘খে’, বঙ্গালী--কে’ আৰু অসমীয়া-ক’ ওলোৱ| সস্ভৱ। }]0]}0) }১6310068এও
পু, হি. ‘কৌ’, হি. ‘কো’ৰ মূল সংস্কৃত ‘কম্‌’ অর্থাৎ কিম্‌ শব্দৰ দ্তীয়াৰ
একবচনৰ কপাস্তৰ বুলি ভাবে। তেঁও কয় যে--‘লিখিত দলিলৰ পৰ!
প্রমাণ কৰিব পাৰি যে বৰ্তমান হিন্দী ‘কো’ বাস্তৱিকে কৰ্ম-কাৰকৰ চিন
আকু ই পুৰণি হিন্দীত কৌ আছিল আৰু ই আদিতে সংস্কৃত ‘কম্‌ অৰ্থাৎ
কিম্‌ শব্দৰ ২য়াৰ একবচন বা কৰ্ম-কাৰকৰ আকৃতি আছিল। সেই দেখি
প্ৰাকৃতিক আন ভাষাৰ আন আকৃতি ভিন্ন অইন কাৰে| লগত তাৰ সং্রব
আছে বুলি ভাবিব নোৱাৰি ৷> অৱশ্যে অসমীয়া ‘ক’ পোনে পোনে ‘কম্‌ ৰ
পব! নামিছে বুলি ভাবিবব কোনে| কাৰণ নাই। অপজ্ৰংশৰ মাঞ্জেদি তলত
লিখ| নিয়মে নামিছে বুলি ভাবিব পাৰি।

১। ৪96০ ট8680065) 00000, ঢো৪98000}, ০1 [006 ][096010 27310 1‘3118603.863
০6 [0813 : ])00০00020010}, [2, 48.

১৭৪ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

কিম্‌ শব্দ প্রাকৃত ১ম৷ আৰু থ্বিতীয়া বিভক্তিৰ একবচনত যথাক্ৰমে কো৷

আৰু কম্‌ হয়ং। অপজভ্ৰংশত ‘কিম্‌’ শব্দৰ ঠাইত ‘কাই’ ব| ‘কৱণ’ হয়ং আৰু
প্রথম! আৰু দ্বিতীয়াৰ একবচনত ‘কৱণু’ৎ আৰু চতুৰ্থীৰ একবচনত ‘কৱণহে’,ঃ
হয়। এই ‘কৱণু’ আৰু 'কৱণহে'ৰ উকাৰ আৰু হে লোপ হলে হিন্দী ‘কৌ’
আৰু ৭ লোপ হলে ‘কে!’ পোৱ! যায়। তাৰ পৰ৷ অসমীয়া ‘ক’ দ্বিতীয়| আৰু
চতুৰ্থী বিভক্তিবপে ওলাইছে বুলি সহজে ভাবিব পাৰি। অপজঅ্ৰংশত ভ্যস্‌-ব
ঠাইত ‘ছং’ হয়। তেনেকৈ কৱণহুং শব্দ পোৱ৷ যায় আৰু তাৰ পৰ৷ কহুং =
কহু, কহে৷ ওলায়। অপভ্ৰংশৰ এইবিলাক শব্দৰ পৰা| পুৰণি অসমীয়াৰ ক,
কু, কহু সহজে উলিয়াব প৷৷ৰ। পুৰণি অসমীয়াৰ উদাহৰণ £---

সৰ্পক আজোৰবে যেন গৰুড়ে ৷--শঙ্কৰ

সনক সনন্দ যোগী যাহাকু ধিয়ায় |;

সকল নিগমে যাকু বিচাৰি নাপায় ॥--ম।. দে-

সৱকলহু মাৰি" পূৰত ওহি উদৰ
নাহি কৰ্ত ভূত দায়৷ ।-- শঙ্কৰ
যশোৱাকু স্মুন্দৰী কুচকহেঁ| ধৰি হৰি

বয়নে কয়ে৷ স্তনপান ।--ম।, দে.

(ক) এই ‘ক’ দ্ৰাবিড়া ‘কু’-ব কপাস্তৰ নহয়। ]>). 0৪18 স6]]}এণ
এতিয়| স্বীকাৰ কৰিছে* যে হিন্দী-কো’ সিন্ধী-খে’ আদি সংস্কৃতমুূলক ভাৰতীয়
ভাষাৰ কৰ্ম-কাৰকৰ বিভক্তি দ্ৰাবিড়ী ভাষাতে ‘কু’ৰ ৰূপান্তৰ নইয়। তেলেণ্ড,
তামিল, সিংহলী আদি সকলে৷ দ্ৰাবিড়ী ভাষাতে ‘কু’ সম্প্ৰদান-কাৰকৰ চিন
বা চতুৰ্থী বিভক্তি। ইমান কি দ্ৰাবিড়ী ভাষাৰ লগত সম্বন্ধ থাকা প্ৰাচ্য তুকী
ভাষাতে| কে, ক, গে, গ, খ সম্প্ৰদানৰ বিভক্তি। তুকা ভাষ| বন্ুত অতীত
কালতে দ্ৰাবিড়া ভাষাৰ পৰ| পৃথক হৈছে। এনে স্থলত দ্রৰাব্িড়ী ভাষাই

১। ‘কিমঃ কস্‌ এভসোশ্চ’ । হেমচ, ৩৷৭১ ৷ কিমঃ কেো| ভৱতি স্কাদে৷ এতসোষ্চ
পৰয়েোঃ |

২।| পকিম: কাইকৱণে৷ ৱা’। হেমচ, ৪|৩৬৭ ৷ যেনে, কৱণ ঘণম্-স, কা স্বণ৷।

৩। ‘স্যামোৰস্থযোত্ত। হেম্‌চ, ৪1৩৩১ ; ০6%, 3150 হেয়চ, ৪8|৩৯৫ | যেনে, কৱণু গুণু
স=স.কঃ গুণঃ ।

৪ । % হেষচ. ৪।৪২৫; অপভ্ৰ, কৱণহে দেসিম্স, কণ্ভৈ দদাসি।

৫ । 9566 0৪1৭9.%961]]}'5 (020000317301৮6 ঠোক্জ[0)৮[ ৮০£{ |[}}6 [)[8৮]013;}
],30.208026০5, 310 €৭,, 2), 2480-98],

বিভক্তিৰ মূল ১৭৫

সংস্কৃতৰ পৰ| এই ‘কু’ ধাৰ কৰিছে বুলি মনে নধৰে। ইফালে আমি পাইছে৷
যে বৈদিক যুগতে আৰ্যভাষাত ‘কম্‌’ সম্প্ৰদান-কাৰকৰ চিনৰূপে ব্যৱনহৃত
হৈছিল। এতেকে দ্ৰাবিড়ী ‘কু’ আৰু বৈদিক ‘কম্‌’ বোধকৰে৷| স্বকীয়৷ বিভক্তি ৷
উৰাং ভাষাৰ ‘গই’, তীববতীয়া ভাষাৰ ‘গ্য’), কছাবী আৰু গাবে| ভাষাৰ ‘খে’
কৰ্ম-কাৰকৰ বিভক্তি । ইসৱৰ পৰাও বোধকৰে৷ অসমীয়া|, হিন্দী আদি প্ৰাকৃতিক
ভাষাৰ ক, কো, কে আদি অহ| নাই।

(খ) ডাক্তৰ হৰ্নলিয়ে কয়১ যে হিন্দী ‘কো’, বঙ্গালী ‘কে’ আদি বিভক্তিৰ
মূল সংস্কৃত সপ্তম্যস্ত পদ ‘কক্ষে’ (৮) 006 গ0০০ 0) । সংস্কৃত ‘কক্ষে’ =
প্ৰাকৃত--কচ্ছেং বা! কক্‌ুখেত বা কাখে । আকৌ ৷ প্ৰকৃতত খ, ঘ, থ, ধ, আৰু
ভ-যুক্ত সংস্কৃত শব্দৰ খ, ঘ আদিৰ ঠাইত ‘হ’ হয়ণ। অপভ্ৰংশত তাৰ পৰ!
কহে, কহি হয়। অপভ্ৰংশৰ এটা নিয়মে অকাৰাস্ত শব্দৰ পাচত পপ্তমী
বিভক্তি যোগ হলে অকাৰৰ ঠাইত ইকাৰ বা একাৰ হয়ণ। এই দৰে কক্ষ =
কক্‌খ = কহ আৰু তাত সপ্তমী বিভক্তি যোগ হলে কহে ব৷ কহি হয়। তাৰ
পাচত ‘হ’ লোপ হলে কই ( =কে ) আৰু কএ= কই =ক থাকে। অপতভ্ৰংশত
‘কক্ষে’ শব্দ কহহুং, কাহহুং হব পাৰে। তাৰ পৰ| হিন্দী ‘কো’ আদি বিভক্তি
ওলাইছে বুলি ধৰিব পাৰি। কিন্তু আন শব্দ নলৈ কেৱল ‘কক্ষে’ শব্দ কিয়
দ্বিতীয়া বিভক্তি স্বৰূপে লোৱা হল তাৰ কাৰণ বিচাৰি পোৱ৷ নাযায়।
সেই কাৰণে এই মত এহণ কৰাত সংশয় হয়।

(গ) ]>%, }9]]1086এ তেওঁৰ হিন্দা ব্যাকৰণতণ ডাক্তৰ হৰ্ণলিব মতকে
অনুসৰণ কবি কয় যে হিন্দী কো, কৌ আদি বিভক্তি সংস্কৃত সপ্তম্যস্ত পদ
‘কঙক্ষে'’ৰ পৰা আহিছে। ]0]}; 83681065এও এতিয়া এই মত স্বীকাৰ
কৰে। আমি হলে কিম্‌ শব্দৰ দ্বিতীয়া একবচনৰ পৰ৷| এই বিভক্তি আহিছে
বুপি ভাবে ৷
(ঘ) কছাৰী আৰু গাবে৷ দ্বিতীয়া বিভক্তি (৯০০৮১৪৮০ [7060402054010 )

১। 5৬566 চু০80.16'5 ৫০পে[099308৮6 য়েজ্])00817 01 006 য্ঞঞ০০)৪৷৷ ].2%1280886৩০৪,
8875, ), 924.

২। ‘ছে! অক্ষাদে’, হেমচ,. ২৷১৭

৩। “‘ক্ষমায়াম্‌ কোঁ’, হেমচ. ২৷১৮৷ ‘স্বন্বক্ষ'পাং খ:’। কাত্যা. ৩২৯

৪ । ‘খৰখধভাম্‌’, হেমচ, ১|১৮৭

€ । ‘ডিনেচ্চ’, হেমচ, ৪।৩৩৪ ; 'উদাহৰণ--উপৰি, তলে।
৬। ঢচোে1০6৪%5 81091 60স37001,, $ 195, >, 180.

১৭৬ অসমীয়| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

‘খো’ৰ মূল বোধকৰে| সংস্কৃত ‘কম্‌’। আন বডে৷ ভাষাত ‘খো’ নাই।
ছুটিয়াত ‘ন|’, ভুটিয়াত ‘লু’ আৰু ডফলাত ‘ম’ দ্বিতীয়া বিভক্তিৰ চিন।

২৭২ ৷ কৰণ-কাৰকৰ বিভক্তি ( ৪১০-৪টি%০০ 0£ 1105001067198] )
এ, ৰে, দি, দ্বাৰা এই কাৰকৰ বিভক্তি।

(ক) ‘এ’ :--'এ’-ৰ মূল ওপৰত দিয়া হৈছে ( $$২৪৭৷২৪২ )। অপত্ৰংশ
প্রাকৃতৰ ‘অহিং’ ব| ‘হিং’ বাস্তৱিকে ষষ্ঠী বিভক্তি। ই তৃতীয়া, যষ্ঠী আৰু
সপ্তমীত ব্যৱহৃত হয়। ই প্রাকৃতত কেতিয়াবা ‘ই’ হয়। যেনে,

‘তং তং লীলাই ণলেো| ৱামকৰত,থংহিঅং ৰএই সমুদ্দে।==স---তং তং
লীলয়| নলে| ৱামকৰস্তম্ভিতং ৰচয়তি সমুদ্ৰে ।, পিঙ্গল

পুৰণি অসমীয়াতো এনে হৈছিল; যেনে, ‘পুতি থৈলে৷ প্রতিমাক
বালুকাই ঢাকি’, শঙ্কৰ। প্ৰাকৃত আৰু অপভ্ৰংশত তৃতীয়াৰ একবচন আৰু
বহুবচনত ‘এ’ বা ‘এং’ হয় ।“ যেনে, পিঙ্গলে কহিও =স, পিঙ্গলেন কথিতঃ।
তস্স তুএ মদণিআ| দাদবব|=স- তস্য ত্বয়| মদনিকা দাতৱ্যা, মৃচ্ছক, । মই
কলে=স, ময়া কৃতানি, মৃচ্ছক,. । অপতভ্ৰংশত ‘ভিস্‌’ (গয়াৰ বহুব, )ৰ
ঠাইত ‘এহিং’ও হয়। অসমীয়াতে| পুৰণি কালত ‘এহি’ বিভক্তিৰ চলতি
আছিল। যেনে, ‘বৈত্ধ্য ৰুৱলি শুদ্ধ ৰজ্গতেহি ছাইল৷ ৷’, মা. কন্দলি

এটা কথালৈ মন কৰিব লাগে। প্রাকৃতব, বিশেষকৈ অপভ্ৰংশ প্ৰাকৃতৰ,
শব্দৰাশি প্রায়ে অতি প্রাচীন সংস্কৃত ব| বৈদিক ভাষাব পৰ৷ হে স্বৰবিকৃতিৰ
নিয়মে নাম| দেখা যায়। সংস্কৃত অকাবাস্ত পুল্লিক্গ শব্দৰ তৃতীয়াব বহুবচনত
‘এঃ’--যেনে, নৰৈঃ, বিপ্ৰৈঃ--এনে আকৃতি হয়। বৈদিকত কিন্তু সচৰাচৰ
‘এভিহঃ’ হয়। যেনে,

১। ‘এট্‌টি’, হেমচ. ৪॥৩৩৩ ; যেনে, ‘জহিম্‌ মৰগয়্কংতিএ সম্বপিঅম্‌ == স.--যত্ৰ
মৰকতক্ানস্ত্যা। সম্বলিতম্‌ ।

‘জে মহ দিণ| ৰ দইএং পৱসংতেণ’।= স.--যে মম দণ্ত| দিৱসা দয্নিতেন
প্রৱসত৷! ৷

‘আট্ে। ডাহস্বাৰৌ’, হেষচ, ৪৷৩৪২। ‘এম্‌ চেদুতঃ’, হে. ৪৷৩৪৩; যেনে, অগ্নিএং
উপহুউ হোই জণু ৱাএং সীঅলু তেৱ-=স.-অগ্নিন। উফত্বং ভৱতি যথ| ৱায়ুন| শীতলং
তথ|া। ‘ট এ’, হেষচ. ৪৷৩৪৯ ; ‘সুসিমণ্ডল চন্দিদাএ পুত্ৰ কাই ৭ দূৰে দেক্‌খই’ =স,
শশিষগওুলচন্ৰিময়া পুনঃ কো| ন দূৰে পশুতি।

২ । ‘তিষ্তযেড ৱ|’, হেমচ. ৪॥৩৩৫ ; যেনে, গআলক্‌খেহিং থ্েন্সংতিস্=স.--গজ|
লক্ষৈগৃ্‌ হন্তে ।

বিভক্তিৰ মূল ১৭৭

‘অয়ং দেৱায় জনগ্মনে স্তোমে| ৱিপ্ৰেভিৰাসয়৷ ৷ অকাৰি ৰত্বধাতমঃ ৷৷),
খৃ ১৷২৭৷১

[ অ.--দিব্য জ্ঞানালোকত জ্ঞানী পুৰুষৰ দ্বাৰা ( ৱিপ্ৰেণিঃ ) এই ৰত্নবধাতম
স্তোত্ৰ ৰচিত হল। ]

‘সং বে মদাসে৷ অগ্মতেন্দ্ৰেপ চ মৰুত্বত৷।। আদিত্যেভিশ্চ ৰাজতিঃ ॥),
খক ১৷২৭৷৫ [ অ.--মকং আৰু দীপ্যমান আদিত্যসকলৰ দ্বাৰ ( ৰাজভিঃ:
আদিত্োযেভিঃ ) যুক্ত ইন্দ্ৰৰ লগত তোমালোকলৈ বিভ্রানন্দ আহক ]। প্ৰাকৃতৰ
এটা! নিয়মে ‘ভ’ ৰ ঠাইত ‘হ’ হয় ( হেমচ. ১৷১৮৭ )। এই নিয়মে ‘এভিঃ’
প্রাকৃতত ‘এহি’ হয়। যেনে, স. ৱস্ষৈ;ৈ ( প্রকৃততে ৱক্ষেভিঃ )=্প্ৰাকৃত
ৱচ্ছেহি, ৱচ্ছেহিং ( হেমচ. ৩৷৭)। ‘ৱক্ষৈৰ পৰ| কেনেকৈ ৱচ্ছেহি হয়
তাক বুজা নাযায়। কিন্তু ‘ৱ্‌ক্ষেভি)’ব পৰা যে ৱচ্ছেহি বা ৱচ্ছেহি হব পাবে
তাক সহজে বুজিব পাৰি। এতেকে বৈদিক ‘এভিঃ'ব পৰা অপভ্ৰংশৰ
মাজেদি অসমীয়ালৈ ‘এহি’ আহিছে বুলি ধৰিব পাৰি। ‘এ’ ও অপভ্ৰংশৰ
মাজেদি আদি প্ৰাকৃতৰ পৰ৷ নামিছে। ওপৰত কোৱা মতে ( $$ ২৪৭৷২৪২ )
যষ্ঠীৰ কূপাস্তব বুলি ইয়াক ধৰিলেও ৩য়| আৰু ৬ষ্ঠীৰ আকাৰ একে হোৱাৰ
পৰা একে বিভক্তি বুলি ভ্ৰম হয়। লেচেনে ‘এ’ টো সংস্কৃত এন’ ৰ ৰূপাস্তৰ
মাথোন বুলি কয়। কিন্তু ডাক্তৰ হৰ্ণলিয়ে এই মত স্বীকাৰ নকৰে। তেওঁ কয়
সংস্কৃত স্ত্ৰীলিঙ্গত কেতিয়াও ‘এন’ নহয়, অথচ অপভ্ৰংশ প্রাকৃতৰ স্ত্ৰীলিঙ্গত হে
সচৰাচৰ ‘এ’ যোগ হয়। তেওঁৰ মতে ‘এ’ৰ মূল অহি বা অহিং ।

(খ) ‘দি’ £--বাস্তৱিকে সংস্কৃত দ| ধাতুৰ অপূৰ্ণ কৃত ‘দৰ|” (3৪706 21৮০),
হিন্দী, বঙ্গল৷ আৰু অসমীয়া| ‘দিয়া’ ভিয় আন একো নহয়। অসমীয়া, যেনে,

‘আঞ্চোলে দিয় ঢাক’, শ্ৰীধৰ ক,.
‘আসনক মান্য কৰি হাত দিয়া
বসিল মাটিতে যাই’, শঙ্কৰ

শৌৰসেনী প্রৰকৃতত ‘কৃত ৱা|’ৰ ঠাইত ইঅ হয়১। সংস্কৃত দত্বা অপত্ৰংশত
দি, দিউ, দিৱি, দৱি, দেগি, দেপ্লিণু, দেৱি, দেৱিণুং হয়। তাৰ পৰ! দি,
দিয়| সিদ্ধ কৰ| টান নহয়। পুৰণি অসমীয়াত দিয়া, দি উভয় আকৃতি
কৰণৰ চিনবূপে চলিছিল। যেনে,

১৷। ‘ক্ন ইঅঃ’, ব, ১২৷৯৷২
২ । হেমচ, 85৷॥৪৩৯৷৪৪০
২৩৬

১৭৮ অসমীয়া| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

ভৰি দিয়| উঠে কতে| গোপীকাৰ মাথে ৷--শঙ্কৰ
হাতেদি নাজানে! তাল যে মন্দিবা, মুখেদি নাজানে| গীত ।--মনকৰ
হাণ্ডিবোল বৰ্লক বাড়িদি ৰোঙ্কাহ| |
জ্বলন্ত অগ্নিক হাতে ধৰিবাক চাহ ৷৷--দৈত্যা,
বৰ্তমানত ‘দিয়া’ৰ ব্যৱহাৰ নাই; ‘দি’ হে প্রচলিত । কোনে! কোনোৱে
‘বিন্ধাইদি পানী পৰে’, ‘বাটেদি যায়’ আদি বাক্যত ‘দি’ কৰণৰ নহয়,
অধিকৰণবহে বিভক্তি বুলিব খোজে। কিন্তু এই মত ভুল যেন লাগে। এনে
বাক্যত অতি আদিম কালৰ পৰাই কৰণ-কাৰক বা তৃতীয় বিভক্তিৰ ব্যৱহাৰ
হৈ আহিছে। যেনে,
‘ৱেদা| যে| ৱীনাং পদমন্তবিক্ষে৭ণ পততাম্‌।
ৱেদ নাৱঃ সমুত্ৰিয় ৮ খক্‌ ১1২৫৷৭
6০০ ]5 } 00" ৮70} ড}10 [0.05 06 21306 01 006 01105 100৮1
( পততাং ) 1) 086 08116} ( অন্তবিক্ষেণ ), 3150 ]!)0ত5 ভ০০৪, 086
৬০৪৪০]5 0০% 006 568. পুৰণি অসমীয়াতে| তেনে ঠাইত কৰ্ণৰ ‘দিয়া’ বা
‘দি’ হৈছিল ; যেনে,
‘ঘৰৰ কণায় দিয়া চমু চমু গৈ ।’--দৈত্যাৰি
(গ) ‘বে’ ঃ--
পুৰণি অসমীয়াত ‘ৰে’ কৰণৰ বিভক্তিৰূপে ব্যৱহৃত হোৱ| নাছিল। ‘ৰে’ৰ
মূল পুৰণি অসমীয়া ‘এৰে’ । ‘এবে’ পদ সৰ্বনাম ‘এতদ’ শব্দৰ যষ্ঠাৰ পদত
তৃতীয়া বিভক্তিযুক্ত পদ। ‘এব’== ইয়াৰ আৰু ‘এৰে’ = ইয়াৰ দ্বাব৷।। বাস্তৱিকে
‘বে’ ব একাৰ হে তৃতীয়| বিভক্তি বা কৰণৰ চিন। পুৰণি অসমীয়াত ‘এৰে’
পদ বিভক্তিৰ চিনৰূপে ব্যৱহ্ৃত নহৈছিল; ‘সহিত’ বা| ‘লগত’ এনে অর্থত
অবায়ৰ নিচিন| ইয়াৰ প্রয়োগ হৈছিল। যেনে, ‘আকে এৰে কৰে নামক
সবি ।'--শঙ্কৰ । ‘উডুখলে এৰে বান্ধে চাপি ৷--শঙ্কৰ । ‘ইতো প্রাণ এৰে সমান
তোমাক মানি আছে| মনে আমি ৷’--দৈত্যাৰি। ইয়াত আকে এৰে = ইয়াৰ
দ্বাৰ৷, উডুখলে এৰে = উডুখলেবে বা! উডুখলৰ দ্বাৰা, প্রাণ এৰে প্ৰাণৰ দ্বাৰ৷---
এনে অৰ্থ নহয়; ইয়াৰ লগত, উডুখলৰ লগত, প্রাণৰ লগত--এনে অর্থ হে
হয়। এই ‘এবে’ ৰ ব্যৱহাৰ ঠিক ‘সহিতে’ বা ‘সৈতে’ শব্দৰ ব্যৱহাবৰ অনুৰূপ ।
যেনে, ‘বিহুৰে সহিতে যেনে কৰিল৷ আলাপ ।’--শঙ্কৰ। ‘এৰে’ ৰ যোগত
৬ষ্টীৰ অৰ্থ প্রকাশ পায়। যেনে, ‘দেবতা তীৰ্থতে| হস্তে শুদ্ধ হোৱে নৰ।

20

বিভক্তিৰ মূল ১৭৯

সাধু এৰে দেৱে তীৰ্থে অনেক অন্তৰ ।’--দৈত্যাৰি। ইয়াত--সাধুৰ আৰু
দেৱতীৰ্থৰ বহুত অনস্তৰ--এনে অৰ্থ হয়, কৰণৰ অর্থ নহয়। সি যি হক
বৰ্তমানত ‘এৰে’ ব| ‘ৰে’ কৰ্ণৰ বিভক্তি ৰূপে ব্যযহৃত হয় আৰু
পূৰ্বৰ ব্যৱহাৰ আৰু অর্থ নাথাকে। যেনে, হাতেৰে ধৰিলে|, কটাৰীবে
কাটিলে, ইত্যাদি।

‘বে’ আন বকমেও আহিব পাৰে। ই নেপালী ‘লে’ আক হিন্দী ‘নে’ ৰ
ৰূসাম্ভব হবও পাবে। অসমীয়া| ‘বে’ ব দৰে নেপালী ‘লে’ আৰু হিন্দী ‘নে’ ও
তৃতীয়া বিভক্তিৰ চিন। আগেয়ে বহুতে হিন্দী ‘নে’ সংস্কৃত ‘এন’ ৰ পৰা
আহা৷ বুলি ভাবিছিল। কিন্তু এতিয়া জন বিম্‌্চক অনুসৰণ কৰি ডাক্তৰ
কেলোগে কয় যে এই বিশ্বাস ভুল। ই সংস্কৃত কৰ্তৃবাচ্যৰ কৃদন্ত পদ ‘লগ্য’,
প্ৰা, ‘লগগিও’ৰ পব| ওলাইছে। তাৰ পৰা| হিন্দী--লগি, লই, লে আৰু
নে হয়’। তাৰ পৰ| নেপালী ‘লে’ ও আহিছে। অসমীয়াত ৰ আৰু ল-ৰ
অভেদ ($ ২৭৪ )। এতেকে ‘লে’ৰ পৰ! ‘বে’ হোৱা অসম্ভৱ নহয়।

‘বে’ উড়িয়া ভাষাতো কৰণৰ চিনৰূপে ব্যৱহৃত হয়ং। উড়িয়া ‘বে’ যদি
নেপালী ‘লে’-ৰ মাজেদি আহা নাই তেন্তে ই মুণ্ডাৰী ভাষাৰ পৰ| আহিব
পায়। ‘বে’-টো| মুণ্ডাৰী ভাষাৰ অধিকৰণ কাৰকৰ চিন ব| ৭মী বিভক্তি
আৰু কবণ আৰু অধিকৰণব বিভক্তি উড়িয়া আৰু অসমীয়া ভাষাত একে ।
ওপৰত দিয়া| প্রথম মত অর্থাৎ ‘এবে’ ৰ পৰ| ‘ৰে’ আহাটোৱে গুদ্ধ বুলি
অনুমান হইয়।

(ঘ) দ‘্বাৰ|’ £---

সংস্কৃত ‘দ্বাৰ’ = 0৫০০), 83698), 106805 আকু ‘দ্বাৰ!’ = ৮0) 10685 0,
00008} । শেষোক্ত শব্দ অর্থাৎ ‘দ্বাৰা’ কবণবোধক আৰু এই অর্থত ‘দ্বাৰ|’
শব্দ অসমীয়াত কবণ বা তৃতীয়| বিভক্তিৰ চিনৰূপে ব্যৱহৃত হয়। পুৰণি
অসমীয়াতে| ‘দ্বাৰা’ শবাৰ এনে ব্যৱহাৰ আছিল। যেনে,

‘চৈতন্য শক্তিৰ দ্বাবে ইতে| জড় জগতক
বমাবত্ত কৰ্ম অনুৰূপে ৷’-- ম৷. দে. :.

১। }0601068’'5 8091 1800800,, 8 196.
২। ৬০566 উড়িয়া বিভক্তি ॥) [51185 [749 018:010134,
৩। 9566 ৮০০৮০৷৯৮/ ০ গই[0100৪11 10} 102310010"5 ]>80}01010683 %{ 81185.

১৮০ অসমীয়া| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

‘কৰ্ম দ্বাৰায়ে যাব| ব্ৰহ্মলোক পায়াছে তাৰ কদাচিতো মোক্ষ নঘটে ।’--
তট্. দে,। ‘সন্ন্যাসীসৱে যি মোক্ষফল পাৱে তাক কৰ্মাসৱে জ্ঞান দ্বাৰায়ে
লভে ।’--তট্ট, দে.। দ্বাৰা শব্দ বঙ্গল। আৰু উড়িয়া ভাষাতে| কৰণৰ
বিভক্তি ৰূপে ব্যৱহৃত হয় ($ ২৩৭ )।

২৭৩ ৷ সম্প্ৰদান-কাৰকৰ বিভক্তি ( ০৪৪০-৪8%০5 ০{ ৭৭ম%৮০ )

এই কাৰকৰ বিভক্তি ‘ক’, ‘লাগি’ আৰু ‘'লৈ’। ক আৰু লাগি
পুৰণি কালৰ পৰ। প্রচলিত আছে। যেনে, ‘সুমিত্ৰাক দিবে আচ্গা কৰ৷
কিছুমান ৷--ম|.- ৰক. ৷ ‘আকে লাগি ভৈল হৰি বিমুখ ।’--শক্কৰ

আমাক লাগিয়৷ আনি আছা কিব!
দিয়োক সখি সন্দেশ ৷--- শঙ্কৰ

‘লৈ’ ৰ ব্যৱহাৰ আধুনিক ; যেনে, ব্ৰাহ্মণলৈ ধন দিয়৷ ৷

(ক) ‘ক’ £--‘ক’ ৰ মূল ওপৰত দিয়া হৈছে ($ ২৭১ )।

(খ) ‘লাগি’ ঃ--লাগি বিভক্তি সংস্কৃত সপ্তম্যত্ত পদ ‘লগ্ন’ (]0
০০00.80০} স1]} ) ৰ পৰ| আহিছে। স. লগ্নঃ, প্র৷া৷ লগ্‌গে৷১ আৰু অপভ্ৰংশৰ
৭মীৰ একবচনত লগ্‌গে, লগ্‌গিং হয়। তাব পৰব৷ হিন্দী ‘লগি’, আৰু
অসমীয়। ‘লাগি’ হয়। পুৰণি অসমীয়াত ‘লাগি’ব ‘গ’ লোপ হোৱাত
কেতিযাবা ‘লাই’ হৈছিল। যেনে,

‘এ উদ্ধৱ ! চল গোকুল লাই ৷’--শঙ্কৰ
‘কয়লি গৰব তাহে লাই ৷’--শঙ্কৰ

‘লাগি’ যোগ হোৱাৰ আগেয়ে সংজ্ঞা-শব্দত ‘ক’ যোগ হয়। এই ‘ক’ ষষ্ঠী
বিভক্তিৰ চিন ($ ২৭৫) বুপি অনুমান হয়।

(গ) ‘গৈ’ :--অসমীয়া লৈ ব| লই, স. লগ্নে৷ অপভ্ৰ, ‘লগ্‌গি’ৰ পৰ
আহিব পাৰে। তেতিয়৷ হলে লগ্‌গি=লাগি=লই হব। কিন্তু ‘লৈ’ৰ মূল
সংস্কৃত কৃদতন্ত বিশেষণ ‘লবৰ্ব’ (= ০৮৫£৷৷০০৭ ), ৭মীত ‘লব্ধ’ (10% 006
৮60০8 ০1 ), প্রা, লদ্ধেত্ড অপতভ্ৰ, লহিএঃ-ৰ পব| ওলোৱা যেন অনুমান

১। হেমষচ, ২৷।৭৪

২। তেমচ, 68৩৩৪

৩। হছেমচ, ৩১৩৪

৪। ৫, অপন্ৰ, লহইস্স. লততে ; হেমচ,. ৪8।৩৩৫

বিভক্তিৰ মূল ১৮১

হয়। তাৰ পৰ! হিন্দী লয়ে, লএ। ‘লএ’ ৰ পৰ৷ ‘লই’ হয়। অসমীয়াতে৷
সেইদৰে ইয়াৰ পৰ। ‘লই’ বা ‘লৈ’ হয়।

২৭৪ ৷ অপংধান-কাৰকৰ বিভক্তি ( 2&৮০]30৮০ ০৪৪১০৪1265 )
‘পৰ!’ :-- পুৰণি অসমীয়|---পৰা, হস্তে, সন্ভে। যেনে, ঘৰৰ পৰা| আহিলে৷ ;
পৰ্বতৰ পৰা পৰিল।

‘বিমানৰ পৰা পড়ে দুঃখে ।’-- শঙ্কৰ
‘ৰাখিল ব্ৰজক বৃষ্তিত হস্তে ৷’-- শঙ্গৰ
‘ভয়সসন্তে নৃপতিৰ সিহবিল গাৱ ।’--ম৷. ক.

‘হস্তে’ যোগ হলে সংজ্ঞা-শব্দৰ পিছত ৭মীব ‘ত’ যোগ হয়। পুৰণি
অসমীয়াত কেতিয়াব| ৬ষ্ঠাৰ চিন ‘ৰ’ও পঞ্চমীত চলিছিল। যেনে, ‘কৃতকৃত্য
হুয়। পাছে দোলৰ বজাইব ৷’-- শঙ্কৰ ।৷

(ক) ‘পৰ!’ £--ইয়াৰ মূল বৈদিক ‘পৰস্‌’ বা| ‘পৰ৷’। ‘পৰ৷’ সংস্কৃতত
এটা| শব্দ নহয়, উপসৰ্গ (}/"98% ) হে। যেনে, পৰাক্ৰম, পৰাভব। কিন্তু
বৈদিকত ‘পৰা’ বা ‘পৰস্‌’ এটা পৃথক শব্দ,--অব্যয়, আৰু তাৰ অর্থ &&&৪}',
৮০%০%৭ আক অপাদান কাবকব লগত ইয়াৰ প্রয়োগ হয়১। যেনে,

‘পব| হি মে ৱিমন্যাৱঃ পতস্তি ৱস্কাইষ্টয়ে।
বয়ে| ন ৱসতীৰুপ ॥-- খক্‌ ১৷২৫৷৪

( মোৰ শাস্ত বৃত্তিবিলাক পক্ষীগণে বাহঁৰি ফালে যোৱাৰ দবে জীৱন
লাভৰ নিমিত্তে দূৰৰ ( পৰা ) বা দূৰলৈ যায়)।

‘পৰব! যে যন্তি ধাঁতয়ে| গাৱে৷ ন গৱযযতীৰমু
ইচ্ছশ্তীকৰুচক্ষসম্‌ ॥- খক্‌ ১৷২৫৷১৬

( উৰুচক্ষস বৰুণক দেখিবলৈ ইচ্ছা কৰা মোৰ বুদ্ধিবিলাক গৰু যেনে
গোহালীলৈ যায় তেনেকৈ বহু দূৰব পৰ| যায় )।
আমি অমন্থমান কৰিছে| যে এই ‘পৰ’ই অসমীয়া পঞ্চমী বিভক্তিৰ চিন
‘পৰ৷’ ৷ উভয়ৰ অৰ্থ একে আকু ব্যৱহাৰ প্রায় একে । সেক্ক একে অর্থত
বৈদিকত ‘পৰি’ শব্দ অপাদানত ব্যৱস্াৃৃত হয়। যেনে,

‘স্বুদাসে| দশ্ৰ৷ ৱস্থু বিত্ৰতে| ৰথে পুক্ষেো| ৱহতমশ্বিন৷ ৷
ৰায়ে সমুদ্ৰাদত ৱ৷ দিৱস্পর্যস্মে ধত্তে পুৰুস্পূহম্‌ ॥'--"খাক্‌ ১৷৪৭৷৬

"১। ৯০৭০০৩]]'5; ভতণ০ 07802 {0৫8 51096, $ ]1 (8).

১৮২ অসমীয়! ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

‘হে দৰ্শনীয় অশ্বিনী! সংসাৰত ধন দিওঁত৷! স্থদাসলৈ অন্ন আৰু ধন
বই আন!। সমুদ্ৰ আৰু আকাশৰ পৰা ( ‘দিৱঃ পৰি’) বহুত স্পৃহনীয়
ধন আমাক দিয়| ।’

সংস্কৃত বিশেষণ ব৷ সৰ্বনাম ‘পৰ’ (=৮০%/০০]৭, !1[010068, ০00; 026
5106 গেঁ, যেনে, ‘স্লেচ্ছদেশস্বতঃ পৰ: ( মন্ু, স. ২৷২৩ ) বোধকৰে৷ অসমীয়৷
‘পৰ৷’ ৰ মূল ন্হয়। ‘পৰঃ' শব্দ সপ্তমীৰ একবচনত সংস্কৃতত ‘পৰে’ আৰু
অপত্ৰংশ প্রাকৃতত ‘পৰি’ হয়।১ ভতাৰপৰ৷ পাঞ্জাবী ৫মীৰ চিন ‘পৰে৷’ আৰু
সিন্ধী ৫মীৰ চিন 'পৰঁ৷’ আৰু অসমীয়া পঞ্চমী বিভক্তি ‘পব৷’ ওলোৱা
অসম্ভৱ নহয়। কিন্তু সংস্কৃতত ‘পৰঃ’ শব্দৰ পৰ৷ ৫মীৰ অর্থ পোৱা নাযায়।
সেই দেখি অসমীয়া ‘পৰা’ ষ্যয়াৰ পৰা আহ| নাই যেন লাগে। সংস্কৃত
‘পৰ’ ( = ৮002 0 218০66 ৫960.00006 1॥০]301৮6 }2051000, ) হিন্দী ৭মী
বিভক্তিৰ চিন। ইত্যাদি কাৰণে ওপৰত দিয়াটে৷ মূল বুলি বিশ্বাস জন্মে ৷
‘পৰ!’ ৰ মূল বাসল্তৱিকে ইৰাৰ্ণী ‘সৰা’ ( =!{ঃ010) আক ইৰাণীত ই অপাদানৰ
বিভক্তিৰূপে যোগ হয়। যেনে, জেগু--‘পব| কৱহ-মাদ্‌ নেৰেদ্’ ( ৪স্ঞ৪%
£ি'010 ৪71৮. 11800 ) ।২

পৰা বিভক্তি যোগ হোৱাৰ আগেয়ে সংজ্ঞা-শব্দৰ পাচত ‘ৰ’ যোগ হয়।
এই ‘ৰ’ ষষ্ঠী বিভক্তিৰ চিন। ওপৰত্ত কৈ অহ! হৈছে যে শব্দৰ তিৰ্যক
আকৃতি ৬ষ্ঠী বিভক্তি ভিন্ন আন একে৷ নহয় আৰু শব্দৰ ত্্যিক আকৃতিৰ
পাচত হে বিভক্তি যোগ হয়। তিৰ্ষক আকুতিত যেনেকৈ বিভক্তি যোগ হয়
তেনেকৈ যষ্টাৰ পাচতে| বিভক্তি যোগ হয়। ইয়াত কেৱল প্রভেদ এই যে
অতি পুৰণি কালত যোগ হোৱা বিভক্তি তিৰ্ষক আকৃতিৰ পিচত বহিছিল
কিন্তু পৰবৰ্তী কালত যষ্ঠ৷স্ত পদৰ পাচতহে বিভক্তি যোগ কব৷ হৈছিল।

ইয়াৰ মূল বে'ধকৰে৷ কছাৰী ৫মী বিভক্তি ‘ফ্ৰাই’ (8010) নহয়।
কছাৰী ‘ফ্ৰাই’ যোগ হলে তাৰ আগত ষষ্ঠী বিভক্তি ‘নি’ বহে অর্থাৎ ‘নিফ্ৰাই’
হয়। যেনে, নু ( 80096 ), নু-নি-ক্ৰাই ( ££010) (6 }0096 = ঘৰ-ৰ-পৰ| ) ।
কিন্তু আন বড়ে৷ ভাষাত এই বিভক্তি অন্যৰূপ। যেনে, তুচটীয়৷ ‘লে’, গাৰে৷
‘অনিকো|’, চুটীয়৷ ‘ছাপি’ ৷

১। হছেমচ. ৪1৩৩৪ ; ৩, ৯15০ হ্মেচ, 8৷৪৩৮ ; অপত্ৰ, মৰিতবৰউং পৰিম্ছ্স,

মৰ্তৱাং পৰি।
২। 1028112650860617 : 596069 13001 ০{ £18%6 1১380, ৩০], ]%, 2. 266.

বিভক্তিৰ মূল ১৮৩
(খ) ‘হস্তে’, ‘সন্তে’ ঃ
ওপৰত কৈ অহ| হৈছে ($ ২৩৩ ) যে প্রাকৃতত ‘হিংতো’, ‘স্ুংতে| আৰু
অপতঅ্ংশত ‘হোংতউ’, ‘হোংতও’, ‘সোংতউ’, ‘সোংতও’ পঞ্চমী ব| অপাদান-
ক।ৰকৰ বিভক্তি । ‘হোংতও’ৰ পৰ৷ হিন্দী ‘হুংতে|’ বা ‘হত’ আৰু অসমীয়৷ ‘হন্তে’
ওলাইছে। ‘হংত’ শব্দৰ ৭মীত ‘হন্তে’ হয়। অপজ্ৰংশ হোংতউ, বা হোংতও
ংস্কৃত ভূ ধাতুৰ কৃদতন্ত পদ ( ৮00১০ }231701গে}2]6 ) | সংস্কৃত ভূ আৰু মস্‌
ধাতুৰ কৃদন্ত বিশেষণ প্রাকৃতত তিংতো আৰু স্থংতো হয়।১ ‘সন্ত’ শব্দ বৈদিকতে
অস্‌ ধাতুৰ কৃদন্ত ব| }৮659600 }>&100][2]19 ।২ এ৭‘মীত উভয়ে হংতে আৰ সংতে
হয়। তাৰ পৰাই অসমীয়৷ হস্তে আৰু সন্তে ওলাইছে। হিন্দীত ‘সন্তে'’ব ঠাইত
‘সে’ হয় আৰু বঙ্গালীত ‘হন্তে’-ৰ ঠাইত ‘হুইতে’ হয়। ই পঞ্চমী বিভক্তি ।
ডাক্তৰ কেলোগে অনুমান কৰেত যে ‘সং’= সংস্কৃত ‘স্ৰম্‌ ( স্]]} ) আৰু
‘তে’ সংস্কৃত ৫মী বিভক্তি ‘তস্‌’ ব| সংস্কৃত সপ্তম।স্ত পদ তৰিতে (ত্‌ ধাতু)
শব্দৰ ‘তে'। অসমীয়াত এই দুই শব্দ যুক্ত হৈ সম্‌+তে= সমন্তে হব পাৰে
আৰু ‘স’ৰ ঠাইত ‘হ’ হলে ‘সন্তে’ বা ‘ইসন্তে’ হব পাৰে। কিন্তু এই মত ঠিক
বুলি বিশ্বাস নহয়, কিয়নে। প্রাকৃততে আমি হোংতে, সোংতে পাইছে৷ ।
২৭৫ । সম্বন্ধ-পদৰ চিন ( ০6018৮6 ০৪5০-৪% ) ‘ৰ’ £
পুবণি অসমীয়াত গীত, ভটিম৷ আদিত ‘কেৰি’ বুলি এটা শব্দ যষ্ঠী
বিভক্তিৰূপে ব্যৱহৃত হৈ৷ছল। যেনে,
জয় গুৰু শঙ্কৰ সবগুণাকৰ যাকেৰি নাহি উপাম ৷--ম!. দে.
লীল| বিনোদী কম্বুকৌমুদী চক্ৰকেবিকুঞ্জধাৰ ৷৷-- শঙ্কৰ
প্রাকৃতত ‘কেৰে৷* ‘ক্৷৷* ‘কেবংং আৰু অপত্ৰংশত ‘কেৰ’ ,
১। ‘ক্ৰিগ্নাতিপত্তে: স্তমানে৷।’, হেমচ, ৩৷১৭৯-১৮৭ ৷ প্ৰা. হোংন্ক, হোষাণ|--
অভযৱিষ্কদিতাৰ্থঃ ।
২। /[3০]৭০০61]’5 ৮০৭1০ ঢ্র৪৫॥00008%, 8 ৪86. সম্তম=্= [01765606 23%0,* ০4 অস্‌
(০ ৮6).
৩। 76110886'5 31101 (1000008294, ৪ 191.
| ‘ইদযমৰ্থন্ত কেৰঃ |’, হেমচ. ২৷১৪৭৷ তুম্‌্হুকেৰে|==স., যুদ্মদ্বীয়: ( )০%015 ),

৫ | ‘পৰবাজত্যাম্‌ কডিকো| চ।’, হেমচ, ২৷১৪৮; পাৰভ্কম্‌, পাৰকেৰম্‌ ==
পৰকীয়ম (০ ০0618 ) : বাইন্কং, ৰাজকেৰম্‌সবাদকীয্বম্‌ (০% 14088 ) |

৬। ‘'স্বিয়াম্‌ তহে’, হেমচ, 91৩৫৯ । ততে কেৰউ=ল্=তহ্যাঃ ক্লতঃ (9০০০ 1
1১6৮) £ ‘কহে কেৰো’মস্ছস. কস্তাঃ কৃতঃ (৭০০০ ৮) দ}ঃস্য৷ ) |

১৮৪ অসমীয়া| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

‘কেৰউম্‌’> আৰু ‘কেৰেং’২ং যষ্টী বিভক্তিত প্রয়োগ হয়। এই শব্দ কেইটা
বাস্তৱিকে বিশেষণ আৰু ইদমৰ্থত বা সম্বন্ধাৰ্থত ইহঁত যোগ হয়। এই
‘কেবে|’ ব!| ‘কেৰি’ৰ মূল সংস্কৃত ‘কৃত' (৪৯৭০, ৭০০০ )। সংস্কৃত
খাকাৰাসন্ত ধাতু প্রাকৃতত অৰন্ভ হয়০ আৰু কৃদতন্ত বিশেষণ কৃত, ধৃত, মৃত,
আদি শব্দ প্রাকৃতত কৰিও, ধৰিও মৰিও--এনে হয়। এই দৰে লব্ধ
‘কৰিও’ শব্দৰ ইকাৰ ব্যত্যয় ( $ ১৮৭ ) হলে আমি ‘কেৰো|’ পাওঁ । নহলে
কৰ্ম আৰু ভাববাচ্যত প্রষোজ্য কৃ, হ আদি ধাতুৰ ৰূপৰ পৰাও কেৰে৷,
কেৰি আহিব পাৰে। হু আৰু কৃ ধাতুৰ ‘ক্য’ (য) প্রত্যয় বিকলে
লোপ হয়। যেনে, কিৰই, কৰিজ্জিই =স. কি্ৰিয়তে*ঃ। কিন্তু এই মত
বহুতে স্বীকাৰ নকৰে। প্রাকৃত ‘কেৰে৷। ৰ লগত স্বাধিক প্রত্যয় ‘ক’যোগ
হলে কেৰক হয়। প্রাকৃতত এই কৃদস্ত বিশেষণ বষ্ঠাত্ত পদৰ পাচত
ব্যৱহৃত হৈছিল; কিন্তু তাৰ পৰ৷ অৰ্থৰ কোনে পৰিবৰ্তন নহৈছিল।
যেনে, তুম্‌হুহং কেৰ্উং ধণু” বা তুম্‌হুহং ধণুস্যুন্মাকম্‌ সম্বন্ধি ধনম্‌ ৷
ইয়াত কেৰ্উ শব্দ নিদিলেও অৰ্থৰ একে| পৰিবৰ্তন নঘটে। ষষ্ঠীৰ অর্থ
প্পষ্ট কৰিবলৈ ইয়াৰ প্রয়োগ হয়। সংস্কৃত ‘কৃত’ প্রাকৃত কেৰে৷, কেৰউ,
কেৰেং, কেলঅং ( মৃচ্ছক ) অসমীয়াত ‘কেৰি’ হৈছিল। ‘কেৰক’ বা ‘কেৰি’ৰ
‘ক’ এৰি দিলে ৰি, ৰ, ৰে আৰু ৰু হয় আৰু ৰ এৰি দিলে ক, কে. কো,
কা, কু, কি পোৱা যায়। অসমীয়াত সচৰাচৰ ‘ৰ’হে যষ্ঠীৰ চিন ৰূপে
ব্যৱহ্থুত হয়। পুৰণি অসমীয়াত কেৰি, ক, কু, কি, ৰু, ৰি আৰু ৰ ষষ্ঠীৰ
চিন ৰূপে ব্যৱহৃত হৈছিল। যেনে, |

কেৰি--‘জগজ্পন জাতক পাতক ঘাতক যাকেৰি এগুণ নাম ।’-- শঙ্কৰ
ক--‘যদিব| আমাক নস্বেহে আইল| গোপীগণ ৷’--শঙ্কৰ
‘ৰামক নাম অতি অন্থুপাম। ৰামক নাম ॥’-- শঙ্কৰ

১। ‘তুম্হুহুন্‌ কেৰ্উম্‌ ধণু’==স, যুদ্মা কং সম্বন্ধি ধনষ্‌, হেষচ, ৪[৩৭৩

২ | ‘সম্বন্ধিনং কেবৰতনো’, হেষচ, 81৪২২৷, যসহগ কেৰেংস্স্যপ্ত সন্বন্ধিন1।

৩ । ‘খাৱগস্গ।ৰঃ’, ছেৰচ,. 61২৩৪, যেনে, কৰই, ধৰই, মৰই, ইত্যাদি।

| ‘হঞ্কৃঞোহাৰকীৰৌ’, কাত্য|- ৭৷৫৬৷ ‘বকৃতৃজ্ঞাম্‌ মীৰঃ’, হেমযচ, ৪|২৫০
(ক্ত প্রতায় যোগভ কৃ ধাতু কাৰিত, প্রাক্ৃতত কাৰিঅ ৰা কিৰিঅ হুয়। 4, মৰিঅ
গে’ ষাৰিত, ছেমচ, ৪|৩৭৯ ) |

বিভক্তিৰ মূল ১৮৫

কু--‘সোহি প্রভু নাম ধৰে নন্দকু নন্দন ৷'- মা. দে.

কি--তুহু জগয্নাথকি দাসকি মাধৱ মুহ ভৰি ৰাম কহাৱত ৰে।’
--মা, দে.

ক-‘মধুৰ মুকুতি মুৰাক মন দেখ হৃদয়ে হামাক ।’--শঙ্কৰ

ৱি--‘উঠ মেৰি লাল মদন গোপাল আবে তেৰি গোৱাল বুলাৱনকো ।’

-<-ঁম|, দে,
ৰ--‘যেন চিত্র বিচিত্ৰ মৈৰাৰ ভাসে পাখি ৷’--সা!. ভট্ট,

(ক) ‘থেৰ’--যষ্টাৰ বহুবচনৰ আকৃতি। ‘থেৰ’ বাস্তৱিকে ডবল ৰষ্টী
অৰ্থাৎ থে+-ৰ। '‘থে’ তিৰ্যষক বহুবচনৰ চিন আৰু তাত ‘ৰ’ যোগ হলে ‘থেৰ’
হয় আৰু ই ষষ্ঠীৰ বহুবচনৰ বিভক্তিৰূপে ব্যৱহৃত হয়। কেতিয়াবা কৰ্মৰ
বহুবচনত ‘থেক’ আৰু ৭মীৰ বহুবচনত ‘দপেত’ হয়। কিন্তু এনে প্ৰয়োগ
আধুনিক বুলি বিশ্বাস হয়। ইয়াৰ মূল অপভ্ৰংশ প্ৰাকৃত ‘তণ|’, ‘তণউম্‌’ হব
পায়’। এই শব্দ অপভ্ৰংশত যষ্ঠাৰ এক বা বহুবচনত ষযষ্ঠ্যস্ত পদৰ পদৰ
পাচত সম্বন্ধ বুজাবলৈ ব্যৱহৃত হয়। তণা ৭মীৰ একবচনত :,তণ্ি, তণে’
হয়ং। স্বৰবিকৃতিৰ নিয়মে ‘ত’-ৰ ঠাইত ‘খ’ হলে ($ ১৯৮ ) আৰু ৭ লোপ
হলে ‘তণি’ব ঠাইত ‘থে’ হয় ( সন্ধিৰ নিয়ম $ ৬৯ দেখ| )। এই ‘খেৰ’
বঙ্গালী ‘দেব’ আৰু পাঞ্জাবী ষষ্টাৰ একবচন ‘দা’ বা ‘দী’ৰ অনুৰূপ ।
কিন্তু উভয়ৰে মূল আদিতে দা-ধাতুব ([060608 [38া001016 ) ‘দত্ত’ হলেও
‘খথে’টোক ‘দ|’ বা ‘দীৰ’ পৰ| সিদ্ধ কৰিব নোৱাৰি, কিয়নে| স্বৰবিকৃতিৰ
নিয়মে ‘দ’ৰ ঠাইত ‘থ’ নহয় ( $8$১৪৭৷১৯৯ ) । কিন্তু ‘[থ’ৰ ঠাইত ‘ত’ আৰু
‘ত’ৰ ঠাইত ‘দ’ হব পাৰে ($$১৪০ )। এই নিয়মে ‘থে’ৰ পৰ৷| ‘দে’ সিদ্ধ
কৰিব পাৰি। কিন্তু প্রাকৃতিক আন কোনে৷ ভাষাতে ‘থেৰ্‌’ৰ ব্যৱহাৰ নাই।
সেইদেখি ‘খথেৰ’ৰ পৰ৷| ‘দেৰ’ আহিছে বুলি ভাবিব নোৱাৰি। উড়িয়া
‘ঠাক’ বিভক্তি অধিকৰণ কাৰকত হে চলে।

পুৰণি অসমীয়াতে| ‘খেৰ’ প্রচলিত আছিল। যেনে,

‘দেৱদিব্য বানে আমাঠেৰ তাৰ লক্ষি ৷’- মা. ক,.
‘তোমাঠেৰ বাক্য বত কহিলোহে৷ আন্ত ।’-- দৈত্যাৰি

১। ‘সম্বন্ধিনঃন কেবৰতণে’, হেমচ. 91৪২২।২০ ; যেনে, অম্্‌ছৎম্‌ ভণ| = ন, অস্মাকং
সম্বন্ধি। এ, 150 হেমচ. 8৷৩৬১; তুহু তণউম্‌ =্স, তৱ সদ্বন্ধি।

২ | হেমচ, ৪॥৩৩০ আৰু হেৰচ, ৪।॥৩৩৪

২৪

১৮৬ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

২৭৬ ৷ অধিকৰণ কাৰকৰ বিভক্তি (০৪১০৮৪০:০5 ০% 1,0080%৮6 )
‘এ’ আৰু ‘ত’:

(ক) ‘এ’ ঃ--‘এ'-ৰ মূল ওপৰত দিয়া হৈছে ($$২৪৭৷২৪২৷২৭২ ) ৷
অপত্ৰংশত ৭মীৰ একবচনত ‘হি’ ( অহি ) হয়১। এই ‘অহি’ৰ পৰ৷ যে
‘এ’ হয় আৰু ই যে ৬ষ্ঠাৰ চিন তাক ওপৰত কোৱা হৈছে। অপভ্ৰংশত
‘এ’ ৰ ঠাইত ৱিকল্লে ‘ই’ হয়ং। এতেকে অসমীয়া| এ, ই আদিতে ৬ষ্ঠা আৰু
৭মীৰ চিন আছিল বুলি ধৰিব লাগিব। অপজ্ৰংশৰ দৰে অসমীয়াতে। অধিকৰণৰ
‘এ’ ‘ই’ সহয়। যেনে,

‘নধৰিল| সাগবে তোমাব মত্স্থা কায়৷ ৷-- শঙ্কৰ
‘থৈল! ঢাকি ঘুৰি গৈল| নিজ্পুৰি ৷’--শঙ্কৰ

বৰ্তমানতে| ক্ৰিয়াবিশেশত কোনে কোনে| ঠাইত ৭মীৰ ‘ই’ পোৱ! যায়।
যেনে, সমূলি, অনুসৰি, ইত্যাদি। আজিকালিও ‘এ’ ব প্রচলন আছে। যেনে,
‘সুষ্থ শৰীবে আৰু স্বজ্ঞানে এই খত লেখি দিলে|’; ‘এই বিষয়ে মন্এ
(ৱে) কৈছে’, ইত্যাদি। পুবণি অসমীয়াত হলে ইয়াৰ ব্যৱহাৰ বৰ বিস্তৃত
আছিল। আগৰ দৰে বৰ্তমানতে| ক্ৰিয়াবিশেষণত ৭মী বিভক্তি যুক্ত থাকে।

(খ) ‘ত’ ঃ--“ত’ৰ মূল সংস্কৃত ‘অন্তঃ’ বা ‘অন্তৰং’। সংস্কৃত ‘অন্তবং’ =
প্ৰাকৃত ‘'অংতে’ ব৷ ‘অংতে|’ = অপত্ৰ, অংতৰুত । তাৰে ‘ম্ৰ’ আৰু ‘অং’
লোপ হলে মাবাটীত ‘ত’ আৰু অসমীয়াত ‘ত’ ইয় আৰু ৭মী বিভক্তিৰূপে
ব্যৱহৃত হয়। যেনে, ঘৰত একে৷ নাই;

‘মতস্থাৰূপে অৱতাব ভৈল| প্রথমত।
উদ্ধাৰিল! চাৰি বেদ প্ৰলয় জলত ॥’-- শঙ্কৰ

ইয়াৰ বাহিৰে ‘পাশে’, ‘কাযে’, ‘মাজত’, ‘ভিতৰে’ আদি কিছুমান
শৰ্াও অধিকৰণৰ চিনৰূপে ব্যৱহৃত হয়। কিন্তু ইসৱক ৰিভক্তি বোল৷
নাযায়। এই শব্দবোৰ বিভক্তিৰূপে ব্যৱহৃত হোৱাৰ অগেয়ে সংজ্ঞা-শব্দটোত

১। ‘৬পিত্যসৃঙিনাম্‌ হেহুম্‌ছুয়:’, ছেম, 91৩৪১ ৷ ( অপন্ৰংশে ইছুন্ত্যাম্‌ পৰেষাম্‌
ঙলি, ত্যস্‌, ডি ইঙ্যেতেবাম্‌ যথাপংখ্যম্‌ হে, হুম্‌ হি ইতোতে ত্ৰহ্ আদেশ! তৱত্তি।)

২। ‘ডিনেচ্চ’, হেষচ. 8|৩৩৪ ; যেনে, উপৰি, তলি, তলে ৷

৩ | ‘'ব্ববেংস্তৰণ্চ’, ছেম্চ, ১1১৪ ; যেনে, ‘অংতে| উদ্তৰিং’==অন্তৰ-উপৰি। 419০
স্‌. অন্বশ্চাবী==প্র', অংতেআৰী ; তেমচ, ১!৬৭ ; ‘থছংতক’=্=স্‌, তনাতৰং, হেম, ৪1৩৫০

শব্দ যোগত বিভক্তি নিৰ্গর ১৮৭

যষ্ঠাৰ বিভক্তি যোগ হুয় আৰু ইহঁত নিজেও সপ্তম্যন্ত পদ হয়। ‘পাশে’স=স,
প্ৰ্শ্বে ( ৮৮ 086 হাওঁ০ ০) = অপভ্ৰ, পাসহিং, পাসি, পাসে= হিন্দী পাস।
যেনে, ‘সকল শিপুৰ কাণ খাই খাই আসয় তোমাৰ পাশে’, জ্াধৰ, ক.।
‘কাবে’ =স, কক্ষে (৪ 026 9গণ০্‌০ ০1)= অপঅত্ৰ, কচ্ছে, কক্‌খে, কহে,
কহি =বঙ্গল৷ কাশে। ‘মাজত’ =স, মধ্যে (10 086 1018916 )= অপন্ত,
মন্দ, মন্ত্থি, মন্মাহি =অ, মাজে মাবো । ‘ভিতৰে’ =স, অত্যস্তবে ( 101, 17
006 1080100 ) = প্র', অস্তিংতৰে--হিন্দী ভীতৰ ।

দ্বাদশ আধ্য৷

শব্দ-যোগত বিভক্তি-নিৰ্ণয়
( €,6৫৪"গ8084368 ৪8৩৮৩৮%1০৫ }% %০৮৫৪ ),

২৭৭ ৷ সংস্কৃতৰ দৰে অসমীয়াতে| ভিন ভিন শব্দৰ ব্যৱহাৰত ভিন ভিন
বিভক্তিৰ প্রয়োগ হয়। এই প্রয়োগ প্ৰায় সকলে৷ ঠাইতে সংস্কৃতৰ অনুৰূপ ৷

প্ৰথম| বিভক্তি ( চ'যচ৮ ০৪৪৫-৪003 )

(১) অভিধেয় ৰা নাম মাত্ৰে প্ৰথম! বিভক্তি হয়; যেনে, স্টীশ্বৰ, ঘৰ, বান্দৰ ।

(২) কৰ্তাত প্রথম! ; যেনে, ৰাম আছে; গোবিন্দে হীহে।

(৩) সম্বোধনে প্রথম! ; যেনে, হে অচ্যুত; হেৰা ইন্র্।

(৪) অন্থসাৰে, অবধি, পৰ্যন্ত, পূৰক, বিশেষ, ৰূপে, হ্বৰপে আদি শব্দ
যোগত প্রথম! হয়; যেনে, ৰীতি অন্ুসাৰে চলিবা; ঘাটৰ পৰা| বাট পৰ্যস্ত;
জন্ম অবধি নৰ মৃত্যুৰ অধীন ; ইচ্ছা! পূৰ্বক কোনেও অধ্াপাতে নাযায়; ঠাই
বিশেষে আচাৰ লৰে; ‘দৃতৰূপে আসি আছে| তোম।ৰ চৰণ ৷”-_-'অ, ক.

(৫) বিনে যোগত প্রথম| বা সপ্তমী হয়। যেনে, হ্থথ বিনে স্ুুখ নাই;
‘তাসত্ত বিনে আন নাহি কেৱ ৷’--ম1. দে,

(৬) মতে শব্দ যোগত প্রথম| বা ষষ্টী হয়। যেনে, মোৰ মতে এইহে
উত্তম ; নিয়ম মতে কাম কৰিব| |

১৮৮ অসমীয়| ব্যাকৰণ আৰু ভাৰাতৰ্ব

(৭) নামে বা! নামেৰে শব্দ যোগেও প্রথম়| হয়; বেনে, ‘পুৰুষোত্তম
নামে ক্ষেত্ৰ তাতেসে বিখ্যত ।’--শতঙ্কৰ। দশৰথ নামেৰে বজা ।

(৮) সঙ্কাশ, সঙ্গে আৰু সদৃশ শব্দ যোগত প্রথম| বা যষ্ঠী হয়; যেনে,
‘সাগৰ সঙ্কাশ দেখি পদাতি ।’--শঙ্কৰ; শিপু বা শিপগুৰ সদৃশ ব্ৰভাৱ;
‘স্থাতত তাল নাৰীগণ সনে ।’ --শঙ্কৰ ; গৰুৰ সঙে গৰু।

(৯) সম শব্দ যোগত প্রথম৷, তৃতীয়া ব| হষ্টী হয়; যেনে, ‘বিদুৰে সমে
হেন কথ৷ কই ।’--শঙ্কৰ; ‘সৱে মায়ময় স্বপ্ন সম ।’--শঙ্কৰ; ‘তাসম্বাৰ সম
ভাগ্যবঙ্ী আৰ নাই।’--শঙ্কৰ; ‘ঘুন্ৃচাক সম মই নোহে! ভাগ্যৱতী }'--ঞীধৰ
ক,। সেইদৰে সহিত ব| সৈতে যোগতোে৷ প্রথম৷, তৃতীয়া ব৷ ষষ্ঠী হয়; যেনে,
‘এহিমতে কৃষ্ণ বলে৷ সহিত ।’--শঙ্কৰ; ‘বিষ্ণুত মেলানি মাগি লৰিল
গৃহক লাগি ভাধ্যায়ে সহিতে শূলধৰ।’--শঙ্কৰ ; তাৰ সৈতে ৰামৰ বন্ধুত্ব
আছে।

(১%) বাজে শব্দ যোগত প্রথম| বা সপ্তমী হয়; যেনে, গোবিন্দৰ গুণ
চৰিত্ৰ বাজে ।’--শঙ্কৰ; তাতে বাজে মোৰ কবলগীয়| নাই।

২৭৮ ৷ দ্বিতীয়| বিডক্তি ( 56০০০৭ ০৪৯০৮-৪.% )

(১) কৰ্মত দ্বিতীয়া ; যেনে, মই ভাত খালে৷ ।

(২) ধিক শব্দ যোগত ২য়| বা ৭মী বিভক্তি হয়; যেনে, তাৰ জীবনে
ধিক; তেনে মাম্থুহক ধিক; ‘ধিঙ্ক ধিক ব্যৰ্থৰে সাজাইলে| মেৰ-ঘৰ; ধিক
ধিক দিলে| মই এ পালি প্রহৰ; মেৰৰ চৌপাশে ধিক মই ওঁষধ ৰোৱাইলে| ৷
নেউলি ময়ূৰী ধিক মই ওৰাক আনিলে৷ ৷--ইৰ্গাবৰ ৷

(৩) অধ্ব আৰু কালবাচক শব্দৰ উত্তৰ দ্বিতীয়া হয়। যেনে, গাড়ীখন
ঘণ্টাত হুমাইল যায়; সি ইয়াত ছমাহ ব্দাছিল।

(৪) সৰি শব্দ যোগত ত্ৰিতীয়া হয়; যেনে, ‘বঢ়্বিৰ হোমে নোহে তাঙ্ক
সৰি ।’--শঙ্কৰ

(৫) গমনাৰ্থক ধাতুৰ লগত অধিকৰণ কাৰকৰ কৰ্ম-সংজ্ঞা হয়; যেনে,
ঘবক য!; ‘বেহাৰৰ হস্তে নৰনাৰায়ণ বড়নগৰক গৈল ।’--দৈত্যাৰি

(৬) তুল শব্দ যোগত কেতজিয়াব| ২য়| হুয়। যেনে, ‘নাছিকে তোমাক
তুল ।’--শঙ্কৰ

শৰ্মা যোগত বিভক্তি নিৰ্ণয় ১৮৯

২৭৯ | তৃতীয়া ৰিত্তক্তি (1810 ০৪৪৮-৫৯ )

(১) কৰণ-কাৰকত তৃতীয়া বিভক্তি ; যেনে, হাতেৰে ধৰিলে।

(২) উনাৰ্থ শব্দ যোগত তৃতীয়া; বেনে, পাচে কম তিন কুৰি টকা।

(৩) প্রকৃতি, স্বভাৱ, নাম আদি শব্দৰ উত্তৰত তৃতীয়| বা ৭মী বিভক্তি
হয়; বেনে, জুই প্রকৃতিয়ে উদ্ম; দশৰথ নামেৰে বাজ৷ ।

(৪) উপসংখানে অর্থাৎ ক্ৰিয়া বিশেষণৰূপে বাৱহৃত সংজ্ঞা-শব্দৰ উত্তৰত
তৃতীয়া হয়; বেনে, বেগে বা বেগাই যা; ঘনাই খোৌটে।

২৮০ । চতুৰ্থী বিভক্তি ( ঢল000100 ০৪৪6-৪813 )

(১) সম্প্রদান-কাৰকত চতুৰ্থী ; যেনে, নৰেজক টকা দিয়া।

(২) প্রয়োজন অর্থত চতুৰ্থী; যেনে, সি খৰিক যায়। ‘বনিজক যান্তে
সাধু পৰিল মনত ।’--"ছলৰ্গাবৰ

(৩) প্ৰতি শব্দ যোগত ২য়', ৪ধী বা ৬ষ্ঠী ছয়; যেনে, সেই দিনাক প্রতি
মই তাৰ মূখকে দেখ| নাই; ‘তেখনে গৈলন্ত সতী ৰন্ধনক প্রতি।’--তুৰ্গাবৰ ;
‘পঠাইলন্ত দূতসবে মাধৱক প্রতি ।’--অনন্ত ক,; তাৰ প্রতি মোৰ কোপ
নাই ।

(৪) অস্ময়া, ক্ৰোধ, নৰ্ধযা, প্লাথা আদি শব্দ যোগত চতুৰ্থী হয়; যেনে,
তালৈ মোৰ অস্ময়| নাই; গুৰুৱে শিষযাক শলাগিছে; ৰামক ক্ৰোধ কৰিছে।

(৫) নমস্কাৰ শব্দ যোগত চতুৰ্থী; যেনে, গুৰুক নমস্কাৰ |

(৬) গমনাৰ্থক ধাতুৰ ধোগত কেতিয়াবা কৰ্মৰ সম্প্ৰদান-সংজ্ঞা হয়;
যেনে, চাক কলিকাতালৈ গ’ল।

(৭) পাচনী-ক্ৰিয়া যোগতে| কেতিয়াবা চতুৰ্ঘী হয়। যেন, মাকে শিশুক
চ্দ্ৰ দেখুৱাৱ

(৮) অভিসন্ধি, অভিপ্ৰায় আৰু নিমিত্তাৰ্থক ক্ৰিয়াৰ্থ৷-ত্ৰিয়াৰ উত্তৰত
চতুৰ্থা হুয়; যেনে, দেখিবলৈ দুই চকু আছে। ‘কাঢ়ি লৈবে লাগি হৰি
সমীপ চাপিল| ৷’--শঙ্কৰ ; ‘কৰিবাক লাগিল৷ শত্ৰুক বুগ্ডামাৰ ৷'--শঙ্কৰ ৷
কেতিয়াধ| চতুৰ্থা লোপ হয়; থঘেনে, ‘প্তষিব নপাৰে আৰু ৰবিব কিৰণ ।’
--শঙ্কৰ

১৯ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

২৮১ ৷ পঞ্চমী ৰিড্ক্তি (}'{{88। ০৪৪০-৪৯ )

(১) অপাদান-কাৰকত পঞ্চমী ; যেনে, ঘৰৰ পৰা| আহিল।

(২) কাল আৰু পথ বুজালে অবধি-বোধক শব্দৰ উত্তৰত পঞ্চমী হয়;
.ষেনে, আজিৰ পৰা চৌথ| দিন৷ ।

(৩) অষ্যাৰ্থড-বোধক শব্দৰ উত্তৰত পঞ্চমী হয়; যেনে, অসমৰ পৰা
বঙ্গ পৃথক ।

(৪) হেৰত্বৰ্থে তৃতীয়া, পঞ্চমী বা সপ্তমী হয়; যেনে, আনন্দেৰে বা
আনন্দত নাচিছে, শোকৰ পৰ| বা শোকত কান্দিছে।

২৮২ ৷ যষ্ঠী বিভক্তি ( 51200 ০৪5০-৪,]% )

(১) সম্বন্ধে যষ্ঠী; যেনে, টিনৰ ঘৰ।

(২) সহাৰ্থক শব্দৰ যোগত ৬ষ্টা হয়--যেনে, ঘোৰাৰ সহিত; তাৰ
লগত; ঘৰে সৈতে, ইত্যাদি।

(৩) নিমিত্তে, হতুৱাই, অৰ্থে, প্রতি, নিচিন!, দৰে, অন্তৰে, ভিতৰে, বাহিৰে
আদি শব্দ যোগত ষষ্ঠী হয়; যেনে, তাৰ নিমিত্তে, ৰামৰ হতুৱাই পানী
অনালে|, ধনৰ অৰ্থে কাম কবিছে|, ঘবৰ নিচিন| প্রবাসত আছে৷, তুলাৰ
দৰে কোমল, তাৰ বাহিৰে আন কাম নাই; ইত্যাদি ৷

২৮৩ ৷ সপ্তমী ৰিডক্তি ( 56৮০০, ০৪5০-৪৫% )

(১) অধিকৰণে ৭মী; যেনে, পৰ্বতত জুই লাগিছে।

(২) নিৰ্ধাৰে সপ্তমী ; যেনে, কবিৰ মাজত কালিদাস শ্ৰেষ্ঠ ।

(৩) অৱচ্ছেদে ৭মী; যেনে, দুঃশাসনে দ্ৰৌপদীৰ চুলিত ধৰিছিল।

(৪) বিন!, বাজে, বাদে শব্দ যোগত এমী হয়; যেনে, হৰিত বিনে গতি
নাই, তাত বাদে আৰু গাঁও আছে, মুখ্য মন্দিৰত বাজে সাধাৰণ মন্দিৰে৷ আছে।

(৫) তুলনাৰ্থক শৰ্দ যোগত ণমী হয়; যেনে, সবাতে| সৰু, ‘জগততে
কৰি মই যিহেতু উত্তম ।’--শঙ্কৰ

(৬) ‘থাকি’ আৰু ‘পৰ’ শব্দ যোগত ৭মী হয়। যেনে,

বাজাৰ দণ্ডিত থাকি স্মুতল পুৰক ঢাকি
নিৰস্তুৰে কৰে হৰি ঘোষ ।-- শঙ্কৰ
হৰিডিকতিত পৰ নিস্তাৰ কৰনস্তা নাই ।--শঙ্কৰ

মহত থাকি পগুবই নোৱাৰি; তাত পৰ আৰু একে৷ নাই।

ত্ৰয়োদশ আধ্য৷
বিশেষণ (&৭)০০৮৩ )

২৮৪ । যি শকে সংজ্ঞাৰ গুণ বা অৱস্থা প্রকাশ কৰে তাৰ নাম বিশেষণ
(৪৭]০০ম৮০) । কোনে কোনে! বিশেষণৰ দুট। আকৃতি থাকে---এটা হৃস্ব
( 9})0৮0}) আৰু আনটো দীৰ্ঘ (1008) । যেনে, দুখী 000 ( ই.) দুখীয়া
( দীৰ্ঘ ); ভাতু 11০০-৬৪৮৮ (হই. ), ভতুৱ| বা ভাতুৱ| দী,; দামোদৰী (হ্‌),
দামোদৰীয়| ( দী, ), ইত্যাদি। হ্ম্ব আকৃতিৰ আকৌ| ছবিধ আকৃতি হয়--এটা|
লঘু ( ০৪%) আৰু আনটে। গুৰু ( 50002 ) । গুৰু আকৃতিত সাধাৰণতঃ
পুল্লিঙ্গত ‘আ’ আৰু স্ত্ৰীলিঙ্গত ‘ঙ্ট’ প্রত্যয় হয়। যেনে, ডাঙৰ ৮18 ( ল. ), ডাঙৰ৷
( গু. পুং; যেনে, মাজডাঙৰ| মুনিহ ), ডাঙৰী (২. স্ৰী. ; যেনে, মাজডাঙৰী
তিৰী ); নিমাত গ160 ( ল. ), নিমাত ( গু. পু. ), নিমাতী (গু. স্ত্ৰী ); পাগল,
1080. ( ল. ), পাগল৷ ব| পগল৷ (গু, পু, ), পাগলী‘'( গু, স্ত্ৰী, ), ইত্যাদি।
প্রত্যয়ৰ বাবে তদ্ধিত দেখা (88৪২৯-৪৯৫) ৷ সাধাবণতঃ বিশেষ্যাৰ লিঙ্গ অনুসাৰে
বিশেষণৰে৷ লিঙ্গ নির্দিষ্ট হয়; যেনে গুণৱান পুৰুষ, গুণৱতী স্ত্ৰী, পকা| ফল।
বিশেষণ শব্দক লিঙ্গ অনুসৰি দৃভাগ কৰিব পাৰি--(১) অপৰিবতিত ( ঘামুঞ্ড-
860668 ) আৰু পৰিবতিত ( 18606 ) । অপৰিবতিত বিশেষণৰ কোনে৷
সংজ্ঞাৰ আগতে কেতিয়াও পৰিবৰ্তন নহয়, কিন্তু পৰিবতিত বিশেষণৰ সংজ্ঞাৰ
লিঙ্গ অনুসাৰে পৰিবৰ্তন ঘটে। যেনে, ঠানুৱ| লৰা, ঠাম্ুৱা ছোৱালী; সুন্দৰ পুৰুষ
সুন্দৰী স্ত্ৰী । সাধাৰণতঃ তন্ধৱ বা| দেশন সংজ্ঞা-শব্দৰ আগত বহ! তন্ভৱ বা
দেশঙ্গ বিশেষণৰ কোনে পৰিবৰ্তন নঘটে। কিন্তু তত্সম ব| অৰর্ধতংসম সংজ্ঞা|-
শব্দৰ আগত থাক| তত্সম বা অর্ধতংসম বিশেষণৰ পৰিবৰ্তন ঘটে। যেনে--

(ক) অপব্িবপ্তিত (05806 )

পুংলিঙ উ্ৰীনিন
সক লৰ! (] 4006 1৮০ ) সক ছোৱালী (14006 ৪181 )
ধুনীয়া তেকা ( চ7090006 ১৮০০৪ ) ধুনীয়া তেকেৰী ( }150090026 109494650 )
ভাল বলদ ( 86 ৮01106%) ভাল গাই ( ৮0০৫ ০০%)

ডাঙৰ মথন| ( 816 102816 61609; ) তাঙৰ মাখুন্দী ( 816. (৩00816 ৩16079900)
চুটিয়া শালিক| ( })ৈহঞ!০ 53119 ৮19) চুটিয়| (চুটি) শালিকী (চণ০০৪]6 5818} 12009)

১৯২ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতৰ্ব

(খ) পৰিৰতিত (19০9০ )
ভক্তৰ
পুংলিন জ্ৰীলিন
নিমাত| গৰু ( 31166 ৫006 ) নিষাতী গাই ( 511600: ০০% )

বুধিয়ক ( বুদ্ধিমান ) কাউৰ (০৫৮৩৫ ০০%) বুদ্ধিমতী কাউৰী (06৮০১: তিয়৷ঞ16 ০০৮)
আজল!| ব| অজল৷ লৰা ( 00৩ ৮০% ) আজলী ছোৱালী ( 5102016 €111 )

ক’ল| বঙন্দ (81808 ৮1০০৮ ) কলী গাই ( 83180% ৫০% )
বিতোপন লৰ| (].০৮61)} ৮০% ) বিতোপনী ছোৱালী (].০৮০1) 8111), ইত্যাদি
ভতৎসম

সত্যবাদী কুমাৰ ( ]['800340] [730০6 ) সত্যবাদিনী কুমাৰী (]£0010] [১0100695 )
শান্তী, ৷

শান্ধ বালক ( ০৪100 2০% ) } ১৯৬ ৯ভ২ত২ত৮

প্ৰীমস্ত পুৰষ ( 5100) 1088 ) জ্ীমতী শ্ৰী ( }1368100%) ০০১০৫ )

বেগবান নদ (5৮.10৮ 18৮৩৮ ) বেগবতী নদী ( 5110 1৮৩৫ )

কেতিয়াবা| অচেতন বন্ধু বা বিষয় বুজুৱ| সংজ্ঞাৰ তত্সম বা তদ্ভৱ বিশেষণে৷
অপৰিবিতিত থাকে--যেনে, নিবস কথা, উজ্জল তাৰ৷, মধুৰ ভাষা, সজ
ইচ্ছ', ইত্যাদি। কিন্তু সচৰাচব পৰিবৰ্তন ঘটে; যেনে, অচলা তক্তি, ধীৰ!
গতি, ইত্যাদি।

মুল (1]১6:81৮8000. ) ; প্রাকৃতৰ সময়তে লিঙ্গ-বিপৰ্ধয় ঘটিছিল ( হেমচ.
১৷৩১-৩৬, ৪।৪৩২-৪৩৩ )। প্আাকৃতিক ভাষাতে| তেনে হৈছে। সংস্কৃতত
বিশেষ্যৰ লিঙ্গ আৰু বচন অন্থসৰি বিশেষণৰে! লিঙ্গ আৰু বচন হয় আৰু
বিশেষ্যৰ দৰবে বিশেষণৰে| আকৃতি পৰিবতিত হয়। ভদ্রৰাবিড়ী আৰু বড়ে
ভাষাত কেতিয়াও তেনে নহয়। অসমীয়াত বড়ে| আৰু দ্ৰাবিড়ীৰ এই নিয়ম
আংশিক ৰক্ষিত হৈছে।

২৮৫ । উপমা বুজাবলৈ ‘নিচিন|’ ব| ‘দৰে’ শৰ্া প্রয়োগ কৰি বিশেষণৰ
কাম কৰ! হয়। যেনে, হিমালয়ৰ নিচিন৷ পৰ্বত ; ভীমৰ দৰে বীৰ ; ইত্যাদি।
‘নিচিন|’ শব্দৰ মূল সম্ভৱতঃ সংস্কৃত ‘নিদৰ্শন৷’ শব্দ । ‘নিদৰ্শন৷’ এবিধ উপম!’ ।
তাৰ মূল সংস্কৃত নি+ দৃশ_ ধাতু। সংস্কৃত ‘স্ৰদৃশ’ শৰ অপত্ৰংশত ‘এসে|’

১। নিদ্বৰ্শন|--“অভৱদ্বস্বসঘন্ধ উপমাপৰিকল্পকঃ”, ইতি কাৱাপ্রকাশে। £ ৪8809
01 9[১০০০).

বিশেষণ ১৯৩

( হেমচ, ৪8৪০৪) আৰু সেই অনুসাৰে ‘নিদৰ্শন৷? অপত্ৰংশত নৈসনে! বা
নৈসন| হয়”। অসমীয়াত তাৰ পৰ| নিচিন| হল। ‘দৰে’ৰ মূল ইচ্‌লামিক
(আৰব ) ‘তৰহ’ (10; 0080 70877120 ) |

২৮৬ ৷ তুলনাৰ্থত যাৰ লগত তুলন| কৰ| হয় সেই বস্তু বুজুৱা৷ শব্দটোক
৭মীবিভক্তিত ৰাখি তাৰ পাচত ‘কৰি’, ‘কৈ’ ব| ‘কে’ প্রয়োগ কৰি তুলনীয়
বস্তু বুজুৱ৷ শব্দটো বহুৱা হয়। যেনে, ‘জ্ঞানহীন অভ্যাসত ৰুৰি ভক্তি
সহিতে উপদেশসকল শ্ৰেষ্ঠ। তাতে| কৰি ধ্যান বড়; ধ্যানতো কৰি
কৰ্মফলত্যাগ উত্তম ; ত্যাগত কৰি মোৰ প্রমাদে শীঘ্ৰে সংসাৰ শাস্তি হয়।’
ভট্ট দে, । তাত কৈ ই ডাঙৰ । সিগঁৱত কে ই গাওঁ ওচৰ ৷ অধিক,
জাণ্তি, বেচি আদি শব্দৰ ব্যৱহাৰ কৰিও ছ্টাৰ উতৎ্কৰ্ষত| দেখুৱাব পাৰি।
কিন্তু যাৰ লগত তুলন| কৰ৷ যায় সেই বস্তু বুজুৱা৷ শব্দটোক পৃবোক্তৰূপে
সপ্তমী বিভক্তিত ‘ৰাখিব লাগিব। যেনে, ৰামত কৈ হৰি বেচি বিদ্বান;
তেলত কৈ পানী অধিক গধূব। সকলতে৷ কৰি উৎকৃষ্ট বা নিকৃষ্ট অৱস্থা
দেখুৱাব লাগিলে ‘পকল’ বা ‘সৱ’ শব্দ বা তাৰ পিচৰ সংজ্ঞাশব্মা অধিকৰণত
ৰাখি তাব পাচত ওপৰত কোৱ| দৰে ‘ককি', ‘কৈ’ বা ‘কে’ প্রয়োগ কৰি বা
নকৰাকৈয়ে তুলন| দেখুৱাব পাৰি--যেনে, সি সকলোত কৈ বুদ্ধিমান;
অণু সৱাতে| সৰু ; ইত্যাদি।

(ক) কেতিয়াবা তত্সম শব্দত সংস্কৃত ‘তৰঃ আৰু ‘তম’ প্ৰত্যয় যোগ
কৰিও হুটাৰ ভিতৰত এটাৰ আৰু বহুতব ভিতৰত এটাৰ পাৰ্থক্য দেখুৱাব
পাৰি--যেনে, পুণ্যতৰ, পৃূজ্যতম, ইত্যাদি।

(খ) কেতিয়াব৷ তুলনাৰ কাম আন বিশেষণ শব্দৰ দ্বাৰাও কব৷ হয়।
এনে বিশেষণক বিশেষণীয় বিশেষণ বোলে---যেনে, বৰ ভাল ঘৰ, অতি
উত্তম কাপোব, নীচেই তাকৰ লৰা, ইত্যাদি।

২৮৭ ৷ মুল (]260]%৮8000; ) £ নিৰ্্ধাৰণে তুলনাৰ্থ শব্দৰ উত্তৰত সংস্কৃতৰ
দৰে এণ৭মীবিভক্তি হয়। সবাতে৷ ( ০০0৮000০226]৮, ৩0ঘ0৮৩]%) ) = প্ৰাকৃত
সৱৱতোে৷ =স. সৱ'তঃ বুলি বোধ হয়।

১৷। অতাম্‌ তৈসঃ, হেমচ, ৪(৪০৩। ০4, 3150 অমৈসে| ==স.--অন্তামৃশ: ।

২৪৫

চতুৰ্দশ আধ্য৷

সংখ্যাবাচক শব্দ
১) ''_; 1} });

২৮৮ । অসমীয়া ভাষাত কেইবা বিধে সংখ্যাবাচক শব্দ আছে - যেনে,
(১) সংখ্যাবাচক সংজ্ঞা (০৪১৭1:915), (২) সংখ্যাবাচক বিশেষণ (০08108]5),
(৩) আংশিক (1£৪০শম০০৪]9 ), (৪) গুণ বা পূৰণবাচক (৷00]0021}08.ম8%৮65 ),
(৫) সমষ্টিবোধক (০০16০ম৮০১ ), ৬) পোৌনহপুনিক (॥৩৭০0]}১৪৮টোা৬০৪ ),
(৭) অনিশ্চিত (10068018৮০5 ), (৮) নিশ্চিত ( ৭০০০০০])0)৪ণৈ৮০৩ ),
(৯) বিয়োগক ( 90৮৮৪০ঞ৮০৪) আৰু (১*) বৈভাগিক (৭15ী]৮00৮ণ০৪)
শব্দ ।

(১) সংখ্যাবাচক সংভ্য৷ ( থওঁ৷], )

২৮৯ । অসমীয়া সংখ্যাবাচক বিশেষ্য কোনে| এক নিৰূপিত নিয়মে
সংস্কৃত বা| প্ৰাকৃতৰ পৰ! নাম৷ নাই। তলত সংস্কৃত, পালি, প্ৰাকৃত আৰু
অসমীয়৷ সংখ্যাবাচক শব্দৰ একৰ পৰ এশলৈ এখন তালিকা দিয়া৷ হল।
তাৰ পৰাই মুল বিচাৰি পোৱা যাব। স্বৰ-বিকৃতিৰ নিয়মে অসমীয়া সংখ্যা-
বাচক সংজ্ঞা সিদ্ধ হৈছে। ধৰ্মগ্ৰন্থৰ পালিৰ ( ৮৪]1 0০% 5থস0700095 ) ৰূপ
হে ইয়াত দিয়া| হৈছে ( কাচ্চা- $ ১৬% )।

অঙ্ক সংস্কৃত পালি প্ৰাকৃত অসমীয়!

১ একঃ এক, একা, একং এক্‌কো, এগে। এক
২ ঘ্বে, ছোঁ ঘেবে, দুৱে, দুৱি দুএ, হুৱে,

ছই, দু্দউ তুই

ঢ2ু জীঞি, ভ্ৰ0়ঃ তয়ে।, জ্ৰি, তি্স্সে| তিযি, ভয়ে! তিনি

হু চ্ত্বাৰঃ চতুয়ো, চভন্সো, চত্ভাৰে, চত্তাৰি চাৰি

চাৰি, চতু
৫ পঞ্চ পঞ্চ পংচ পাচ

2]

*/ দু
দ৮॥ ৮ ভডভ সৰ -শভশ93ধ

২৫

২৬

৩১,

পঞ্চদশ
যোড়শ
স্ধ্ুদশ
অষ্টাদশ
উনবিংশতি
বিংশতি
একবিংশতি
দ্বাবিংশতি

ত্রয়োবিংশতি

চতুৰিংশতি
পঞ্চবিংশতি
ষড় বিংশতি
সঁপ্তবিংশতি
অষ্টবিংশতি
উনত্ৰিংশৎ

ত্ৰিংশৎ

একত্ৰিংশৎ

সংখ্যাবাচক শৰ্দ

পালি প্রাকৃত
সে, ছ ছ, ছস্‌, ছহ
মন্ত সত্ব
অঠ অট্‌ঠ
নব নৱ, নঅ
দম দহ
একাৰস এককাৰন, এগাৰহ,
এআৰহ, এগ গাৰাহ
বাৰস বাৰহ
তেৰস্‌ তেৰ
চু্দদ চউন্দহ
পঞ্জৰস পগ্লৰহ, পদ্ধৰহ, পণৰস
সোলস সোলহ, সোৰহ
সৃত্তৰস সপ্তৰহ, সত্তাৰ
অঠাৰস অচ্‌ঠাৰহ্‌
একুনবীস উণবীসা, একুণবীণ!
বীম, বীসতি, বীসং বীস|, বীগই, বীসাই
একৱীস একৱীসা|, এআইস!
ৱাৱীস ৱাৰীসগং, বাৰীস|, বাইপ|
তেৱীস তেৱীসং, তেৱীস|
জোৱীস, চতুৱীন চউৱ ৱীসং, চউৱীস!,
চউবিসই
পঞ্চৱীস পংচৱীসং, পংচৱীস!,
পচীপ!
ছপ্‌ৱীস ছব্বীস, ছব্বীসা,
ছইৱীন
সপ্তৱীস সত্তাৱীস|, সত্তাইস|
অটৱীস অট্‌ঠাৱীসা, অট্‌ঠাইস
একুনতিংস উণভীমাং উণতীসঅ|
তিংস, তীসা, তীনম|
তিংসতি
একতিংস এক্তীস। (})

১৯৬ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব
অঙ্ক সংস্কত পালি প্ৰাকৃত অসমীয়৷
৩২ ছাত্ৰিংশত বাতিংস বস্তীসা বত্ত্ৰিশ
৩৩ ত্ৰয়স্লিংশৎ তেত্তিংস তেত্তীস| তেত্রিশ
৩৪ চতুম্বিংশৎ চতুতিংস চউন্তাস| চৌত্ৰিশ
৩৫ পঞ্চত্ৰিংশৎ পঞ্চ তিংস পগ্লতীসং পঁইত্ৰিশ
পণতীসং
৩৬ বট ত্ৰিংশৎ ছত্তিংস ছত্তীস| ছয়ত্ৰিশ
৩৭ সপ্ত ত্ৰিংশৎ সত্ততিংস সত্ততীসং সাঁতত্ৰিশ
৩৮ অষ্টাত্ৰিংশত অটতিংস অট্‌ঠতীস| আঠত্ৰিশ
৩৯ উনচত্বাৰিংশৎ নৱতিংস উণচন্তলীস! উনচল্লিশ
একুনচত্তালী
৪০ চত্বাৰিংশতৎ চত্তালিস চত্তলীস|৷ চলিশ
“চুব্তালিস্‌, তালিস্‌_ চালীস
৪১ একচত্থা ৰিংশৎ একচতন্তালীস এক্কচত্তালীস!| একচৰিশ
৪২ দ্বাচত্তাৰিংশৎ দ্বেচত্তালীস ৱায়ালীসং বাচলিশ
বাচত্তালীস্‌ বাআলীসং, ৱাঅন্তালীসং বিয়ালিশ
৪৩ ত্ৰয়শ্চত্বা ৰিংশত তেচত্তালীস্‌ তেআলীস! তেচলিশ :
তেচ্চন্তালীস| তেতাল্লিশ
৪৪ চতুণ্চতাৰিংশ৬ৎ চতুচন্তালীস্‌ চোয়ালীসা, চোৌচল্লিশ
চউচ্চন্তালীস! চোঁৱাল্লিশ
৪৫ পঞ্চচত্বা ৰিংশৎ পঞ্চচত্তালীস্‌ পঞ্চচত্তালীস! পঞ্চলিশ
পঞ্চতালীস্‌
৪৬ যট্চত্বাৰিংশৎ ছচত্তালীস্‌ ছচ্চত্তালীস| ছয়চলিশ
ছিয়ালিশ
৪৭ সপ্তচত্বা ৰিংশৎ সপ্তচত্তালীস্‌ সত্তঅত্তালীং সাতচল্লিশ
৪৮ অষ্টচত্বা ৰিংশৎ অঠচত্তালীস্‌ অচৃঠঅত্তালীসং আঠচলিশ
অঠতালীস
6৯ উনপঞ্চাশত একুনপঞ্চাস উণবংচস! উনপঞ্চাশ
উপপংচাস|
য়ু পঞ্চাশ পন্কাস ংচান| পংচাসং পঞ্চাশ
৫১ একপঞ্চা শত একপন্তান এককাৱগ্লং একাৱন
৫২ দ্বাপঞ্চা শত ছ্বেপন্তাস ৱাৱগন্লং বাৱন

৫৬

৫৭

৫৮"

ধ্২

ত্ৰিপঞ্চাশৎ

চতুঃপঞ্চাশ২

পঞ্চপঞ্চাশৎ
ষট্‌ পঞ্চাশৎ
সপ্ত পঞ্চা শৎ
অষ্কপঞ্চাশৎ
উনষষ্টি

ষষ্ি
একযষ্টি

সংখ্যাবাচক শব্দ

পালি
তেপন্থাস

চতুপন্কাস
পঞ্চপঞাস
পঞ্চপন্থাস
ছপস্থাস
সন্তপন্থাস
অঠপন্যাস
একুনসঠি
সঠি
একসঠি

দাসঠি
তেসঠি

চতুসঠি
পঞ্চসঠি

ছসঠি
সত্তদঠি
অঠসঠি

একুনসত্ততি

সন্ততি, সত্তৰি
একসত্ততি

দ্বাসত্ততি

প্ৰাকৃত

ত্ৰিগ্নম়া, ত্ৰিপমং,
তেন

চউপধং, চউঞ্সমং,
চউপগ্ন৷, চউৱণ
পংচাৱম।, পণৱণ৷,
পংচগ্সগ| ।
ছগ্গ

ছগ্সণ
সত্তাৱগনা? সত্তাৱগ্লং,
সত্তাৱণ,
অট্্‌ঠৱগ্নং

উণসচ্‌ঠী
সট্‌ঠী
একসট্‌ঠী

ছসট্‌ঠী
সত্তসট্‌ঠী
অট্‌ঠসট্‌ঠী
উণসকত্তদী
উণসত্তৰী
সত্তৰ
এহত্তৰী

ৱামত্তৰী (})

আঠাপন
উনযাঠি
যাঠি
একযষ্ঠি
একযটি

বাষষ্ঠি, --টি

তেষষ্টি

ত্ৰেষটি,--টি
চৌষষ্ঠি, --ঠি
পঁইযষ্ঠি,
পঞ্চটি, --টঠি

ছয়ষষ্ঠি, --টি
সাতধষ্ঠি, --টি
অঠযষ্ি, -- চি
উনসত্তৰ
উনসত্তৰি
সত্তৰ, সত্তৰি
একসত্তৰ,
এসত্তৰ
বাসন্তৰ

৯৯২

৯৪

৯৫

একুনঅসীতি
অসীতি
একাসীতি
দ্বা্মীতি
তেআসীতি
চতুৰাসীতি
পঞ্চাসীতি
ছলাসীতি
সন্তাসীতি
অঠাসীতি

একুননৱতি

নৱ্তি

প্রাকৃত
তিহুত্তৰী
তেহুত্তৰী
চউহুত্তৰী (})
পধহত্তৰী (0)
ছহত্তৰী (})
সত্তহত্তৰী ()

অষ্‌ঠহুত্তৰী (})

উণআসীই্
আসীন্গ
একাসীন্
বেআসী
তেআসী (?)
চউআমসী (})
পধ্লআসীঙন্গ (?)
ছেআসীন্গ
সত্তাসীঙ্গ
অট্‌ঠাসী
উঞ্নণৱ্ৱএ

ণউএ, ণৱ্ৱএ
এক্কাণৱ্ৱঙ্গ

বাণৱে

বাণবে
জিণৱ্ৱজ্ল (})

চউণৱ্ৱঙ্গ (})
পংচণৱ্ৱঙ্ট (})

অসমীয়৷|

তেসত্তৰ
ত্ৰেমত্তৰ
চৌসত্তৰ

পঁচ সন্তৰ
ছয়সত্ৰ, ছিসত্তৰ
সাতসভ্তৰ, সাতাত্তৰ
আঠসত্তৰ
আঠাত্তৰ

= ভনান৷
আশী

একাশী

বিৰাষশী
তিৰাশী
চোঁৰাশী
পঁচাশী

ছয়াশী, ছিয়াশী
সাতাশী, সপ্তাষ্ম
অআঠাশী, অষ্টানী
উনম্নলবৈ,
উননব্বৈ

নবৈ, নব্বৈ
একাম্সৱৈ
একানম্নব্বৈ
বিৰাঘ্নৱৈ,
(-ৰ্বি)
তিৰাঙ্ন্ৱৈ
(-ব্বৈ)
চোৰাম্নবৈ
(-ব্বি)
পঁচান্নবৈ,
(-ৰব্বৈ)

সংখ্যাবাচক শব্দ ১৯৯

অঙ্ক সংস্কৃত পালি প্ৰাকৃত অসমীয়৷
৯৬ যণ্ৱতি ছননূতি ছেণৱৱ্ঙ্গ (}) ছয়ান্নবৈ
(নব্বি)

ছিয়ান্নবৈ

্ব্বৈ)

৯৭ সপ্তনৱতি সত্তনৱৃতি সন্তাণউএ সাতাষ্নবৈ
(-ৰ্বৈ)

৯৮ অষ্টনৱতি অঠনবুতি অট্্‌ঠণৱ্ৱ্ 0) আঠাম্নবৈ
অষ্টানৱতি (-ৰ্বি)

৯৯ নবনবতি নৱনৱূতি ণউণৱ.ৱএ (?) নিৰাঘ্বৈ,
(-ব্বৈ )

১৭** _ শত সতং সউ, সঅং, সয়ং শও, শ

২৯৬ । বিশ, ত্ৰিশ, চল্লিশ, পঞ্চাশ আদি শব্দৰ অন্তঃস্থ ‘শ’ব উচ্চাৰণ
‘ছ’ব দৰে। সিবিলাক শব্দক বিছ, ত্ৰিছ, চল্লিছ, পঞ্চাছ--এনেদবে লেখিলেহে
উচ্চাবণৰ সুবিধা ইয়। কিন্তু অসমীয়া বৈয়াকৰণিক আৰু হেমকোষবচক
স্বৰ্গীয় হেমচন্দ্ৰ বৰুৱাই ‘শ’ৰ ব্যৱহাৰ কৰিছে আৰু বৰর্তমানতো এনে বণ-
বিন্যাস চলিছে দেখি আমিও তাকে অমুসৰিলে| ৷ ‘শ’ব পাচত গণনাৰ
নিমিত্তে হাজাৰ, অযুত, লাখ, কৌটি আদি শব্দৰ -ব্যৱহাৰ হয়। হাজাৰ
( ইচ্‌ল|. হজাৰ ), লাখ ( স. লক্ষ ), কোটী ( স, কোটি ) আদিৰ মূল সহজে
পোৱা যায়। শ, হাজাৰ আদি শব্দৰ আগৰ এক আৰু দুই শব্দৰ ‘ক’
আৰু ই বিকলর্লে গুচে--যেনে, এক শ বা এশ, দুই শ বা দুশ। সেইদৰে
বিশেষণৰূপে ব্যৱহৃত হোৱ| ‘এক’, ‘দুই’ শব্দৰে৷ ‘ক’ আৰু ‘ই’ বিকল্লে গুচে;
যেনে, একজন ব| এজন, তুই আখৰ বা দুআখৰ, ইত্যাদি।

(২) সংখ্যাবাচক বিশেষণ ( 0:912919 )

২৯১ । সাধাবণতঃ সংখ্যাবাচক সংজ্ঞাৰ পব৷ সংখ্যাবাচক বিশেষণ ওলায়।
কিন্তু তলত লিখ| সংখ্যাবাচক বিশেষণ কেইটি অশৃঙ্খল নিয়মে সিদ্ধ হয়।
সেই দেখি সিসৱৰ মূল তলত দিয়া হল। এই কথ| মনত ৰাখিব লাগে যে
এই তালিকাত দিয়া| শব্দ কোৱা ভাষাত হে সচৰাচৰ প্ৰয়োগ হয়। লিখা

২০০ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

ভাষাত সাধাবণতঃ সংস্কৃত সংখ্যাবাচক বিশেষণৰ ব্যৱহাৰ বহুলকপে চলে--
যেনে, প্রথম, দ্বিতীয়, তৃতীয়, চতুৰ্থ, একাদশ, একবিংশ, ইত্যাদি।

সংস্কৃত প্ৰাকৃত হিন্দী অসমীয়৷
প্রথম: পঢম পহিল পহিল
পঢমমিলে পহিলা পহিলা!
(৪১৬. )

ছ্বৌস্বত: দোসৰোে|
ছ্বৌস্বতকঃ দোসৰঅ মন্গ্ৰ৷ দোচোৰ”’
ত্ৰিস্থতক তেসৰঅ তিস্ৰা তেচৰ!
চতুৰ্থক চউখএ চোৌখা, চোঁথা,
চউথা| চ’থ!
পঞ্চমক: পংচমএ পাচৱা পঞ্চ,
পংচৱএ পচা| পঞ্চম
ষষ্ঠ: ছট্‌ঠো, ছট্‌ঠও ছঠা, ছঠৱা, ছয়া,
ছট্‌ঠা ছবরা
সপ্তমক: সন্তৱএ সাতৱ সাত!

সত্ধী

তেনেকৈ আঠা, নৱ, দহ| সিদ্ধ হয়--যেনে, পহিল ঘৰ, তেচৰ৷| কলহ,
ইত্যাদি ৷ কেতিয়াবা সংজ্ঞা শবটোকে আকাবান্ত কৰিও বিশেষণ কৰা হয়--_
যেনে, ‘একু, দুকু ( এগে|, হুগো৷ ), .তিনা, চাবা, পাঞ্চা চ’'ল ভ’ল ভাণ্ট।।’
ধাল-খেলাব ‘আঠা-পঁচিশ’ ৷ “দহ৷|-কৰ্ম’ণ কৰিছে ব| ‘দহ|’ কৰিছে। মাহৰ
দিন লেখোতে পহিল৷, দোচোৰা, তেচৰ৷, চৌথা|, পঁাচই, ছয়ই, সাতই, আঠই,
অঠৰই ইত্যাদি আৰু বিশৰ পৰা ত্ৰিশলৈ--বিশে একুশে, ইত্যাদি--এনেদৰে
লেখ৷ হয়। অঙ্ধত লেখিব লাগিলে--১লা, ২ৰবা, ৩ৰা, ৫ই, ৮ই, ২৩শে,
ইত্যাদি--এনে দৰে লেখ| হয়। কিন্তু তিথিৰ বিষয়ত হলে সংস্কৃত শব্দকে
লেখ৷ হয়--যেনে, দ্বিতীয়া, তৃতীয়া, ইত্যাদি।

১। প্রাত৷ সৰওস্স. স্থৃতক:ঃ; €%% হেময়চ,. ৪8|৭৪

সংখ্যাবাচক শব্দ ১০৬৯

(৩) আংশিক সংখ্যাবাচক শব্দ ( চ'8৪০০০৪৪]1৪ )
২৯২ । অসমীয়া ভাষাত নিম্নলিখিত অংশবাচক 'শব্দ ব্যৱহৃত হয়।

ভগ্নাংশ সংখ্য। সংস্কৃত প্ৰাকৃত হিন্দী অসমীসয়৷
কটু পাদঃ পাও, পাউ পাৱ, পাও পোৱা
টু চতুৰ্থক: চউথএ চোৌঁথাই চৌধা
ণডঁ তৃতীয়ক:ঃ তইঅএ তিহাই তেহাই ( তেৱাই )

ই অৰ্ধ;, অৰ্ধকঃ অড ঢো,
অত আধ৷ আধ!
ৰ পাদোনঃ পাওণে|৷ পৌনে, পোৌন পোণে
১ সপাদঃ সৱও, সৱাও সৱ! চোৱা
১ই দ্বিঅৰ্ধঃ দিৱড ঢে, দিঅঢ় ডেঢ় দেৰ্‌, দেড়,
২ অৰ্ধ'ততীয়| অডঢঅইআা অচ়াই আঢাই
+২ সাৰ্ধক সাড ঢও সাচ়ে চাৰে

(+ অর্ধক )

‘পোৱা’ বুলিলে এক চতুৰ্থাংশক বুজায়। এক সেবৰ এক চতুৰ্থাংশব
নামে৷ পোৱা । ‘পোণ’ বুলিলে এক চতুৰ্থাংশ বাদ, ‘চোৱা|’ বুলিলে এক
চতুৰ্থাংশ যোগ আৰু ‘চাৰে’ বুলিলে আধ| যোগ বুজিব লাগে--যেনে,
পোণে তিনি টক| =তিনি টকাৰ এশিকি কম= ২৮৪০ অনা; চোৱা তিনি
টকা=তিনি টকা এশিকি =৩৷০ অনা আৰু চাৰে তিনি টকা=তিনি টকা
আৰু আধ৷ টক৷ =৩৷৷৭ টক৷। দেৰ সেৰ= এক সেব আৰু আধা সেৰ;
‘দেব শ’ বুলিলে এক শ আৰু আধ৷| শ= ১৫০৭; আঢ়াই সেৰ ছুই সেৰ
আৰু আধা সেব; আঢ়াই শ=তুশ আৰু আধা শ=২৫০; ইত্যাদি।

(8) পূৰণবাচক সংখ্য ( ষ্্‌হা।)})])0৪01৮৫৪ )

২৯৩ । কোনে! সংখ্যাক কেইবাৰ যোগ কবিব লাগে তাক এই শব্দ-
সৱৰ দ্বাব৷ দেখুৱা হয়। এনে সংখ্যাক পূবণ বা গুণবাচক সংখ্যা বোলে।
সংখ্যাবাচক সংস্ঞাত ‘অং’, ‘আ’ বা ‘এ প্রত্যয় যোগ কৰিলে এনে শব্দ
ওলায়। নেওতাত বিশেষ কৰি গুণবোধক সংখ্যাবাচক শব্দৰ প্ৰচলন দেখা
যায়। তলত একৰ পৰা দহলৈ পূৰণবাচক সংখ্যাৰ নাম দিয় হল।

ৰক্ত

্খ৷

|

৯ |

১০ |

অসমায়া ব্যাকৰণ আ

অসমীয়। পূৰণবাচক শব্দ
একং, একে

হৃগুণ, তুই

তিনি, তিন, তিনে, ত্ৰিক।, ত্ৰিকে
তৰ্ক, তিৰ্কে

চাৰি, চোক

পঁচ|, পাচে, পাচ

আঠ, আঠা, আঠে, অষ্টং

ন, নও, নং
দহ, দহে, দহং

অঙ্ক

৩ *% 6

৩১৯

৩%১০০

অৱ

ব

উদাহৰণ

তিনি একে তিনি।

তিনি দুই (বা দুগুণ ) ছয়।
তিনি তিকেঁ ন,

তিনি তিনি ন,

তিনি তব্ৰিকে ন।

তিনি চাৰি বাৰ,

তিনি চোক বাৰ |

তিনি পাচ পোন্ধৰ,

তিনি পচা পোদ্ধৰ,

তিনি পাচে পোন্ধৰ ।

তিনি ছয় অঠৰ ।

তিনি সাত একৈশ,

তিনি সাত৷ একৈশ,

তিনি সাতে একৈশ ।

তিনি আঠ চব্বিশ,

তিনি আঠ৷ চব্বিশ,

তিনি অষ্টং চব্বিশ, ইত্যাদি।
তিনি নং সাতাইশ, ইত্যাদি।
তিনি দহং ত্ৰিশ, ইত্যাদি।

২৯৪ ৷ মুল (]2601৮8001) ) 2ঃ একাৰাত্ত ৰূপ তিধক বহুবচনৰ বা
‘আ’টে। বিশেষনৰ প্ৰত্যয় ( তদ্ধিত

প্ৰথম| বিভক্তিৰ চিন ($ ২৪০)।

& ৪৩৯ দেখ৷ ) ৷ অনুস্বাৰ সংস্কৃত পদৰ অন্ত্য বৰ্ণ ভিন্ন আন একে৷ নহয় ৷ তলত

যথ| সম্ভৱ মূল দিয়| হল। সচৰাচৰ স্বাখিক প্ৰত্যয় ‘ক’ সংস্কৃতত যোগ হয়।

সংখ্য।

১ (ঢায0)
২ (12039) দ্বিপুণকম্‌

৩ ("][8/] ) জিকম্‌

সংস্কৃত
এককম্‌

জ্ৰিককম্‌

হিন্দী অসমীয়৷

একা একা

দৃন্ত, দুনী দুই, দুণ!
দুগুণে, তৃগুণ

তী, তিকা তিন, তিনে,

তীষ্বা জিকে, তিৰ্কে,

্ত্কিি

সংখ্যাবাচক শৰবাণ ২০৩

সংখ্যা সংস্কৃত প্ৰাকৃত হিন্দী অসমীয়|
৪ (র20816110100) চতুষ্চম্‌ চউক্কং চোক্‌ চোক, চোকে,
চাৰি
€ (৮608৭) পঞ্চকম্‌ পংচঅং পংচ] পঁচা, পাচে
পাচ
৬ (8363১89) যট কম্‌ ছক্লমং ছ্‌ক| ছয়, ছক্ক। (তাচ খেপা
আমদিত খাটে )
৭ (ঢা00]) সপ্তকম্‌ স্‌তন্তঅং সত্তে সাতা, সাতে।
৮ (০০৪৭) অষ্টকম্‌ অট ঠঅং অঠে, অট ঠে অষ্টং, আঠা,
অষ্টম্‌ আঠে
>= (বৈ106) নবকম্‌, নৱম্‌ নঅঅং নৱা|, নৱাই ন, নৱে, নং
১৭ (]26০80) দশকম্‌ দহ্‌অং, দহা, দই, দ্বহ, দহে
দশম্‌ দসঅং দহাম্‌ দহং

কেতিয়াব| সংখ্যাধাচক শব্দৰ পাচত ‘গুণ’ শব্দ বহুৱাই পূৰণবাচক শব্দ
বুজুৱা ইয়--যেনে, ‘আঞ্জাত নেদে মুণ ৷ সান| পোতকাই তিনি খুণ’।

(৫) সমষ্টিবোধক সংখ্যাবাচক শব্দ (0০116001ছ68 )

২৯৫ । পূৰণবাচক সকলে| সংখ্যা সমষ্ঠটিবোধক--যেনে, হুই দুগুণ
চাৰি অৰ্থাৎ দুই বাৰ দুই যোগৰ সমষ্টি চাৰি। তলত লিখ! শব্দবিলাক
সমষ্টিবোধক ৷ সংস্কৃত সংখ্যাবাচক শব্দত স্বাধিক প্ৰত্যয় ‘ক’ যোগ কৰি
এনে সংখ্যাবাচক শব্দ উলিৱা হয়। প্রৰাকৃতত ‘ক’ ‘অ’ হয়।

সংখ্য। ংস্কৃত প্রাকৃত হত্ল্দী অসমীয়

২ (০০০06) যুগলকম্‌ জুঅৰউ,- জোৰ! যোৰা
জুঅলএ, জোড়োে৷ যোৰ! ।
জুঅৰ মং

২ (০-9, দ্িগুণকম্‌ দুউণঅং দূণা দূণা, ছুণা

৭০০৮!6) দৃণী। দুণাই
৪ (0০00-1019) গণ্ডকঃ গংডও গংডা গণ্ড৷, অৰ ২
১২ (9০260) - ডজন ডঞ্জন

১। গ-্ণ০্আকলস্ৰ। (88 ১৪৭১৫৫)
২|। উম্প্ড়বাৰ(৪ঃ৪১৪৯)

২০৪ অসমীয়া ব্যাকৰ্ণ আৰু ভাষাতত্ব

সংখ্য সংস্কৃত প্ৰাকৃত হিন্দী অসমীয়!
২০ (পো) বিশম্‌ ৱাীস!া ৱীস্‌ বিচী
বিহঁ (]/!,
20 80129).
৩ (08166) তে্রিকা তিঅঅং তিয়া তি য়া
৫ (৪৮০) পঞ্চকং পংচঅং পংচা| পাঞ্জ

ছৰু৷, চোক আদিৰ মূল ওপৰত ($ ২৯৪ ) দেখা৷ ৷ পূৰণবাচক আৰু
সমপ্তটিবাচক সংখ্যাৰ প্রভেদ নাই বুলিলেও হয়।

উদাহবণ ?£ ‘দুণ| কৰি ষাঠি টক| তেখনে দিলন্ত ’- দৈ, । তিঁ'য়৷ জ্বব,
ইত্যাদি । ‘একে আছে৷ দঞ্ধ হই, দুনাই নাজালিবি জুই’। শঙ্কৰ

(৬) পোনঃপুনিক সংখ্যাবাচক শব্দ ( }১০,}}180801৮৫০৪ )

২৯৬ । সংখ্যাৰ পুনঃ পুনু; উল্লেখ হোৱা অর্থত এই সংখ্যাবাচক শব্দৰ
ব্যৱহাৰ হয়। ইয়াৰ মূল সংস্কৃত দ্বিধা, ত্ৰিধা ইত্যাদি শব্দৰ পাচত প্ৰাকৃতিক
ভাষাত স্বাথিক অৰ প্ৰত্যয় যোগ হয়; যেনে,

বাব সংস্কৃত প্ৰাকৃত হিন্দী অসমীয়৷!
২ (9৭০৷০৮]০) ধথিধা দোহা, দোহৰ৷ দেহাৰ
দুহা দোহাৰ!
( হেমচ. ১৷৯৭ ) দোৱা
৩ (0616) ম্লিধা তেহা, তিহা তেৰা তেৰা

ওজ।|-পালিব ‘দোহাৰ’ কথাও এই মূলৰ পৰ৷ ওলাইছে। বাকী সংখ্যাৰ
পাচত ‘বাব’ শব্দ যোগ কৰি পৌনঃপুনিক সংখ্যাবাচক শব্দ সিদ্ধ কৰ৷ হয়।
যেনে, তিনিবাৰ, চাৰিবাব, ইতা্যাদি।

উদাহৰণ 2: ‘এক দোৱ৷ কৰি গৈয়া চাপিলেক কোল ৷’--মা. ক.
দোৱাডাব। ‘কৈক যাবি নৰসিংহ কৰিবে৷ দোহাৰ ৷’ হে. সৰ,

(৭) অনিশ্চিত সংখ্যাবাচক শব্দ (108680;8৮69 )

২৯৭ । অনিশ্চিত সংখ্যা ৰ 'শ্ৰায়' এই অর্থ বুজাবব নিমিত্তে কেতিয়াব|
সংখ্যাবাচক সংজ্ঞাৰ পাচত ‘এক’ শব্দ যোগ কৰা হয়। শব্দ হুটা অসমীয়৷
সন্ধিৰ নিয়মে লগ লাগে (%, $$ ৭২৷৬৫ ) । যেনে, চাবেক ব| চেৰেক =
চাঁৰি + এক (৪৮০৮৮ 1003, 50106). দ্বি+ এক স্ দিয়েক; শৱেক বা শতেক =

সংখ্যাবাচক শব্দ ২০৫

শও-+ এক, শত + এক ৷ কেতিয়াবা নিকটবৰ্তা দুট। সংখ্যাবাচক সংজ্ঞা
একে লগে প্ৰয়োগ কৰিও এই অর্থ বুজাব পাবি--যেনে, সাত আঠ টকা;
কুড়ি পঁচিশ মোন, ইত্যাদি। কেতিয়াবা ‘গোটা’ ( স,. গোষ্ঠকঃ = 3596000]% )
শব্দ সংখ্যাবাচক শব্দৰ আগত যোগ কৰিও এই অর্থ প্রকাশ কবিব পাৰ্--
যেনে, গোট| দুই নাৰিকল, গোট পঁচিশ বেজী, ইত্যাদি। কেতিয়াব|
‘কেইব৷’” ( স. কতিপয়ম্‌, প্রা, কইৱাহম, কইঅৱম্‌, 90006 ) শৰ্দ যোগ কৰিও
এনে অর্থ বুজুৱ| হয়--যেনে, কেইবাট। মানুহ, কেইবা ডোখৰ কাঠ।
খানিক’ (90006 ) শব্দৰ ব্যৱহাৰ কৰিও অনিশ্চিত সংখ্য৷ বুজাব পাৰি--
যেনে, ‘বোলন্ত আমাক ঠাই দিয়োক খানিক ৷’ দৈত্যাৰি । খানিক লোণ
দিয়া ( ঠ্া৮৮ 106 ৪ ]}100]6 ৪310) ।
(৮) নিশ্চিত সংখ্যাবাচক শব্দ ( 1)৩:000,9146৪ )

২৯৮ | নিশ্চয়কৈ বা দঢ়াই কোৱা! অর্থত সংখ্যাৰ পাচত ‘ও’ যোগ কৰি
নিশ্চিত সংখ্যা বুজুৱা হয়--যেনে, সিহঁত চাৰিয়ে৷ গৈছে; ‘দহে আঙ্গুলিয়ে
খায়; বুঢ়াই হেঁচিলে যায়। দহুইকে৷ ছুয়ে| নহে তুষ্টি । হানে বজ্র সম
মুষ্টি ॥'- শঙ্কৰ । ‘আঠু ঘ'ষাই সাতে৷ খটখটিত উঠিল ।’-- দৈত্যাৰি ৷

মূলঃ হিন্দীতো এনে হয়--যেনে, দোনে| বৰিস্‌ৃ । এই ‘ও’ বাস্তৱিকে
অব্যয় ( $8$ ৪০৭।৷৫ ) আৰু 20002}8515 বা জোৰ দিবলৈ ইয়াৰ ব্যৱহাৰ হয়।

(৯) বিয়োগক সংখ্যাবাচক শব্দ ( 5}2098৩08৮০৪ )

২৯৯ ৷ বিয়োগক সংখ্যা ‘কম’ ব| ‘ঘাটি’ শব্দ যোগ কৰি প্রকাশ কৰ!
হয়--যেনে, পাঁচে কম তিনি কুড়ি টকা অর্থাৎ ৫৫২ টকা । ছুকুৰিব চাৰি
টক৷ ঘাটি অৰ্থাৎ ৩৬২ ৷

মুল 2 ‘কম’ (1695) শব্দ ইচলামিক (ফাচী) ৷ ‘ঘাটি’ শব্দ স. ঘট্টিতক, অপত্ৰ
প্ৰাকৃত ঘটিঅএ, হিন্দী ঘটিই1---( ]10{6ম107, 10স-]})[]10698 )ৰ পৰা ওলাইছে।

_ (১*) বৈভাগিক সংখ্যাবাচক শব্দ (1)882800068 )

৩০০ । সংখ্যাৰ দ্বিৰুক্তি কৰি বিভাগ বুজুৱা হয়। ‘একো একো হস্তী
যেন পৰত সমান ৷’--হেম. স.। কুলিক দহ দহ অনা দিলে অৰ্থাত প্ৰতি
কুলিক দহ অনাকৈ দিলে। কেতিয়াব| ‘কৰি’ বা ‘কৈ’ শব্দ যোগ কৰিও
এনে অর্থ প্রকাশ কৰ| হয়--যেনে, মগনীয়াক পাঁচ টক| কৈ দিলে।

পঞ্চদশ আধ্য|
সৱনাম ( }'!'08280€0৮080 )

৩%১ ৷ সকলে| নামৰ পৰিবৰ্তে যি শব্দৰ প্ৰয়োগ হয় তাব নাম সৰ্ৱনাম।
সংজ্ঞাশব্দৰ পিঙ্গ আৰু বচন সৰ্ৱনামৰে৷ লিঙ্গ আৰু বচন হয়। অসমীয়া
ভাষাত তিনিটা পুৰুষ ( চ৮6০%500 )--প্রথম বা উত্তম পুৰুষ, দ্বিতীয় বা
মধ্যম পুৰুষ আৰু তৃতীয় বা অন্য পুৰুষ১ণ । অস্মদ্‌ (মৈ বা মই বা ময়)
শব্দ প্রথম বা উত্তম পুৰুষ, যুগ্মদ্‌ ( তুমি ব| তই বা তয়) শব্দ দ্বিতীয় বা
মধ্যম পুৰুষ ; তাত বাদে আন সমুদায় শব্দ তৃতীয় পুৰুষ। অসমীয়া সৰ্ৱনাম
শব্দক সাধাৰণতঃ তিনি ভাগ কৰিব পাৰি ঃ--ব্যক্তিবাচক, বিশেষণবাচক আৰু
ক্ৰিয়া-বিশেষণবাচক ৷ এই, সেই, যি, সি, ইত্যাদি ব্যক্তিবাচক সৰ্বনাম
( চ৮605002] 2101000095 ) ; শান, ই, এই, এতেক, ইতাদি বিশেষণ-সৰ্ৱনাম
( }1001301701122] ৪0]6001৮695 ) ; এতিয়া, তেতিয়|, ইত্যাদি ক্ৰিয়৷-বিশেষণ
সৰ্ৱনাম ( }%070000178] ৪0৮০%৮৪ ) । ব্যক্তিবাচক সৰ্ৱনামক আকে আঠ
ভাগ কৰিব পাৰি £--4(১) প্ৰকৃত ব্যক্তিবাচক সৰ্ধনাম ( ৮6950138] [)070001005 )
অৰ্থাৎ অস্মদ্‌ ( মই ] ) আৰু যুম্মদ্‌ ( তই 0000. ০৮ তুমি ১৮০০) শব্দ;
(২) অদূৰব তীঁ নিশ্চয়বাচক সৰ্ধনাম ( ])103011286 ৭621701]5[002[৮6 ])101]010]]] )
অৰ্থাং এই, ই (0019); (৩) দূৰবৰ্তা নিশ্চয়বাচক সৰ্বনাম ( 8(600006
06200015078৮626 ])1[0100001}) ) অর্থাৎ সোঁ, সেই (00৪8[); (৪) সাধাৰণ
নিশ্চয়বাচক সৰ্ধবনাম ( 60678] 06000758301৮6 ])101710010} ) অর্থাৎ সি,
তাই, এই ( [6., 5}16, 10); (৫) সম্বন্ধবাচক সৰ্বনাম (চ6]80৮6 [0170110001})
অৰ্থাৎ যি (স)}০, স্1০); (৬) পৰস্পৰ সদ্বন্ধবাচক সৰ্বনাম ( 006130৮6
1217010001} ) অৰ্থাৎ সেই (0088); (৭) প্ৰশ্নবাচক সৰ্ৱনাম (]0060702801৮6
2010.001} ) অৰ্থাৎ কোন ( স্}।৷০0, ]}'৪£) আৰু (৮) অনিশ্চিত সৰ্ৱনাম
( [0068781[6 1201.000} ) অর্থাৎ কেনে, কিছু ( ৪0% 0066, 3৪101) ) । ইয়াৰ
পৰ| দেখ| যাব যে সংস্কৃত, প্ৰাকৃত, হিন্দী, বঙ্গালী আদি ভাষাৰ দৰে অসমীয়াত
সম্পূৰ্ণ সৰ্বনাম নাই--যেনে, সংস্কৃত অদস্‌ শব্দ, হিন্দী ওহ, উহ, বঙ্গালী ও, উনি

১৷ আমি সংস্কৃতৰ প্রথম, মধ্যম আৰু উত্তম পুৰুষক যথাক্ৰমে তৃতীয়, দিতীয় আৰু
প্রথম পুৰুম৷ বুলিলে৷ ৷

সৰ্ৱনাম ২০৭
বুজুৱা শব্দ অসমীয়াত নাই। অসমীয়৷ সববনামবিলাক বদিও সংস্কৃতৰ পৰা
নামিছে তথাপি সিবিলাকব মূল বিচাৰি উলিৱ| টান আৰু নানাবিধ আকৃতি
ভিন ভিন মূলৰ পৰ আহিছে। আন আন প্ৰাকৃতিক ভাষাৰ সৰ্ৱনামে৷
সংস্কৃতৰ পৰা| প্রাকৃতৰ মাজেদি নামিছে। মূল বিচাৰি উলিয়াবৰ স্মুবিধাৰ
কাৰণে তলত প্রাকৃত, হিন্দী, উৰ্য়ি আৰু বঙ্গালী সৰ্বনামৰ ৰূপ প্রকৃত
ব্যক্তিবাচক সৰ্ৱনামৰ বিষয়ত দেখুৱা হল। প্রাকৃতত দ্বিবচন নাই আৰু ঃৰ্থীৰ
আকৃতি ষষ্ঠীৰ ণ্িচিন।।

(৬) ব্যক্তিবাচক সৱ নাম ( }০৮৪০:61 [১৮৫০৮০০০০৮০ )
৩০২ । প্রাকৃত : অমস্মদ্‌ শব্দ ( চা5চ 26050108] 01010000, )
ত্ৰিলিঙ্গ ( হেমচন্ত্ৰৰ মতে )

বিভক্তি একবচন বহুবচন

১। শ্মি,অস্মি, হং, অহং, অহুঅং অম্হ, অম্হে, অম্হে।, মে, বয়ং, তে

২। ণে, ণং, মিং মং, মমং, অসি, অম্হে, অম্হো, অম্হ, ণে
অম্হ, মম্‌ৃহ, মিমং, অহং

৩। মি, মে, মই, মএ, মমং মমএ, অম্হেহি, অম্হাহি, অম্হ, অম্তে,
মমাই, ময়াই, পে ণে

৪ । মত্তে, মইত্তো, মষত্তে৷, মহত্তে, মমত্তো, অমৃ্‌হাহিংতো, মমাহিংতোে,
মজ্মত্তে৷ মামস্থংতো, অম্হত্তো, অম্হাস্থংতো,

মমাস্থংতো, অম্হে স্থংতে|

€। মে, মই, মম, মহং মন্ম, মন্মং, ণে, ণো, অম্ৃহ, অমৃহাণং, অম্হো,
অম্্‌হ, অম্হং অম্হং, অম্হে, ম্ষাণ, মহাণ, মন্মা৭

৬ । মি, মই, মমাই মএ, মে, অম্হস্মি, অম্হস্থ, মমস্থ, মহস্গ, মন্মস্থ, অমৃাস্থ

মহগ্মি, মমস্মি, মন্মস্ম
৩০৩। অপভ্ৰংশ প্ৰাকৃত :ঃ অস্মদ্‌ শব্দ (])
ত্রিলিঙ্গ ( হেমচন্দ্ৰৰ মতে)

বিভক্তি একবচন বহুবচন

১। হউম্‌ অম্হে, অম্হইম্‌
২। মই অম্হে, অম্হইম্‌
৩। মই অম্হেহিম্‌

৪ < এ

২০৮ অসমীয়া ব্যাকবণ আক ভাষাতত্ব

বিভক্তি একবচন বহুবচন

৫ । মহু হোংতউ, মঙ্ম, হোংতউ অম্হহম্‌ হোংতউ

৬। মহু, মন্ধ্া, অম্হহুম্‌, অম্হাৰ!|৯, মহাৰা ২

৭ মই অম্হাহ
৩০৪ । হিন্দী £ মৈ শব্দ (]) : উভয় লিঙ্গত

বিভক্তি একবচন মৌলিক বহুৰচন যৌগিক বহুবচন

১। মৈ | হুম্‌, হমে হুম্‌লোগ,

২। মোকে, মে|-কে, হম্‌কে, হম্কো, হম্‌লোগ কে,
মূবো, মুৰা কো হষে কো হুম্‌লোগন্কে

৩ । ষো-সে, মে1-সে, মৈনে হম্্‌সে, হুম্নে, হুষে নে হুম্‌্লোগসে,

হুম্‌লোগন্সে

৪ । মো-কে, মে1-কে, মূবে, +“ হম্‌কে, হম্‌কে৷, হমেকে1| হম্‌লোগকে,
মূৰাকে] হম্‌লোগন্কে

€ । মো-সে, মে 1-সে, মূুব সে হম্‌সে, হমে |-সে হম্‌লোগ সে,

হম্লোগন্সে

৬ । মে|-ৰ, মোৰা, মো-ৰী, হমাৰ, হমৰা, হুমাৰী, হম্‌লোগকৈ,--কে,
মে|-ৰে, মে-ৰ!, ৰে-ৰে, হমাৰে -ৰী, -ৰে হম্্‌লোগনকৈ--কে
মে-ৰী

+। ষো-মে, মে1-মে, মোৰে- হমমে, হমৰে-মে, হমে মে, হম্্‌লোগমে,
মে, মূবাসে, মূবাপৰ হম্পৰ, হমে পৰ হম্‌লোগন্‌মে
৩%৫ ৷ (ক) উৰিয়া 2: মু শব্দ (]) : উভয় লিঙ্গত৩

বিভক্তি একবচন বহুবচন
প্রথমাকাৰ দ্বিতীয়াকাৰ তৃতীয়াকাৰ প্ৰথমাকাৰ দ্বিতীয়াকাখ তৃতীয়াকাৰ

১। মূ আম্হে মূ্‌ মোমানে আম্হেমানে = আম্হে

২। ষো|-তে আম্হকু ষ্-তে মোমানঙ্কু আম্‌্হমানঙজ্থু আম্হঙ্কু

১। অন্মাকম্‌ কান্তঃ:=অপসভ্ৰ. অম্হাৰ| কংতু , হেমচ. 8।৪৩৪৷৩৪৫
২ | অন্থাকম্‌ কান্তঃ=্=মহাৰা কংতু, হেমচ. ৪81৪৩৪৷৩৫১
৩। }, ৫, চট, চূৃহ132775 [)$53, ঢ0্যো৯৷৮311)3.7

সবনাম ২%৯
বিভক্তি একবচন বহুবচন
প্রথমাকাৰ দ্বিতীষ্নাকাৰ তৃতীয়াকাৰ প্রথমাকাৰ ধ্িতীয়াকাৰ তৃতীয়াকাৰ
৩ | মেোঁদেই আম্্‌হদ্বাৰা মোঘাৰ! মোমানস্ববাৰা আম্‌হমানদ্ধ- অম্ধস্কদ্বাৰা
মোৰদ্বাৰ। দ্বাৰ|
৪ | মো-তে আম্‌হকু ম্-তে মে|-মানস্কু আম্‌হমানঙস্থ আম্হন্ক
€| মোঠাক আম্ঠাক মোঠাক মেোমানক্ষসক, আম্‌হমানঙ্ক- আম্‌হঙ্ক-
মোঠু মোঠু ঠাক ঠাক
৬।| মোৰ __ আম্‌ৃহৰ মোৰ
'_ মোহৰ মোহৰ আসমোমালক্ষৰ আম্হমানঙ্কৰ আম্‌ংক্ষৰ
৭। মোঁঠাৰে আম্‌হঠাৰে মোঠাৰে যমোমানঙ্কসাৰে, আম্‌হমানন্ধ- আম্‌হস্ক-
মোৰে ঠাৰে ঠাৰে
৩০৫ (খ) বঙ্গালী? মুই বা আমি শব্দ (]) : উভয় লিঙ্গতঃ
বিভক্তি একবচন বহুবচন
সম্বমাৰ্থে তুচ্ছাৰ্থে সমমাৰ্থে তুচ্ছাৰ্থে
১। আমি মুই আমৰ! মোৰা!
২| আমাকে, মোকে, আমাদ্নিগকে মোদিগকে
আমায় মোৰে মোদেৰে
৩। আমাৰ দ্বাৰা, মে-ছাৰ| আমাদেৰ দ্বাৰ।, মোদেৰ দ্বাৰ/,
আম| দ্বাৰ] মোৰ-ছাৰ| আমাদিগেৰ দ্বাৰা মোদিগেৰ দ্বাৰ!
৪ । আমাকে মোকে আমাদিগকে মোদিগকে
৫ | আম| হইতে মেোহইতে আমাদেৰ হইতে, মোদেৰ হইতে,
আমাদিগেৰ হইতে যমোদিগেৰ হইতে
৬ঙ। আমাৰ মোৰ আমাদেৰ, মোদেৰ,
আমাদ্বিগেৰ মোদিগেৰ
৭| আমায়, অমাতে মোতে আমাদিিগতে মোদিগতে

৩০৬ । পুৰণি অসমীয়াৰ সম্পূৰ্ণ কূপ ইয়াত দিয়৷ বৰ্তমানত আমাৰ পক্ষে

অসাধ্য, কিয়নে| তেনে কৰিবলৈ হলে বহুত পুৰণি পুথি পঢ়িবৰ আৱশ্যক।
তলত যথাসাধ্য ৰূপ দিয়৷ হল।

হ্‌্ণ

১। থৈ]00]]’3; 8606311 [/[81)03] $ ২৫

২১০ অসমীয়া| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব
পুৰণি অসমীয়| ১ অস্মদ্‌ শব্দ ( মই ব| মঞি -] ) ; উভয় লিঙ্গত
বিভক্তি একবচন বহুবচন

১। মঞি>, ময়ি, মই২ং, আমি৩ আহ মি, আমি, আআমিসৱ১,
আমাসৱ, মোৰা, মোৰাসৱে,
আমাৰ৷*, অমৰ৷৬, আমৰাসৱ’ ৷

২। মোক৮, মোহে|ক*, আমাক>০ আহ মাক, আমাক, আমামাক->,

আমাহাঙ্ক

৩। মঞি>২, মোক-দি,-দিয়|, মোৰ আহ ম|-", আমা!-, আমাস|-
দ্বাৰ1 (ক দি,দিয়|),

আতহ মাৰ-, আমাৰ-,
আমাসাৰ-( দ্বাৰ! )

৪। মোক, মোক লাগি আহ মাক, আমাক, আমাসাক,
মোহোক, মোহোক লাগি, আমাহাঙ্ক, আহ মাক লাগি,
আমাক, আমাক লাগি আমাক লাগি, আমাসাক

লাগি, আমাহাঙ্ক লাগি

৫ মোত হস্তে”*, মোৰ পৰ, ব্মামাত হস্তে, আমাৰ পৰ!
আমাত হস্তে, আমাৰ পৰ!

৬। মোৰ, মোহোক, মোহোৰ, আমামাৰ১১ আমাক,
আমাৰ অআমৰাসৱৰ, হামাৰ

আমাৰ-”%, আমাঠেৰ
৭ | মঞি, মোত->৬ আমাত

১। কহিলে! কথ| মঞি তযু ঠাই । --দুৰ্গাবৰ। ২। মই কাৰ সমে.''যুদ্ধ কৰিম।
-ভ. দে.। ৩। তোমাক কাটয় যদি স্ুমৰাইব আমি। --দৈ,। ৪। আমিসৱ ৰামৰ
লগত চলি যাইবে|। --ম|. ক.। € । নিছে বোলে| তেজিৰবে| আমাৰ|। -_দৈ. ।
৬। আৰাক মাৰি আমৰ| জীৱাক ইচ্ছা নকৰিম। --ভ, দে.। ৭। নযাইবে| আমৰামসৱ ৷
--দৈ.। ৮ | মোক আগে কাটে নাম স্থমৰাইব| তূমি। --দৈ. ৯। এৰি যাইবে মোহোক
বিকল কৰে মন। --ষা. ক.। ১৭। আমাক ভজ্জিয়া চণ্ডালে| তৰে সংসাৰ। --মা. দ্বে.।
১১৷ কৈক যাহ| মাৱ আমাসাক পৰিহুৰি। --ম|. ক.। ১২। মঞি দত্ত ফলে বিনাশী
হয়। --ভট্ট, দে. ৷

১৩ । মোত হন্তে হৱে চৰাচৰ। -_-মা!. দে,

১৪ ৷ আমাসাৰ জীৱিক| ৰাজাত কহি পুম্ন। --দ্ৈৈ-

১৫ | ভীষ্মৰ বলে আমাৰ বল। --ত. দে,

১৬ |। তাক নোত কহা|৷। -“ভ, দে,

22

বিভক্তি একবচন

১|

|

৩।

৬।

৭|

মই (মৈ, ময় )

মোক

মোৰে, মোৰ দ্বাৰা,
মোকদিি

মেক, মোলৈ, মোক লাগি

মোৰ পৰ!

মোৰ

মোক

সৰ্বনাম

৩০৭ । বর্তমান অসমীয়| ? অস্মদ্‌ শব্দ-মই (]);

মৌলিক বহুবচন
আমি

আমাক

আমাৰে, আমাৰ দ্বাৰ/,
আমাকদি

আমাক, আমালৈ,
আমাক লাগি।
আমাৰ পৰ!
আমাৰ

আমাত

হ₹১১
উভয় লিঙ্গত

যৌগিক বহুবচন

আমালোক,
আমালোকে,
আমিৰ!
অআমালোকক
আমিৰাক
আমালোকেৰে,
আমালেোকৰ দ্বাৰ!,
আমালোকেি,
আমালোককদি,
আমিৰাকদি
আমালোকক,
আমালোকলৈ,
আমালোকক লাগি
অআঁমিৰাক
আমালোকৰ পৰা,
অআমিৰাৰ পৰ!
আমাণোকৰ
আমিৰাৰ
অআমালোকত
আমিৰাত

লাগি বিভক্তি নামনি আসামত হে চলে। ওপৰৰ ৰূপৰ পৰ| দেখা যাব

যে অস্মদ্‌ শব্দৰ সৰল আকৃতি ( 01606 10700 ) একবচনত ‘মই’ (মৈ বা
ময় ) আৰু বহুবচনত ‘আমি’। ইয়াৰ তিৰ্ষক আকৃতি (০8]1006 10000.)
একবচনত ‘মে’ ( যেনে--মে|-ক, মে|-ৰ, মে|-লৈ, ইত্যাদি ) আৰু বহুবচনত
‘আমা’, ( যেনে, আম|-ক, আমা-লোক, ইত্যাদি ) হয়। একবচনৰ সৰল
আকৃতি অসমীয়া, বঙ্গালী, উৰ্িয়| আৰু হিন্দী প্রায় একে--অ. মই (মৈ বা
ময় ), ব. মুই, উ. মু আৰু হি. মৈঁ। অসমীয়া| পুৰণি বৰ্ণবিন্যাস ‘মঞি’,
হিন্দী ‘মে’ৰ উচ্চাবণৰ অম্ুৰূপ। তিৰর্ষক আকৃতিৰ ( অর্থাৎ ২য়াৰ পৰ| ৭মী

২১২ অসমীয়৷ ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

লৈ) একবচনতে| প্ৰায় তেনে--মৈখিলী, বঙ্গালী, উৰিয়| আৰু অসমীয়াত
‘মো’ আৰু হিন্দীত ‘মে’ বা ‘মু, হয়!
৩০৮ । একবচনৰ মূল (])90৮3[00 01 511200]37 10009 )
(ক) সবল আক্তি (1);1£6০0 10106 )

সংস্কৃত ‘অহং’-ৰ পব| অসমীয়া কোনে| শব্দ ওলোৱা নাই। মাগধী
প্রাকৃতত তৃতীয়া আৰু সপ্তমীৰ একবচনত অস্মদ্‌ শব্দৰ ৰূপ ‘মই’ ব| ‘মএ
হয়” ($ ৩০২ )। ইয়াৰ পৰ৷ ভাবিব পাৰি যে অসমীয়| ‘মই’ প্ৰাকৃতৰ
তৃতীয়াৰ একবচনৰ পব৷ আহিছে। লেচেন আৰু ডাক্তৰ কেলোগেও তেনে
অনুমান কৰে। কিন্তু ডাক্তৰ হৰ্ণলিৰ মতে ‘মই’ বা ‘মৈ’ তৃতীয়াৰ পৰ| নহয়
৬ষ্ঠীৰ পব| হে নামিছে আৰু তিৰ্যক আকৃতি প্রথমাতে| চলিছে২ং। তেওঁ কয়
যে প্ৰাকৃতিক ভাষাত তির্যক আকৃতি ( একবচনৰ ) প্রাকৃতব ৬ষ্ঠীৰ একবচন
‘মই’, ‘মহ' ব| ‘মহু’ৰ ৰূপাস্তব মাত্ৰত। ‘মই’ পদ মাহাৰাষ্ট্ৰী প্রাকৃতত সম্বন্ধ,
অপাদান, কৰণ আৰু অধিকৰণ কাৰকৰ একবচনত প্ৰয়োগ হয়ঃং। আকে
অপজ্ৰংশ প্রৰাকৃতত ‘মই' শব্দ কৰ্মম কৰণ আৰু অধিকৰণৰ একবচনত প্ৰাযোজ্যণ ।
ইয়াৰ পৰব| সহজে ভাবিব পাবি যে ‘মই’টে। তিৰ্ধক একবচনৰ সাধাৰণ চিন
বপে চলিছিল। এই কথ৷ নিঃসন্দেহে কব পাৰি যে ‘মই’ পদ ‘মহি’ৰ সঙ্কোচিত
আকৃতি আৰু ‘মহি’, ‘মহ’ আৰু ‘মহ’ শব্দ অপত্ৰংশ প্ৰাকৃতৰ ৬ষ্ঠাৰ বা তিৰ্ধক
একবচনৰ চিন ‘হি’ ‘হু’ আৰু ‘হ’-ৰ সংযোগত লব্ধ। কেতিয়াবা অপভ্ৰংশ
প্রাকৃতৰ ৬ষ্ঠীৰ বহুবচনৰ চিন ‘হিং’, ‘হুং’ ‘ইং’ ও একবচনত প্ৰয়োগ হয়৫ ৷ সেই
দেখি কেতিয়াব| কেতিয়াব৷ আমি অপভ্ৰংশ প্রাকৃতত 'মই’ (মই = মঞি = মহিং),
মহুং আৰু মহং বিকল্পে একবচনতে| চল! দেখে৷ ৷ অপত্ৰংশ প্রাকৃতৰ ‘মই’ বা
‘মই’য়েই অসমীয়া মই, মঞি, বঙ্গলা মুই, হিন্দী মৈ আৰু উৰিয়া মু।
অসমীয়| ময়, ময়ি প্রাকৃত মই, মএ-ৰ ৰূপান্তৰ মাথোন।

১। 4, কিং মএ কিদং--স. কিং ময়| কৃতং ( মালৱিকাম্নিমিত্ৰ )। অলং ময়ি সিণেহেণ
= অলং ময়ি স্েহেন ( 1614) ।

২। ৪966 }5 00000 য্31000ম}), 8 490.

৩। হেষচ. অএ!১*%৯, ১১১, ১১৩, ১১৫

৪ । ‘টাঞাম| মই’, হেমচ, ৪|৩৭৭

মই ঙিটাভি:। মই। ময়্নি ময়| মাং ৱাৰর্থঃ। মাৰ্কেণ্ডেয়, }]010]6 8 ৪৩০

€। হেম্‌ট, 8॥৩৪৩, ৩৪৭

সৰ্বনাম ২১৩
(খ) তিধঁক আকুতি ( 08;;06 13808 )

অপঅ্ংশ ‘মহু’-ৰ পৰা| পুৰণি অসমীয়! ‘মোহে’ ( যেনে, মোছে|-ৰ, মোহো-ক )
হৈছে। ‘মহু’ব হ ইতং হলে ‘মো’ হয় ($ ৭০)। সেইদৰে অপভ্ৰংশ ‘মহু’-ৰ
পৰ| হিন্দী, বঙ্গল|, উৰিয়া আক অসমীয়| ‘মে!’ ( যেনে, মে|-ক, মো-ৰ, মে!-ত )
ও ওলাইছে। এইটোৱে তির্যক আকৃতি। অপত্ৰংশ ‘ম+ হু’-ব মূল বৈ,
‘ম’ ( যেনে, ম-য়া, ম-হা, ম-দৃ, ম-ম, ম-য়ি ) পালি “ম” ( যেনে, ম-ন্‌, ময়া,

ম-ম, ম-য়ি ) আৰু প্ৰাকৃত ম,মি, ম্‌ ($ ৩%২)।

৩০৯ । বহুবচনৰ মূল (1261৮81070, 0{ ][)}]018] 10170]9 )

প্রাকৃতিক ভাষাঁবিলাকত বহুবচনৰ আকৃতি প্ৰায় একে । সৰল আকৃতি--
যেনে, অসমীয়| ‘আমি’, হিন্দী ‘হম্‌’, উৰিয়া ‘আম্‌হে’, মাৰাটী ‘অম্হী’, গুজবাটী
‘অমে, হমে’, সিন্ধী ‘আমী’, পাঞ্জাবী ‘আমী'’, পুৰণি অসমীয়| আমি, আম্‌হি,
আইহমী। তির্ষক আকৃতি--যেনে, অসমীয়া আম|!, বঙ্গলা আমা, হিন্দী
হম্‌। ইমন্‌, ইমনি হমোৌ', ইমৈ, মা, গুজবাটী অম, অমে, হমে, অম!,
পাঞ্জাবী অম৷, মমা, সিন্ধী অ্ম', অৰ্মাহে, অমাহুঁ, পুৰণি অসমীয়|--
আমি ( যেনে, আমিসৱ ), আম| ( যেনে, আমাসৱ, আমাঠেৰ ), মে৷ ( যেনে,
মোৰ| ), মোৰ ( যেনে, মোৰাসৱ ), হাম| ( যেনে, হাম|-ৰ, হাম!-ৰ। ), আমাস|
( যেনে, আমাসাক ) |

কে) সৰল আকৃতি (])}£6০৮ 19018 )

কোনে কোনএ পালি ‘ময়ন্যৰ পৰ| অসমীয়া মই আহ| বুলি ভাবে;
কিন্তু এই অনুমান ঠিক নহয়। স্বব-বিকুতিৰ নিয়মে পালিত ‘বয়ং’ব ঠাইত
‘ময়ন’ হলেও প্রাকৃতত আৰু অসমীয়াত শব্দৰ আদিতে থক! ‘ব’ৰ ঠাইত ‘ম’
হোৱা দেখ| নাযায়। আকৌই| ‘ময়ন্’ পালিত কেতিয়াও একবচনত ব্যৱহৃত
নহয়। প্রাকৃতিক আন ভাষাতে৷ ‘বয়ম্‌’,-ৰ চিন বৰ্তমানত নাই। এনে স্থলত
অসমীয়| ‘মই’, পালি ‘ময়ন’, বা সংস্কৃত ‘বয়ং’-ৰ পৰ| আহিছে বুলি ভাবিব
নোৱাৰি। প্রাকৃতিক ভাষাৰ ‘হম্‌’, ‘আম্‌হে’ ‘আমি’ আদি আকৃতি বাস্তৱিকে
প্রাকৃত অম্‌ৃহ, অম্্‌হে, অম্হে৷৭,, অপভ্ৰংশ অমহে, অমৃহ২, পালি, অহমে,

১। অম্্‌হ অম্হে অম্হে| ৱয়ম্‌ ভে জনম ।--হেমচ. ৩৷১*৬
২। হেমচ. ৪|৩৭৫-৩৮১

২১৪ অসমীয়৷ ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

অহম (], ভ্6 কাচ্চা.- 8 ১২৭ ), সংস্কৃত ‘অস্ম’ আৰু বৈদিক ‘অস্মে'-ৰ পৰা
আহিছে। তলত দিয়া ৰূপৰ পৰা এই কথা বুজিব পাবা যাব।

বহুবচন
বৈদিক সংস্কৃত পাপি> প্ৰাকৃত অপতভ্ৰংশ অসমীয়া|
১। বয়ম_ বক্সম্‌ অহমে অম্হে,অমৃহ, অমুহে, আমি৷
(েস্মে }) ৷ অম্হইম্‌ আোমালোক)
২। অন্মান্‌ অন্মান্‌ অহমে, অম্হে অম্হে, অআমা-ক
(খ ১1৮১।৬) অহ মন্‌ অম্হইম্‌
অনস্ম 1 অহু মাকন্‌
(থ্. ১৪৫)
৩ । আঅস্মাভিঃ অস্মাভি: অহমেহি অম্হেহিম্‌ অম্হেহিম্‌ আমা|-ৰে
৪1 অস্যে অন্মভ্যম্‌ অঙ্মাকন্‌ : চৰ আম৷-ক
(থা. ১1৪৭৷।৬,
খ. ১৷৯৩৷১২ )
€। অশ্মৎ অন্মৎ অহ মেহি অম্হাহিংতো অম্হহম্‌- আমাৰ-পৰা
খে. ১1৪৭৬) হোংতউ আমাত হস্তে
৬ । অস্মে অস্মাকম্‌ অহ মাকন্‌ অম্হ, অম্হে, অম্ৃহহম্‌ আমা-ৰ
(খ. ১৷৭২৷২) অম্হো|
৭ | অস্মে অমস্মাস্থ অহ মেস্স অম্হস্থ, অম্হাস্থ আমা!-ত
(থা. ১1৬৫৭) অম্হেস্স

বৈদিক অহম্‌ (] ) টোৱে ইন্দু-এৰিয়ান “অস্মং”-ৰ ৰূপান্তৰ ( পে. 2600
৪2610, ],, ০৪০, ০ণ্ৰাা), 1হ}। ) । ইয়াৰ পৰা| বুজা যাব যে অসমীয়৷ ‘আমি’
পুৰণি অসমীয়া ‘আম্‌হি’,, ‘আহ.মি’ বাস্তৱিকে প্রাক্‌-বৈদিক ‘অস্মে,, পালি
‘অই মে’, প্ৰাকৃত ‘অম্হে’ব পব| ওলাইছে; কেৱল ‘এ’-ৰ ঠাইত ‘ই’ হৈছে
আৰু ‘ইহ’ লোপ হৈছে। ই ৱাস্তৱিকে বৈদিক ৬ষ্ঠাৰ বহুবচন ‘অস্মে’
আৰু প্ৰাকৃত যষ্ঠাৰ বহুবচন ‘অম্হে’ৰ ৰূপান্তৰ আৰু বাস্তৱিকে তিৰ্যক
আকৃতি। পালি ‘অহমে’ যে প্ৰাক্‌-বৈদিক ‘অস্‌মে’ৰ ৰূপান্তৰ তাত সংশয়
নাই৷

১। কাচ্চা. 8 ১২৭, । স. 'অস্মদৃ==পা|. অহু ম.স্প্রা. অম্্‌হু

সবনাম ২১৫

(খ) তিৰ্ষক আকৃতি ( 000);ণ06 10৮06 )

তিৰ্ষিক আকৃতিৰ অর্থাৎ ‘আমা’ৰ মূলে৷ বৈদিক অস্ম৷, সংস্কৃত অস্মান্‌,
পালি অহমা-কন্‌, প্ৰাকৃত অম্‌হা৷ আৰু অপভ্ৰংশ অম্হ-হং। পু. অ, আমাহা,
আমাসা অপভ্ৰংশ অম্হম্‌-ব পৰ৷ আৰু পু, অ, ‘মোৰ৷ অম্হাৰ-ৰ ( হেমচ.,
৪8|৪৩৪ ) পব| ওলাইছে।

৩১৭ ৷ ওপবৰ কথাব পৰ। তির্যক আকৃতি যে ষষ্ঠী বিভক্তিৰ বাপ তাক
সহজে বুজিব পাৰি। ডাক্তৰ 160106এ এই মত স্বীকাৰ কৰে। ডাক্তৰ
হৰ্ণলিএ কয়: যে প্রাকৃতিক ভাষাবিলাকত অস্মদ্‌ শব্দৰ বহুবচনৰ আকৃতি
প্ৰাকৃতৰ ষষ্ঠী বা তিৰ্ষক আকৃতিৰ ৰূপান্তৰ মাত্রৰ। প্ৰাকৃতৰ তির্ষক আকৃতি
এই £--(১) অম্হ, অম্‌হি বা অম্হে ; (২) অম্হাণং ; (৩) অম্হহং; (৪) অম্হ-
হিং বা অম্হইং বা অস্ত ( হেমচ. ৪1৪১২ )। এইবিলাকৰ তিতৰত প্ৰথম
বিধ অর্থাৎ অম্হ, অম্হি, অম্হে এই তিনিটি প্াকবৈদিক তির্যক ৰূপ
‘অস্মে'ৰ ৰূপান্তৰ মাথোন। এইবিধৰ ‘অমৃহ’ আৰু ‘অম্হে’ প্রাকৃতত
সম্বন্ধ পদ, কৰ্মম কৰণ আৰু কণ্ডাত ব্যৱহৃত হয় ( হেমচ. ৩১১৪, ১১০,
১০৮, ১০৬) আৰু অমৃহে অপভ্ৰুশত কৰর্ত৷ আৰু কৰ্মত প্রয়োগ হয়
( হেমচ. ৪৷৩৭৬ )। প্ৰাকৃত আকৃতি অম্‌্হি বা অস্মি বাস্তৱিকে বহুবচনৰ
তিধক আকৃতি ‘অম্হে’ ব| ‘অস্মে'ৰ ৰূপান্তৰ। কিন্তু প্রাকৃতৰ সময়তে ই
একবচনত প্রয়োগ হৈছিল ( হেমচ. ৩৷১০৭৫৷১৭৭ )। তাৰ পৰ। অসমীয়৷|
‘আমি’ ওলাইছে। কিন্তু বৰ্তমানত ই বহুবচনত প্ৰযোজ্য । পুৰণি অসমীয়াত
ই উভয় বচনত চলিছিল।

৩১১ ৷ প্ৰাকৃত ঃ যৃগ্মদ্‌ শব্দ (0000.00 900 )

( ০6০০0%0 761501]8] ]21011001} )

ত্ৰিলিঙ্গ
( হেমচন্দ্ৰৰ মতে; কাত্যায়নে! দেখ৷ )
বিভক্তি একবচন বহুবচন
১। তং, তুং, তুৱং, তুহং, তুমং তে, তুপ্তে, তুম্হু, তুত্ত, তুষ্‌হে, উষহে
হী তুম্বো, তুম্‌হে

১। ঠাগো0806 ; €ঠ0েঘ00[2, ট01800000610 [20. 2478-9719 8480

২১৬ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

বিভক্তি একবচন

২) তং, তুং, তুষং, তুৱং, তুহু,
তুমে, তুএ

৩। ভে, দি, দে, তে, তুমং, তুমই,
তই, তএ, তুষএ

তত্তে৷, তইত্তো, তুমাদে৷, তুমান্‌,
তুষাহি, তুৱত্তে, তুত্তত্তে, তুমত্তো,
তুহুত্তো, তুম্‌হত্তো, তুম্বাত্তো, তুযহু,
তুত্ত', তহিংতো, তুম্হ, তুদ্ধা

তুৱ, তুমং, তুহু, তুহং, উম্‌হু, উষ্ব৷,
তুঙ্ম, তুম্‌হু, তই, তু, তে, তুমি,
তুমো, তুমাই, দি, দে, ই, এ, তুত্ু,
উত্তন, উযহ *

তুশ্মি, তুমস্মি, তুৱস্মি, তৃহস্মি,
তুষে, তুমএ, তুমাই, তই, তএ, তু,
তুৱ, তুম, তুহ, তুত্ত, তুত্্ম্মি

ৰ

টি

বহুবচন
তে’, তুম, তুত্তে, তে, তুস্মে, তুম্‌হে,
তুষহে, উযহে
তে, তুত্তেহিং, উতদ্ভেহিংং উম্্‌হেহিং
তুযহেহিং, উযহেহিং, তুম্মেহি, তুম্‌হেহি

তুত্ত, তুযহ, উযহু, উম্‌হু, তুত্তত্তো,
তুযহত্তো, উম্‌হত্তো, তুম্‌হত্তো, তুজ্মত্তো,
আৰু ইসৱৰ লগত যোগ--ত্যে, দু, হি
হিংতো, স্থংতে

ঘো, তু, তৃত্মাণ, তুম্‌হাণ, ভে, তুত্তু, তত্ত্ব,
তুৱাণ, তুত্তাণ, তুমাণ, তুহাণ, তুত্তাণৎ,
তুৱাণং, তুমাণং, তুম্‌হাণং, তুযহু, তুন্ধা,
তুম্হং, তুজ্বং, তুত্ম৷ণং

তু, তুৱ, তুম, তুহ, তুত্ব, তুম্থ, তুৱেন্থ,
তুমেস্স, তুত্তেহু, তুম্ভেই, তুত্মেই, তুৱস্থ,
তুমস্থ, তুহস্থ, তুজ্মাস্ন, তুত্তহ, তুম্‌হস্থ,
তুজ্বহু, তুত্তাস্থ, তুম্‌াহু

৩১২ ৷ অপভ্ৰংশ প্রাকৃত ঃ যুগ্মদ্‌ শব্দ (0000.07 ৮0৮0)

( হেমচন্দ্ৰৰ মতে)
বিভক্তি একবচন বহুবচন
১। তুহু তুম্হে, তুম্হুইম্‌
২। তই, পই তুম্হে, তুম্হুইম্‌
৩। তই, পই তুম্‌হেহিম্‌
৪1 _<_-ঁ ভল্ল
৫ । তউহোংতউ, তৃত্মহোংতউ,
তুম্হহুম্‌ হোংতউ
তৃঞ্তহোংতউ
৬। তউ, তুম্বা, তুধ তুম্হহুম্‌ কেৰউং,
তুহাৰা
৭। তই, পই তুম্‌হাহ্থ

সবনাম

২১৭

৩১৩ ৷ হিন্দী £ যুগ্মদ্‌ শব্দ--তুচ্ছাৰ্থে তৈ (0০) সন্তমাৰ্থে তু (৮০০)

বিভক্তি

১।

ৰ২।

৩

খ।

৭|

একবচন

ত্,তু

তো-কে, তে৷-কে,
তুবো৷, তুব্য কো]

তো-সে, তৌ-সে,
তু-নে

তো-কে, তেঁ৷-কে,

তুষো, ভুবাকো৷

তেো-সে, তৌ-সে,
তুব্াসে

তোৰ, তোৰা, তোৰী,
তোৰে, তেৰা, তেৰে;
তেৰী

তেো”মে, তৌ-মে,
তোৰেমে, তুবামে
তুৰা পৰ

মৌলিক বহুবচন
ত, তুম্‌, তুম্হে
তোহাক,

তুমকোে
তুম্‌হৌকে|
তোহসে

তুমনে

তুূম্‌হৌনে
তোহকে

তুমকো
তুম্‌হৌকে৷
তোহসে

তৃম্‌সে

তৃম্‌হোসে
তোহাৰ, তোহৰা,
তোহৰী, তোহৰে,
তৃম্্‌হাৰা,-ৰে,-ৰী
তোহ মে, তোহাৰমে,

তুম্‌-মে, তুম্‌পৰ

তুম্‌হে1-মে, তূম্হে|-পৰ

যৌগিক বহুবচন

তু পোগ কে,
তু লোগন্‌

তৃ লোগসে,
তু লোগন্‌সে

তুলোগ কে,
তু লোগন্‌কে
তু লোগ,সে’,
তু লোগন্সে

তু লোগ-কে,-কৈ,
তু লোগন্‌কে,-কৈ

তুলোগমে
তু লোগন্্‌মে

৩১৪ ৷ (ক) উৰিয়।ঃ যুগ্মদ্‌ শব্দ- তু (৮০০) শব্দ

বিভাক্ত একবচন
১ম ৰূপ ২য় ৰূপ

১। তু তুম্হে

২। তোতে তুম্‌হকু

৩ তোম্বাৰা, তুম্হদ্বাৰ।
তোৰ দ্বাৰ!

২

৩ম ৰূপ ১ম্‌ ৰূপ
তু তোমানে
তোতে তোমানঙ্কু
তোৰ ঘাৰ৷ তোমানহঙ্ক
দ্বাৰ!

বন্বচন
২য় স্ূপ ৩য় ৰূপ
তুম্হেমানে তুম্হে
তুম্‌হুমানস্কু তুম্‌হঙ্কু
তুম্‌হুমানঙ্ক তুম্‌হঙ্ক
দ্বাৰ, দ্বাৰা,
ইত্যাদি।

২১৮ অসমীয়া| ব্যাকৰণ আক ভাষাতত্ব
(খ) বঙ্গালীঃ যুগ্ম শব্দ--তুচ্ছাৰ্থে তুই (08০৮০), সনম্তৰমাৰ্থে তুমি (১০০)

একবচন বহুবচন
তুচ্ছাৰ্থে মান্তাৰ্থে তৃচ্ছাৰ্থে মান্যাৰ্থে
১। তুই তুমি তোৰ! তোমৰা
২। তোকে তোমাকে তোদেৰ, তোমাদিগকে
তোদিগকে
৩ । তোৰ দ্বাৰা তোমাৰ দ্বাৰ তোদেৰ দ্বাৰ তোমাদিগেৰ
দ্বাৰা,
ইত্যাদি।
যুগ্লদ্‌ শব্দ
৩১৫ ৷ পুৰণি অসমীয়া| 2 তই, তঞ্ি--তুচ্ছাৰ্থে ( 0000.)
একবচন বহুবচন
১। তঞি’, তয়ি, তই‘, তয়, তএ তোহোেৰ৷*, তুূহন, তোসৱ, তোৰ৷৪
২। তোক, তোকঙ্ক, তোহোক? তোহাক, তোহাঙ্ক, তোসৱাক, তোমাসাক৬
৩। তোৰ দ্বাৰা, তোক দিয় তোহান দ্বাৰা, তোসবাৰ দ্বাৰা, তোমাসাক দিয়া
৪। তোক, তোঙ্কধ, তোহোক‘ তোই|ক, তোহানঙ্ক, তোসৱাক, তোমাসাক
৫€। তোত হন্তে, তোৰ পৰ! তোহান হন্তে, তোসৱাৰ হন্তে, তোসৱাৰ পৰ!
৬। তোৰ, তোহোৰ,৮ তেৰি, তোহাৰ, তোথেৰ,* তোমসবাৰ,
তযু, তুৱা, তব তোমাসাৰ,১>০ তোহান, তুহান
৭। তোত, তোহোত-- তোহাত, তোসৱাত, তোমাসাত

১ । হেনতে এদূৰ তঞি কৰ মন্দকৰ্ম। কালীক পূজিলে তোৰ হৈব কোন ধৰ্ম
-_'দুৰ্গাবৰ

২। ভাল শ্নী নহৈম তই তালৰ নোহ চাৱ। --ছুৰ্গাবৰ

৩ । তোহোৰা সে জান| সৱে আস্ুটি কুসটি। --মা, ক.

৪ | কিনে। তোৰা অধোগামী । --শঙ্কৰ।৷

€, ৭। তোহোক নিঠুৰ হেন বুলিতে নৱাৰি। --মা. ক.

৬|। দিলে| তোমাসাক মই ইটে। মহা! দান। -_-ম|.দে,

৮ । ৰাৱণৰ বংশক তোহোৰ নাকি শঙ্ক৷।। --মা. ক.

> ৷ ব্যাপি আছে জগতক তোঠেৰ স্থখাতি। --ম. ক.

১৭ | তোমাসগাৱ সঙ্গে মোক কৰিলে নিৰ্ম্মলস। --মা, দে.
১১৷। সুন মাত৷ জানকী তোহোত নাই কাম। --মা- ক.

বিভক্তি

১।

২।

৩।

সৰ্বনাম ২১৯

৩১৬ ৷ পুৰণি অগমীয়৷ £ তুমি--( মান্যাৰ্থে--)০০ )

একবচন
তুমি>, তুহমি,

তোমাক”, তোহাঙ্ক,
তোহ মাক

তৃমিএ ( -য়ে ),) তোমাৰ
দ্বাৰ', তোমাক দিয়া ।

তোমাক তোহমাক লাগি
বা লাগিয়া

তোমাত হস্তে; তোমাৰ পৰা

বহুবচন
তোমোৰ|২, তেোৰা৩, তোৰাসৱঃ,
তোহৰা৷, ভতোমাসৱণ, তুূহুমি বা
তুমিদৱ৬, তুমিলোক’,, তোমৰা”,
তোমৰাসৱে

তোমাসাক>০, তোহ মাক, তোমাহাঙ্ক,
তোৰাক১১, তোৰাসৱক, তুমিসৱক,
তোমাসৱক, তোমাধেক-২

তোৰাই, তোৰাসৱে, তোমাসৱে, তুমিসৱ্তে,
ত্োমাসৱৰ দ্বাৰ৷, ইত্যাদি।

তোমাসাক, তোমাসাক লাগি বা “লাগিয়া,
ইতা্যাদি।

তোৰাত হন্তে, তোৰ৷ৰ পৰা, ইত্যাদি।

১৷ ভাত খাই উঠা কাস্তে তুমি আমি যাওঁ ।--দৈ-

২।|
৩,৬।

৪ |
৫ |
৭।
৮।
গ্ৰে
১*. |
১১ |
১২।

তোমোৰ| অনেক দিন আমাৰ খাইলাহ! ।৷--দ্ৈ,
তুমিসৱ মহাভাগৱত শ্ৰেষ্টতম।

সমস্তে লোকৰ তোৰা পূজনী উত্তম ॥--শ.

যজ্ঞ কৰি তোৰাসৱ বৃদ্ধি হুৱা।--ভ. দে.

তোমাসৱ হৱ৷ আৱে সহায় আমাৰ ।-_শ,

তথাপি তুমিলোক কৰিতে নৰিছে।---ভ. দে.
তাহানসন্তে৷ তোমৰ৷ কৰা| সংশয়।--_শঙ্কৰ

ত্ন্ন বুদ্ধি প্ৰভু আমি নিচিনে| তোমাক ৷--অ. ক.
জেন তোমাসাক দয়া সম্পদে ৰাজাৰ ।--মা, ক,
বৃষ্টি দ্বাৰে শস্তপূৰ্ণ কৰি তোৰাক বৃদ্ধি কৰাউক ।---ত, দে.
তাৰে কতোগ্ুটি আগে দিলে| তোমাঠেক ৷--দ্মি.

২২%" অসমীয়৷ ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

বিভক্তি একবচন বহুবচন
৬। তোমাৱ’, তযু২, তুৱা৩, তব, ভতোহমাৰ, তোমাসাৰ", তোযমাথেৰষ,
তোহাৰিঃ, তোহৰণ, তোহ- তোৰাসৱৰ, তোমৰাসৱৰ১০, ইত্যাদি।
মাৰ৬, তোহোৰ‘
৭। তোমাত১*>, তোহ মাত তোমাসাত-২, তোমাঠেত-৩, ইত্যাদি।

যুগ্নদ্‌ শব্দ (5০০০: [১০৫৪০৪] ]2002067)
৩১৭ ৷ (ক) বৰ্তমান অসমীয়৷ £ তই শব্দ (তুচ্ছাৰ্থে--0%8০৮০ )

বিভক্তি একবচন বহুবচন
১। তই (তৈ, তয়) তহঁত, তহঁতে
২। তোক তইতক
৩। তোৰে, তোৰ দ্বাৰা, তহঁতেৰে, তইতৰ দাৰা,
তোকদি ৰু তইঁতকদি
৪ । তোক, তোলৈ, তোক লাগি তহঁতক, তইতলৈ, তহঁতক লাগি
৫ | তোৰ পৰ! তহঁতৰ পৰা!
৬। তোৰ তহঁতৰ
৭। তোত তইতত

‘লাগি’ বিভক্তি নামনি অসমত হে চলে।

১। নধৰিল৷ সমুদ্ৰে তোমাৰ মত্স্য কায়া । --শঙ্কৰ

২। তযু নাভি কমলত ব্ৰহ্মা ভৈল৷ জাত। --শঙ্কৰ

৩ । তুৱা বিনে আছে আৰ তাৰক কে? --শঙ্কৰ

৪ | এক শৰে শ্রেষ্ট ভাই মৰিল তোহাৰি। -_ম|. ক.
৫ । ৰাৱণে বোলয় জানে| তোহৰ প্রতাপ। --মা. ক.
৬। দুূতৰূপে আসি আছে| তোহ,মাৰ চৰণে। --অ. ক.
*। তোহোৰ বাপৰ ভাই জগতে বিদিত। --মা, ক.
৮ । তোমাসাৰ দেখে৷ আজি প্ৰসন্ন বদন। -মা. ক.

> । ভতোমাথেৰ সঙ্গে কৃষ্ণ কথাক স্তনিবে৷। --দৈ.
১৭ । কি কহিবে| আৰ, তোমৰাসৱৰ কথা শুনি বিমৰিষ। --মা, ক.
১১ | গোসানী বোলস্ত বাপু তোমাতেসে আশ। --দৈ,
১২ । কহে৷ তোমাপাত সাৰ সকলে৷ শান্ত্ৰৰ। --মা1. মে.
১৩ । তোমাঠেত বিনে গুৰু আন নমানিবে| । --_দে,

সৰ্বনাম

খ্২১

(খ) বৰ্তমান অসমীয়| ঃ তুমি শব্দ ( মান্যাৰ্থে--)০৮০ )

বিভক্তি একবচন
১। তুমি
২| তোমাক

৩ । তোমাৰে, তোমাৰ-
দ্বাৰা, তোমাকদি

৪ । তোমাক, তোমালৈ,
তোমাক লাগি

€ | তোমাৰ পৰা!

৬ | তোমাৰ

৭| তোমাত

মৌলিক বহুবচন
তোৰা, তুহুন৷ (তুহঁ ),
তুহুন (তুহু )

যৌগিক বহুবচন

তোমালোক, তোমালোকে,
তোৰাসৱ, তোৰাসৱে, তুমিৰ!

তোৰাক, তুহুনাক (তুহীক) তোমালোকক, তুমিৰাক,

তোৰাৰে, তোবাৰ দ্বাৰা,
তোৰাকদি, তু হাৰ দ্বাৰা,
তুহীকদি

তোৰাক, তোৰালৈ,
তোৰাক লাগি, তুইাক,
তুহীক লাগি

তোৰাৰ পৰ,

তূহীৰ পৰা
তোৰাৰ, তুহাৰ

তোৰাত, তুহাত

তোৰাসৱক, তোমাথেক
তোমালোকেৰে,
তোমালোকৰ স্বাৰ!,
তোমালোককদি, তোৰা-
সৱেৰে, তোৰাসৱৰ
তাৰা, তোৰাসৱকদি,
তুমিৰাকদি
তোমালোকক,
তোমালোকলৈ, ইত্যাদি

তোমালোকৰ পৰ,
তোৰাসৱৰ পৰা,

তুমিৰাৰ পৰা
তোমালোকৰ, তোৰাসৱৰ,
তোমাধথেৰ, তুমিৰাৰ
তোমালেোকত, তোৰাসৱত
তোমাথেত, ইত্যাদি।

৩১৮ ৷ তুচ্ছাৰ্থৰ মুল (126819"80070, ০8 ০০০০৮0]200005 10009 )
সবল আকৃতি ( ][)}1608 10009 ) £ একবচন

][2. 8]]068এ লেচেনৰ মত অনুসৰি কয় যে হিন্দী যুন্মদ্‌ শব্দৰ
প্রথমাৰ একবচনৰ ৰূপ ‘তেঁ’ প্রাকৃত তৃভীয়াৰ একবচন ‘তৈ’ বা অপত্ৰংশ
প্রাকৃতৰ তৃতীয়াৰ একবচন ‘ভৈঁ’ৰ পৰা৷ আহিছে। সেইদৰে অসমীয়া
‘তঞি’, ‘তই’ও অপভ্ৰংশ ‘ভতেঁ’ব পৰ| অহ! অসম্ভৱ নহয়। কতৃবাচ্যৰ
পদক কৰ্মবাচ্যৰ সাজে ব্যৱহৃত কৰাৰ পব৷ বেমেজালি ঘটাত এই দৰে

২২২ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

তৃতীয়াৰ ৰূপ প্রথমাতে| চলিছিল বুলি অনুমান হয়। ডাক্তৰ হৰ্ণলিয়ে এই
মত স্বীকাৰ নকৰে। তেওঁ কয় যে ‘ত’, ‘তই’ তৃতীয়াৰ পৰ| নহয়, ষষ্ঠীৰ
ৰূপৰ পৰ৷ হে আহিছে আকু তিৰ্ষক ৰূপ (বা ৬ষ্ঠাৰ একবচন ) প্রথমাৰ
একবচনতে৷ ব্যৱহৃত হৈছে) । বাস্তৱিকে প্রাকৃতিক বৰ্তমান ভাষাবিলাকৰ
প্রথমাব একবচনৰ ৰূপ প্ৰাকৃতৰ একবচনৰ ৰূপ তই, তইং, তউ (বা তহি,
তহিং, তহু ), তুহ , তুহং ব| তুহুং-ব পব| ওলাইছে। ‘তই’টো প্রাকৃতৰ গুয়া,
৫মী, ৬ষ্ঠী আৰু ৭মীৰ একবচনত ব্যৱহৃত হয় ( $ ৩১১ ) আৰু তই ( তইং)টে।
অপভ্ৰংশৰ ২য়া, ৩য়| আৰু ৭মীত চলে ($ ৩১২ )। এই শব্দবিলাক সংস্কৃত
‘ত্ব’ প্রাকৃত ‘ত’ বা ‘ত’ত অপভ্ৰংশ প্ৰাকৃতৰ ৫মী বা ৬ষ্ঠা বিভক্তি ‘হ’,
‘হি’, ‘হু’ ব৷ ‘হং’, হিং’ ‘হু যোগ কবিলে পোৱা যায়। অপতঅৰংশ প্রাকৃত’ৰ ‘তই’
অৰ্থাৎ ‘তহি’ব পৰা অসমীয়া| তই (তৈ ) আৰু হিন্দী তে ওলাইছে। অপত্ৰংশ
‘তুহুং’ব ৰূপান্তৰ তুহু, তুহুন্‌ অদ্যাপি নামনি আসামত প্ৰচলিত আছে।
ডাক্তৰ ইৰ্ণলিব মতেই ঠিক বুলি বিশ্বাস হয়। ‘তুহুং’ৰ তু বাস্তৱিকে স.-ত্বম্‌
শো--1)/, ],.-1%;), 6৫৮.-0৫08, ];া12.-17014,

৩১৯ ৷ তিৰ্ষক আকুতি (০00]1]006 10005 ) 2£ একবচন

ওপৰত দেখুৱ৷ অপভ্ৰংশৰ ‘তউ’ বা ‘তুহ’ৰ পৰা| অসমীয়া, হিন্দী, বঙ্গালী
আৰু উৰিয়া ‘তো’ ( যেনে তো-ক, তো-ৰ ইত্যাদি) ওলাইছে। ভাক্তৰ
কেলোগে ‘তুহুংৰ পৰ৷ ‘তে’ ওলোৱা বুলি ভাবে। এই মত বোধকৰোঁ
ঠিক নহয়। অপভ্ৰংশ ‘তুহুংৰ পব৷ পু-অসমীয়া ‘তোহেঁ|)’ ( যেনে, তোহো৷|-ক,
তোহে৷|-ৰ, ইত্যাদি ) ওলাইছে বুলি বোধহয়। সেইদৰে অপভ্ৰংশ ‘তুহু’ৰ

১। তেওঁৰ যুক্তি এই :--‘তই’টে৷ মাহাৰাহ্জ্ৰী, শোৰসেনী প্রাকৃতত ৬ঠী, ৫মী, ৩য়া আৰু
৭মীৰ একবচনত প্রয্বোগ হুয় ( হেমচ. ৩৷৯৪,৯৬,৯৯,১** ) আৰু ‘তই’টো| অপত্ৰংশ প্ৰাক্তত
৩য়, ৭মী আৰু ২য়াৰ একবচনত ব্যৱহৃত হয় ( হেমচ. ৪৷৩৭২ )। ‘তউ’টে৷ অপম্ৰংশত
৫মী আৰু ৬ঠীৰ একবচনত প্ৰষোজ্য। ‘তৃূহ’ *৬ঠী, ৫মী আৰু ৭মীত (ঙিঙসিঙদাং
তুহুতুখ্বাতুত্ভতুত্বাঃ স্থযঃ।--মার্কেণ্ডেয় ) আৰু ‘তুহং’ ৬ঠ্ঠী আৰু ৫মীত চলে ( লেচেন 8 ৪৫১)।
তুহু আৰু তুহুং একে আকৃতি আৰু প্রথমাৰ একবচনত মাহাৰাষ্ট্ৰী প্ৰাকৃত ( হেমচ. ৩৷৯* )
আৰু অপভ্ৰংশত ( লেচেন 8; ৪৫১) চলে। ‘তুহু’ অপভ্ৰংশৰ প্রথমাৰ একবচনত চলে
( হেমচ, ৪'৩৬৮)। প্রথমাৰ আকৃতি তুহ, তুহুং, আৰু ৬ঠঠাৰ আকৃতি তুহ, তুহং একে বুলি
লেচেনেও স্বীকাৰ কৰিছে (লেচেন 8 465 ) । 566 [80106 : €08000002, য্োঞ্জা), }, 277,

সৰ্বনাম ২২৩

পৰা| ‘তোহে|’ আৰু ‘তুহ’ব পৰা ‘তোহ’ (যেনে, তোহো|-ৰ, তোহ-ৰ) ওলাইছে।
তেৰি, তেৰ! আদিৰ মূল স. তব কৃত ( ৭০০০ ৮% )0০৮০), প্রা. তুহ ( তই )
কেৰি, তুহ ( তই) কেৰ৷=ত + এৰি, ত_+ এৰ! বুলি বোধহয়। স. তৱ,
প্র. ‘তুৱ’ৰ পৰ৷ স্বাধিক প্রত্যয় ‘অ’ যোগত পু, অসমীয়া ‘তুৱা’ ওলাইছে।
স. তৱ, প্রা. ‘তুঞ্জ’ৰ পৰ৷ পুং অসমীয়া ‘তযু’ আহিছে।

৩২০ । তুচ্ছাৰ্থ-ৰূপৰ মূল (]260]৮38070 01 ০০.6100]200.005 {08709 )
(ক) সবল আকৃতি ( ][)1{[6001000015 ) £ বহুবচন

অসমীয়া ৰূপ ‘তহঁত’ বাস্তৱিকে যুগ্মদ্‌ শব্দৰ ৬ষ্ঠীৰ একবচনত যুক্ত সংস্কৃত
ভৱত শব্দৰ প্রথমাৰ একবচন ভৱান্‌ শব্দ। যেনে, স. ত্বদ্‌ ভৱান্‌ আগতঃ১ =
অপত্ৰ.--তউ হোংতউ আগদে৷ =অস. তোহঁত আহিলি ( $ ২৩৩ ) ৷ বৰ্তমানত
‘তোহঁত’ৰ ঠাইত তহঁত হৈছে ($ ১২%)। সম্ভমাৰ্থক শব্দ যোগ হোৱাত
বহুবচনৰ অর্থ বুজাইছে। (সংস্কৃত ত্বদীয় ), অপত্ৰ, ‘তুহাৰা’খ্ৰ পৰা| অসমীয়া|
আকু হিন্দী ‘তোবা’ ওলাইছে। ই বাস্তৱিকে স. তৱ কৃতং = তুহ + কেৰা =
তুহাৰ বুলি বিশ্বাস হয়। পু. অসমীয়া ‘তোহোৰা’ সম্ভৱতঃ অপভ্ৰংশ তুখ
( হেমচ ৪৷৩৭২ ) বা স্বাধিক প্ৰত্যয় ‘ক’ যোগত লব্ধ ‘তুধ্উ'ব ৰূপাস্তৰ।
পু. অসমীয়া তুহন্‌ ( তুহান ) আৰু বৰ্তমান তুহুন ( তুছু ), তুহঁ৷ প্রাকৃত তুহাণ
($ ৩১১) আৰু অপভ্ৰ, তুহুং ( হেমচ. ৩৷৩৬৮ )-ৰ ৰূপান্তৰ হব পায়। হিন্দী
তোহন আৰু অসমীয়া তুহন আৰু তুহুন্‌ ( তুহু ) একে শব্দ ৷

(খ) তিরৰ্যক আকৃতি (0810.06 £00709 ) £ বহুবচন

তিৰ্ষিক আকৃতি ‘তোহা’ বা ‘তোহা’ প্ৰাকৃত ৬ষ্টাৰ বহুবচনৰ ৰূপ ‘তুম্‌হাণং’
(8 ৩১১), মা. প্রা. তুম্‌হাই ( হেম. ৪৷৩০* )-ৰ পব| ওলাইছে বুলি বিশ্বাস
হয়। তোথেৰ = তুহ + তণি ($ ২৭৫)।

১। উলিঙস্ত্যাং তউতুস্বাতুঞ্ৰাঃ ।--হেমচ, ৪|৩৭২
২। যুদ্মাদোদেৰীয়ত্ত ভাৰঃ ৷--হেমচ, ৪|৪৩৪

২২৪ অসমীয়| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

৩২১ ৷ সদ্ৰমাৰ্থক ৰূপৰ মূল (])গ্ণ৮৪001) 0{ ]}00.02]80 10105 )

অসমীয়া| ‘তুমি’ৰ মূল ‘আমি’ৰ মূলৰ অনুৰূপ ($ ৩০৯ । ক)। সৰল
আকৃতিৰ ( ১মাৰ একবচনৰ ) ‘তৃমি’ বাস্তৱিকে প্রাক্‌বৈদিক তুস্মে (স.
যুশ্মে ? )) পালি তুহমে), প্র. তুম্‌হে, ($; ৩১১), অপতভ্ৰ, তুম্‌হে ( হেমচ.
৪।৩৬৯ )-ৰ ৰূপাস্তৰ। তিৰর্ষক আকৃতিৰ ‘তোম’, ‘তুমি’ সেইদৰে পালি
তুহমে, তুহমন, তুহমকন্‌, তুহমেহিং, প্রা. তুম্‌হ ( হেমচ. ১৷২৪৬, ২৷১৪৭ ),
তুম্‌হে ( হেমচ, ৩৷১৪৮ ), তুমাণ (হে. ৩১০০), অপত্রৰ তুম্‌হে (হে.
8।|৩৬৯ ),তম্‌ইইং ( হে. ৪।৩৬৯ ) তুম্‌হহং ( হেমচ. ৪|৩৭৩ ), তুম্‌হেহিং ( হেমচ.,
৪।৩৭১, ৩৭৮ )-ৰ পব| ওলাইছে। এই আটাইবিলাক বহুবচনৰ ৰূপ । কিন্ত
অসমীয়৷| তির্যক আকৃতি একবচন আৰু বহুবচন উভয়তে একে অর্থাৎ ‘তোম! ৷
অসমীয়| তুহমি, তোহ-মাকু, তোহ মাৰ আদি শব্দৰ তিধক আকৃতি আদি-
বৈদিক ‘তুস্ম' ( স. যুগ্ন ), পালি তুইম, প্রা. তুম্‌হ্ৰ ৰূপান্তৰ। প্রাক্‌-বৈদিক
ততুস্ম' পালিত তুইম হয়। কিন্তু প্রাকৃতত বাত্যয় হৈ তুম্‌হ হয়। কিন্তু
অসমীয়াত তুহম প্ৰাকৃতৰ পৰ| নহয় পালিৰ পৰ| হে নাম| যেন দেখ! যায়।
এই আকৃতি অতি পুৰণি। অসমীয়া তি্ধষক আকৃতি ‘তোমাসা’ বাস্তবিকে
প্রাকৃত তুম্‌হহং,. পালি তুহ্‌ মন, হিন্দী ‘তুম্‌হ|’ৰ ৰূপান্তৰ। ‘তোমাহা’ ( যেনে,
তোমাহাঙ্ক ) ও ইয়াৰ পৰাই ওলাইছে।

৩২২ ৷ আপুন, আপুনি (১০০); হিন্দীত ২য় পুৰুষত মান্যাৰ্থে ‘আপ:
শব্দ ব্যৱহৃত হয়। এই ‘আপ: মূলত সৰ্বনাম নহয়। ইয়াৰ মূল সংস্কৃত
‘আত্মন্‌’ শব্দ । স- আত্মন প্রাকৃতত আপ্াণে৷ ( হেমচ. ২।৫১ ), অপ্ভ্ৰ অগসণ,
অগ্লণু ( হেমচ, ৪৷৪২২৷১৪, ৩০২ ) ইয়। তাৰ পৰা অসমীয়া ‘আপুন্‌’ বা
‘আপোন’ শব্দ ওলাইছে। এই ‘আপোন্‌’ শব্দ ২য় পুৰুষত সম্তমাৰ্থে
ব্যৱহ্ৃত হইয়। তিধঁক এক আক বহুবচনত ইয়াৰ ৰূপ আপোনা’ বা
‘আপুন|’ আৰু সবল আকৃতিত ( ১মাৰ একবচনত ) ‘আপুনি’ ( বিভক্তি ই
যোগত ) হয়।

১. ২ | 1৬8০0)0138%21)0)5 }3]} ঢো৪0]}[0534, 12], 2)[ ঠন, ]18.501.,

সবনাম

২৫

অন্যান্য ব্যক্তিবাচক সৰ্বনাহ২ (00062 [১>6195010.8.] [2100.001] )
(২) অদূৰবঙ্কা (নশ্চয়বাচক সৰ্বনাম

( ৮£0311073ৈ 0০%8000504809৮62 ]2100.0001} )

৩২৩ । সংস্কৃত ইদম্‌, অ. ই ( =, 18) ; স. এতদ্‌, অসমীয়া এই (0019);
স. অদস্‌, অ. সৌ, সেই (&৯£); স. যদ্‌, অ. যি (৮০, ০০%); স.
তদ্‌, অ. সি (৮6, 1৮), তাই (9০6০); স. কিম্‌, অ. কোন (স্ষ)০)
স.- কোহপি, অ, কোনে ( 3৮ 006 )--এই কেইটাও ব্যক্তিবাচক সৰ্বনাম।

তলত ৰূপ দিয়৷ হল।

অদূৰবৰ্তী নিশ্চয়বাচক £ এই, ই (6, 18, 10215 : স. এতদ্‌, ইদম্‌ )
মান্থযাৰ্থত ( উভয় লিঙ্গত ) 2 এওঁ (৮6: স. এতদ )

বিভক্তি একবচন
১। এওঁ, এখেত, ইমি
২। এওঁক, এখেতক, ইমাক,

বহুবচন
এওঁলোক, এখেতসকল ইসকল,
আৰ৷, অআৰাোসৱ, আহ৷,
ইমিৰা

এওঁলোকক, এখেতসকলক,
ইসকলক, আৰাক, আৰাসৱক,

_ আহাক, ইমিৰাক

ইহঁত, ইহঁতে, হইবিলাক,
ইবিলাকে, ইবোৰ, ইবোৰে,
ইগিলা, ইগিলাই

ইহঁতক, ইৰবিলাকক, ইবোৰক,
ইগিলাক

: স. এতদ্‌ )

এই ইঁতে

ইত্যাদ্দি।

তুচ্ছাৰ্থত (পু. বা ক্লী, লিঙ্গত ); ই (8৮০, 18, 0815 : স, ইদম্‌ )
১। ই
২। ইয়াক,

ইত্যাদি।

তুচ্ছাৰ্থত ( স্ত্ৰীলিঙ্গত ): এই (১৮০
১। এই
১। এইক,

ইত্যাদি।

ৰ

এইহঁতক

২২৬

অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

৩২৪ । পুৰণি অসমীয়া এই, ই (86, 18 0:15 ) ( মান্যাৰ্থে--সকলে| লিঙ্গত )

বিভক্তি

১।
২ |

্খ৷

বিভক্তি

১|

একবচন বহুবচন

এহে”, এহো|২, আই|, আৰ|৭, আৰাসৱ,

এন্তে, এহেন্তে । এসস্ব|

আক’, আঙ্ক” আইাক, আৰাকস*, আৰাসৱক,
আসম্বাক>০ ।

আৰ”, আন, আহান->২ অআইা!ৰ১৩ আৰাৰ, আৰাসৱৰ,
আসম্বাৰ, আধথেৰ১= ।

পুৰণি অসমীয়া এই, ই শব্দ ( তুচ্ছাৰ্থে--পু- আৰু ক্লী. লিঙ্গত )
একবচন বহুবচন
ডাং ইহা, এ, এফ, এহি ইসৱ->৭, ইহাৰ, এপ্নিসৱ১৮,

২।

৩।

১|
২।
৩,৪।

৩, ৯।
৬ঙ।

১০ ।
১২।
১৩

১৫ |
১৬ ।
১৭ ।
১৮ |

২১।

২৪।

:, এসৱ-*, ইত্যাদি।
ইহাক্ক২০, ইয়াক২১, এহি, ইহাক২২ ইসৱক-‘৩, এইসৱ, এয়িসৱ (ক)২১
আক২০
ইহাৰ, এৰ, ইহান২৬ ইসৱৰ, ইত্যাদি।

আমিসৱ তালে জানে| এহে পতিব্ৰত| শান্তী হেন নাৰী নাহি সীত| সম।--মা. ক.
ৰামৰ পৰম এহেঁ| সখ| মহা হিত ।--ষা. ক.
যোগীগণে বোলে এহেপস্তেসে ব্ৰহ্মতত্ব ।

কৃষ্ণ বংশে বোলে এণ্ডে কুলৰ দৈবত ॥-- শঙ্কৰ

আৰ৷ যদি আমাক মাৰে তথাপি আৰাক আমি মাৰিবে ইচ্ছা নকষে৷ ৷ ---ভ. দে.
এই ছয় দোষে আৰাসৱ আততায়ী ।--ভ. দে. *৭। আক আনৰ আগত
নকহছে| ।--ভ. দে. ৮₹৮। আঙ্ক নকাচটিৰি তই কৃষ্ণক নমাৰি ।--শঙ্কৰ
আসম্বাক যুজে দুৰ্জয় মালে ।--শঙ্কৰ ১১ ৷ যতেক ধোব| নগৰীয়া আৰ ৷-- শঙ্কৰ
আহানে আগত মই, এক মায়া ধৰে৷ আছি, যেন মতে যাহনস্ত প্রত্যয়।---ম৷. ক.
স্বৰিল তনয় মোৰ আহাৰেসে দোবে ।--শঙ্কৰ । ১৪। আধথেৰ সাদৰ যত
লাগে মানে পাইলে| ।৷-- দৈত্যাৰি

ই সত্য হয়।---ত, দ্বে- ৷ মঞি কাতৰে যুদ্ধ এৰিলো ই নহে।---ভট্ট, দে-
এহি মতে যুড়িয্ম| সুন্দৰী ।--শক্ষৰ

ইসৱ ষযোত যেমন হয় তেমন কৰিব| ৷--'ত. দে.

এশপ্বিসৱে মোৰ প্রকৃতি ।--তট্ট.- দে.। ১৯। এসৱ ব্ৰহ্মৰপ প্রজাসৱ মোত
হুঞ্তে হয়াছে।---ত. দে৷ । ২০%। নগৰৰ বাজ কৰি খেদাওঁ ইহাঙ্ক ।--ষা. ক.
ইয়াক সাধুসৱে নতু কহে ।---ত,. দে. ৷ ২২। ইহাকেসে স্বমৰন্ধে প্রভু প্রাণ
ষায়।--শ. ২৩। জীৱন-মৰণ দৃশ্য-অদৃশ্য ইসৱকে৷ মোকে মানি ৷--ত. দে,
এছিস্ৱ সংক্ষেপে মোত হন্তে শুন৷ ৷--ভট্ট, দে, ২৫ । আকে শুনি ছোক
নিৰ্মল মতি |--শ, ২৬ । ইহানে পাশতে গৈয়| নগৰী বনসাইবে| ।--মা. ক,

সৰ্বনাম ২২৭
পুৰণি অসমীয়া এই, ই শৰ ( তুচ্ছাৰ্থে স্ত্ৰালিঙ্গত )
বৰ্তমানৰ দৰে
(গু) চঢূৰবৰ্ততা নিশ্চয়বাচক সৰ্বনাম
(টঞা 060200508ট ৮6 [00000 )

৩২৫ । হিন্দী আদি প্রাকৃতিক ভাষাৰ দৰে দূবাৰ্থক নিশ্চয়বাচক সৰ্বনাম--
বেন্দে হিন্দী উ, ওই; বহ, বঙ্গল। ও, উনি--অসমীয়াত বৰ অসম্পূৰ্ণ ।
অসমীয়! সৌ), সেই সংস্কৃত অদস্‌ শব্দৰ অনুৰূপ। তাৰ ৰূপ তলত দিলে৷ ।

সৌ, সেই শৰ ( স. অদস্‌ শব্দ : 88)

বিভক্তি একবচন বহুবচন
১। লে লেই সৌবোৰ, লোঁবিলাক, সেইবোৰ সেইবিলাক,
মেইগিলা
২। তাক সোঁবোৰক, সেইবোৰক, ইণ্যাদি।

৬। ভাবে, তাৰ ঘাৰ|, তাকদি শসৌবোৰেৰে, সৌবিলাকেৰে, সৌবোধষৰ দ্বাৰা,
সৌবিলাকৰ দ্বাৰ|, সেইবোৰেৰে, ইত্যাদি।

ৰ তাৰ সৌবোৰৰ, সোৌৰিলাকৰ, সেইবোৰৰ, সেই-
বিলাকৰ, সেইগিলাৰ, ইত্যাদি।
(ক) পুৰণি অসমীয়া উ ব| উহ শৰ্া ( স. অদস্‌ শব্দ : 0%80)
বিভক্তি একবচন বহুবচন
১। উছা, ও উই, উঁহাৰ|, ওসৱ, ওৰ!
২ । উহান্ধ, উছাক উইক, ওসৱক, ওৰাক, ইত্যাদি।
(খ) পুৰণি অসমীয়া, সেহি শব্দ (স, অদস্‌ শৰ : 018)
১। সেহি, সেই সেহিসৱ, সেসৱ
২। তাক, তাঙ্ক সেহিলৱক, সেসৱক, ইত্যাদি।
(৪) সাধাৰণ নিশ্চয়বাচক সৰ্বনাম
( ০০0০৪] ৫০020050889৮6 [01200 )

সি, ডাই, (}৩; 52০, }£; স. তদ্‌ শৰ্দ )
23 ৩২৬ ৷ এই সৰ্বনাম মান্তাৰ্থত ‘তেওঁ’ বা ‘তেখেত’ আৰু তুচ্ছাৰ্থত পুংক্লীব
লিঙ্গত ‘সি’ আৰু স্ত্ৰীলিঙ্গত ‘তাই’ হয়।

৮

১

২|

১ |

২।

অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব
(ক) ভেওঁ শব্ন ( স. তদ্‌ : }}6, 5126, 10)

মান্তাৰ্থত--ত্ৰিলিঙ্গ
একবচন বহুবচন
তেওঁ, তেখেত বা তেখেতে, তেওঁলোক, তেখেতসকল, তেওঁলোকে,
তামি তেখেতসকলে, তাহা বা তাহন,
তাহন, তাৰা, তাষিৰা

তেওঁক, তেখেতক, তামাক তেওঁলোকক, তেখেতসকলক, তাহাক
(বা তাহনাক ), তাৰাক, তামিৰাক

তেওঁৰে, তেওঁৰ দ্বাৰা, তেওঁকদদি, তেওঁলোকেৰে, তেওঁলোকৰ দ্বাৰা,

তেখেতেৰে তেখেতৰ দ্বাৰা, তেওঁলোকেদ্ি, ইত্যাদি।

তেখেতকদি, তামাকদি

তেওঁৰ, তেখেতৰ, তেওঁলোকৰ, তেখেতসকলৰ, তাহাৰ,

তামাৰ ু তাৰাৰ, তামিৰাৰ

তেখেত উজনিত আৰু তাহা, তামি, তাহুন নামনিত চলে৷

(খ) সি শব্দ (স. তদ্‌ £ 6, 10)

তুচ্ছাৰ্থত--_পুং-ক্লীবলিঙ্গত
একবচন বহুবচন
ষি সিহঁত, সিহঁতে, তাহঁত, তাইতে, সিবিলাক,

সিবিলাকে, সিবোৰ, সিবোৰে, সিগিল,
সিগিলাই, সিমৱ, সিসৱে

তাক সিইতক,তাহঁতক, সিবিলাকক, সিবোৰক,
নিসৱক,’সিগিলাক
তাৰ পিইতৰ, তাহাতৰ, সিবিলাকৰ, সিবোৰৰ

পিসৱৰ, সিগিলাৰ, তাথেৰ, ইত্যাদি।

(গ) ভাই শব্দ ( স. তদ্‌ £ ১}€ )

তুচ্ছাৰ্থে--জ্ৰীলিঙ্গত
একবচন বহুবচন
তাই তাইহঁত, তাইহঁতে

তাইক তাইহঁতক, ইত্যাদি।

সৰ্বনাম ২২৯
৩২৭ ৷ (ক) পুৰণি অসমীয়া তেঁহে| শব্দ (স. তদ্‌ £ 6, 586, 1)

মান্যাৰ্থে--ড্ৰিলিঙ
বিভক্তি একবচন বহুবচন
১। তেহে|>, তেহেঁং, তেন্তে, ভাৰ|*, তাহাৰ৷৬, তেযম্বে৷*, তাৰাসৱণ৮,
তেন্ত, তেঁ8 । তাহাৰাসৱ”, তাহাৰামকন১০, তামৰ|””,
তাহা, তেম্‌ৰ|১২
২। তেহোৌক, তেওঁক >৩, তাহাঙ্ক১৪ তাৰাক, তামম্বাক’*, তাধথেক১>৬,
তামৰাসৱক> ।
৬| তান১৮, তাহান১৯ তাৰাৰ২০, তাসম্বাৰং১, তাহাৰাসৱৰ২ং২
তাসৱাৰ২৩, তাইাৰ২৪

১। বশিষ্ঠৰ পুত্ৰ তেহেঁ ৰাঘবৰ মিত্ৰ। মাঃ, ক.

২। তেহে জ্ৰৌপদ্দবীৰ আগে কহুন্ত সাক্ষাৎ ।--ম!, দে.
৩ । অনাদ্নি পুৰুষ তেন্তে জগত কাৰণ।--ম1. ক.

6৪ । তে পুন্ দিল শ্রদ্ধায়।--দৈত্যাৰি

€ । তাৰাসে ভগৱন্তক বৈষমা মানে ।--ভট্ট, দে.

৬ । বাটতে তাহাৰ! হুইকে| পাইল| দৰিশন ।--ম1. ক.
৭ । তেসম্বো সেৱন্ত কৃষ্ণ চৰণ সাদৰি।-_ম1. দে.

৮ | তাৰাসৱ যুদ্ধক সন্মুখি আছে।---ত, দে.

৯ ৷ নভজে তাহাৰাসৱে কমন যুগুতি।--ম!. দে.

১৭ । জগত পবিত্ৰ কৰে তাহাৰাসকল।---ম1, দে.

১১ ৷ আপুনি গোড়ক গৈলা আসনত তামৰা দুইকে তুলিল।--দৈত্যাৰি
১২ । তেমৰ| যিটে| কহিল ।৷-- দৈত্যাৰি

১৩ ৷ পরবোধ বদন তেওঁক কাতৰ কৰিল।--ম|, ক..
১৪ | তাহাঙ্ক চাই নিবদ্ধিলে| পদ।--শঙ্কৰ

১৫ । তাসম্বাক প্রণাম কৰিল বিভমান ।--ম1, ক,

১৬ | বৰা বোলে তাথেক নলাগে মাতিবেক ।---দৈ,
১৭। এহি বুলি তামৰাসৱক ৰাখিলভ ৷--দৈ,

১৮ | তান শৰণৰ নাশ দেখি শোক কৰে| ৷--ভট্ট, দে.
১৯ ৷ তাৰ! তাহান প্রসাদে মূক্তি পায়।--তট্ট, দে.
২*। কিছু কিছু তাৰাৰে| মতকো| নিবদ্ধিবে| ।--তট্ট, দে.
২১ | তাসসত্বাৰ মাজে দেবী সংসাৰতে সাৰ! ৷--মষা. ৰু,
২২। কালে! প্ৰভু নহে আৰ তাহাৰাসৱৰ ৷--মা. দে.
২৩ ৷ ভতাসৱাৰ ভৈল মনোবাঞ্ছিত পুৰণ ৷--শঙ্কৰ
২৪ । তাহাৰ চিত্তত আসি প্রবেশি অনন্ত।--ষ1. দে.

২৩০

বিভক্তি

৭।

অসমীয়৷ ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

একবচন ব্রহুবচন
তান্তে”, তাহান্তেং, তাত্ত৩, তাসৱাত, ইত্যাদি
তাহাতন্তং

(খ) পুৰণি অসমীয়া ‘সি’ (}৮6) শৰ

তুচ্ছাৰ্থে--পুং-ক্লীৱ লিঙ্গত
; বহুবচন
একবচন
শিং, সেছিৎ, সেবি নিলৱ৮, নিনকল, সেহিনৱ
ভাক৯, তাহাক১০, তাষ্ঃ, নিনৱক, সেছিনৱক।
তাহাঙ্ক’
ডাৰ১৩, তাহাৰ১৪ ডামনবাৰ, সিসৱৰ, নেহিসবৰ, ডাখেৰ

(৫) সম্বন্ধবাচক সৰ্বনাম ( [8.61888ঙ ঢায়ে।০০0% )
যি শব্দে ( স. যদ্‌ শব্দ £ ভ]})0, স)৷০ে )

ৰূপতকৈ পৃথক । তিৰ্যক
ক) পুং-শ্ৰীলিঙ্সৰ ৰূপ ক্লীবলিঙ্গৰ

আৰৰৰৰৰৰা ৰ ৰহৰ বহুবচনত ত্ৰিলিঙ্গত
একে আকৃতি--ষি ৷

১।
২।
৩।
৪ |
৫1
গ।
৭|
চ৮।
৯ |

১০% ।
১১।
১২ |
১৩ ।
১৪ ।

কৰোক ভকতি তান্তে পশিয়া শৰণ ।--মা. দে.

বব 3ৰ=
বুৰ
142
}হর ৰ
ব্যা়

]

ধুৰুৰ
3128
31}

ৰ
বন
ৰ
|;
হী

সৰ্বনাম ২৩১

বি শৰ্ব ( ৮০ )
পুং-জ্ৰীলিঙ্গত
বিভক্তি একবচন বহুবচন
১। ষি, যোনে, যেয়ে, যোনি, যাই ধিদকল, ষিবিলাক, যিবোৰ, যিসৱ,
যিগিলা, যঘিৰিলাকে, ইত্যাদ্বি।

২। যাক যিসকলক, ষিবিলাকক, ইত্যাদি।
৩ | যাৰে, যাৰ দ্বাৰ|৷, যাকদি, ইত্যাদি। যিসকলেৰে, যিসকলৰ দবাৰ,
বিসকলেদি, ইত্যাদি।
বি (বিহু ) শৰ (কাগণে )
ক্লীবলিঙ্গত
বিভক্তি একবচন বহুবচন
১। ধি, যিছে যিসকল, যিবিলাক, যিবোৰ, যিসৱ,
যিগিলা, ইত্যাদি।
২। যিহুক যিসকলক, ষিবিলাকক, ইত্যাদি।
৩২৮ । (থ) পুৰণি অসমীয়া যি শব্দ ( ৮৮0, 1} )
ত্ৰিলিঙ্গত
বিভক্তি একবচন বহুবচন
১। যি, যোনি, জি১>, যে, জেং, যিসকল, যাৰ|৪, যাহাৰা, যাই|, যাহাৰা-
যেহি, যাহা সকল, যিসৱ, যেসৱ, জেসকল, জেসৱ,
যেহিনৱ।
২। যাক, জাক, যান্ধ, যাহাক, যিসকলক, যাৰাক, যাহাৰাসকলক,
যাহাঙ্ক যিসৱক, যেদৱক, জেসৱক, ধিসৱাক,
ইত্যাদি।
৫ | যাত হন্তে যিসৱত হুম্ভে, যিসৱাত হন্তে, ইণ্যাদি।
* | যাব, জৰ, যান, বাহান, ৰাছাৰ* বিস্তৰ, বিসবাৰ, যাহাৰ, যাবাৰ, যাহাৰা
নৱৰ, ইত্যাদি।

১। জি কাৰণৰূপে সকলোকে ব্যাপী আছে। --ক, দে,

২। জে বাজন তামৰ কাৰে যৃঢ় হয়| ততজে। ---ত. দে,

৩। নজানে শাম্ৰ নয় বেছি আসে ডাকে কয়। --ষা|. দে,

৪ । বাবা তোমাক বড় বুলি সত্কাৰ কৰিছিল তাৰাৰ আগত লখু হুইব|।--ত, দে,
৫ | যাহাৰ আছে পুপ্য অসংখ্যাত। -_শঙ্কৰ

২৩২ অসমীয়| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

(৬) পৰস্পৰ সম্বন্ধবাচক সৰ্বনাম (0০০৮-7০130৮০ 1700.000, )

সেই শব্দ ( স. অদস্‌ শব্দ : 008)

৩২৯ । ইয়াব ৰূপ ওপৰত দিয়া হৈছে ($ ৩২৫)। ‘সৌ’ শব্দ ৰূপৰ
পৰা বাদ দিলেই হব।

(৭) প্রশ্নবাচক সৰ্বনাম ( [0190068ম8৮6 }0100001} )

৩৩০ । কোন শব্দ (স. কিম্‌ : ৮৮০ )

ত্ৰিলিঙ্গ

বিভক্তি একবচন বহুবচন

১৷। কোন, কোনে, কুনি, কীয় কোনবিলাক কোনবোৰ, কোনগিল,
কোনবিলাকে, কোনবোৰে, কোন-

গিলাই
২। কাক কোনবিলাকক, কোনবোৰক, কোনগিলাক
৩। কাৰে, কাৰ দ্বাৰা, কাকদি, কোনবিলাকেৰে, কোনবিলাকৰ দ্বাৰা,
ইত্যাদি। কোনবিলাকেদি, ইত্যাদি৷

দ্রেষ্টব্য £--কুনি, কীঘ্ম আৰু গিল| নামনি আসামত হে চলে। তিৰ্য্‌ক একবচনত
‘ক|’ আৰু বহুবচনত ‘কোন’ হয়। বান্তৱিকে পুং-"স্ত্ৰালিঙ্গড হে ওপৰত দিয়। ৰূপ
খাটে। ক্লীবলিঙ্গষত ‘কোন’ শব্দক বিশেষণ কৰি ক্লীবলিঙ্গৰাচক সংজ্ঞা শব্দটোৰ ৰূপ
কৰা হুয়। যেনে, কোন গছ, কোন গছক, কোন গছেৰে, ইত্যাদি। বিলাক
সম্ৰমাৰ্থে আৰু বোৰ আৰু গিল| তুচ্ছাৰ্থে ব্যৱহৃত হয়। ক্লীবশিঙ্গৰ অন্কৰূপ--‘কিছু’
তলত দেখ|।
পুৰণি অসমীয়| ‘কোন’ শব্দ ( উভয়লিঙ্গত )

বিভক্তি একবচন বহুবচন
১। কোন), কোনে২, ফুনি০, কে কোনসৱণ, কাহাৰাসৱ, কোনসৱে,
কাহাৰ|, কাহাৰাসতে

১। তুমি অগ্ৰন্থৰপ কোন আক মোত কহ|। ত. দে,
২। লক্ষণ জীৱাৰ কোনে জানাহা গুঁধধ। “-_ম1, ক.
৩ । মাধৱে বোলন্ত বানি বিহা কৰিবাক কুনি

পাৰে কন্যা মোৰ জোৰণৰ। --দৈ,
৪ । কোনলসব অতিশয় শ্রেট আঁক মোত কহা। --ত. দে,

সৰ্বনাম ২৩৩

বিভক্তি একবচন বছুবচন
২। কাক, কাহাক” কেনসৱক, কাহাৰাসৱক
৩। কাৰ, কাহাৰ কাথেৰ২, ইত্যাদি

৩৩১ । কিহু’ শব্দ ( স. কিম্‌ £ ক'৮৷৪৮১, ড}))০্ে )
ক্লীৱলিঙ্গ--সকলে। অৰ্থত

বিভক্তি একবচন
১। কি, কিহে
২| কিহুক ।
৩ | কিহেৰে, কিহেদি, কিহুৰ দ্বাৰা, { বহুবচন নাই
ইত্যাদি।

পুৰণি অসমীয়া কিস্‌ ( স. কিম্‌ £ ভ36, সক ]০)৷ )
১। কিসে, কিস্‌৩, কি৪।
২। কিসকৎ, কিকঙ, কিস’ ।
৩ | কিসে দিয়া, কিসেৰ দ্বাৰা, কিপে, | বহুবচন নাই
ইতাাদি।

(৮) অনিশ্চিত সৰ্রনাম ( [1)0681106 20000) )
‘কোনো’, ‘কিছু’ ( ৪00) 016 ৪1৮, 50006 0106 )

৩৩২ । অনিশ্চিত সৰ্বঘবনাম ‘কোনে৷’ৰ দ্টা আকৃতি--কোনো| ( হস্ব,
5}।01৮) আৰু ‘কোনোব|’ ( দীৰ্ঘ; 1006 )। তলত বূপ দিয়া হল। কিন্তু
একেলগে ৰূপ দিলেও ‘কোনো’ৰ ঠাইত কোনোব|৷ বা তাৰ বিপৰীত হয়।

মমত সস্থভাআম=

১৷। কাহাক কোনেব| স্নাৰিতে পাৰয্ব
কাহাক ৰাখয় কুনি। -_ম|. ক.

২ । কাঠেৰ এহে বুলি কথ| পুছিলন্ত। --দৈত্যাৰি

৩ । হাহা বিধি আৱেসে কিমত কিম ভৈল। --মা.- ক.

৪ | কৃষ্ণ বিনে কি কৰে জীৱনে ৷ --শঙ্কৰ

€ | কিসক তোমাৰ ভৈল হেন ৰুদ্ধি মোদ। --মা- কু.

৬। শৰণ মাগন্ব তাক নিদিবাহা কিক। --ষ!. ক,.

৭ | জগতৰে হুৰি পৰম ষশ। ই কৰ্মে তাঙ্ক কৰিবেক কিম --শঙ্কৰ

৩০৩

২৩৪

বিভক্তি

১।

ই।

অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব
কোনে।, কোনোৰ শব্ম ( 31%, 30% 0106 ) |
ত্ৰিলিঙ্গ

একবচন
কোনে।, কোনোৱে (-এ ),
কেও, ক্লেৱে, কোনোৰ,
কোনোবধাই, কাই

কোনোক, কোনোবাক

বহুবচন

কোনোবিলাক, কোনোবোৰ, কোনোগিল|!,
কোনোবাবিলাক, কোনেোবাৰোৰ, কোনে
বাগিলা, কোনোবিলাকে, কোনোবাৰিলাকে,
ইণত্যাদি।

কোনোৰিলাকক, কোনোবৰাবিলাকক,
কোনোৰোৰক, কোনোৰাবোৰক কোনো-
গিলাক, কোনোবাগিলাক, ইত্যাদি।

বিলাক সম্তমাৰ্থে আৰু বোৰ, গিল৷ তুচ্ছাৰ্ঘত ব্যৱহৃত হয়।
পুৰণি অসমীয়া কোনে ব| কেহু ( ৪009 0 ৪0৮ 006 )

বিভক্তি একবচনন

১ | কোনে|, কোনোব| কেহু,
কেহে৷!>, কোেয়ে৷ং, কেঞো৩,
কেহ্তেঃ

২ | কোনোক, কোনোৱাক কেহবাক,
কোহোবধৰাক

৩৪৩ । ক্দচি শৰ ( 9০0০০6001788 )

' তিলিঙ্গ (সকলে অর্থত )

বিভক্তি

১।
২।
৩

একবচন
১। কিছু, কিছুৱে
২। কিছু, কিছুক

৩ । কিছুৱে, কিছুৰে, কিছুদ্গি,
কিছুৰ দ্বাৰ৷ ।

বহুবচন
কোনেসিৱ, কোনোৱাসৱ, কেনোসৱে,
কোনোবাসৱে

কোনোমসনৱক, কোনেবানৱক, কেহবানৱকৰ,
ইত্যাদি।

বহুবচন
কিছুমান, কিছুমানে
কিছুমানক
কিছুমানেৰে, কিছুমানেদি, কিছুমানৰ
দ্বাৰ|,
ইত্যাদি

কেহে| দেই মাৰ ঘোৰ কেহে| তোলে লাঠি। --ষা. ক.
সেই কৰ্মে কেয়ে| বন্ধ কেয়ে| মূত্ত হয়। ---ত, দে,
কেঞে৷ অৱশেষ নৰহ্্‌বি। --ত, দে,

ষোৰ কৃপা! বিনে মোক কেৱে নঞজানে। --'ভ. দে,

সৰ্বনাম ২৩৫
৩৩৪ । মুল ( ])৩01৮৪8000 )

প্রাকৃতত যদ্‌, তদ্‌ আৰু কিম্‌ শৰ্দ প্রথমাৰ বহুবচনত ‘জে’, ‘তে’ আৰু
‘কে’ হয় ( হেমচ, ৩৷৫৮, ৭১ ) আৰু অপভ্ৰংশ প্রাকৃতত এতদ্‌ শব্দ প্রথমাৰ
একবচনত ‘এ’ হয় ( হেমচ, ৪1৩৯৯ ) । মাৰ্কণ্ডেয়ৰ মতে যে, সে কে আদি
প্রথমাৰ' একবচন। হেমচন্রৰৰ মতেং ‘সে’টো ইদম্‌ বা এতদ্‌ শৰ্দৰ ৬ষ্টাৰ
একবচন। তিৰ্ষক আকৃতি বা ৬ষ্ঠাৰ ৰূপ প্রথমাতে| ব্যৱহৃত হয় বুলি ওপৰত
কোৱ| হৈছে ($ ২৩% )। এতেকে পুৰণি অসমীয়া জে, সে, কে, এ এইদৰে
পোৱ| গ’ল। আকৌ) সংস্কৃত পৰিমাণবাচক সৱ্নাম ইয়ত, তাৱত, যাৱৎ আৰু
কিয়ং প্রাকৃতত যথাক্ৰমে এৱ, তেৱ, জেৱ, কেৱ ব| ‘এ’ব ঠাইত ই হলে,
ইব, তিৰ, জিব, কিব হয় ( হেমচ. ৪8।৷৪০৭, ৪*%* )। অপত্ংশ প্ৰাকৃতত এই
শব্দবিলাকৰ পিচত তদ্ধিত প্রত্যয় ‘ড়’ ($ ৪৩৫ ) যোগ কৰিলে পৰিমাণবাচক
সৱনাম এৱডু, তেৱডু, জ্ৱেড়, আৰু কেৱড়ু, হয় ( হেমচ. 8৷৪০৭))। কিন্তু
অপঅ্ৰংশত এইবিলাক সচৰাচৰ পৰিমাণবোধক সৱ‘র্নাম স্বৰূপে ব্যৱন্লুত
নহয়; সাধাৰণ ব্যক্তিবাচক সৱনামৰ দৰে হে ব্যৱহৃত হয় ( হেমচ,. ৪।৩৬১,
৩৯৫ ) ৷ পাঞ্জাবীত এ, তে, জে আদিত ‘ডুন’ৰ ড়া যোগ কবি এড়া, তেড়া,
জেড়া আদি শব্দ সিদ্ধ কৰে। অসমীয়াতে| সেইদৰে ‘ডূ’ব ঠাইত ‘ৰা’
যোগ কৰি আৰু এ, তে আদিৰ একাৰৰ ঠাইত বিকল্পে আকাৰ কৰি
এৰা, আৰ|, তেৰা, তাব| আদি পদ সিদ্ধ কৰ| হয়। পুৰণি অসমীয়াত
এ, সে, জে আৰু কে বাৱহৃত হৈছিল। কিন্তু বৰ্তমানত আৰু কেতিয়াবা
পুৰণিতে| একাৰৰ ঠাইত ইকাৰ হৈছে আৰু ই, সি, বি বা জি আৰু
কি বিশেযকৈ চলে। আন আন প্রাকৃতিক ভাষাতে|৷ এ, সে, জে
আৰু কে ব্যৱহৃত হয়। তাৰ লগত তিৰ্ষক একবচনৰ চিন ‘হ’ ( অৰ্থাৎ
অপত্ৰ, ‘হে’ ব| ‘হ’'-ৰ সংকোচিত আকৃতি, $ ২৩১ ) যোগ হলে
পূবহিন্দীত (তিৰর্ষক আকৃতি) এই, তেহ, জেহ, আৰু কেহ, হয়।
পুৰণি অসমীয়াতো এই ৰূপ আছিল। বৰ্তমান অসমীয়াত ইহ, (?), তিহ,
(?), বিহু, কিহু হয়। আকৌ৷ আন প্রাকৃতিক ভাষাত এ, তে আদি
ৰূপত তিৰ্যক বচনৰ আকৃতি ‘ন্‌হ’ যোগ কৰি এন্‌হ, তেন্‌হু আদি শব্দ সিদ্ধ

১। চুপ €0ৌ0000, ৌ্লেও0৷0৪%, }, %296. ২ । হেগ্চ, ৩৮১

২৩৬ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

কবৰে) । এই ‘নহ’ বাস্তৱিকে পালি ৬ষ্ঠীৰ বহুবচন সন্২ং ( যেনে, তেসানন,
তেসন্‌, এতেসন্‌, ইমেসন্‌ ব| ইমেসনন্‌, অমুসন, অমুসনন্‌, যেসন্‌ ব| যেসনন,
ইত্যাদি ), মা. প্রা, আহঁ, অপত্ৰ, হুম্‌, ‘ইম’ব সংকোচিত আকৃতি । স্বাতিকি
প্রত্যয় ‘অ’ যোগ কৰিলে ই ‘নৃহ৷’ হয়। অসমীয়াত পালি আৰু মা. এা-ৰ
অনুকৰণে স্ন৷ বা ‘হ’বৰ ঠাইত হন৷ হয় আৰু এহ (আহনা ), তেহা ( তাত্কব )
বা আহঁ৷, তাহঁ৷ আদি পদ সিদ্ধ ইয়। তির্যক আকৃতি হি যোগ কৰিলে
অসমীয়াত এহি, সেহি, যেহি, কেহি হয় আৰু তাৰ ‘ইহ’ লোপ কৰিলে এই,
সেই, কেই আদি শব্দ ওলায়।

(ক) ইদম শৰ প্রাকৃতব প্রথমাৰ একবচনত ইমো, ইমে আৰু ইম| হয়
( হেমচ. ৭২ )। তাত ৰ| (বা ড়৷) প্ৰত্যয় যোগ কৰিলে নামনি অঞ্চলৰ
ইমিৰ| পদ পোৱ| যায়। সেইদৰে ‘তামিৰ|’, ‘তিমিবা’ শব্দও সিদ্ধ হৈছে।
ইমি শব্দ ‘ইমে’ৰ ৰূপাস্তব।

(খ) প্রাকৃতত ৬ষ্টীৰ একবচনত তদ্‌, যদ্‌ আৰু কিম্‌ শব্দৰ ৰূপ যথাক্ৰমে
'তীসে, তীঅ, তীআ৷, তিসৃস, তিই, তীএ; জীসে, জীঅ, জীআ, জিই, জীএ-
জিস্‌স ; কীসে, কীঅ, কীআ৷, কিই, কীএ, কিস্স হয় ( হেমচ. ৩৬৪ )। তাৰ
পব| অসমীয়! কি, কিহে, তিহে, যিহে আদি ৰূপ হৈছে (‘স্‌’ব ঠাইত হ আৰু
ই লোপ )।

(গ) অপন্ৰংশ প্রাকৃতত কিম্‌ শব্দ কৱণ ( হেমচ, ৪৷৩৬৭ ), কৱণু (হেম.
৪।৩৯৫ ) হয়। তাৰ পৰ| পূ. হিন্দী কৱণ, কউন, আৰু কৌন আৰু অসমীয়াত
কোন আৰু কুনি হৈছে। সেই অনুকৰণে যদ্‌ শব্দৰ কূপ অসমীয়াত যোন,
যোনি হৈছে। বঙ্গালী তিনি, উনি আদি ৰূপে৷ এইদৰে ওলাইছে। প্ৰাকৃত
‘কৱণ’, ‘কউণ’ৰ মূল স, ‘কে| পুনঃ’ বুলি বোধ হয়। স, কো পুনঃ= প্র.
কে| + উ৭=কৱণ ব| কউন। সেইদৰে যে| পুনঃ=জৱণ, জউণ। তাৰ পৰ৷
অসমীয়া কোন, কুনি, যোন, যোনি ওলাইছে।

(ঘ) স্নঁদৃশ ( 1015 ]}}6 ), তাদ্ৰশ (0০, 116 ) ইত্যাদি শব্দ সংস্কৃত
গুণবাচক সৱনাম। অপভ্ৰংশ প্ৰাকৃতত ইবিলাকৰ ৰূপ এহ এহে৷ এছ,
তেই তেহে! তেহু, জেহ জেহে| জেহু, কেহ কেহে৷| কেহু হয় ( হেমচ,

১। ন00016 000, সশ্ো৪া)0008%/ 8 868 (8).
২। টঢ্০110}18%৮০000'5 }8]} গ্োদ্জনরা।}01৪} 0) ][৪5০08 88 194--]196.

সৰ্বনাম ২৩৭

৪18৭২ )। কিন্তু অপভ্ৰংশ প্রাকৃতত ইহঁত ব্যক্তিবাচক সৰ্বনাম স্বৰূপে ব্যৱহৃত
ইয়। যেনে, এতদ্‌ শব্দৰ পুং-স্ত্ৰী-ক্লীবলিঙ্গত অপভ্ৰংশত সাধাৰণ ৰূপ এহ্‌, এহো,
এই১ ৷ প্রাকৃতিক সকলে| ভাষাত এই শবৰ্দবিলাকব ৰূপান্তবিতভাৱে ব্যৱহাৰ
আছে। যেনে, পুৰণি অসমীয়া কেহ, কেহো আৰু বৰ্তমান অসমীয়া কেও ।
এই, তেই, জেহ, কেহ আদিত তিৰ্যক বহুবচনৰ প্ৰত্যয় ‘নৃহ’ যোগ কৰিলে
এয়ো, তেহ়্বো, জেহ়ো, কেহো বা ব্যত্যয় হলে এহোঁ তেহেঁ, জেহেঁ৷ (?),
কেহোঁ (?}) পোৱা যায়। কাহ শব্দ ‘কেহ’ব ৰূপান্তৰ ।

(৬) সংস্কৃত কিম্‌ শব্দ অপভ্ৰংশ প্ৰাকৃতত কীই আকু কৱন হয় ( হেমচ.
৪8|৩৬৭, ৩৪৯ )। যদ্‌ শব্দৰ ক্লীবলিঙ্গৰ প্রথম| আৰু দ্বিতীয়াৰ বহুবচন ‘যানি’ৰ
ৰূপ প্রাকৃতত ‘ধাই’ হয় ( হেমচ. ৩৷২৬ )। ইয়াৰ পৰাই অসমীয়া কীই
আক ধাই শব্দ ওলাইছে। বৈদিকত ‘কায়’ শব্দ প্ৰশ্নবোধক সবনামৰ ৬পী
বিভক্তিত ব্যৱহৃত হোৱা দেখ! যায়ং।

(চ) অপত্ৰংশ প্রাকৃতত তদ শব্দৰ স্রীলিঙ্গৰ ৩য়াৰ একবচনত ‘তাএ'
হয় ( হেমচ.- ৪1৩৭০ )। তাৰ পৰ! অসমীয়া স্ত্ৰীলিক্গৰ ৰূপ ‘তাই' আহ]
অসম্ভৱ নহয়। কিন্তু প্রাকৃত তৃতীয়াৰ ৰূপ অসমীয়া প্ৰথমাত প্ৰয়োগ হোৱ!
দেখ| নাযায়। তিধুক আকৃতি ‘তা’ৰ লগত অসমীয়| ১মাৰ একবচনৰ বিভক্তি
হই’ যোগ হলেও ‘তাই’ শব্দ ওলাব পাৰে। কিন্তু তিৰ্যক আকুতিত প্রথমাৰ
বিভক্তি সাধাৰণতঃ যোগ নহয়। তামিল ‘তাই’ বা তেলেগু ‘তালি’
( = 30016) শব্দৰ পৰা| অসমীয়া ‘তাই’ ওলোৱাটে। হে বেচি সম্ভৱ |

(জ) সংস্কৃত তদ্‌, যদ্‌ আৰু কিম্‌ শব্দ প্রাকৃতত ৬প্টীৰ বহুবচনত তাস,
যাস, কাস হয় ( হেমচ. ৩৷৬৩ )। তাত স্বাধিক প্ৰত্যয় ‘অ’ ( অর্থাৎ ক)
যোগ কবিলে তাসা, যাসা৷, কাস৷| ব| অসমীয়াত তাহা, যাহা, কাহ৷ হয়।
এই শব্দবিগাক পুৰণি অসমীয়াত তির্যক আকৃতি স্বৰূপে ব্যৱহৃত হৈছিল।
যেনে, তাহ|-ক, যাহ|-ক, কাহ|-ক, তাহা!-ৰ ইত্যাদি। তাস, যাস, কাস শব্দব
‘স’ ইত হলে তা, যা, কা থাকে। ইবিলাকে৷ তিৰ্যক আকৃতিৰূপে অসমীয়াত
ব্যৱহৃত হয়। যেনে, ত৷-ক, তাৰ, যাক, ইত্যাদি। তাস, যাস, কাম শব্দ

১। এতদ: স্ীপুংক্লীৱে এহু এহো এহু ।--হেমচ, ৪৷৩৬২
২। 1৪০০. . য্লো৪৷3008%. 8 118 (৮)

২৩৮ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতৰ

অপভ্ৰংশ প্রাকৃতত তাস্থু, যাস্থু, কাস্থ হয় ( হেমচ. ৪৷৩৫৮ )। ইহঁতৰ ‘সম’
লোপ হলেও অসমীয়া তিৰ্ষক আকৃতি পোৱা যায়। সংস্কৃত ইদম্‌ শব্দৰ
ষষ্টাৰ একবচনত প্রাকৃতত অস্স আৰু ইমস্স হয় ( হেমচ,. ৩৷৭৪)। ‘ইমস্স’ৰ
ম আৰু স্‌স ইং হলে ‘'ইআ’ থাকে। সেয়ে অসমীয়া তিৰ্ষক আকৃতি।
যেনে, ইয়াক ( ইআক ), ইয়াৰ, ইয়াত, ইতা্যাদি। তিৰ্যক আকৃতি যে
ষষ্ঠাৰ বিভক্তি তাক ওপৰত কোৱ| হৈছে ($ ২৪১)। এতদ্‌ শব্দ প্রাকৃতত
ইঅম্‌ হৈছিল ( হেমচ. ২৷২*%৪ )) । এই ইঅম্‌-ব পৰ৷ ইঅআ৷ ( =ইয়৷ )
ওলোৱ। সম্ভৱ। ’”যিবা|’, ‘কিবা’ আদি ৰূপ অপভ্ৰংশ প্রাকৃতৰ অনুৰূপ
( হেমচ. ৪|৩৩% ) |

যোড়শ আধ্য৷
বিশেষণ-সৱ মাম ( ৮৮০০০৮০০)০৪] ৪৭}০০৷{৮০৩ )

৩৩৫ । সৰ্বনামৰ পবা ওলোৱা পৰিমাণ বা গুণবাচক বিশেষণ বা অনিশ্চিত
বিশেষণৰ নাম বিশেষণ সৰ্্বনাম। তলত পৰিমাণ আৰু গুণবাচক বিশেষণ
সৰ্বনামৰ নমুন| দিয়| হল।

পৰিমাণৰাচক ( 008:8080"৮6 )

সৰ্বনাম পুব হিন্দী অসমীয়৷
বিশেষণ-সৰ্ব্বনাম বিশেষণ-সৰ্ননাম
এই অতেক, এতেক, অতিন! এতেক, ইমান, অতন,
এতন।, অতহুত অত ( 0015 10000} )
মি ততেক, তেন্তেক, তত্তিন।, তেতেক, তিমান, পিমান,
তেতন|, ততহত তততন|, ত'ত, সেইমান
( 0080 10000}} )
যি জতেক, জেতেক, জঁতিন!, জেতেক, যিমান (জিমান),
জেতন!, জতহত যতনা, যত, যেই
( ছ}৪} 00003 )

১। যেলে, প্র', অৱৱে| কহুণ্‌ ইঅম্‌স=স.--অৱদ্বো কথং দ্বেঙৎ।

এই

যি

কি

২৩১৯

অসমীয়!
কেতেক, কিমান, কঙনা,
কত, কেই (}}০ছ 10000}))

গুণবাচক ( (01৪]1808৮০ )

অইসন, এছিন, এহন, গ্রন্‌হ
এন্‌হ, এনা, ইনা

তইসন, তৈহিন, তেহছ,
তহিন, তেন, ত্েন্‌ছ,
তিন।, তেনা

জইসন, জৈহিন, জেহছু,
জহিন, জেহন, দৈন্্‌হ,
জিন!, জেন

কইসন, কৈহিন, কেহুনু,
কহিন, কেহন, কেন্ত, কিনা,
কেন!

৩৩৬ । মুল ( 1260৮80108 ) ৰ

(ক) সংস্কৃত ইয়ৎ ( বৈদিক ইৱতং ), তাৱত, যাৱত, কিয়ং (বৈ, কিৱতৎ )
( 90 18866 02 90 10000} &৫ ) আদি পৰিমাণবাচক সৰ্ৱনাম প্ৰাকৃতত
এতিঅম্‌, এত্তিলম্‌, তেত্ডিঅম্‌, তেও্ডিলম্‌, জেত্ডিঅম্‌, জেণডিলম্‌, কেত্তিঅম্‌,
কেত্তিলম্‌ হয় ( হেমচ. ২১৫৭ ) আৰু অপভ্ৰংশ প্রাকৃতত এত্ডিলো, এণ্ৰিউ,
তেত্তিলে৷, তেত্তিট, জেণ্ডিলে৷, জেণ্ডিট, কেত্ডিলে! কেত্তিউ হয় ( হেমচ. 81৩৪১,
৩৯৫, ৩১৮৩ )। প্রাকৃতত দীখাকৃতি ( 1008 {0000 $ ২৮৪ ) এত্তিঅও, তেত্তিঅও

এন, এনে, এনেকুৱা, এনুৱা,
এইচ, এইয়া; পু.--এন্‌ষ্‌,
এন্‌ছা, এহন, এঠা এৰবন
(16 1015 )

তেনা, তেনে, তেনেকুৱা,
তেৱা, সেইৱা (}), তেইচা,
সেন, সেনে, সেইয়া; পু---
তেন, তেহ্থ', তেহু, তেহু।,
তেমন (18}6 00990)

ষেনা { জেন| ), ষেনে ( জেনে ),
যেনেকুৱা, যেনুৱা৷ (জেনহৱা| ),
যেইচ| (জেইচা), যেইয়৷ ; পু.---
যেন্হ (জেন্ত), যেন্হ৷ ৷ জেন্হ1),
যেহু ( জেহু ), যেই| ( জেই্‌৷ ),
যেমন (]}}6 ৮8306: 3৯5)
কেন! কেনে, কেনেকুৱা, কেমুৱা,
কেইচ'; পু.-কেন্‌হ, কেন্্‌ছা,
কেহ্ন, কেহু'। কেমন (]}}'€
চা}32৯[ : 01 ঘ}]3.[.501 )

২৪০ অসমীয় ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

আদি ৰূপ হয়। মাগধী প্রাকৃতত এত্তিএ, এত্তিম, এত্তিই, তেন্তিএ, তেতন্তিম,
তেণ্ডিই আদি হস্ব আকুতি (5.08 10000) ) আৰু এতন্তিঅএঞ এণন্ডিঅকে,
এণত্ডিসকএ আদি দীখাকৃতি হয় ( বব, ১১৷১১ )। ইসৱৰ ভিতৰত এন্িঅম্‌,
এত্তিঅ, তেত্তিঅম্‌, তেত্তিঅম আদিৰ পৰ| উৰিয়৷া--এতে, তেতে, বঙ্গালী--এত,
তত ক্সাক অসমীয়া--অত, তত ইত্যাদি ওলাইছে। মা. প্ৰ৷া. এত্তিমকে
সংকোচিত হৈ পুব হিন্দীত এতিক আৰু অসমীয়াত এতেক হৈছে। অপভ্ৰংশ
এত্তিলে৷, তেত্তিলে| আদিব ল-ৰ ঠাইত ‘ন’ হোৱাত ($$ ১৭১৷১৫৬) পূ. হি.
এতনা, অতিনা, তেতনা, ততিন৷, অসমীয়৷--অতনা, ততন৷ আদি হৈছে।
যতনা, কতনা আদিৰ কথাও তেনে । অসমীয়া| ইমান শব্দ ‘ই’ৰ পিচত
বহুবচনৰ চিন ‘মান’ [ $$ ২২৪ (২) ] যোগত লৰ্ধ। অসমীয়া| যেই (জঞ্জেই )
আৰু ‘কেই’ শব্দ সংস্কৃত যতি, কতি আকু প্ৰাকৃত আৰু অপত্ৰংশ জই, কই
( হেমচ. $।২০৪; ৪।৩৭৬%, ৪২০)ৰ ৰূপান্তৰ । ইয়াত ‘ক’ প্রতায় নানাৰ্থক
( ৭11879808৮6 ) । এই ‘ল’ আৰু ‘ন’ প্ৰত্যয় বাস্তৱিকে স্বাথিক ($ ৪৩৪ ) ৷.
_(খ) সংস্কৃত গুণবাচক বিশেষণ-সৰ্ৱনাম ইীদৃশ্য, তাদৃশঃ, যাদৃশ কীদৃশঃ
শব্দ প্রাকৃতত এৰবিসো, তাৰিসো|, জাবিসে৷, কেৰিসে| (হেমচ. ১৷১৪২ )
আৰু অপন্থশ প্রাকৃতত অইসে|, তইসো, জইসো, কইসে৷| হয় ( হেমচ.
৪৭০৩ ) । আৰ পবা অসমীয়া এইচ, তেইচ!, যেইচ| আৰু কেহইচ| হৈছে।
অপত্ৰংশ এৱডু, তেৱডু, জেৱডু, কেৱডু ($ ৩৬৪ )ৰ 'ৱ' লোপ হলে এডু,
তেু, জেডু,, কেড়, ইয়। ‘ড়’ব ঠাইত 'ল’ হলে ($ ১৫%) ইবিলাকৰ ৰূপ
এলু, তেলু , জেলু, কেলু আৰু ‘ল’ৰ ঠাইত ‘ন’ হলে ($8$ ১৭১৷১৫৬ ) হলে
এন্ত, তেন, জেনু, কেনু হয়’। তাৰ পিচত স্বাথিক প্ৰত্যয় ‘অ’ (=ক ) যোগ
হলে এন্‌ৃঅ, তেমুঅ, ইত্যাদি হয় বা| স্বাধিক ডবল অঅ ( =কক) প্ৰত্যয়
যোগ হলে এনুঅঅ, তেনুঅঅ ইত্যাদি= এন্আ ( এনুৱা ), তেনুআ৷ ( তেনুৱা ),
জেনুঅ৷ ( যেনুৱা ), কেনুআ ( কেন্ুৱ| ) হয়। অপভ্ৰংশৰ এৱডু্‌, তেৱড়
আদিৰ কপ মা. প্রাকৃতত এৱড়ে, এৱড়, তেৱডে, তেৱড় ইত্যাদি হয়। তাত
ওপৰত কোৱ| নিয়মে ‘ড়'ৰ ঠাইত ‘ন’ কৰিলে এনে, এনা, তেনে, তেনা
আদি বকপ হয়। এই ড়, ব, ল আৰু ন ৱাস্তৱিকে স্বাধিক প্ৰত্যয় (8 ৪৬৪ ) ৷
অসমীয়া এনেকুৱা, তেনেকুৱা (এনেকুআ, তেনেকুআ৷ ) আদি কূপ আচঅতে

১। ঠটে, হ5ঞ60 ০8016, €9806, য্রো৪0010139348, $ &68

বিশেষণ -সৰ্বনাম ২৪১

এনে + কুআ৷, তেনে + কুঅআ৷ ( কঅম্‌ =কৃতং, হেমচ. ১1১২৬; কয়৷ বা কআ=
কুতা, হেমচ. ২৷২৭৪ ; কাউণ=কৃতঃ, হেমচ. ৪৷১১৪ = ৭০০০)ৰ ৰূপান্তৰ ।
সংস্কৃত ৱং, মত, বৈদিক ৱস্তু, মন্ত, প্রা. বংতে, মংতে হয় আৰু বিশেষণ
উলিয়াবলৈ এই প্রত্যয়ৰ ব্যৱহাব হয়। সংস্কৃত এতদ্‌, তদ্‌ আদি সৰ্বনাম
প্রাকৃতত এ, তে, আদি হয় বুলি ওপৰত কোৱ| হৈছে ($ ৩৩৪ )। এই,
এ, তে আদি শব্দৰ পিচত মন্ত প্রত্যয় যোগ কৰিলে এমন্ত_, তেমন্ত আদি
শব্দ ওলায়। ইবিলাকৰ ‘ত’ লোপ হলে পুৰণি অসমীয়া, এমন, তেমন আদি
শব্দ পোৱা যাব পাৰে। কিন্তু বাত্তৱিকে এম, তেম আদি শব্দত স্বাধিক
‘ন’ যোগ হলে এই শব্দবিলাক পোৱ৷ যায় [ $ ৩৩৯ (৮) ] ৷ অসমীয়া আপুন
শব্দৰ মূল সংস্কৃত আত্মন্‌ শব্দ। ই স্বয়ং অর্থত প্রাকৃতত অপপণে৷ হয়
( হেমচ. ২৷২৭৯ ) $ ৩২২ দেখ৷ )। ঠিক ওপবৰ অর্থতে বৈদিকত ‘এনা’
( [0005 5006 01} ) শব্দ পোৱ যায় (খক্‌ ১৩৭৩ )।

৩৩৭ । ইয়াৰ বাহিৰে তলত লিখ৷| শবৰ্দবিলাকো বিশেষণ-সৰ্ৱনাম ৰূপে
বাৱহৃত হয়।

ংস্কৃত প্ৰাকৃত অসমীয়৷
একঃ ( ০০6৫ ) একো এক, এ
থ্স্থিতঃ ( 56০০০৭ ) চুমপলিএ দোচোৰা, ষহুচৰ|৷
সর্ৱবঃ ( ]] ) সৱ্ৱে| সৱ
সাৰ্ৱ:, সাৰিতঃ (০০0%01606]4, 3]}) সাৰও (}) চাৰ!
সৰ্বঃ (৭]]) পালি--সবপ চপা
সমূচ্চয়: ( 2}} ) সমূচ্চও সমৃচ৷
অপৰঃ ( ০006% ) অৱসলে, অৱক আৰু
অন্য: ( ০0]26% ) অধে! আন
কিংচিতৎ খলু ( ৯০০০6-৮83108 ) কিংচিহু ক্চি
কতিপয়ম (5০016, 3 ভি) কইঅৱম্‌ কেইবা
অত্যায়ঃ ( %}'০]৩ ) অন্তাএ আতাই, আটাই
এককল:ঃ, একক কলে! একল,
একলঃ ( 51016, 31006 ) অকল হইত্যাদি।

ইয়াৰ বাহিৰে অপৰ, অমুক, উভয়, কিঞ্চিত্‌, পৰ, প্রত্যেক, প্রতি, যুগল,
স্বয়ং আদি তংসম শব্দ ও বিশেষণ-সৰ্বনামৰূপে ব্যৱহৃত হয়।

৩১০

সপ্তদশ আধ্য৷
ক্ৰিয়াবিশেষণ ( ৯৭০৮৮ )

৩৬৮ । যি পদে ক্ৰিয়াক ($ ৩৪১ ) বিশেষকৈ বুব্বায় তাৰ নাম ক্ৰিয়৷-
বিশেষণ ( ৪॥৭্‌৮৬%৮ ) । যেনে, তুৰন্তে আহিব৷--ইয়াত ‘তুবস্তে’ ড্ৰৰিয়া-
বিশেষণ ৷ সংজ্ঞা, সৰ্বনাম, সংখ্যাবাচক শব্দ ব৷ কৃদস্ত পদৰ পৰ৷ ত্ৰিয়াবিশেষণ
ওলাধ পাৰে; নাইবা পৃথক কিছুমান শব্দ স্বৰাভাৱিকে ক্ৰিয়াবিশেষণস্বৰূপে
ব্যৱহৃত হব পাৰে।' ক্ৰিয়াবিশেষণ শব্দক কালবাচক, স্থানবাচক আৰু
লক্ষণবাচক--এই তিনি ভাগত বিভক্ত কৰিব পাৰি। সৰ্ৱনাম-ক্ৰিয়াবিশেষণ
উল্লেখযোগ্য । তাব ৰূপ তলত দিলে৷ ।

১। সৱ'নাম-ক্ৰিয়াবিশেষণ ( ৮৩০০০) ৪৩০১০ )

(ক) কালবাচক সৱন৷ম ( }:000001108] ৪৭৮০৮০১ 0০{ 8106 )

সৰ্বনাম সংস্কৃত হিন্দী পু, অসমীয়৷ অসমীয়!
নিশ্চন্থবাচক ইণানীং অব, অথনী, এৱে, আৱে, অথন, অথনি,
( [26100 এখন, এহিয়া, এখন, এঁসানি এতিয়া, এতি-
৪01301৮6 ) অবে, আবে য়ান, এখন,
এল ( 00% )
সম্বন্ধবাচক যদ! জব, জখনী, যৈদানি ষেতিয়া ( জেতিয়া,
( ঢৌ৩1৯(৷৮৩ ) জহিঅ৷, জেখনি, ( জৈসানি ) জ্জলেতিঅ| ),
জখন, জবে যবে, যেৱে, থেতিয়ান
জেবে, জেবে), ( জেতিয়ান );
জখন জেহনি,
ষবাহানি, জেখন,
জেল৷ ( ভ’}ঃডঃ )
পৰস্পৰ সদ্বদ্ধবচক তদা তব, তথনী, তৈসানী, তেতিয়া
(0০00০13৯01৮6 ) তহিব্দ|, তেন্তে, (তেতিআা ),
ডেখনি, তৰে, তেঙিয়ান,
তথন, তবে তথন তেছনি,
তাহানি,
তেখন,

তেল|া (02360)

264

সৰ্বনাম
প্ৰশ্নবোধক
( 10060810688.৮96 )

ক্ৰিয়াবিশেষণ

সংস্কৃত হিন্দী

কৰ, কথনী,
কহিঅ|,
কথন

৪৩

পু. অসমীয়া অসমীয়৷

কৈসানি,
করে, কখন

কেতিয়া
(কেতি ),
কেতিয়ান,
কাহানি,
কেহুনি, কেখন
( ভ')৷ণঃ৷ )

(থঁ) স্থানবাচক ক্ৰিয়াবিশেষণ ( ৮!00.000108] ৪0৮০৮৮5৪ ০{ 218০6 )

সৰ্বনাম
নিশ্চয়ৰাচক

পৰম্পৰ সম্বদ্ধ- অতঞ্র

সংস্কৃত হিন্দী

অন্ত, ইহ

ৱহঁ|, য়হই|, তিআ,
উহঁা, ইহা, ইঠৰী,
এতিয়।, ইঠম 1,
এতে, এতয়,

ইধৰ

জহা, জেঠি,
জতয়, জতে,
জেঠষ, জেঠৱঁ,
জিধৰ

তহঁ৷, তেঠম।,
তেঠঁৱ|, তৈঠিষ্,
ততয়, ততে,
তিধৰ

কহ, কেঠম,
কেঠৱঁ৷, কেঠেন,
কেঠা|, কেঠাই,
কেঠয়।, কৱ,
কতে, কিধৰ

অইই, সহাই আদি নামনিত চলে।

পু. অসমীয়৷
এত, এতে,
আতে, এথা,
হেথা, এই!

জৈত ( যৈত ),
জাতে, জাই,
জেথা, জহি

তৈত, তাতে,
তাই, তহি,
সেথা৷ ( তথ|)

কৈত, কাহ,
কোথ৷, কতি,
কতু, কহি

অসমীয়৷

অ’ত, এনি,
অলৈ, এহেলৈ,
এতে, আতে,
ইয়ালৈ, খহাই,
ইয়াত ( 86176 )
য’ত ( জ’ত ),
যেনি, যলৈ, যতে
( জতে ), যাতে
( জাতে ), জহাই
( ভ}]৷6৫৩ )

ত’ত, তেনি,
তলৈ, তেহেলৈ,
ত’তে, তাতে,
তহীাই, তাত,
সহইই (00676 )
ক’ত, কেনি, কলৈ,
কেহেলৈ, কতৃ,
কহইই ( ত}16৫06, )

২৪৪

অনমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

(গ) লক্ষগবাচক ক্ৰিয়াবিশেৰণ ( },}013000178] ৪0৮০০০০৬ 01 110.2361 )

সৱ‘নাম ংস্কৃত হিন্দী পু, অসমীয়া অসমীয়া
নিশ্চয়বাচক ইখম্‌ য়ু), এহ নাই, এনা, এমনে, এনা, এনে,
এৱং এহিন, এহন, এয়তে, এনে এনাই, এনেই
এন। (00205, ৪০0; 10
11315 10]310061')
সঘ্বন্ধবচক ধথা জু, জেহ নাই, যেনা, যেনে, যেনা, যেনে,
জহিন৷, জেহুন, যেয়নে, যেমতে যেনাই (জেন,
জেন! ( জেন, জেনে, মেনে, জেনাই)
জেম্‌নে, (৪5, 10} স])1€}]
জেমতে ), যথা! 102.01761)
পৰস্পৰ তথা তু, তেহ্লাই, তেনা, ভেনে, তেন, তেনে
সম্বদ্ধবাচক ততহিনা, তেহন, তথা, তেমনে, তেনাই, তেনেই
তেন! তেমতে তেওঁ, তেন্তে,
(50, 01005)
প্রশ্পবোধক কথম্‌ কু, কেহরাই, কেন, কিম্ম কেনা, কেনে,
কহিনা, কেহন, (কিয়), কেনে, কিঅ, (কিয়)
কেন!, কিএ কেমনে, কিমতে (}}0 সম, 1]
দ্ঞ]}3'0 সক)

৩৩৯ । মুল (]1260]1৮30007) )

(ক) সৱ'নাম-ক্ৰিয়াবিশেষণৰ মূল বিশেষণ-সৱ'নামৰ অনুৰূপ ; কেৱল
ইয়াত শব্দটোক ৭মী বিভক্তিত ৰাখিব লাগে। এই ৭মী বিভক্তিৰ আকৃতি
অপভ্ৰংশ প্ৰাকৃতৰ ‘হে’ বা ‘হি’ ($ ২৭৬ ) অর্থাৎ ‘এ’ বা| ‘ই’। কেতিয়াব৷
আকৌ৷ এই বিভক্তিৰ আগত স্বাধিক প্ৰত্যয় ‘অন্‌’ যোগ কৰ৷ হয় ( 8৪৩৪ ) ৷
সাধাৰণতঃ পৰিমাণবাচক বা গুণবাচক বিশেষণ-সৰ্বনামৰ অনুৰূপ ৰূপ ক্ৰিয়৷-
বিশেষণৰে৷ আকৃতি হয়; কেৱল এই স্বাথিক প্ৰত্যয় আৰু ৭মী বিভক্তি
যোগ হয়। সংস্কৃত ইয়ং ( ইৱতঃ$ ১৮৯ ) তাৱত, যাৱত, কিয়ৎ ( কিৱতৎ ),
মা, প্রাকৃত এত্তিঅএ তেন্তিঅএ, আদিৰ পব৷ অসমীয়া কালবাচক সৰ্ৱনাম-
ক্ৰিয়াবিশেষণ এতিঅ| ( এতিয়া| £ ১০% ), তেতিয়া ( তেতিয়| ; 00860, ),
জেতিঅ৷ ( যেতিয়া £ ৮}60, )) কেতিঅ৷ ( কেতিয়া £: ৮৮০০০ ) ওলাইছে
($ ৩৩৬ দেখ| )। ইয়াত কেৱল শেষৰ ‘ই’ লোপ হৈছে।

ক্ৰিয়াবিশেষণ ২৪৫

(খ) সংস্কৃত ইয়ং ( বৈ, ষ্ট্বং ), তাৱৎ আদিৰ প্রাকৃত ৰূপ এৱ,-তেৱ,
জেৱ, কেৱ ($ ৩৩৪ )ৰ ‘ৱ’ লোপ হলে এ, তে, জে, কে থাকে। তাত
সংস্কৃত ক্ষণ ( 1000060)==অসমীয়া খন)* যোগ কৰিলে এখন ( 00ঙ ),
তেখন ( 0960. ), জেখন ( 6০) আৰু কেখন ( ত") শৰ্মা পোৱা যায়।

(গ) সংস্কৃত এৱং, তথ|, যথা আৰু ক্থম্‌ শব্দৰ অপভ্ৰংশত এম্‌ৱ, যেম্‌ৱ
আদি ৰূপ হয় ( হেমচ. ৪৬৭৬, ৪১৮ ) আৰু সেই শব্দবিলাকৰ পাচত ৭মী
একবচনৰ বিভক্তি হিং বা হি (=্ইং বা ই) যোগ হয় (, হেমচ. ৫18২০,
৪২১)। তেতিয়া সিহঁতৰ, আকৃতি, এম্‌ৱইং, এম্‌ৱই, তেম্ৱইং, তেম্বই আদি
হয়। সিহঁতব ‘ম’ লোপ হুলে এৱে ( 2০% ), তেৱে ( 01610 ); জেৱে, যেবে
( ভ্}৷670, ),; কেৱে ( স)]60.) ($ ৬৯ ) হয়।

(ঘ) প্রাকৃত এৱ, তেৱ, জেৱ, কেৱ বা অপভ্ৰ, এম্‌ৱ, তেম্ৱ, জেম্ৱ আৰু
কেম্ৱ-ৰ সংকোচিত আকুতি এ, তে, জে, কে-ৰ পিচত স্বাথিক প্ৰত্যয় ‘অন্‌
যোগ হলে ($ ৪৩৪ ) আৰু তাৰ পাচত সপ্তমী বিভক্তি ‘ই’ ( অপম্ৰ. ‘হি’ )
যোগ হলে অসমীয়া এনি (0015 আ'৪চা, }া। 0015. 81160801) ), তেনি (}[}
00৪6 ৭176০ম8০%৷ ) আদি শব্দ পোৱা যায়। কিন্তু ‘ই)ঃ যোগ নকৰি ‘এ’
( অপত্ৰ, ‘হে’ 8 ২৪৭০ দেখ| ) যোগ কৰিলে এনে ( 005, 186 মঃ15 ), তেনে
(]}}6 00806), জেনে (]}}'6 30) ব| সিহঁতৰ বপান্তবৰ এনা, তেনা,
জনা, কেন| শব্দ ওলায়। এই কথালৈ মন কৰিবি লাগে যে এনা৷ (}!}
00159 ৪৮ ),২ তেন| ( 0067690006 )০ আদি শব্দ বৈদিকৰ সময়ত এই অৰ্থৰ
ক্ৰিয়াবিশেষণ স্বৰূপে ব্যৱহৃত হৈছিল।

(৬) এৱ, তেৱ, জেৱ, কেৱ বা এম্‌ৱ, তেম্‌ৱ, জেম্ৱ, কেম্‌ৱ-ৰ সংকোচিত
আকুতি এ, তে, জে, কে-ত অপঅত্ৰংশ ষষ্ঠী বিভক্তিৰ চিন ‘হে’ যোগ কৰিলে
এহে, তেহে, জেহে, কেহে হয় আৰু তাৰ পিছত ৪ী বিভক্তি ‘লাগি’, (=লৈ)
যোগ কৰিলে এহে + লাগি = এহেলৈ, তেহে + লাগি = তেহেলৈ আদি ৰূপ হয়।
চতুৰ্থী বিভক্তিৰ পদ হলেও ইসৱৰ ব্যৱহাৰ ক্ৰিয়াবিশেষণৰ অনুৰূপ ।

১। ক্ষণ উৎসৱে, ছেমচ. ২৷২* ( চণো, খণে| ) |
২। ঞেঁ৪এঞ 58, ৩০৭1০ স্োা।াঃঃ৪জা, 8 178 (8)
৩। 2৯৭, ৮০০1০, য8105284, 8 1860

২৪৬ অসমীয়| ব্যাকৰণ-আঙকু:ভাষাতৰ্

(চ) সংস্কৃত ইয়ং ( ইৱত ), কিয়ং, যাৱত, তাৱংৎ এই কেইটি ৱংৎপ্ৰত্যয়াস্ত
শৰ প্রাকৃতত মত্প্রত্যয়াত্ত হয় ( হেমচ. ২৷১৫৯ ) । এইদৰে ইমত, কিমৎ,
জেমং, তেমং শবন্দ পোৱা যায়। তাত ৭মী বিভক্তি ‘এ’ যোগ কৰিলে
অসমীয়া ক্ৰিয়াবিশেষণ ইমতে, কিমতে, জেমতে, ( যিমতে ), তেমতৈ ( সিমতে )
ওলায়।

(ছ) সংস্কৃত ততঃ, যত, কুতঃ, অতঃ অপত্ৰংশ প্রাকৃতত তহঁ৷, জঁ,
কঁহা, অহঁ৷ (?) হয় ( হেমচ, 8।৷৩৫৫ ) এইবিলাক শবৰ্ম ৱাস্তৱিকে ৫মীৰ পদ।
কিন্তু ইহঁতৰ অর্থ স্থানবোধক অৰ্থাৎ ৭মী বিভক্তিযুক্ত পদ। এই অহঁ৷, তহীঁ,
জই, কহঁ৷ শব্দ পুৰণি অসমীয়াত কেতিয়াব| ব্যৱহৃত হৈছিল। বৰ্তমান নামনি
আসামত এছ শৰব্দবিলাকৰ পিচত ৭মী বিভক্তি ‘ই’ যোগ কৰি ক্ৰিয়াবিশেষণ
স্বৰূপে ব্যৱহাৰ কৰা| হয়; যেনে, অহঁই ( }}1)9% ), তহীই ব৷ সহীই
( 01006), জইই ( অ]. (020), কহীই ( ভ)10})ণা' )।

(জ) সংস্কৃত অত্ৰ, তত্ৰ, যত্ৰ, কুত্ৰ শব্দ প্ৰরাকৃতত ইতথ, এতথ,, ইন্তে৷,
তত্তৈ, জন্তে৷, কতথ হয় ( হেমচ, ২৷১৬%, 8।২৬৫,৩২৩ )। অসমীয়া অ’ত,
ত’ত, য’ত, ক’ত আক পু. অসমীয়া এঁত, তৈত, জৈত, কৈত ( 66, (0616,
0906 ) শব্দ তাৰ পৰ! আহিছে। এত, জেতথ, কেতথু, ( হেমচ, ৪।২৬৫,
৩৩০,৪০৫ )ৰ পৰা, এথা, যেথা, কোথা শব্দ ওলাইছে। এতে, আতে, তাতে
আদিও এত.থু, তত্তে৷ আদিৰ ৰূপাণ্তব।

(বৰ) সংস্কৃত লদৃশঃ, তাদৃশঃ, যাদৃশঃ, কীদৃশঃ শব্দৰ অপভ্ৰংশ প্রাকৃতত
অইসো, কইসে৷ আদি ৰূপ হয় ( হেমচ. ৪।৷৪০৩)। তাত স্বাধিক প্রত্যয়
‘অণ্‌’ আৰু ৭মী বিভক্তি ‘ই’ ( অপজ্ৰ, ‘হি’ ) যোগ কৰিলে এসানি, অইসানি,
তৈসানি, তইসানি, যৈসানি (জইসানি), কৈসানি, কইসানি শব্দ পোৱা যায়।
কাহানি, কেহনি, তাহানি, তেহনি আদি শব্দ ইসৱৰ ৰূপান্তৰ মাথোন
(88১ ১৩৭,১৬৫ )।

(ঞ) সংস্কৃত ইদানীম্‌ শব্দ প্রাকৃতত এন্‌হিম্‌, এত্তাহে, ইআনিম্‌ হয়
( হেমচ. ২।১৩৪ )। ‘এত্তাহ’’ সংকোচিত আকৃতি ‘এথ’ বা ‘অথ’; তাত
স্বাথিক প্রত্যয় অন্‌ ব| ৭ ($ ৪৩৪ ) যোগ কবিলে এথন, অথন (10 )
হয়। তাব পিচত ৭মী বিভক্তি ‘ই’ যোগ কৰিলে এথনি, অথনি ( 0৮ )
শব্দ পোৱা যায়।

(ট) সংস্কৃত কথং তথ| যথ৷ শৰে অপভ্ৰংশ প্ৰাকৃতত তেম, তিহ, তিধ,

ক্ৰিয়াবিশেষণ ২৪৭

তিম, কেম, কিহ্‌ু, কিধ, কিম আদি ৰূপ হয় ( হেমচ, ৪৷৪০১ )। তাৰ পৰা
তেৱঁ, তিহ, তিধ, তিৱঁ-ও হয় ( হেমচ, ৪।৷১৯৭ )। ‘তেৱঁ’ৰ পৰ৷ অসমীয় তেও
(5ম8]]) ওলাইছে। কিহুৰ পৰ! অসমীয়া কিয়, কিহেৰ পৰ৷ কিয়ে ওলাইছে
( হেমচ,. ৪1৪০১ )} | অথব| কিম্‌ শব্দৰ ৭মীৰ একবচনত প্ৰাকৃত কিস্‌= সন.
কিস্‌, কিহ হয় ( হেমচ ৩৬৮) । ‘তেম’ব ‘অ’ লোপ হলে আৰু তাত
অসমীয়| ৭মী বিভক্তি ‘তে’ যোগ হলে অসমীয়৷ ‘তেন্তে’ শব্দ পোৱা যায়
(হে. ৪৷৪০৭১)। এম, তেম আদিত স্বাথিক ণ (ব| অন) যোগ কৰিলে
এমন (015 9010 04 ), এমনে (10; 0159 3) ), তেমন, তেমনে আদি
পু. অসমীয়া শব্দ পোৱা যায়।

২। অন্যান্য ক্ৰিয়াবিশেষণ

( €)0}620 ৪ুণ৮০৮])৪ )

৩৪০ ৷ ইয়াৰ বাহিবে সংজ্ঞা, কৃদন্ত, সংখ্যাবাচক আৰু বিশেষণ শব্দৰ
পবা ওলোৱ। বহুত ক্ৰিয়াবিশেষণ আছে। সিবিলাকৰ আভাস তলত দিলে৷ ৷
ইয়াত দেখ| যাব যে প্ৰায় ক্ৰিয়াবিশেষণেই সংজ্ঞা, বিশেষণ আদিৰ ‘মী
বিভক্তিযুক্ত পদ। সংজ্ঞা, বিশেষণ আদিৰ পাচত ‘কৰি’ বা ‘কৈ’ শব্দ যোগ
কৰিও ক্ৰিয়াবিশেষণৰ কাম কৰ৷ হয়; যেনে, ভালকৈ পঢ়িব৷|।

(ক) কালৱাচক ক্ৰিয়াবিশেষণ ( &৭৮০৮৮৪ ০ 0106 )

ততালিকে ( স, তত্কালিকে 10.580), 1001702018061% : 118, এ&[. 008.
10007260 ) ।

তিতকাঁলে ( স. তত্কালে 10580) ) ।

আজি ( স. অন্য, প্র৷. অজ্জ 02-.0৪%) ) ।

আথাকে ( সৈ. অত্যংতিকে, প্রা. অন্তম্‌ইকে (?}) ০০106 0. 0108
0100699101]), ) |

কালি ( স. কল্যং, কলি, 000000% অপভ্ৰংশ কল্লে, কল্লি; ১০5০৮০৪৮ ) ।

পৰহি ( স, পৰঃ+ শ্বস্‌, অপত্ৰ, পৰসহু ৭৪%) ৮০400৮6 )১০56003% গে
0৪৮ 21061 0000170 9 ) |

২৪৮ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

তুৰতে (স. তুৰ্ণম্‌ ণ্‌ঞা০], গ0০০৭]]}/ প্রা, ত্ৰম্তো, তুৱৰম্তেো )।

বিয়লি ( স. ৱিকালঃ প্ৰা., বিআলো৷ ৪&1ড৯০০৷৷ ) ।

আগে, আগেয়ে ( স. অগ্ৰে, অপত্ৰ, অগ্‌গই 10; [০8 04, ৮6006 ) ।

পাচে, পিচে ( পাছে, পিছে ) ( স. পশ্চাৎ পশ্চে, অপত্ৰ,- পচ্ছই ৪&£ 0086

৪8০) 068, 02611010, 1961 £ 8 ৪০৬ দেখ! ) ।

নিতোৌ৷ ( স. নিত্যম্‌, প্রা. নিত্তম্‌ 6৮০৮) 0৪%, 01660 ) |

পুনৰায় ( স. পুনৰ হি, প্রা. পুণেৰইং ৪8৪10 ; $ ৪০৭ ) ৷

ফিব ( স. পুনৰ ৪৫৪10) |

বাৰে বাৰে (স. বাৰস্বাৰম্‌ ৪৪৪10; ৪100 ৪8810 ) ৷

লাহে লাহে (স. লাস্কম্‌ লাস্কযম্‌, প্রা, লাসং লাসং ]]{, 0৪০০6
ও5]10ঘ্9])৮ ) ।

সদা, সদাই ( স. সদ৷, সদাহি ৪]ভ৪৮5৪ )।

সত্যে, সধ্যে, সাত্যহতে (স্‌ সভস্‌, বৈ, সভ্ৃশ্চিত_ 108 006 26520) |

সোনকালে ( স. সমকালম্‌ }0; ০৭08] 006; 50010 ), ইত্যাদি ।

তত্সম শব্দ, যেনে, কদাচিত, কদাপি, তত্কাল, তংক্ষণাৎ ( তংক্ষণম্‌ )
অকস্মাৎ, হঠাত, পূৱে; শীঘ্ৰে, ধীবে, ৰক্চিত_ ইত্যাদিও ব্যৱহৃত হয়।

(খ) স্থামবাচক ক্ৰিয়াবিশেষণ ( ৯&৭৮০%৮১ ০ }2186০6 )

বাইজে ( স. বাহে, প্ৰা. বাজ্দে 6৯178], ০%62:101 £ 8 ৪০৬ )।
পাৰে, সিপাৰে ( স. পাৰে 00 006 ০0096 ৮30} ) |

পাজৰে ( স. প্র +,৬/চৰ,, প্রা, পঙ্কৰএ ৪} ৪& 015080,06 ) ।

পাশে (স. পাৰ্শ্বে 6৮ 006 গ10্‌6 0 £ $ ২৭৬ দেখা )।

বাহিবে ( স. বহিস্‌, প্ৰা. বাহিবএ ০০৪0০ £ $ ৪০৬ ) ৷

ভিতৰবে ( স. অভ্যন্তৰে, প্রা. অত্তিংতৰে 1} 006 }0.6]028, }15186 ) ৷
উপবে, ওপবত ( স. উপৰি ৯১০৮০ ) ।

নীচে ( স, নীচৈস্‌ ৮606800, ৮6]0%, ৫০৮৮0} ), ইত)াদি।

তত্সম অন্যাত্ৰ, সৱগ্ৰ, যত্ৰ, তত্ৰ আদিও চলে।

(গ) লক্ষণৰাচক ক্ৰিয়াবিশেষণ ( &৭৮০%০৪ 0£ ॥0)8827)6} )
একলে, অকলে ($ ৩৩৭ ; &1006 ).

ক্ৰিয়াবিশেষণ ২৪৯

[ স. জ্ঞাতম্‌, /জ্ঞা; প্রা. জাগিউম্‌ }ঞ০ড0; অ, জানে ]
৭০০৮৮ ] }&০খ৮ £ জান্‌ ধাতু; জানোৱা =জানো + ৱ| ৷ স:.
[টা অপত্ৰ- জাণউম্‌ ( হেমচ. ৪৩৯১ ); ] ণ্০%৮ ; অ.
| জানে" ] ৷

ণ}| স. সঁদৃশঃ, $ ৪০৬৷ক ; ৪5 }{)।

বিলগে ৱি+ লগ্ন, অপভ্ৰ, বিলগগি 5০6০৪%3৮০, 3৭৮.
বেলেগে ৰ )।
বেগাই
স. ৱেগঃ 5৮০০০ ; বেগে দ্ষ102% 5 |
"ই } লক অব, লগ পক

ভালে ভালে,

ভালেতে] (স. ভদ্ৰকে; অপত্ৰ. ভল্লএ ; স্০]]; বৈদিক ভল 1110660) |
ভালেহে

বৰ (স, ৱড়; 27686, 18166 অপভ্ৰ, বড্ড৷ ); ইত্যাদি ।

তৎসম শব্দ অধিক, অত্যন্ত, নিৰন্তৰে, পৰস্পৰ আদিও ব্যৱহৃত হয়।

(ঘ) ইচলামিক কত্ৰিয়াবিশেষণ ( 4৭৮০৮০০৪ 0£ &৮৪৮)০ ৪0৭ 67511)
01811 )

জৰুৰ ( 1[0106013066]৮) ), জলদি ( শ010}]%৮ ), আন্তে আন্তে ( ৱাস্তে
ৱাস্তে ( 10"সধ]৮ ), খালি ( ০00]) ), খাতিৰে (,ঘ্1086 100, 00); ৪০০০০৮০1
0{ ), বদলে, বদলি ( }[} 6%01087006 101 ), বাবে ( বাবৎ 003) ৪০০০৮ ০1 )
আদি অসমীয়াত প্ৰচলিত আছে।

(৬) দেশজ ক্ৰিয়াবিশেষণ

লেখিয়৷ (-আ৷ ) (চুটীয়া লাকিআ, ]]}6, 10019 907%[ 0 ), আকৌ)
(খা, নাকে, ৪০911; ), দেই (চুটীয়া দেই 80% ) আদিও অসমীয়াত
প্রচলিত আছে।

অফ্াদশ আধ্য|

ক্ৰিয়! (৮০৮ )
ধাতু ( 830০৮)

৩৪১ । ধাতু ( }(০০৮%)

গমন, কম্পন, চলন আদি অর্থবোধক শব্দৰ নাম ক্ৰিয়া (০%৮)।
ইসৱৰ প্রকৃতি ( ০0006 1070 )ৰ নাম ধাতু (£॥000) । যেনে, হ্‌, যা,
কৰ ষইত্যাদি। অসমীয়া ক্ৰিয়াৰ অনুজ্ঞাৰ (দ্বিতীয় পুৰুষ একবচনৰ )
আকৃতিয়ে ধাতুৰে| আকৃতি। যেনে, তই কাম কৰ--ইয়াত ‘কব’ এই
শব্দ অনুজ্ঞাবোধক কিৰিয়| ( ৮৪৮৮ )। ই ধাতুৰে| আকৃতি অর্থাৎ ইয়াত
ধাতুটোৰ নাম ‘কৰ’। ধাতুৰ আকৃতি একে থাকে, কিন্তু ক্ৰিয়াৰ আকৃতি
বিভক্তি যোগত লৰচৰ হয়; যেনে, কৰোঁ৷, কৰিলে৷, কৰিম ইত্যাদি
ক্ৰিয়া আৰু ইবিলাকৰ ধাতু কৰ। ধাতুত যি বিভক্তি যোগ হয় তাৰ
নাম ক্ৰিয়া-বিভক্তি ( ৮৬৮৮৪] ৪0}% ) |

১ ৷ মৌলিক ধাতু ( 10083) }00009 )

৩৪২ ৷ তৎসম, তসদ্তৱ আৰু দেশজ ধাতু

মূল ধাতু তিনি বিধ--তত্সম, তন্তৱ আৰু দেশজ ($২১৭)। তত্সম
ধাতু অসমীয়াত অতি কম। এনে ধাতু অৱশ্যো লিখা| ভাষাত কিছু
পৰিমাণে পোৱ| যায়; যেনে, পূজ, চিন্ত, পীড়, গণ, বচ, ইত্যাদি।
কিন্তু সবহ্ভাগ অসমীয়৷ ধাতুই তদ্ভৱ ধাতু। যদিও বহুত তন্তৱ ধাতুৰ
স্বব-বিকৃতিব নিয়মে মূল সংস্কৃত ধাতুৰ পৰ অল্প পৰিবৰ্তন ঘটিছে
তথাপি সিহঁত সংস্কৃতৰ পব৷ নামিছে বুলি অনায়াসে ধৰিব পাৰি, কিয়নে৷
সিহঁতৰ গঢ় মূল সংস্কৃতৰ পব| বেচি লৰচৰ হোৱা নাই। তেনে ধাতুক
সিদ্ধ ধাতু ($২১৭ )) বুলিব পাৰি। যেনে, কৰ, (৭০), স. কৃ; ঘূৰ
(10 [000.), স. ঘূৰ্ণ; হীহ, (00 1308} ), স. হস, ইত্যাদি সিন্ধ ধাতু।
আন কিছুমান তন্তৱ ধাতু সংস্কৃতত পৰা| আদিতে আহিলেও সিহঁত

ধাতু ২৫১
বাত্তঘিকে সংস্কৃতৰ পৰ| নামিছে বুলি ষ₹বঠাতে চিনিব নোৱাৰি ।
সিবিলাকক সাধ্যমান ধাতু বুলিব পাৰি; যেনে, ফাল্‌ (০ গ0]10), স.
পাট্‌ ; উঘাল্‌ (1! 00008 ), স. উত্ + +ঘট্‌ ; পাহৰ , (00 10856 ), স.-_
প্র+ ৬ স্মৰ ; পোৰ, (0 যা ), স./ প্.য; সাঙ্গোৰ, ( (0 86 00860290 )
স. সম্‌ + + ঘট,; বহ, (1০ গ্ৰ), স. উপ-+,/ৱিশ_ ব| +%ৱিশ,_; ডুল্‌
(০০ 101860), স, ৱি+ ৮ হ্বল, ইত্যাদি। দেশজ ধাতু অতি কম ; যেনে,
ৰমলিয়া (10 108} & ০০]1০08৮6 ০৪ত্বদ 10.6 1010156 10, ']9]1160 0৮61})680 ),
নগ|--বমল|। (0 8৪0067 ৪5 ০1000 )। এইবিলাক মৌলিক ধাতু
( [/}]0081% 100 ) |

৩৪৩ ৷ তস্ভৱ ধাতুৰ মূল (01810, 0 ']'900]8৮8 100 )

তলত লিখ|৷ কাৰণে অসমীয়া| তদ্ভৱ ধাতুৰ আকৃতি সংস্কৃতৰ পৰ৷ লৰচৰ
হয় ঃ--_
(১) স্যৱ-বিকুতিৰ নিয়মে বৰ্ণ-পৰিবৰ্তন ( }}1070.600 0০০০০.67৪0]01৷ ) ।

(২) সংস্কৃত বিভক্তি অসমীয়া ধাতুত্‌ ৰক্ষণ ( ৪55]000]8000; 01
58125}0]}} €18955-5010%065 ) ।

(৩) সংস্কৃত গণৰ অসমীয়াত পৰিবৰ্তন (০}08086 ০ ০৪2৪ ০0 গসে85) |

(৪) বাচ্য পৰিবৰ্তন ( 008186 0{ ৮০1০০ )।

৩৪৪ ৷ বৰ্ণ পৰিবৰ্তন ( ৮8০00০80 ৭০০০০০০৮৪৮০৷৷ )

সংস্কৃত ধাতু প্রাকৃতৰ মাজেদি বা আন বকমে প্রাকৃতিক ভাষালৈ নামোতে
সাধাৰণতঃ সব্বৰ-বিকৃতিৰ নিয়মে সিহঁতৰ অঙ্গৰ পৰিবৰ্তন ঘটে। এই পৰিবৰ্তন
বিশেষকৈ আদি আকু অন্ত্য বৰ্ণত ঘটে। সংস্কৃত ভূাদি, দিবাদি আদি গণ-
বিলাকৰ নিঞ্জ নিজ প্র'ত্যয় যোগ হওঁতে ধাতুব অন্ত্য বৰ্ণ মাজত পৰে আৰু সঙ্ধি
ব| স্বৰ-বিকৃতিৰ নিয়ম অনম্ুসাৰে সেই মাজত পৰ|৷ ব্যঞ্জনৰ পৰিবর্তন বা লোপ
হয়। যেনে, সংস্কৃত ‘চি’ ধাতু; তাত স্বাদিগণীয় প্রত্যয় ‘সু’ যোগ কৰিলে
‘চিন্থ’ (চিনে) হয় আৰু তাৰ পিচত লট্‌ তি যোগ কৰিলে ‘চিনোতি’ হয়।
প্রাকৃতত ‘চিনোতি’ৰ ঠাইত চিণই আৰু অসমীয়াত ‘চিঙে’ ( 6 ৮0100} )
অৰ্থাৎ ‘মু’ৱ ঠাইত ‘ঙ’ হয় আৰু ধাতুটে৷ ‘চিঙ' হয়। সেই দৰে স. ‘ৰুষ’
ধাতু (৮ 02100} ) ; তাত ভ্‌দিগণীয় ‘অ’ প্রত্যয় যোগ হলে ‘কৰ্য’ হয় আৰু
তাৰ পাচত লট, তি যোগ কৰিলে কৰ্ষতি ( 6 }]008])5 ) হয়৷ আৰু প্রাকৃতত

২৫২ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

কড় ঢ়্‌ই, কৰিসিই আৰু অসমীয়াত ‘কঢ়ায়’ হয়। সেইদৰে স. ‘প্রচ্ছ’ ধাতু
(£ ৪5}; ), পৃচ্ছতি ( তুদাদিগণীয় ), প্র. পুচ্ছদি, পুচ্ছই, অসমীয়া| পুছে
(পুছ_ ধাতু ); স. /নৃং (& ৭৪০০৪ ), নৃত্যতি ( দিবাদি গণীয় ), প্রা.
ণচ্ছই, অ, নাচে (নাচ, ধাতু); স. +*/মন্থ (0০ ০টা ), মথ নাতি
{( ক্ৰ্যোদিগণীয় ), প্রা৷.- মংখই, অ, মথে ( মথ ধাতু); স. /পিষ, (19
80098), পিনষ্টি ( ৰুধাদিগণীয় ), প্রা, গীসই, অ, পিহে (পিহ, ধাতু );
স.+*/অস্‌ (৮ ৮১6), অপন্তি ( অদাদিগণীয় ), প্রান, অথি, আসি, অ. আছে
(আছ, ধাতু ), ইত্যাদি। ধাতুৰ আদিতে থাক ব্যঞ্জনবৰ্ণৰ কদাচিত হে
পৰিবৰ্তন হয়; যেনে, স, ৮ ঘট্‌ ( 0 588৮০ ), প্র" ঘঢ়েই, গড়েই অ.
গঢ়ে (গঢ়, ধাতু )। উপসৰ্গ যোগ হলে আদি ব্যঞ্জন বৰ্ণ শব্দৰ মাজত
পবে । তেতিয়া সেই মধ্যবৰ্তা বাঞ্জনৰ পৰিবৰ্তন ব| লোপ হয়। যেনে,
স. উদ্‌+৮/গ্‌ৃ (৮ 1চ ০০৮), প্রা, ওগগালই, অস, ওকালে (ওকালু্‌
ধাতু ); স. সম্+ *৮ভৃ (০ ৮600673067, (0:০3]]} 10 00}1]}0 ), প্র’ন সম্ভৰ,
সম্ভল, অস, চন্তাল্‌, ইত্যাদি । কেতিয়াবা কেৱল একব্যঞ্জনমুক্ত শব্দৰ
বাঞ্জনবৰ্ণৰ পৰিবৰ্তন ঘটে; যেনে, স. “ভূ (৮ ৮6) ভৱতি, প্রকৃত
হুৱই, হোই, অস, হয় ( হ ধাতু )। সেইদৰে সংস্কৃত মূল ধাতুৰ স্বৰবৰ্ণৰে৷
পৰিবৰ্তন ঘটে; যেনে, স. / অৰ্হ _ (10 স09])]} ), অর্হঁতি, প্রা, অবিহই,
অস, অনিহে ( অৰিহ, ধাতু ); স. উৎ+ পস্থা (৮ £196 ), উত্তিষ্ঠতি, প্রা.
উট্‌ঠই, অস, উঠে ( উঠ ধাতু ); স. =/ছুপ, (০ ০00}, ), ছুপতি, প্ঞা.
ছিৱই, অস. ছোৱে (ছে| ধাতু ), ইত্যাদি। স্বৰ-বিকৃতিৰ নিয়ম ওপৰত
দেখা৷ (&$}{$ ৯৭-২০৮ )।

৩৪৫ ৷ সংস্কৃত গণৰ বিশেষ প্ৰত্যয় অসমীয়া ধাতুত বক্ষণ

( &591[00]]88010 01{ 5815}0]( ০18.55-501120665 )

সংস্কৃত ধাতুবিলাক ১০ শ্রেণী ব| 'গণ’ত বিভক্ত ৷ প্রতি গণৰ বিলগ বিলগ

বিশেষ প্রতায় আছে। লট্‌ ( ৮১০১০), লোট্‌ ( ][[00026া[8{৮০ ), লঙ
( [00[১6%6০৮) আকু বিধিলিঙ ( ৮0608] ) --এই চাৰি বিভক্তিত নিম্নলিখিত

প্ৰত্যয় হয়।

ধাতু ২৫৩
(১) ভদিগদীয় ধাতুৰ উত্তৰ ‘শপ’; যেনে, তৃ+শপ, (=আঅ)+তি=
ভৱতি ( 93195 ) |
(২) অদাদিগণীয় * ”" সপশপ’?; যেনে, অদ্‌ +শপ, (=.০)+তি=
অভি ( 6৪%ৈ ) । |

(৬) হ্বাদিগণীয় ”* ” প্লঃং; যেনে, হু+ স্ন; (=দ্বিহ +তি=
জুহোতি ( 5৪ণ18০6%৪ ) ।
(৪) দিবাদিগণীয় * *” শ্্যান্‌ণ; যেনে, দিৱ + শ্যান্‌ (= )য় +তি=

দীৱ্যতি ( 5810165 ) ।

(৫) স্বাদিগণীয় * ” খম’; যেনে, স্থূ+ শম (==নু)-+তি=
সুনোতি (৪0065 ) । ।

(৬) তুদাদিগণীয় * ” ‘শশা; যেনে, তুদ্‌শ (=অ)+তি=
তুদতি (90016 ) |

(৭) ৰুধাদিগণীয় * ” খৰম’; যেনে, ৰুধ +শ্বম্‌ (=ন)+তি-=
ৰু + ন + ধ_+তি=সকণন্ধি (10185 012);

(৮) তনাদিগণীয় * * 'উ’; যেনে, ভতন্্‌+উ+তি=সতনোতি
( গ0া6309 ) |

(৯) ক্ৰ্যোদিগণীয় *+ ”" না’; যেনে, ক্লৌ+ স্ন (= না)=তক্লশণাতি
(ট00)95) |

(১৭) চুবাদিগণীয় * *”" ধণিচ’; যেনে, চুৰ+ণিচ্‌, (=ণপি=ইসঅ
(এ) ) + তি = চোবি + তি = চোৰ + অ + তি = চোৰয়তি ( $6৪]১5 ) ।

আন কাল অৰ্থাৎ লিট্‌, লুঙ আদিত গণসৱৰ এই বিশেষ প্রত্যয় নহয়।
কেৱল সেই সেই কালৰ বিশেষ প্ৰত্যয় যোগ হোৱাৰ পাচত শুদা ধাতুতে
বিভক্তি যোগ কৰি ধাতুৰ ৰূপ কৰ| হয়। যেনে, স. পত_ ধাত্ৃ (৮ 1%]]
লিট্‌ ‘অ'=পপাত। প্রাকৃতত কেতিয়াব| সংস্কৃত গণৰ বিশেষ প্ৰত্যয় যোগ
কৰ| ইয় আৰু এই যোগত লঙ্ধ পৰিবতিত ধাতুটোকে এটা মূল ধাতুৰূপে গণ্য
কৰি তাৰ সকলে| কালতে ৰূপ কৰা হয়। প্রাকৃতিক ভাষাবিলাকত প্ৰায়
সদ| সৰ্বদা! এইদৰে সংস্কৃত গণৰ বিশেষ প্ৰত্যয় ধাতুটোত বক্ষ৷ কৰি আৰু
তাকে মূলধাতু স্বৰূপে গণ্য কৰি ৰূপ কৰ| হয়। ' যেনে, অস. কিন্‌ (৫০
১ 010}856 ), প্রৰ'. কিণ., স. ক্রী; ইয়াত সংস্কৃত ক্ৰ্যাদিগণীয় ধাতুৰ বিশেষ
প্রতায় ‘ন!’ প্রাকুত আৰু অসমীয় মূল ধাতুত ৰক্ষিত হৈছে। অস, কিনে

২৫৪’ অসমীয়া| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

( 1}১6 [20100স8896 ) প্রা, কিণেই ( কাত্যা, ৭৷২৭ ), স. ক্ৰীণাতি। তেনেকৈ
অস, বুজ বা বুৰ, (৮ ৮0০০০:58৪00 ), প্রা, বুদ্ধ, স. বুধ।
ইয়াত দিবাদিগণীয় য প্রত্যয় যুক্ত থকাৰ নিমিত্তে ‘ধ্য’ৰ ঠাইত প্রাকৃতত
‘জবা’ আৰু অসমীয়াত ‘জ’ হৈছে। যেনে, স, বুধ্যতি ( 000650810189 ),
প্রা, বুদ্ধই (হেমচ. ৪1২১৭), অস. বুজে। অস, ডুঞ্জ (৮০ ০৪৮ 0০
০০]0%/ ), প্রা, ভুম্‌জ, স, তুজ। ইয়াত ৰুধাদিগণীয় ‘ন’ প্রতায়ৰ ঠাইত
প্রাকৃতত ‘ম’ আৰু অসমীয়াত ‘ঞ’' হৈছে; যেনে, স. ভূনক্তি, ভূঙ্‌ক্তে,
প্রা, তুম্‌জই ( হেমচ. ৪৷১১৭ ), অস, ডুঞ্জে ( }6 ০৪৬) । এই নিয়ম
প্রাকৃতিক ভাষাবিলাকত প্রায় সদাই খাটে বুলি ভাবিবৰ আৰু এটি কাৰণ
আছে প্রায় সকলে৷ প্রাকৃতিক ভাষাই অপভ্ৰংশৰ মাজেদি নামিছে আৰু
অপভ্ৰংশ প্রাকৃতত সংস্কৃতত ব্যৱনহ্নত নোহোৱা গণৰ বিশেষ প্ৰরত্যয়ে৷ ‘কতিয়াব৷
পোৱা যায়। যেনে, স. জয়তে ( 19 6৪৭ ), অপভ্ত, স্মুগই, সুণিজ্জই;
স, জয়ন্তে, অপত্ত, প্রাকৃত স্মুণিজ্জান্তি; অস, শুন যায়; স. শ্ৰুত্ব, অপত্ৰ
স্বুণিউণ ( হেমচ. ৪৷২৪১ ), সোউণ, অস, শুনি। ইয়াত সংস্কৃত ‘ন’ প্ৰত্যয়
ংস্কৃত ধাতুটোত বাৱন্নুত নহলেও অপতঅ্ৰংশত হৈছে। সেইদৰে, স. হুয়তে
(হু ধাতু (০ সঞ05)}]}) ), অপত্ৰ, হুণিজ্জএ ( হেমচ. ৪৷২৪২ ); স- জ্ঞায়তে
( জ্ঞা ধাতু €০ 00% ), প্রা, জাণীঅই; স. জ্ঞাত্বা, অপত্ৰ, জাণিউণ
( হেমচ. ৪৷৭ ); স. জ্ঞায়ন্তে, অপত্ৰ, জাণিজ্জত্তি, অস. জান। যায় (]{£15
}&10"চ৮]} ) ; স, জ্ঞাপয়তি, প্রলা. জাণাৱেই ( হেমচ. ৩৷১৪৯ ), অস্‌, জানাৱে,
জনায়, জানায় ( }}6 ০৪৮০৪০৪ 0 }ঠত৷0৮৮ ) | হিন্দী, অসমীয়া আদি প্রাকৃতিক
ভাষাত এই নিয়ম তাতে৷ বেচি।

৩৪৬ । গণ-পৰিবৰ্তন ( 08066 ০8 ০1৪০৪ )

ংস্কৃত ১৭ গণৰ চিন প্রাকৃতত প্রায় নোহোৱা হল আকু প্ৰাকৃতিক
ভাষবিলাকত একেবাৰে তাৰ চিন মৰিল। সংস্কৃত ভ্‌দি, তুদাদি আৰু
চুবাদিগণীয় ( ব৷ প্রথম, ষষ্ঠ আৰু দশম গণৰ ) ধাতুই অতাস্ত অধিক। আন
আন গণৰ ধাতু বিবল। প্রাকৃতত কেৱল তুদাদি বা ভূাদি আৰু চুৰাদি-
গণীয় ধাতুহে তিষ্ঠিল, কিয়নো! এই গণবিলাকৰ ধাতু সংখ্যাত বেছি হোৱাৰ
বাবে সচৰাচৰ সিহঁতৰ ব্যৱহাৰ কৰিব লগীয়া" হৈছিল। আন গণ্ৰ ধাতু
সংখ্যাত কম বুলি সিহঁতৰ ব্যৱহাৰ কাচিত হে হৈছিল আৰু শেষত সিবিলাকৰ

ধাতু ২৫৫
আকৃতিৰ কথা এক ৰকম পাহৰণ পৰিল। এনেকৈ আন গণৰ আকৃতি
প্রায় লোপ হল। সংস্কৃত ছ্বিতীয় আৰু তৃতীয় গণৰ বিশেষ একো পৰিবৰ্তন
হোৱ| স্বাভাৱিক নহয়, কিয়নে| সেই দুই গণৰ বিশেষ প্রতায় এক ৰকম নাই।
কিন্তু সংস্কৃত ৪ৰ্থ, ৫ম, ৭ম, ৮ম আৰু ৯ম গণৰ ধাতু প্রাকৃতত উক্ত কাৰণে
৬ষ্ট (বা ১ম ) আৰু ১৭ গণত পৰিণত হল। এই পৰিবর্তনব কাৰণ ভলত
লিখ| দুটি হব পায়।

(ক) সংস্কৃত ৪ৰ্থ গণৰ ‘য’, পঞ্চম গণৰ ‘স্’, ৭ম গণৰ ‘ন’, ৮ম গণৰ
‘উ’ আৰু ৯ম গণৰ ‘না’ প্রাকৃতত আৰু সচৰাচৰ প্ৰাকৃতিক ভাষাত
প্রথম, যষ্ঠ বা দশম গণৰ সাধাৰণ প্ৰত্যয় ‘অ’ত পৰিণত হয়। যেনে,
চতুৰ্থ বা দিবাদিগণীয় গশুষ (৫0০ ৪!% ) ধাতুৰ উত্তৰ ‘য’ আগম হলে
‘শুষা’ হয় আৰু তাত লট্‌ তি যোগ হলে শুষয্যতি হয়। প্ৰাকৃতত এই
ধাতু ‘সুস’ হয় আৰু বৰ্তমান কালত তৃতীয় পুৰুষ একবচনত স্থূসই হয়
(হে. ৪৷২৩৬ )। অসমীয়াত এই ধাতু ‘শোষ’ হয় আৰু বৰ্তমান কালৰ
তৃতীয় পুৰুষ একবচনত ‘শোষে’ হয়। সেইদৰে পঞ্চম গণৰ তক্ষ ধাতু
(৮0 ০0১, 00 ত০০০৭), লট্‌ তি=তস্কোতি। প্রাকৃতত এই ধাতু তদ্ছ,
চচ্ছ আৰু বৰ্ত, কাল গয়াৰ ১ব.ত তচ্ছই, চচ্ছই হয় ( হেম, ৪৷১৯৪ )
আৰু অসমীয়াত চাচ্‌ ধাতু--চাচেঁ হয়। সপ্তম গণৰ পিষ ধাতু (10০
11010), লট তি = পিনষ্ঠি, প্রাকৃত পীসই (পিস্‌ ধাতু, হেম. ৪১৮৫ ),
অস, পিহে (পিহ, ধাতু )। অষ্টম গণৰ কৃ ধাতু (৮ ৭০), লট তি=
কৰোতি, প্রা', কবই ( কব ধাতু ), অস, কৰে ( কব ধাতু )। নবম গণৰ
মৃদ্‌ ধাতু ('&০ৈ 0635 ), লট তি =মৃদ্নাতি, প্রা, মড্ডই, মলই ( মড্ড, মল্‌
ধাতু, হেম, ৪।১২৬ ), অ. মলে (মল্‌ ধাতু )। ইয়াত নু, ন, উ আৰু
না-ৰ ঠাইত ‘অ’ হৈছে।

(গ) সংস্কৃত দিবাদি, স্ব'দি, ৰুধাদি, তনাদি, আৰু ক্ৰ্যাদিগণৰ প্রতায়
যথাক্ৰমে য, হু, ন, উ আৰু ন| ধাতুত যোগ কৰি আৰু তাৰ পিচত
আৱশ্যক মতে শেষৰ স্বৰ অর্থাৎ উ ব| আৰ ঠাইত ‘অ’ যোগ কৰি
প্রাকৃতৰ ধাতু সিদ্ধ কৰিব পাৰি। যেনে, স্বাদিগণীয় ধূ ধাতু (10০
5} 21}€ ); সংস্কৃতত উক্তগণৰ প্রত্যয় ‘স্ন’ যোগ কৰিলে ‘ধুম’ হয় আৰু
লট তি যোগ কৰিলে ই ধুনোতি হয়। প্রাকৃত ‘নু’ প্ৰত্যয় ধাতুটোত
ভুক্ত ৰাখিলে আৰু ‘স্ল’ব উকাৰৰ ঠাইত ষষ্ঠ গণৰ প্রত্যয় ‘অ’ যোগ

২৫৬ অসমীয় ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

ক্কৰিলে তুদাদিগণীয় ‘ধূণ’ ধাতু হয় আৰু তাত বৰ্তমান কালৰ ৩য় পুৰুষৰ
একবচনৰ বিভক্তি ‘এ’ ( =ই ) যোগ কৰিলে ‘ধূণই’ হয়। অসমীয়াত ই
‘ধূন্‌’ ধাতু হয় আৰু বৰ্তমান ক'লৰ ৩য় পুৰুষ একবচনত ‘ধুনে’ হয়।
আকে।ই। সংস্কৃত ৰুধাদিগণীয় ভুজ (1০ ০৪৮) ধাতুত ‘ন’ যোগ কৰিলে
ভুন্‌জ, আৰু লট তি, তে যোগত ডুনক্তি, তুঙ্‌ক্তে হয়। প্রাকৃতত ‘ন’ ৰক্ষ
কৰি আৰু ‘অ’ যোগ কৰি ভূম্‌জ ধাতু সিদ্ধ কবা হয় আৰু বৰ্তমান কাল
৩য় পুৰুষৰ ১ বচনত 'ই ‘তুম্‌জই’ হয়। অসমীয়াত সেইদৰে ভুঞ্জ ধাতু আৰু
বৰ্তমান কাল গুয় পূ. ১ ব.ত ভুঞ্জে হয়। সংস্কৃত তনাদি তন্‌ ধাতু (16০
9216৪ ), লট্‌ তি স্তনোতি; স. তট্‌ (0 196 ), তটতি, প্ৰাকৃত তড়ই,
তণই ( হেমচ. ৪৷১৩৭ ), অস. তৰে, তনে (তৰ, তন্‌ ধাতু ) হয়। সেইদৰে
ক্ৰ্যাদিগণীয় ক্রী ধাতু (1০ ৮0% ), লট্‌ তি =ক্ৰীণাতি, প্র'া" কিণই ( হেমচ.
8৷৫২ ), অস. কিনে (কিন্‌ ধাতু )।
(গ) অকল সেইয়ে নহয়। প্রাকৃততে ১০৭ম গণব বিশেষ প্রত্যয়ো
টু ৰি বীম হোৱ| সময়ে সময়ে দেখ! যায় অর্থাৎ দশম গণৰ
এ’ প্ৰত্যয় ষষ্ঠ ( বা প্রথম ) গণৰ ‘অ’ প্ৰত্যয় হয় (ব. ৭৷৫, ৩৩; হেমচ.
৩|১৪৯, ১৫৮ ) । তেনেকৈ আকৌ) ষষ্ঠ গণৰ ‘অ’ প্রত্যয়ে| দশম গণৰ ‘এ
প্রতায়ত পৰিণত হয়। যেনে, স. পঠতি ( পঠ, ধাতু }6 >৮০৪০% ),
প্রাকৃত পঢ়ই আকু তাৰ ঠাইত ( দশম গণৰ ) পঢ়েই হয়; স. পশ্যাতি ( }০
966৪ ), 'প্ৰা. পেচ্ছই, পেচ্ছেই ; স, হসতি ( 6 1806} ) প্রা'. হসই,
হসেই, হসএ---ষষ্ঠ গণৰ পৰ| দশম গণলৈ পৰিবৰ্তন ৷ সেইদৰে দশম গণৰ
পবা ষষ্ঠ গণলৈ পৰিবর্তন-_.যনে, পাটয়তি (৮৪ ১0]! ), প্রা, ফাড়েই
হয় আৰু তাৰ ঠাইত ‘'ফাড়ই’, ‘ফালই’ হয়; স. কথয়তি ( 6 9[০৪]9ে ),
পা. কহেই আৰু তাৰ ঠাইত কহই (হেমচ. ৪৷২,২৬৭ ) ইত্যাদি। হিন্দী,
বঙ্গালী, অসমীয়া আদি প্রাকৃতিক ভাষাত এই নিয়মে চৰম সীমা পোৱা
দেখ! ষায়। তাত প্ৰাকৃতৰ যষ্ঠ ( বা প্রথম ) আৰু দশম গণ বুলি যি দুটা গণ
আছিল সিও লোপ হৈ কেৱল এট অৰ্থাৎ তুদাদি ( বা ভদি ) গণহে থাকিল।
(ঘ) এইদৰে সংস্কৃতৰ ১*ণট| গণ প্রাকৃতত কেৱল ছুূটাত পৰিণত হল
আক প্ৰাকৃতৰ সেই হ্টাও গৈ প্রাকৃতিক ভাষাবিলাকত কেৱল এটা গণ হৈ
ৰল। যেনে, অ, হয় ব| হৱে (15, 9০5 )==পঞাকৃত হোই, হে'ৱই,
স. ভৱতি; অ. উপজে বা ওপজে (15 ৮০০ )= প্র'' উপজেই, স.

ধাতু ২৫৭

উপজায়তে; অ. ঘূৰে ( যৈ৷৷৪্‌ )==প্ৰা, ঘোৰই, স. ঘূৰ্ণতে; অস, বৰিষে
(10 ১৪105 )স=প্রৰ'- বৰিসই, স. ৱৰ্যতি; অ. মৰিষে ( 2&£0০০৪ ) = প্র.
মৰিসই, স. মৰর্ধতে; অ. সবে (&]]5 ০ ) = প্ৰ'- সৰএ, স. সৰতি; অ.
মৰে '( 0125) স্প্ৰা. মৰএ, স. ম্ৰিয়তে; অ. ভৰে (£8]]5 )=প্র৷- ভৰই,
সৈ. বিভতি, ভৰতি; অ. লয় ( ৪] ) = প্র৷- লহই, স. লভতে; অ. প্তথে
( 5টৈ]069 07 ভণ৪৮০০ 66002 ) = প্রা. গুল্ফই বা গুত্থেই, স. গ্রন্থতি
বা গুদ্ফতি; অ, হৰে ( 9(০৪]5 )== প্রৰ', হৰকষ্ট, স. হৰতি; অ, উঠে
( 169 )= প্র'. উট্‌ঠই, স. উত্তিষ্ঠতি; অ. আফালে ( গঞ])ণে &&৪৪1090 )
=্প্রা, আফ.ফালই, স. আশ্ফালয়তি; অ, স্মুমৰে ( }॥6006000608.) প্রা. =
সুমৰাৱেই, স্থুমৰই, স. স্মৰতি; অ. গায়, গাৱে ( গাা৷৫ত্‌ )==প্ৰ'. গাই,
গাঅই, স. গায়তি; অ. খায়, খাৱে (69৪%ৈ )=প্ৰা- খাই, খাঅই, স.
খাদতি; অ. বিকে ( ১6০]]5 )=বিক্কই, স- বিক্ৰদণাতি; অ. বেঢ়ে
( 01165 ) সুপ্ৰা. বেড় ঢ়ই, স. বেষ্টতে; অ. থাকে ( 5৪১৮৪ ) প্ৰ,
থকই, স. থকতি; অ. পিন্ধে ( ৬০৪৮৪ ) = প্ৰ. পিংধই, স. অপিদধাতি;
অ. শ্তৱায় ( 91069 ) = প্ৰ৷- স্মৃহই, স. শোভতে; অ, পিএ ( পিয়ে },
পিয়াৱে ( ৭:01 )= প্ৰাণ পিঅঅষই, পিঅয়ই, পিঅই, স. পিবতি; অ.
দেখে ( ৪665 ) = প্রা, দেক্‌খই, দেক্‌খএ, স. দৃশ্যতে; অ. ৰাজে ( [23100 )
= প্ৰ. বজ্জতে. স. বজতি, বজতে ( বজ্যতে ), ইত্যাদি।

৩৪৭ ৷ বাচ্য পৰিবৰ্তন ( 08৪8:026 0%% ৮০1০০)

ওপবৰ উদাহৰণৰ পৰা| দেখ| যাব যে দিবাদিগশীয় ধাতুৰ সাধাৰণ প্ৰত্যয়
‘য' আকু কৰ্মবাচ্যৰ ‘য’ প্রত্যয়ে আৰু এটি গোলমাল লগাইছিল। উভয়
প্রত্যয়ে একৈেৰ্কম হোৱাৰ কাৰণে আৰু প্ৰাকৃতত দিবাদি আৰু আন গণৰ
ধাতু যষ্ঠ ব| দশম গণত পৰিবতিত হোৱাৰ কাৰণে সংস্কৃত কৰ্তৃ আৰু কৰ্ম
উভয় বাচ্যৰ ধাতুকে এক গণত (ষষ্ঠ গণত ) কর্তৃবাচ্যৰ ধাতু স্বৰূপে ধৰ৷
হৈছিল। যেনে, স. পা ধাতু (৮০ ৭:08 ) কর্তৃবাচ্যত পিবতি আৰু কৰ্ম
বাচ্যত পীয়তে হয় ( লট্‌ বিভক্তিত )। প্রাকৃতত ‘পিবতি’ৰ ঠাইত পিঅই
আৰু ‘পীয়তে’ৰ ঠাইত পিজ্জই, পিঅঅই, পিঘয়ই হয়। অসমীয়াত শেযোক্ত,
আকৃতিৰ পৰ| অৰ্থাৎ কৰ্মবাচ্যৰ ৰূপৰ পৰব| ‘পিয়ে’ হয়। কিন্তু এই ‘পিয়ে’
শব্া কৰ্তৃবাচ্যৰ বুলি গণ্য হয়। সেইদৰে সংস্কৃত লগ্‌ ধাতু (৮ &8শ৩, ৫০

ত৩ড

২৫৮ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

৪ম ৪) কতৃ'বাচ্যে লট্‌ বিভক্তিত লগতি, প্রা., লগই আৰু কৰ্মবাচ্যত
লগাতে, প্রা. লগ্‌গএ হয়। শেযোক্ত ৰূপ লগ গ:এৰ পৰ| অসমীয়| ল্রাগ,ধাতু,
বৰ্তমান য় পুৰুষ একবচনৰ ৰূপ ‘লাগে’ আহিছে। -কৰর্তৃবাচ্যৰ ‘লগই’ ৰূপৰ
পৰা| ‘লাগে’ অহা নাই, কিয়নে| তাৰ আকাৰ তাৰ পৰ| পোৱ| নাযায়; তাৰ
পৰ! ‘লগে’ শৰ্বহে পোৱা যায়। অসমীয়া ‘দেখে’ ( 96০৪ ), প্রা, দেক্‌খএ
স. ‘দৃশ্যুতে'ৰ ( কৰ্মবাচ্যৰ ) পৰ| আহিছে, কর্তৃবাচ্যৰ ‘পশ্ততি’ৰ, পৰ নহয়।
অ. দিয়ে, দেই ( ৪1৮৩৪ ) বোধকৰে| স. দীয়তে ( কৰ্মবাচ্য ), প্র৷- দিযাযতে,
দিজ্ইৰ পৰ৷ ওলাইছে, স. দদাতিৰ পৰ| নহয়। উপৰত দিয়৷ কাৰণৰ পৰ!
জানিব পাৰি যে বাচ্য ' পৰিবৰ্তনে| প্ৰাকৃতিক ভাষাৰ ধাতুৰ পৰিবৰ্তনৰ
এটি কাৰণ ।

২। ওঁৎপাদিক বা! দ্বিতীয় স্তৰৰ ধাতু ( 56০০০৭৪%) 1000 )

৩৪৮ । ওপৰত বিৰ্বিলাক ধাতুৰ কথা কোৱ| হল সেইবিলাক মৌলিক
ধাতু ( [01009 3০০৫৪ ) । মৌলিক ধাতুবিলাকৰ আকাৰ পৰিবর্তনত বা
সংমিক্রণত আন কিছুমান ধাতু পোৱা যায়। সিবিলাকক ওঁতৎপাদিক বা
দ্বিতীয় ত্যৰৰ ধাতু ( 5১6০০০০৭৪৮৮ £০০৬ ) বুলিব পাৰি। সিহঁতক তিনি
ভাগত শ্ৰেণীবদ্ধ কৰিব পাৰি £--

(১) পাচনী বা পিজন্ত ধাতু ( 0৪508] ॥১০০ ) ।

(২) নামধাতু ( 12600001088৮6 ১০০৫ ) |

(৩) মিআ্খ ধাতু ( 000800098, ॥000৪ ) |

৩৪৯ । পাচনী ধাতু (03৪০৪] £০০৬ )

আন প্রাকৃতিক ভাষাৰ দৰে অসমীয়াতে| একে মূলৰ পৰা| ওলোৱ| একে৷
জোৰ ধাতু আছে। তাৰে এটা সকৰ্মক আনটে৷ অকৰ্মক ধাতু । অকৰ্মক
ধাতুটোৱে মূল ধাতু আৰু সকৰ্মক ধাতুটো সাধাৰণতঃ তাৰ পাচনী ( স. ণিজস্ত )
আকৃতি ৷ যেনে, অস. *%/পৰ, (০ 18]}}, অকৰ্মক )=স. পত, ধাতু। তাৰ
পৰ! ওলাইছে অস, পাৰ, (1 ০৪০৪০ 00 :18]], 2 }1008; সকৰ্মক )==স.
পাতি ( পিজস্ত ) আৰু লট তি পাতয়তি ( অস, পাৰে }6 ৮1০৪ ) । ই পত.
ধাতুৰ পাচনী আকৃতি । অসমীয়া| ‘পাৰ’ ধাতুৰ (০ ৮1০০) পাচনী আকৃতি
‘পাৰ!’ (ৈ ৬৪০৪9 100 89}99%) ৷ সেইদৰে অ. বুৰ (০০ গ্ৰ}; )স্স,

25

ধাতু- ২৫৯
ক্ৰড় (ল্‌ তি ক্ৰড়তি)। কিন্তু অ. বুৰা (০ ০৪0০6 0 গৰা} মে }00006096,
সকৰ্মক )=স, ক্ৰড়ি ( ণ্জস্ত ) আৰু লট তি স্ক্ৰড়য়তি (অ. বুৰায় )।
তেনেকৈ অ. +*' চৰ, (& স৪]], 100 8826, অক. )=স.€/চৰ,। কিন্ত্‌
অ. চাব (}ৈ ০৪096 [0 স্ষ৪]]; 00 8৪26, সক, )=স. চাৰি (পিজন্ত )
আৰু লট্‌ তি চাৰয়তি ( অ, চাৰে ); অসমীয়া পাচনী ধাতু ‘চাৰ!’ (০
০৪05০ 10 8৪26 ); অস. /টুট্‌ (&ৈ ৮১6 1699 01 },0%}) =. /্‌টট্‌,
টটতি; কিন্তু অ, টুটা (৮০ ০৪০9০ 16 ৮6 1638, 5)00100ম; )=স. ত্রোটি
ধাতু, ত্ৰোটয়তি; অ. *%ফুট্‌ (৮০ ১0]} ০060 )=স. ক্ষুট্‌; কিন্তু অ, ফুট৷
(£০ ০৪০৪০ 10 ৮0%, [0 ০]261} )=স. স্ফোটি (ণিজন্ত ), শ্ষোটয়তি,
ইত্যাদি। এইদৰে অকৰ্মক ধাতুৰ প্রধান স্বৰ দীৰ্ঘ কৰি এটা সকৰ্মক ধাতু
উলিয়াব পাৰি আৰু শেষত ‘আ’ যোগ কবি এটা পাচনী ধাতু পাব পাৰি। উলটি
অসমীয়াত সকৰ্মক ধাতুৰ প্ৰধান দীৰ্ঘ স্বৰ হ্ষ্ম কৰি অকৰ্মক ধাতুৰ স্থষ্টি কৰিব
পাৰি। এনে যোব| যোৰ| সকৰ্মক আৰু অকৰ্মক ধাতুৰ এটিহে অৰ্থাৎ
কেৱল সকৰ্মক বা অকৰ্মক ধাতুহে সংস্কৃত আকু প্ৰাকৃতত পোৱা যায়।
অসমীয়াত এই নিয়ম বব বিস্তৃত আৰু কেতিয়াবাহে তাব বাতিক্ৰম ঘটে।
যেনে, পগা বা পাগ৷ (৮0 ০০০], 10 0192০% )= স. পচ্‌ ধাতু ( সক,_); তাব
পৰ৷ অসমীয়| পক্‌ (৮ 0260.) আৰু পচ. (1!0 £08) এই হুটা| অকৰ্মক
ধাতু ওলাইছে। সেইদৰে মৰ, (1৮0 016, অকৰ্মক )=স. মৃ আৰু *%/মাব (10
ঠ]], সকৰ্মক )। তেনেকৈ লব (10 }00৮6 ) আৰু লাৰ, (10 1'61110%6,
০৪৮০১০ {0 100৮6 ), ইত্যাদি।

৩৫% । নামধাতু (1260000038৮6 0 খ00001.] £008 )

সংস্কৃত বিশেষ্যকে ধাতুৰূপে ব্যৱহাৰ কৰ| ধাতুৰ নাম নামধাতু।
কেতিয়াবা কৃদস্ত শব্দকো ধাতুবপে ব্যৱহাৰ কৰা| যায়; যেনে, পুজ্ৰীয়তি
(৮608৮ ]]}6 9501} ), শব্দায়তে ( 50010009 ), দমদমায়তি বা দমদমায়তে
( 00005 ]}]}6 6006-0100) 1007]}} দমদম| (1005-0010 ), অ
দমদমায়; স,. জিতঃ ( ০%০০]]০], 2856 0988010]6 0%{ জি), অ. জ্জিত্‌
(৮ ৮66 চা000000095); স, ফুল্ল, (৮ 00095" 0060.) [8000 ফুল
(10ক59% ), অ. ফুল্‌ (0০ 80৮০৮); স‘ ব্যাখ্যাতম্‌ ( }াঞ1569 ), প্ৰ।
বক্খাণম্‌ ( হে. ২৷৯০ ), বক্খাণীও, অ. বখান্‌ (& 18196 ); স. ধাৰ!

২৬০ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

( গত68৪00786; ), ধাৰয়তি (?), প্রা. ধাড়ই, ধাড়েই, অ, ঢালে (০005 );
স. চিকণ ( 90000), প্র।. চিকম্‌ (হে. ২৷১৭৪ ), অ.--চিকিন৷ (৫০
৯০০৭, (০ ০168৮) । এইদৰে সংস্কৃত আৰু প্রাকৃতত নামধাতু সিদ্ধ হয়।
প্রাকৃতিক ভাষাবিলাকত নামধাতুৰ চলতি তাতে৷ বেচি । যেনে, অসমীয়|
দলি (৪ গে০৭ 0০% 9৪802 ), দলিয়৷ (&ৈ ৮2616 & ০০৭ সে 6800 );
গুৰি, গোৰ ( }66], 190]; ), পুৰিয়া (৮ } ); আঙ্গুলি ( 80862 ),
আঙ্গুলিয়া (0 ৮2080} ০00} 8 2 806গে ) ; ছাল ( 5}] ), ছেলা (19
910, 0 0066] ); মেৰ (&৪& 100) ), মেবা (106 ৬9৮০ণ£%০]16 ); মুখ
(7000.02 ), মোখ (৮ 6৪ 0606 ৮০৭০৮, ); বোল ( ০০100: ), বোল!
(৮ 280); পিক ( গ01[]6 ), পিকা (0 গা), ইত্যাদি।

৩৫১ । মিশ্ৰধাতু (€০209000707100, 8009 )

গণ আৰু বাচ্য পৰিবৰ্তনৰ লগে লগে মিশধাতুৰে| সংস্কৃতৰ সময়তে সৃষ্টি
হৈছিল। জটিল আৰু উচ্চাৰণ-কঠিন ধাতুৰ ৰূপ কৰ! প্রয়াস ত্যাগ কৰিবৰ
কাৰণে সবসাধাৰণ লোকে সংজ্ঞা, কৃদন্ত আদি শব্দৰ পাচত কৃ, ভূ, ধ৷ আদি
কেইটিমান সচৰাচৰ প্রচলিত ধাতু যোগ কৰি মিশধাতু স্থষ্টি কৰিছিল £-_

যেনে, স. ভস্মী-কৃ (০ ১০৭০০৮ 10 35}0695 ), তৃণী-কৃ ( [0 11008}.6 39
]]106.35 5৪% ), মনসাকৃ (0 [00)0}৮; ০0{ ), বিনা-ক (1৮6 ১60৪2১৪৫০
0700} ) £ চমত্কৃ ( 0 ০৯০৪০ 501]2}156 ), ভস্মী-ভূ ( 0০ ৮০ £॥১০৭০০০] 109
89065 ), বিষয়ী-ভূ (0 1ঠোঘ0। 006 951000}০60}) । অসমীয়াতে৷ সেইদৰে
মিশধাতুৰ স্থঠি হৈছে; যেনে, কাযষব-হ (5৪00 0}. ), মজা|-দি (00
16088118৮6 ), মূৰ-দৌোৱা (1৮06 ১৪106), মোব-ভাঙ (০ 16000৮6 0806
186]6 ), ইঙ্যাদি। প্রাকৃতৰ সময়তে কিছুমান মিঅধাতুৰ অংশ এনেকৈ
মিহলি হৈ গৈছে যে এতিয়া সিহঁতৰ পৃথক পৃথক অংশতে| বাহিৰ কৰিব
নোৱাৰিয়েই, সিহঁতৰ চিন-মোকামেো ধৰ| টান । উভয় অংশ মিলি সিহঁত
নতুন একোটা| ধাতু হৈছে; যেনে, চঁকে ( 'ৈণঁ৷6069 50৭৭০%])7, 0
গ0]]2[0]96], ), প্রা৷- চমকৰুই, চমৰ্েই, স. চমতক্ৰিয়তে ( চমত্+ কু ); ফুকায়,
ফুৱায় (0105 0 20115 ), প্রা- ফুকেই, ফুকই, স. ফুতকবোতি (স্ষুত্+কৃ)
( হেমচ. ৪৪২২ ); চুকায় ( ০০৪০১, 80015}169 ), প্রা. চুকুই ( হেমচ. ৪8১৭৭)
স. চ্যুৎক্ৰিয়তে, ইত্যাদি ($৪%৪)।

উনবিংশ আধ্য|

ধাত্মাদেশ ( ৪5৮.৮0588802,065 ০1 ১৫৫৫৪ )

৩৫২ । ধাত্বোদেশ

£ সংস্কৃতৰপৰ৷ প্রাকৃতৰ মাজেদি কেনেকৈ অসমীয়া

ধাতু নামিছে তাক স্বৰ-বিকৃতিৰ নিয়মৰ পৰা (88 ৯৭--২%৮ ) জন| যাব।
সংস্কৃত আৰু প্ৰাকৃত ধাতুবিলাকে অসমীয়ালৈ আহোতে অলপ গঢ় সলায়।
এইদৰে পৰিবতিত অসমীয়| ধাতুক ধাতুব আদেশ ( 90৮%০0০0০ ) বুলিব
পাৰি । তলত এই আদেশৰ এটি অতি সংক্ষেপ তালিক| দিলে'।। মূল
স্কূত্ৰবিলাক প্ৰায়ে হেমচন্দ্ৰৰ প্রাকৃত-প্রকাশৰ পব৷ লোৱা৷ হৈছে।

অসমীৰয়া ধাতু

অন ( "]['0 ]1561])

ওন1, 2.060001৮61%
10%£ 01518
৪০009 )

আগচ ('0 101 6/7০০০৫৮)

আছ. ( {0 6১150,
0 :508% )

আছোৰ । (6 5০৪.০]
আচোৰ, } ৮) যা! )
আট (0৮0 :500026 )
আত, (0 0৫৩9৪,

0 580০6626৫ )
আন্্‌ (%9 ৮006)
আৰম্ভ (০ ৮6৪1 )

আফাল্‌ (৮0 500
৯৪৪45 )
আৱৰ৷ (126 106127631 )

মূল সূত্ৰ প্ৰাকৃত ৰূপ সংস্কৃত ৰূপ মূল ধাতু
বৰ্ত, ৩য়াৰ ১২ লচ্‌-তি, -তে
“শ্রৰুতেহঁণ:* হণই শৃণোতি ক্ৰ

( ৪(৫৮)

‘অভ্যাণোশ্বত্’ অত্যাগচ্ছছ অভ্যাগচ্ছতি, অতি গম্‌
(৪1১৬৫) {(অভিমূখম্‌ আগচ্ছতি

ইতি অৰ্থঃ ) |
‘গমিশ্যামাসাম্‌ ছং’ আচ্ছই আন্তে ম্/ আস্‌
( ৪।২১৫ ) (০ 510,
16 6৯150)
‘নিষ্পাট৷ ০, আছচ্ছোডাই আচ্ছোটয়তি অ!+'৬ ক্ষুদ্‌
(৪|৭১) ব| আ৷+ ৮ ছুট্‌
= -- অন্ত */অট্,
শ্লিষে:০’ ।৷ অম্তই অন্ততি " অন্ত,
(৪1১৯০ ) (2০ ৮199 )

(হেমচ. ৪৬৮৩) আনঅই, আনই, আনয়তি আৰ+ম্দনী

‘আঞে| ৰভে ০' আৰম্ভই আৰ্ভতে অআ৷+*৮ৰ্ভ্‌
(৪১৫৫)

-- আফ,ফালই আশ্ফালয়তি =/আশ্মন্‌

== আৱডেচই আৱম্ৃত্বত্যতে আ|+ ৬৮ ৱ

২৬২ অসমীয়! ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

অসমীয়! ধাতু মূল সূত্র প্ৰাকৃত ৰূপ সংস্কৃত ৰূপ মূল ধাতু
উকিয়া৷,’ (£0 ০৪11 10091%৮, ‘ৱ্যহণে ০ পোকই ৱক্কি, ্‌্/ৱচ.
16 .5&০৮০৮ ০0৮) ( ৪|৭৬ ) বক্ষতি
উখিয়। ( উখিঅ| £০ 105৪- 'উৎক্ষিপেৰ ০’ উক্খিৱই উৎক্ষিপ্যতি উত্+ *ক্ষিপ,
০02) (৪১৪৪)
উকা (০ 1৩18056 ) “উদ্ঘটেকুগগঃ:” উডগগই উদ্‌ঘটতে উদ্‌ +*/ঘট্‌
(হে ৪8৩৩)
উদ্বাল্‌ (৮ ৮৮৮%০০৮) ‘উদঘটেকগগ:’ উগঘাড়ই উদ্্‌ঘাটয়তি উদ্‌ + ঘচ্‌
( ৪1৩৩ )
উচাল্‌ (৮ £156 ৮০, ‘উচ্ছল ০’ উচ্ছলই উচ্ছলতি উত্প+ ৮ চল্‌
}000}2) 00) ( ৪1|১৭৪ )
উমল্‌ } নে9 ভাচঠাত প্রাদেমালেঃ ডউদম্মিল্লই উন্মিপতি উৎ+ ৬ মীল্‌
ওমল্‌ (৬৪৷২৩২ ) ( হেমচ.
উম্‌| ( £)}1}0৮% 06 (নাম ধাতু ৪৩৫৪ ) ০ উদ্মন্‌
01 5281} ) 1£/০0} উম্‌ )
উলচ্‌ (0৮0 00, 10000] ) - ---" ডল্লোটতি উৎত্+/লুচ্‌
এৰ. (৮০ 0১7০%, 00 -- এৰয়ই ন্ঁৰয়াতি ০৯০৪৪] ০ধ
0152}3126. ) ল্/ জৰ
ওকাল্‌ (০ [10 ০০৮) ‘ৰোমস্থে ৮' ওগগালই উদ্‌গৃণাতি উদ্‌ +'৬গৃ
(৪81৪৩ )
ওফনা (1০ [200 100, ‘স্পন্দেশ. ০2, ডউফম্‌দই, উৎ্প্পন্দতে উত+ "৬ স্পন্দ_
10 €১0809 ) (৪।১২৭ ) ফম্‌মই (৮০ 00০86)
ওপং (1০ 8০৪৮) লক -- উপগ্নৱতে উপ গল
লী } (০ ঘঘয়ে £০0009) ‘উৎক্ষিপেৰ, ০' উৰবডভুত্তই উদ্্ততে উদ্‌+ খতি
উভত_ (৪1১৪৪)
উপজ ‘জনে জাজন্মৌ’ উঅজাঅই ভউপজায়তে উপ “+ *ঘজিন্‌
ওজা } (০ ৮৩ চগদ ) ৰ মী.
কোচ্চাঃ 8 ২৩৩)
উচুকা| (৮০ 10006) “তজেৰ, ০’ ওস্বকই উত্স্কয়তি স্=নামধাতু
(৪১৭৪ ) গতিচো৷ উত্স্থক

১৷ নাম ধাতু £০৷৷ উকি, স. উক্ভিঃ ( ০০0007012910126 ০ ০3]}শ006 16091%/ ) ।

উজৰ (1০ মি60250 0
5০৯৫৫ ৪৪% )
উট্‌ (৮ 8০৪৷ 0০1,
€০ 8০০৭ )

উঠ, (2 ৪0৪0 00,
10 1156 )

উড় (০18)

উচ. (০ ৮৫৭% )

ধাতাদেশ

২০:

মূল সূত্র প্রাকৃত ৰূপ সংস্কৃত ৰূপ মূল ধাতু

‘উদঠকুক্কৰে।"

( ৪|১৭ )
‘যুৱৰ্ণস্তয গুণঃ’
( ৪।৩৩৭ )

উচ্চড়ই (?)

উট্‌তই

উজ্ডেই

‘উচ্ছল উত্থল্নঃ’ উত্থল্লই

ডতল্‌ (০ ৮০1) =
উৎথল্‌ ( ০ 1055, 1090
10000৮6 [71319], ( ৪|১৭৪)
{০ স৪৮6৫ )
উফা (10 5স6০]], ---
0 6১৩০] )
ওলা (}£ৈ ০০006 ০01 £60৮ --
০00)
ওপচ (0০ ৪০০0০00013.6, 12 ---
1১6৯2 0]2 )
ক (0 50০৪৷৮ ) ---
কহ (6 ৯৮০৯)%৮ ) ‘কথেৰ ০’
(৪২)
কচাল্‌ (৮০ 501, ‘ম্‌স্থেৰ ০”
০ ৯৪186 ) (৪1১২১)
কৰ (৮9৭০) ‘কুঞ্কুণ্‌’
(৮১৬৩)
কাঢ়া (৮০ 10081.) “কৃষে ০”
(৩১৮৭ )
কাম৷ (৫০ 518৮০) ‘ক্ষুৰে কম্মঃ’

( ৪৭২ )

উফফায়ই (?)

ওচৰই (?)
উৱচিণোই

কঅএ

কহুই

ঘূসলই

কৰএ

উচ্চটয়তি উৎ+*=/চ্ট
উতৎপ্নৱতে উত্স ৰ্দঘ
০ স.
উদ্দীপ = 8০০৭
উৎ্+" ৮স্থা
উড্ডয়তে উত্+ ৮ ডী
উপত্রিয়তে উপ =ধৃ
উন্তপতি উত্ + তপ.
উচ্ছলতি '"/ উচ্ছল্‌
উত্ষ্ফায়তে উত+ ৬্ফায়
অৱচৰতি অৱ ৮ চৰ
উপচিনোতি =/উপচি
কৱতে ৬ কৱ'
কথতি ম্/কথ
কৰোতি কক
কৰতে
কৰতি ক্ষ
কক্ষ?তে
নামধাতু ঠিঠ/যঃ বৰ্ম্মন্‌

২৬৪
অসমীয়া ধাতু
' কিন্‌ (৮ ৮৮% )

খা (০ ৩6৪৮)
খান্‌ (16০ 08 )

খুটিয়া ( €০ 7608,
0 ট1ে )

খেল্‌ (০ 0219) )

খেল্‌, খেদ্‌ (০৮০ 0218) )

গঢ় (05026 )

গম্‌ (01010,
€0 566} )

গলতিয়| (গল্‌তিআ, ০

[20513 12%/' 10.6 1326০}0)
গ৷ (0 510£ )

গাঠ (16.500
06606 )
গুচ (৮০ ০8%)

ঘহ (10800)
গোৱ| (00 ত}]0}1€6
৪৪% )
গুথ ( (0০ ৪0816,
0 ভ৩৪৮০ )

অসমীয়| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

মূল স্থত্ৰ

‘ক্ৰিয়ঃ কিনে ০’

( ৪৫২)

‘থাদি ধাৱ্যে| ০’
( বৰ, 1ল৷২৭ )
‘হুন্‌ খনে ০’

(৪6।১৯৭ )
‘তুদেস্‌ ০
(৪1১১৬ )
‘ৰমেঃ ০’
(৪1১৬৮)
‘ঘটৈগঢ়ঃ’
(৪।১১২)

‘ক্ষিপেৰ ০’

(৪1১৪৩ )

‘ধ্যাগোব৷ ০’

(৪৬ )
‘গ্ৰন্থে গণ’
(৪১২০৭)

‘গুপেৰ_ ০'
( ৪1১৫%, ৩৩৮ )

প্ৰকৃত ৰূপ সংস্কৃত ৰূপ

কিণ ক্ৰীণাতি
খাই খাদতি
খণই খনতি
খুট্রই খোড়য়তি
খুড়ই

খেলই খেলতি
খেডডই্‌ ক্ৰীড়তি
গড় হই ঘটতে
গমই (?) গমতি!(?)

মূল ধাতু
ক্রী

মখাদ্‌
ম/খন্‌
খুড়, (?)

"= খেল্‌
3১.

ম/ঘঢ্‌

খ৮গিম্‌

(00 10650 10, 10

£০ 10 .1}6 50৪.06

00 ৫০100104010 ০14 )

গলখই --
গত্তই

গাই, গায়তি
গাঅই

গণ্ই গ্রথনাতি
গ্.চই গ্লোচতি
গ্.চ্ছই

ঘসই ঘৰ্ষতি
গোৱই গোপতি
গুপ্ই

গুখেই, গ্রন্থতি
গ্ুদ্ফ্ধই গুম্ফতি

নাম ধাতু

8000} গল
(0262)
"গৈ

৯/ গস্থ.

ধাত্বাদেশ ২৬৫
অসমীয়। ধাতু মূল স্থত্ৰ প্ৰাকৃত ৰূপ সংস্কৃত ৰূপ মূল ধাতু
ঘূম়৷ (9 31660 ) -- 1279০090]৮ নামধাতু £৩৮0 খবুৰ্যু১
ঘূৰ, ( 10210007} ) ‘ঘ্ৰ্ণেো| ঘোৰ’ ঘোৰই ঘূৰ্ণতে "ঘূৰণ

( ৭|৫ )
চম্ভাল্‌ ( 6০০০০, -- সম্ভালই সংভৰতি সম্‌+*্ভৃ
0 ০0628
চক্‌ (০ ৪1 18]20) --- চকই চকতি "৬ চকু
চমক্‌ (০ ৮6 -- চমক্লই চমত্ক্ৰিয়তে চম্ত+ *কি
18861106069 ) চমকেই
চৰ (00 1156, ‘আকুহে ০ চড়ই লা ---
0 100206396 ) ( ৪।২০৬ )
চা (020.566) --- চাঅই (?) চায়তি ॥/ চায়
চাখ_ (৮9০ ৪306) ‘আস্বাদনে’ চাক্‌খিঅম্‌ চষ্টে "/চক্ষ
( ৮।২৫৮ ) (সআনম্বাদিতম্‌ )
চাচ২ (20 মো, ‘তক্ষে| ০ চচ্চই তক্ষই */তক্ষ,
চাছ, ০০০৮, (0 })6") ( 81১৯৪ ) তচ্ছই তঙ্ষোতি পালি "/তচ্ছ
(্ সীদতী, =/সদ্‌ 10 [2101.66 11100 01 = শদ্‌ £0 ০0৮ 11300 )
চাট্‌ (£0]}109%) ‘ভূজে| ০' চড্ডই চ্যোততি চ্যুং
(৪1১১০ ) ( [0 1000151610,
16 ৮৩০, (06 ০০26 )
চাট্‌ (৮0 20000, ‘“পিষে০’ চডডই চটতি + চট্‌
0 10095} 01 ৪১৮৫
০০৮৩৮ ) ‘মুদে।০’ (৪।১২৬)
চাপ, (০ হ৯[৮৮০৯০০৷) ‘উপসপে০" উৱসপ্জই উপসৰ্প তি উপ-+ *৮ক্ষপ,
(৪|১৩৯ )
চামিল। (20 00%) 'প্ৰাদেমীলেঃ’ সম্মীল্লই সম্মিলতি সম্‌+ *ঘমিল্‌
( ৪|২৩২ )
চাল্‌ (9 ৯123), ‘প্ৰসৰে ০’ ০৯০৫5৯৫৮৫০ ০1 */চল্‌
10 5100) ( ৪৭৭ )

১
২।|

৩৪

০ ঘুৰ £€0 50016.
4, })০দ6৮6৩৮ ৬ ০৭1৫---‘5359’ ( =3 5%০1৮) 07 1}00116, ৯00. ঘাঃ, 17.8. )

২৬৬ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব
অসমীয়া ধাতু মূল স্মত্ৰ প্রাকৃত ৰূপ সংস্কৃত ৰূপ মূল ধাতু :

চিঙ,. (6 ৮0]00%, = ‘চিঞশ্চিণঃ’ চিণোই, চিনোতি */চিঞ,
(০ €৪৯01160 ) (বৰ. ল৷২৬ ) চিণই
চিপ., চেপ. ( হে. 81৩৯৫ ) চগ্ই চপতি ম/চপ

( 0 [685 00%, (০0 81109 )
চিলমিল! (01133, 35 1191100}1206 ) নাম ধাতৃ, স. চিলমিলিক! (}181৷0001068)

চুকা (10 ৪ও60016, ‘ভ্ৰংশেঃ ০’ চুক্কেই, চ্যুখক্ৰিয়তে চ্যুত্+- ৮ কৃ
6 0] ) (৪|১১৭ ) চুক্কই
চোচ. (0 ৪০৪৮6, ‘মুণ্ডে: ০' চিম্‌চই নাম ধাতু ০ চোচ
106 :951199৮6 ) (৪১১৫) চিম্‌চাই ( ৮৪), 11110 10 3 {11001{ )
ছা (০ ৫০৮৫৮, ‘ছদেৰ_ ০’ ছায়ই ছদতি "/ ছদ্‌
10 1013.001) ) (৪1২১) ছাদয়তি
ছাৰ, (0 ০6৪৪6, ‘মূুচেস্‌ ০ , =-- সাৰয়তি ৪5৯৮০ ০1
6160.80 ) (৪1৯১) উৎ4-হু ৩৮ */সৃ==(০ ০6৯৪০, (0 60 ০৫ 000৮6.
ছিৰ (৮০০00, ‘ছিদেৰ ০’ ছিন্দই, ছিনত্তি */ ছিদ্‌
16 :50110 ) (৪1১২৪ )
ছিগ, ছিঙ (৮০০০০, --- -- 'ছিংত্তে *ছিদ্‌
01631, 10 0163) )
ছে৷ (৮010000]) ) -- চুঅই চুপতি ছুপ্‌

জক্‌ (1০৮6 11} ৯ 8৮ ‘ৱিলপেঃ ০’ ব্ব৷ংখই নল ৰ
০1 ৯1661, 00 181016110, ( ৪1১৪৮ )

16 0322216 )
জপ_ (৮6 100006% ) '‘কথেৰ ০ জন্পই জয়তি "জয়
জপই জপতি "/ জপ.
জহ, ( 2৮6 ৩১*%৪৯০- -- জসই জসতি স্ ্জস্‌
৪০ )
জন্ম (10 ৮6 ৮০70} ) জনে! জাজশ্মৌ’ জন্মই জায়তে ৮ অন্‌
(৪8১৩৬ )
জান্‌ (€1.০0% ) ‘জো জানমুণৌ’ জাণই জানাতি জ|
(ব. ]লা২৩)
জাগ, (০ ৪%916) ‘জাগ্রে্দগগঃ’ ভজগগই জাগণত্তি ৮ জআাগৃ

(6৮৯) -“ জাগৰই

অসমীয়া| ধাতু মূল স্ত্ৰ প্ৰাকৃত ৰূপ _ সংস্কৃত ৰূপ মূপ ধাতু

জিন্‌ (৮০ ০০০৭০০৮) ‘শ্ৰু-হি-জি-৩’ মজিণই জিনাতি =/ জ্যা
(ব.৮া৫ঙ)
জিম্‌, জিন্‌ (]'০9 3৯026, ‘ভুজ্জে| ০’ জিমই, জেমতি +৮ জিম্‌
10 91865, (61১১০ ) জেমই (100 ৩৪৮)
10 :5065446 )
জুপ, (0 10০01, ( হে. ৪(|৩৩২ ) ছো|৷ অমৃতিহে জাৱতে বা |
20166}0}9 ) ( স্স্পশ্তস্ত্য| )
জোবোৰা, জুবুৰিয়া _-আ৷) ‘আক্ষে ০ চপ্লড়ই জৰ টা
( 06 00006196 ) (৪১৯২ )
জোক! (৮ 07০0৮0}6, ‘সম্তপে ০ ব্যম্খই -- -
£€০ 111108৪6 ) (৪1১৪০ )
জোকা (0০ 800, ‘উপালস্ভেৰ_ ০’ চু ৰ ্
1০ ০0016 ) (৪১৫৬ )
বাৰ, (6 ০০৫০, ‘শদে| ০ বাৰ্ই বৰতি ম্/বা্‌
10 [১6/৫০1৯06 ) (৪১৩০৭ )
বচ্‌ ( 20 5801639 ) ‘ভ্ৰমেঃ ০’ (৪1১৬১) বাংটই অধ্যাটয়তি অধি--=/অটৃ
বাৰ (০ 5৮৫০০ ) ‘ভ্ৰমেঃ ০' (৪।১৬১) অজ বাডেচেই অধাৰ্দয়তি অধি-- *অৰদ্‌*
তুট্‌ (টুট্‌ ? ) শকাদীনাম্‌ ০ তুট্‌ই ক্রটতি ক্ৰ
(00 3৯%, 6 0০০%৫৯৪০৫) ( ৪1১৩০ )
ডৰ!, দৰ| (০1৯! ) ‘প্ৰসেৰ ০%(৪|১৯৮) ডৰই দৰতি খণি
ডুব্‌ (6 510}' ) ডুৱ্‌ ৱই ব্ৰুড়তি খ্ক্ৰিড্‌
( ব্যত্যয় )
ঢাক্‌ (00 0196, ‘ছদেঃ ০’ (৪।২১) ঢকই ঢৌকতে ৰ ঢৌক্‌
€0০ ০০৮০% ) (0 0, ৯}[0709৫]} )

(9০% নামধাতু 01} ঢক|==০015312063178006 )
ঢাল্‌ (2০ 2০0%) ‘নিস্‌্সৰেৰ ০’ ধাড়ই {নাম ধাতু 90% ধাৰা|==ও0৫6৪0 ;

( ৪|৭৯) ( ৫4, হ্বলতি, =/ হবল্‌ (6 5}31066, 10016 )
ঢেক্‌|, চক| (০ [)?0}, ‘ক্ষিপে: ০" অডডকই ধনৰ্ষয়তি ৬ ধন্ক,
£1901ণ001%9) (৪1১৪৩ ) ( ]10, (0 9৫৪00) )

তৰ, (০ ৪06০০, '‘তনেস্‌০ তড়ই তটতি *৬তট্‌ (£০ [156 )

তন| 1০ গ্‌ণ্৭) (৪১৩৭) তণই তনোতি *৬তন্‌ (0 ৪06৮০)

২৬৮৮
অসমায়া ধাতু মূল স্মত্ৰ
তিত, (০৮6 ৮6৩৮) (হে. ৪৷৪৩১ )
তিমৃতু-=স্তিমিত
তোল্‌ (০ 15156, তুলেৰোহাম:ঃ’
10 111৮ 002 ) (৪1২৫)
তোষ (00 ৪৯039 ) ‘কষয়াদীনাং ০'
( বৰ, ৮|৪৬ )
থ (0 1৯৫৫, ( হে. ৪৩৫৭ )
16 1€66]) )
থা (00 81010 3 (তে, ১৷১৯৯ )
16000 )
থাক্‌ (0 50৪) ) ‘স্থমু থাথুক ০"
‘ফক্তস্থক্ক:’

( ৪|১৬ ), ( ৪।|৮৭ )

দা (৮ ০0) ল্কল
দি, দে(০০ ৪1৮৪) ‘স্বৰাণাং স্বৰা:’
( ৪।|২৩৮ )
দু (00 0] ) ‘স্তবোঃ দুহলিহ ০’
| ( ৪|২৪৫ )
দেখ (৫০ 566, ‘দৃশে ০
6 100} ) (৪|৩২, ১৮১ )
ধৰ, (০ 8919, ‘থৱৰ্ণস্যাৰঃ’
106 ৮6৪%৮ ) ( ৪8|২৩৪ )
ধ| (0 [0 ) ‘খাদধাৱোলু কৃ্‌’
(৪২২৮ )
ধুন্‌ (2০ 5000, ‘শ্ৰূ-হু 0’
£0.5}3১2}6 ), (ব. ]৮া৫৬)
ধেো৷ (10 স39}) ) ‘স্বৰাণাং স্বৰাঃ’
( ৪|২৩৮ )

আম ততনজি্

১। €% }, থকণে, ৮0], থাকবুং, 5109, থকণু, }া ৩০% ঢয. থাকন৷!

প্ৰাকৃত ৰূপ সংস্কৃত ৰূপ মূল ধাতু
তিম্তই (?) স্কিম্যতি ম্/স্তিম্‌
তুলই তোলতি ম্তুল্‌
তোলয়তি
তুসই তুষ্বাতি স্্তুষ
ঠৱই স্থাপয়তি ষ্ধ্হি
( ০৪০5৪] ) পালিম/থ|
থাই তিতি '্স্থ
থাই, থক্ষই তিষ্ঠতি সস্থা (10
ব| ফকই ফকফকতি 53% )
৬ ফকু,
( নীচাং গতিং কৰোতি ৱিলদ্বয়তি ৱ| )"
দাই দাতি ২৬/দ|
দেই দদাতি "৬ দ
দুত্তই দৌঞদ্ধি "৬ দুই,
দক্‌খৱই, দৃশ্যতে ষ্/দৃশ,
দেক্‌খই
ধৰই ধৰতি "্/ধঁ
ধাই ধাৱতি 'ধাৱ
ধুণই ধুনোতি সূধুঃ ধুঞ,
( কম্পনে )
ধুৱই ধাৱতি লধাৱ
ধাৱই

অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

অসমীয় ধাতু
নাচ. (2 ৭৪006 )

নাশ_ (৮০ ৭০5৪০৫৮০% )

নাম্‌ (2 ৪০ 1০৮.৮0,
16 ৪1101 )
নি, নে (৮ হোণে
{0 311) )
(৮ .৭£॥]|)), 20 0৩1-
০০13.6 )
নিভ| (6 ৮10%%,
16, 0} ০00)
নিম], কম৷ (০ €%-
011270151] )
হ্‌ম্‌ (৮০ ড3]০০,
0 51100} )

নিৰ| (10 ৮০6৭ )

নিবাৰ, (1০
216৮61]0{ )

নিহৰ (০০ 01%,
606 ঘ০িো০]
০1 ৮3৯৩ত )

নোৱ৷ (৮ }৮৯0}}6 )

পখাল্‌ (0৮০ ৮39৪} )

১। ৫6% ৪15০ নি/ভা==!০ 5}}[116.

ধাত্বাদেশ

মূল স্থত্ৰর প্রাকৃত ৰূপ

‘চ্চে| ব্ৰজনৃত্যোঃ’
(ব. ৮৪৭ )
‘স্বৰাণাং স্বৰাঃ’
( ৪|২৩৭ )

‘যুৱৰ্ণস্ত গুণঃ’
( ৪।২৩৭ )
‘ক্ষৰ নিস্বাৰে| ৱ|’

(৪1২০ )
“ৱিশল্মে 0”
(৪1১৫৯ )

‘নেঃ সদোমজ্জঃ’
৪1১২৩
‘আক্ষিপে ০’
(৪|১৪৫ )
‘নিৱ্‌ পত্তে| ০’
(৪২২ )
‘নিস্মৰেৰ ০’

(৪৭৯ )

‘স্নাতে ০’
(৪1১৪ )

( হে. ৪২৮৮)

২৬৯
সংস্কৃত ৰূপ মূল ধাতু
ণচ্চই নৃত্যতি /নৃত্‌_, *নওঁ,
পালি--*/ নচ,
নাশই নহ্বতি "৬ নশ,
ণমই নমতি ল্/নম্‌
নেই নয়তি স/নী
পালি/নি (৮০ 0196 )
নিস্বাই নিৰব'ৰতি নি + ৰ.
নিব্বই, নিৰ্বণতি নিৰ.+*/ ৱ|>
নিত্বই
মুমজ্জই নিমজ্জতি নি 4+-*/ মস্জ
নীৰৱই নিৰোপয়তি নি + */ ৰুহ ২
নিৱাৰই নিৱ্‌ণোতি নি+*/
নীহৰই নিঃসৰতি ম/নিঃ7+ন্ছ
[0 ০0026 ০010,
€০0 6১০৭০ )
ণ্‌হাই স্নাতি বা
( ৫৯০5, ) স্নাপয়তি
ন্ৃহাৱই ৃ
পক্‌্খালই প্ৰক্ষালয়াতি প্র+ *ন্ষিল্‌

২। €% নি7+"/ দো, ০৯05 নিদাপয়তি, 6 €00 ০%£ 1086 ০8,

২৭

অসমীয়া ধাতু
পৰ_ (1০ }1)

‘পঢ় (0১৩৪৯) )
পঠ|! ( 6 ৪6০৭ )

অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতৰ্ব

পোহৰা ( 2০ 1161%10) > “প্রসৰেঃ”

পৰশ, পৰখ_ (1০ 00000)) “স্পৃশেঃ ০"

পল| (০ 866 )

পা (€০৫ €60,

16.০৮৪ )
পাগ্ুল্‌ ( (0০ 06% 006

৩09)

পাজৰ, ( 1৩ ৪৪10] ০1%) “গমেৰ ০”

পতিয়া ( (0 10056,

10.৮66 ০০1৮৷))1৫69৭ )

পাৰ (৩৯%, [0 66 ৪৮16, “শকে ০”

10 [76101} )

পাৰ, পাড়_ (৫০ 2100, “নিৱ পত্যে| ০”
10 ৯০৪৫ 02 ৪ি]] ) ( ৪|২২)

পালচ্‌ (00 0000

£০00100 )

১। পে. মহাৰশ্মিপুষ্কে পসৰাই ৷
আগত কিৰণে ফাড়ি যাই ॥--শঙ্কৰ

মূল স্থত্ৰ প্রাকৃত ৰূপ সংস্কৃত ৰূপ মূল ধাতু
“শদিপত্যোৰ্ড৷" পৰই, পততি পিত,
(কাত্য৷, ৪৮) পড়ই পা.*/পড়,
(হেমচ,. ১1১৯৯) পঢ়ই পঠতি */পঠ,
“প্রস্থাপেঃ ০" পট্‌ঠাজই, প্রস্থাপয়তি প্র+ষ্স্থ|
( ৪।৩৭ ) পট্‌ঠাৱই ( ০0৪. )
পসৰই প্রসৰতি প্ৰস্থ
( ৪|৭৭ )
ফৰিসই স্পৃশতি ষ্স্পৃশ্‌
( ৪1১৮২ )
নশে ০” পলাৱই পলায়তে পৰা +
( ৪|৩১ ) /অয়
“বাঞ্জনাদদস্তে” পাৱই প্রৰাপ্নোতি প্ৰ+
( ৪৷২৩৯ ) আপ
“ৰোমনস্থে ০" বগ্‌গোলই ৱিগৃণাতি ৱি-+
(৪৪৩ ) ৱিগিৰতি ম্ণ/্গৃ
( গে নামধাতু 0 প্ৰ+- ঘূৰ্ণ,)
পচ্চৰই, প্ৰচৰতি প্র+
( ৪|১৬২ ) পঙ্বাৰই */ চৰ,
--- পচ্চাঅমঅই প্ৰত্যায়য়তি সপ্ৰতী
(স্স্প্রতি)
+" ই
পাৰই পাৰ্য়তি |
( ৪|৮৬ )
পাড়েই পাতয়তি ৮ পত্‌
(০৪৮০৪.)
“প্রত্যাণ! পলোট্ট:”" পলোটই প্রত্যাৱৰ্ততে প্রতি+
“পৰ্ধসঃ” পল্লউই, আ| + বৃৎ
(৪1১৬৬ ) পল্হতথই

ধাত্বাদেশ ২৭১

অসমীয়া ধাতু মূল সত্ৰ প্রাকৃত ৰূপ সংস্কৃত ৰূপ মূল ধাতু
পাহৰ (৫০ ঠে৪৩৮) “স্বৰে:০” পয়ৰহঁ, স্সপ্রস্থৰতি প্র += স্মৰ

(৪।৭৪) ৱিস্হৰই,

বিলৰই =স্সথিম্মতি ৱি-+্প্দৰ্‌

পিছল্‌ (০ 9)}}) ) “কম্পেত্িিচ্ছোল:” বিচ্ছোলই নামধাতু £০০ পিচ্ছিল,

( ৪|৪৬ ) ব| পিচ্ছল
পিট্‌ (1০ 1৮6৪৮ ) “পিষেৰ০” পিটেই,

( ৪1১৮৫ ) পিটই নামধাতু £%৷ পি

পিহ্‌ (20 ১0009 ) “পিষেৰ০” পিসই, পিনহি ২ পিব
( ৪1১৮৫ ) পীসই (00 01094 )

পি, পিঅ৷ (20 800 ) “পিৱেঃ০" পিঅই পিৱ্বত পা
(৪6।১০ )

পুছ (০ 33) ) “প্ৰচ্ছ: পুচ্ছ" পুচ্ছই পৃচ্ছতি */পৃচ্ছ
(৪৯৭ )

পুছ (1৮০ 01356, “মৃজেঃ০" পুম্ছই, প্ৰোছতি প্ৰ+-৮ উদ

16100৮6 ) (৪।১%৫) পুম্সই
পিন্ধ_ (10 ভ৩3৮ , ৰ পিংধই অপিদধাতি অপি-+/ ধা
6 [200 00 )
পেখ_ (1০0 ৪৫০, “দৃশে| ০" পেচ্ছই প্রেক্ষতে প্ৰ+= ক্ষ

€০ 1০010 ) ( ৪|১৮১ ) ( পেক্্‌খই ? )
পেলা, ফেল| (৫০০ (000%) “ক্ষিপেঃ ০" পেল্সই পেলতি, পেলয়তি *৮পেল্‌

(৪8১৪৩ ) ব| ফেলতি, ফেলয়তি */ফেল্‌,
পোৰ. ১ (2 ৮০0) = “পচেঃ০" পৌলই গধ্ুম্ততি /গূস্‌
(৪1৯০ ) |
ফাল্‌ (৮০ */!1/0 ) “পাটেঃ ফাৰঃ” ফাৰেই পাটয়তি পাচ্‌
(কাঁ. *।৮)
ফুকাঁ, ফুৱ৷ (০ ৮10% ) {( হেমচ, ৪1৪২২ ) ফুন্কেই, কুত্+ ক্ৰীয়তে ফুত্ক
ফুকুই

১। এহিসে বানৰ আমাঠেৰ লঙ্কাপোল| ৷ মা. ক.
অনিচ্ছাতে| যেন অগনি পোলে। শঙ্কৰ
}]['}.-_-পোড়ণে ==/০ দৈয্াচ, 51066 £ 10.06 এ০০01160,

‘২৭২
অসমীয়া ধাতু

ফুকাৰ ( *ঞ]}] ০00 )

ফুট্‌ (1০ 16৪},
6 ৮0150)
ফুৰ, ( (0০ ৪00০1,
16 ৮৯1} )
ফিৰ (৮ 000
॥০৮৷%09৭ )
ব (2 ০3) )

ব (12৩ ৮10৮,
0০ 80% )
বক্‌ (৮ ৮৪৮৮৫ )

বখলা ( 6 }801516,
0 661 )
বৰিষ_ (৮০ ॥৯10 )

বল| (0 906}
{100:[2056 )

বহ১ (৮৮৯0)

বাচ (0 561০০,

‘১০ 5606৫৪6 )

বজ , বাজ (190
3080}; )
বাজ (1৮০ ৯০০০৭ )

অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

মূল স্থূত্ৰ প্ৰাকৃত ৰূপ
“ৱ্যাহৃণেঃ ০” পোকই
(৪৭৬)

“ভ্ৰংশে: ০” ফুট্টই
(৪6১৭৭ )

ণ্প্ফুৰ স্পন্দনে” ফুৰদি, ফুৰই

“ভ্ৰম্‌শেঃ: ০” ফিভ়ই,

( ৪|১৭৭ ) ফিউটই

“ত্ে| দুহলিহৱহ ০” বৃত্ত,

( ৪|২৪৫।৪০১, ৱবহিজ্মই,

১৷৬৮) ৱহই

“স্লেৰ ০”, ৱাই

(৪১৮)

শ“বিজ্ঞাপেৱ ০৭ ৱোৰকই

( ৪|৩৮ )

“বিকোশেঃ ০%* পক্খৰই,

(৪৪২ ) ৱঙ্কলই
' “বৃষাদীনামৃতোৰিঃ” ৱৰি্সিই

(কা. ৭৯)

“আৰোপে ৱলঃ* ৱলই

“দলিৱলয়োৱ ০”

( ৪1১৭৬ )

( হেমচ. ৪৪৪৪, ৱিসই,

১1২৬০ ) বৈসই

“বন্ধোদ্ধঃ” বন্ধাই

( ৪।২৪৭ )

( হেমচ, ৪৷৪০৬ ) ৱজ্জই

সংস্কৃত ৰূপ মূল ধাতু
স্ফুটতি "্/স্কুট্‌
স্ফুৰতি '্শ্ফুৰ
উহৃতে _ ৯৮ ৰহ,
ৱহতি

ৱাতি ৱা
ৱন্ধয়তি */ বন্ধ

ৱৰ্ষতি স্ৱ্ষ
ৱলতি ্ ৱ্ল্‌
( 10 110৮6,

1০ ০০৮৫৮ )

ৱিশতি ্ৱিশ

(০% উপৱিশতিসুউপ + ৮ ৱিশ)
ৱিচোতি ৱিচ্‌

ব্য্বাতি "বন্ধ,

ৱাসছুতে, নাম ধাতু [পো ৱাস্য

১। অস. বৈঠ । প্ৰাকৃত বৈট্ঠউ, স. উপৱিষ্ট; ( 560০৫ )

অসমীয়া ধাতু
বাচ (9 10063956,
0 6১0০0 )
বাঢ়, বাৰ (৫০
222070801 )
বান্ধ (0০ 06)
বিচ (0৮0 9)

বিকৃ (1৮০ 5০]1 )
বিন্ধ (৮০ 16106 )

বিয়ল্‌ (০ 500639,
10 ৮৪৯15} )
বিল! (৮০ 015001৮0.6)
বিনা (00 ]810]610{,
9 [23156
া))]]6 1310610101162 )

বিহ্ৰ?৯ (০ [01৪60 )

বুজ্‌; বুক (০

01010614508.00

বুৰ (৮6 5}1)} )

বুল্‌ (৮ দ]}%)
বল্‌

বেচ (৮9 56]] )
বেঢ়, (০০. শ০০%0]6 )

ধাত্বাদেশ

মূল স্থত্ৰ প্ৰাকৃত ৰূপ
“ৱ্ধে্চেঃ” ৱ্ড়ঢ়ই
( ৱৰ, ৮71৪৪ ) ৱম্ডএ ?
( হেমচ,. ১৷৮৭ ) বন্ধই
“ৱভুক্ষিৱিজ্যোৰ ৱঁজই
০” ( ৪৫ )
ক্ৰিয়কিণে। ০* ৱিক্কেই,
(৪৫২) ৰৱিকিণই
“ছিদিভিদোন্দ:/” ভিন্দই
(৪।২১৬ )
---- ৱিগলই
ৱিঅলই
( হেমচ. ৪।৩,৫ ) ৱিলহই
“ৱিজ্ঞাপেৰ ০) ৱ্ৰিধৱই
( ৪|৩৮ )
“ষ্মৰেঃ ০” ৱিম্হৰই
(৪৭৪ ) বীসৰই
“যুধিবুধ্যোবযং" = বুজ,
(বৰ ৮]ল৪৮) বুজ বাএ
“মস্‌জেঃ ০” ৱ.ডডই
(৪১০৫ )
“গমেঃ ০” ৱোলই
(৪|১৬২ )
( হেমচ. ৪|৪১৯ ) ৱ্েচ্ছই
“ৱেষ্েশ্চ” ৱেঢ়ই,
(বৰ লশ৪০৭) ৱন্ৰেডঢুই

১। % বিচুতিস্দ্স, ৱিস্মতি: (76:[]৩১009 ) |

৩৫

২৭৩
সংস্কৃত ৰূপ মূল ধাতু
ৱৰ্ধতে " ৱ্ধ
ৱংডতে স্৬ ৱংড্‌
বয্নাতি বন্ধ,
ৱীজয়তি "৬ ৱীজ.

ৰণ ৱ্যজন্‌

ৱিক্ৰীণাতি, ৱি ্ঞক্ৰী
ৱিক্ৰীণীতে
ভিন্দতি 'ভিদ্‌
অথবা, ৱিধ্যতি = ব্যধ
ৱিগলতি ৱি+ ৮ গল্‌
ৱিলভতে ৱি + = লভ
ৱিজ্ঞাপয়তি ৱি+ = জ্ঞা
( ০ ৱেণতি "/ৰেণ,

(10 203156 )
ৱিস্মৰতি ৱি+"্পস্থ
বুধ্যতে স্বুধ,
ক্ৰড়তি স্পক্ৰড়
ৱলতি, স্ৱ্ল্‌
ৱলতে
প্রযচ্ছতি প্র ্ভ যম্‌
ৱেষ্টতে ষম্/ ৱেষ্ট

২৭৪
অসমীয়া ধাতু মূল স্থত্ৰ
বো,ৱব্ “ৱপে:ঃ”
(6 ৯০% )
বোল্‌ (০ 62310 ) “কথেঃ ০”
(৪২)
ভৰ, (৮০0]) “অস্ত্যস্বাৰঃ”
(কাঃ ৭।১৭ )
ভাঙ_ (০ গণ৪} ) “ভঞ্জেৰ ০”
(৪১০৬ )
ভুক্‌ (6 ৮৪%} ) “গঞ্জেবুন্ধ”
( ৪|ম৯৮ )
ভাজ (1০ 1£%) ) ত
ভিজ (0 860 ৮০০) ৬
ভুল্‌ (0 ৩৮%, “ভ্ৰম্শেঃ০”
0 11086 ) (৪।১৭৭)
ভুঞ্জ ( 0 610)0%, “ভূজোং ০"
10.6৪1 (৪১১০ )
ভুমুৰ, তোমৰ (০ £০90, “ভ্ৰমেশ_ ০”
16 31006% ) (৪১৬১ )

তোৰভোৰা, ভেৰ,ভেৰ| “ৱিলপে ০”
(৫0 02912016 10 [%306) ( ৪1১৪৮ )

অসমীয়৷ ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

প্ৰাকৃত ৰূপ সংস্কৃত ৰূপ মূল ধাতু

ৱৱই ৱপতি ম/ ৱপ

ৱোলই ৱল্‌হয়তি র্দ ৱল্‌হ,

ভৰেই ভৰতি, খৃ
ভৰতে

ভম্্‌জই ভনক্কি ৮্ভিঙ্জ,

ৱক্ই ৱ.ক্কতি বুক

( 0৮66 31187 )

ভুজ্জুই (?) ভৃঙ্জতি ৮ ভ্ৰস্জ

অত্তিজ্জই অভ্যাৰ্দ্গয়তি অভি+আ|!+- ৮অ্দ্‌

নাম ধাতু_ আৰ

ভুল্লই ৱিহ্বলতি ৱি + +%/হবল্‌

০% নামধাতু ০ তোল
ৰণ, “ভোলে৷| কামাদিৱিহৰলে” ইতি মেদিনী

ভুম্‌জই ভুনক্তি, ভুংক্কে / ভুজ
ভস্মড়ই, ভ্ৰমতি লভ্ৰম্‌
ভমড়ই,
ভমাড়ই
ৱড়ৱড়ই নাম ধাতু ০) স. ভটভট

ভেট্‌ (৫৮০ 00660, (0০ ৩০০০6 “সমাতন্তিড়ঃ” অত্তিড়ই অভিৱ্্‌ ত্যতে অভি+ *ৱ্‌ৎ
10) ০০0.৪৫৮ স'10}3 ) (৪1১৬৪ )
মথ, ( (0 ৩0010), “মন্থেৰ ০” মম্থই মথ নাতি খ্মিষ্থ্‌
16.৯18 ) (ৰ ৪৷১২১)
মন্‌ (৮ ৭1561), “জে জানমূনৌ” মূনই মন্যতে খ্মিন্‌
16 11001%; 100080006]1% ) (৪৭ )
মৰ (৮০96০) “অন্ত্যস্বাৰঃ” মৰএ খিয়তে ম্‌

(কা.৭৷।১)

৫26

অসমীয়া ধাতু
ম্‌ল্‌ (০ [20৩%,
1610৮, [700009,
{0 *৪৪]]
মৰিষ্‌_ (৮০ [১8170000,
0 6%0০0৪6 )
মাখ (16. ৯008010,
0180৮)
মাগ, (০৮৪6৪, (০ ৪১66),
€0০ ০1180 )

মাজ (0০ 1086, 00
106 ০1%, 00 6681 )
মাত (০ ৯] )

মিল্‌ (৫০ ৯৪7৩০,
01010. )
মিল! ( 1০0 0{৯%0)

মিহাল্‌

মূ্ল্‌, মূদ্‌ (0৮০ 81০৪৫ 00 )

মোকাল্‌১ (0০ 100561),
00 5601066 )
মোটক্‌ (10 50০০৫2০,
0 [৩9৪8 )
মেল্‌ ( €০16010086,

0 ৪560 1৩6 )
যাচ, ( (|
(0 126500% )

ধাত্বাদেশ

২৭৫

মূল স্তৰ প্ৰাকৃত ৰূপ সংস্কৃত ৰপ মূল ধাতু

“মৃদে| লঃ” মলই,
(ব.৮৷৫০) মৰএ,
মলএ
“বৃষাদীণাম্বতাৰিঃ" মৰিসই
(কা, ৭৷৯)
“ভ্ৰক্ষেশ_ ০" মক্খই
(৪1১৯১)
“শকাদীনাং দ্বিস্বম’ মগ্‌গই
( ৪|২৩. )
“মৃজেঃ ০” মজ্জই
(৪|১*৫)

(৪8|২৬* ) মস্তই (?)

“প্রাদেমীলে:* মিলই

( ৪।২৩২ )

“মিশে” ৱিসালই

(৪।২৮ ) মেলাৱই
মিস্সই

“যুধবুধ ০" মূদ্বই

(৪|২১৭ )

(9|৩৬৬ ) মোঙ্চলড়ই
ৰণ

( ৪851৪৪৫ ) মোড়ম্‌ৃতি

“মূচেঃ ০" মেল্সই

(৪৯১)

“গমিস্যমাসাম্‌ ০" যচ্ছই

(81২১৫ )

মৃদ্নাতি খ্দ্্দ্‌
অদতে খম
মৰ্ধতে খ্ম্বি,
মক্ষতি খ্মক্ষ,
মাৰ্গতি গাৰ্গ
ৰথ, মৃগ্যতি খ্ম্িগ,
( 00 ৪66 )

মাৰ্জয়তি *মৃজ্‌
মস্ত্ৰয়তে "মি,
০, প্র. মন্ধিদে৷=স.মন্ত্ৰিতঃ
মিলতি ৮মিল্‌
মিঅয়তি খমিশ্ৰ
বৈ.মিয্স,

মূ্ৰয়তি খ্ম্ত,
মোক্ষতি ' মোক্ষ
মোচয়তি ষম্/মূচ্‌
মোটয়স্তি ৮মূটু (0০
€05}) )

মুঞ্ুতি "মচ.
যচ্ছতি খ্যিম্‌

১। 4 }&/, মোকড় ৪৭৮, 10086), £৩৩])), 3013886 ; ০0}. মোকডু ৯0}.
0100065034069 ; 9510}, মোকল 163৮6, [27610015501,

২৭৬ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

অসমীয়| ধাতু মূল স্মত্ৰ
যুঁজ, যুবা, (০ 88180) “যুধিবুধ্যোব”
(ব্‌. ৮৪৮)

‘ৰ, ৰহ (৮0500), ----
1 5৮ )

ৰাখ (০1660) (৪৪৯)

ৰাজ , ৰঞ্জ, “ৰধপ্লে ৰাৱঃ”
(০ )%}{}( ) (৪৪৯ )

ৰো (৫৮ [1300) --

ৰেঙা| (6 ০%6০[,, “প্রৱিশেৰিঅঃ”

{০0০ ০0026, ( ৪|১৮৩ )
00 .610061 )

ৰেপ (৮ ০00৭9073 106 “তক্ষে: চে

0016 }0{}}{6 }৪০%- ( ৪1১৯৪ )
ঘণ310. 3110 {01'4৮31'0)

ল (০ 03৯16, (০ £60) ( ৪।৩৩৫ )

লৰ (0100৮ ) =

লাগ ( 0 ৮6100, “শক্‌লগ শঙ্কো”
0176 3৯0৯০)60০ ( ব. ল৷৫২ )

পিপ._ 13506, লপো। লিম্পঃ”
0 .৪1108110 ) ( ৪|১৪৯ )

লুকা (০৮ 146 ) “বিলীনেৰ ০”

লোৰ ( 106 83৯0161 ) ‘পুঙ্জেৰ ০”
(৪১০২ )

শলাগ (16০ [/73156, “শ্লাঘঃ: ০”

06.06 17361001 ) ( ৪|৮৮ )

শিখ. শিকৃ (৫০ 16980) --_

তুডঙ (100 গাঃ6]] ) --

শখা|, শুক৷ (৮ ৭0) ২৷৫

স্ুন্‌ (৩ 116৪ ) “শ্রুতেৰ্হণঃ”
( ৪|৫৮ )

প্ৰাকৃত ৰূপ

সংস্কৃত ৰূপ মূল ধাতু

যুধ্যতে ৰ্যুধ্‌
ৰহতি খ্ৰ্হ
(00 116৪6,
06 1015816)
ৰক্ষতি '_ খ্ৰ্িক্ষ্‌
ৰজতি স্ ৰঞ্জ্‌
ৰোপয়তি খহি
ৰিংখতি, ্৮ৰ্ংথি্‌
বৰিংগতি খঘৰ্ঙ্গি্‌
ৰিফতি ৮ ৰিফঁ,
(00 }}010)
লভতে খ€লিভ
লৰি খলি"
লগতি ৮লগ,
পলিম্পতি, *লিপ.
লিম্পতে
লুক্যতি (?) ম্লূক্‌
( {০ ৭1598["02631 )
লোটতি, খ্ললিট্‌
আল্ডতি আৰ খলিড়,
স্নাঘতে খাঘ্‌
শিক্ষতে = শিক্ষ
শিংঘতি ঘশিংঘ্‌
জ্তষ্ণং নামধাতু
শুণোতি তব

ধাত্বাদেশ ২৭৭
অসমীয়া ধাতু মূল স্ুত্ত প্ৰাকৃত ৰূপ স্কৃত বপ মুল ধাতু

স্তৱা (0 51216 ) ( ১|১৮৭, ২৬৭ ) সোহই শোভতে খ৮্লিভ
শো (৫ 0০) “্ৰ্বপেঃ ০” সুঅই, সোৱই, স্বপিতি ৮ স্বপ
( ৪1১৪৬ ) সুৱই
শোষ,, শোহ (1০ “ৰষাদীনাম্‌ ০৭ সহ্চসই স্তয্থাতি "৮ শুষ
50০, 10 110); 11%)" ) ( ৪1২৩৬ )
স (10৮67, (১৬) সহই সহতে '৬ সহ
10 50861 )
সমাৰ, সামৰ (৫০ প“সমৰাচৰ ০* সমাৰই, সম্র্ৰতি সম্ + *%/ৱ
০০0০০0৭০ ) (৪৯৫) সম্বৰই
সঁপ_ (0 00316 ০৮৫৩৮, “অৰ্পেৰ ০" সমগ্নেই সমৰ্পতি (?)) সম্্‌+ ৬অৰ্প
6 00000 ) ( ৪!৩৯ )
সমজা (1০ 6১1810})) “যুধবুধ ০” সম্বৃজ্বাই সম্বুধ্যতে সম্+ * বুধ,
(৪|২১৭ )
সৰ_ (10০ £]1, (কাঁ. ৭৷৪৮ ) সৰই, সৰতি "সহি
_৮ৈ 0199 ) সড়ই
সাৰ, (0 ৪৮৩০০ ) “প্রহণেঃ ০" সাৰই সাৰয়তি */
( ৪1৮৪ ) ( 209৪1 )
সাৰ, (1০ ৩৪০৯০ ) “সমাৰচেৰ ০%/ সাৰৱই -- --
(৪1৯৪ )
সীহৰ| (0৮০ 00108 “সমবৃণেঃ ০ সাহৰই, সম্বণোতি সম্+বৃ
0 ডা৪10) সাহট্রই
6) 5০000)

সাঙ্গোৰ * (৮০ 16 “সমোগল:* সম্গলই সম্ঘটতে সম্+*/ঘচ্‌
0৪860060%, (62 ( ৪।১১৩ ) সম্থঘড়ই

1101; )
সাজাৰ,, সাজুৰ, (০ ৪৪. =-- সম্জুড়ইক্‌ সম্জুড়তি সম্্‌+ খণ্জ্‌ড়,
66006, (2০ 1101 )
সি (1০ ৪০৮) “শকাদীনাম্‌ ০" সিৱ্ৱই সীৱাতি ৮ সিৱ,

(৪|২৩০. )

১। ৫ ঠ৪£. সাংগড়ণে 2110}, }011]}, 01806 (০8৩00162 ; স. সংগুঢ় 01069,

২৭৮ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব
অসমীয়! ধাতু মূল সূত্র _ প্রাকৃত ৰূপ সংস্কৃত ৰূপ মূল ধাতু

সিচ (৮০ ৮১1০) “সিচে:" পিম্্‌চই পিঞ্চতি '/সিচ.
| (৪৯৬ )
শিজ ( 100 0০০৫০, শ“শ্যধবৃুধ ০" সিন্ধই সিধ্যতি ম্/সিধ,
10 ৮0} ) ( ৪।২১৭ )
স্থুমৰ (1০ ?॥৩0706006617) “শ্মৰতেওঁৰস্থমৰে” সুমৰই স্মৰতি | '্্য
(বা.ল১৮)
হ(৮০০৮০) “ভুৱহোভুবৌ” হোই ভৱতি '্্ভু
ব, ৮১ ইৱই, হৱই
হৰ (০ 5106৪] ) “অন্ত্যস্বাৰঃ” হৰই, হৰতি = ষ্হি
(কা,৭।১৮ ) হৰেই
হান্‌ (6 ৪0৪1৮, “হন্খনে ০" হণই হন্ততে ষ্/হন্‌
0 [6৫7০০ ) ৰ হশ্মই
হাল্‌ (০ 9০০09, সস্= কন নামধাতু স‘ হল্লনং =
০ 66098 ) = 10]]1[16£ 01
10995112.6 312০%01.,
হাই, ( (01306), “হসেৰ_ ০" হসই, হসতি ম্হস্‌
10 0০16 ) (৪(১৯৬ ) হস্সই
হাৰ|, হেৰ|, হৰ| (6০ “্নশেঃ: ০ হাৰৱই হাৰয়তি খহি

{10185 ) (৪1৩১)
হুল। (€০ ৩০০, “ক্ষিপেৰ ০" হুলই শূলতি স্শূল্‌
0 10016 ) (৪1১৪৩ )

বিশ আধ্য|

ক্ৰিয়াৰ প্ৰকাৰ
( চিঠেো।টু৪ 01 ৮ণাট095 )

৩৫৩ । ক্ৰিয়। (৮০৮); বিভক্তি আৰু কৃতপ্রত্যয়যুক্ত ধাতুৰ নাম
ক্ৰিয়৷ ৷ ক্ৰিয়া তুবিধ--সকৰ্মক ( ট৪০9গ0৮০ ) আৰু অকৰ্মক ( 1008:থস-
মট৮০) ৷ যি ক্ৰিয়াৰ পাচত এটা কৰ্ম থাকে তাক সকৰ্মক আৰু যি
ক্ৰিয়াৰ কৰ্ম থাকিব নোৱাৰে তাক অকৰ্মক ক্ৰিয়া বোলে। যেনে, বামে
ভাত খালে--ইয়াত ‘খালে’ এই ক্ৰিয়াপদৰ লগত ‘ভাত’ এই কৰ্মপদ
আছে। এতেকে খালে’ সকৰ্মক ক্ৰিয়া আক ‘খ|’ সকৰ্মক ধাতু । আকেক?
‘বাম আছে’--ইয়াত ‘আছে’ এই ক্ৰিয়াপদৰ লগত কোনে! কৰ্ম নাই
আৰু থাকিব নোৱাবে। এতেকে ‘আছে’ অকৰ্মক ক্ৰিয়া আৰু ‘আছ’
অকৰ্মক ধাতু । অকৰ্মক ধাতুৰ প্ৰধান স্বৰ দীৰ্ঘ কবি তাক সকৰ্মক
ধাতুত পৰিণত কৰিব পাৰি। সাধাৰণতঃ ‘অ’ব ঠাইত ‘অ|’, ‘ই’ৰ ঠাইত
ণঙ্গ বা ‘এ’ আৰু ‘উ’ৰ ঠাইত ‘উ’ ব| ‘ও’ দি বহুত সময়ত অকৰ্মক
ধাতুৰ পৰ| সকৰ্মক ধাতু উলিয়াব পাৰি। কেতিয়াবা এই নিয়ম নাখাটে ৷
যেনে, ‘সোম’ (&ৈ 908%) অকৰ্মক ধাতু; ‘স্বুমা’ (॥০ লে ][}, 10
৪00}) সকৰ্মক; স্থমুৱা পাচনীধাতু (&০ৈ ০৪০৪০ }০ৈ ৬06৮ ) |

উদাহবণ £--
মূল সংস্কৃত ধাতু অকৰ্মক ধাতু সকৰ্মক ধাতু
| মৰ (৫০০ ৭০) মাৰ, (৮০ 1 )
ষ/ চৰ, চৰ (৮০ ৪1৯৫০ ) চাৰ, (1৮০ 0৭ )
স্মচ্‌বা| গম্‌ গুচ (৮৪০০8) গুচা (£0 ॥৩0১0৮৫ )
খ্শ্ফ্‌্ ফুট্‌ (৮০ ৯[{0 ০060.) ফুটা (2০ টা1€6%৩6 )
= অল্‌ জল্‌ (10৮60: ) জাল্‌ (৮০ 10316)

অভি-+ *আঞ্ৰ“ ভিল (1০ ৮৩৮) ভতিজা (০ 00015061৷ )

২৮০ অসমীয়| ব্যাকৰণ আকৰু ভাষাতত্ব

মূল সংস্কৃত ধাতু অকৰ্মক ধাতু সকৰ্মক ধাতু
ষ্ঞক্ৰড়, বুৰ, (০ 10} ) বুৰ| (10 {87006186 )
নি+ল্ঞ/গৃ নিগৰ (৮০ ৭৪%) নিগিৰ| (10 ৯০৪৫ £০0 906,
£০ 60০00) )
৮সাধ্‌ সাধ_ (৮০ ৮৩:£5০৮০%০ ) সাধা (6 ৮৫০৪১ )
৮সিধ, সিল ( 00], সিঙ্। (০ 1261,
10106 00006 1 0 ০০০1 )
খৱিল্্‌হ, বোল্‌ (৮6 ৯৮০৪৮) বুলা (2 ০৯]], €0 109006 )
খগল্‌ গল্‌ ৰ গুল্‌ ( 415501৮6 )
ৰণ (£ 18060) )
স্তষ্ণম্‌ ভশুথা (০ 97%) শোষ (16 ৯০৪০০, 1০ 5০031" ),
ইত্যাদি ।

কেতিয়াবা অকৰ্মক ধাতুৰ, পৰ| ওলোৱা সকৰ্মক ধাতু সংস্কৃত ণিজন্ত ( বা
পাচনী ) ধাতুৰ বিকৃতি ভিন্ন আন একো নহয় ( 8৩৪৯ ) । যেনে, স. চৰ,
(0 স্৮৪}]]}; )= অ. +*'চৰ, (& 87৪2০ ) আৰু স. শিজন্ত ‘চাৰি’ (গু.
চাৰয়তি )= অ. সকৰ্মক +*%'চাব, (}ৈ 80৪2০ ); স. ৬পত_ (০ 180] ),
পততি=অ, / পৰ (10:18]] ), আৰু স. শিজন্ত ‘পাতি’ ( পাতয়তি )= অ,
/ পাৰ (০ ৮2100]; ) ।

কিছুমান ক্ৰিয়াৰ দুটাকৈ কৰ্ম থাকে ($ ২৬৭৷ঘ ); যেনে, সি তাক
প্ৰশ্ন স্ুধিছিল। ক্ৰিয়াৰ তিনিটা পুৰুষ ( }?€500, )-- প্রথম পুৰুষ ( 89%
}১60501} ) ‘মই’, দ্বিতীয় পুৰুষ ( 56০০৭ 61901) ) ‘তুমি’ বা ‘তই’ আৰু
তৃতীয় পুৰুষ (0070 69501, ) ‘যি’; ‘সি’, ইত্যাদি। ক্ৰিয়াৰ দুটা বচন
( 20100628 )--একবচন ( গা৷0]3া ) আৰু বহুবচন (])]}2৯] ) |

একৈশ আধ্য৷
ক্ৰিয়াৰ ৰূপ (18০০৭)

৩৫৪ ৷ ক্ৰিয়াৰ ৰূপ (11০০৭)

(ক) ক্ৰিয়া প্রকাশৰ ৰূপ চাৰি বিধ--স্বাৰ্থ বা, নিৰ্দেশক (]!গ0}1০৪-
ট৮6০ ), সম্ভাব্য ( 500}]010১009৮6 ), অনুজ্ঞ । ( ][0.}2608ট]1৮6০ ) আৰু তুমন্ত
( ]000100৮6 ) ।

(খ) মুল ঃ সংস্কৃতত কাল (6096 ) আৰু ক্ৰিয়াব ৰূপ (00000 )
বুজাবলৈ দহোট! বিভক্তি আছিল--লট্‌, লোট্‌, লঙ, বিধিলিঙ, ল্‌ট্‌,
ল্‌ঙ, লুট্‌, আশীলিঙ_ লিট্‌ আৰু লুঙ। বৈদিকত ইয়াব বাহিবেও আৰু
এটি বিভক্তি আছিল---লেট্‌ ৷ এই বিভক্তিবিলাকে সকলে| কাল আৰু,
সকলে| ৰূপ নিৰ্দেশ কৰিছিল) ৷ প্রাকৃত আৰু প্রাকৃতিক ভাষাত এই
বিভক্তিসৱৰ কেইবাটাও লোপ হইল বা একে কপত পৰিণত হল। যেনে,

১। “বৰ্তমানে লট্‌ ।”, পাণি, অ!২৷১২৩ ৷ বৰ্তমানকালত ধাতুৰ উত্তৰ লচ্‌ হয়-_গচ্ছামি ৷

“পৰোক্ষে লিট্‌” ৷ পাণি, ৩৷২।১২৫ ৷ ভূত অনদ্থতন আৰু পৰোক্ষ ( যাৰ সাক্ষাত্কাৰ
হোৱা! নাই ) ৷ অর্থত লিট্‌ হয়। জগাম।

“অনদ্যতনে লুট্‌ |”, পাণি, ৩এ৩৷১৫ ৷ “ভৱিষ্যাত্যনত্যতনেহৰ্থে ধাতোলু ট্‌ স্যাত',
ল. সি. কেোঁ। ভৱিষ্যাৎ অননদ্থতন অর্থ প্রকাশ কৰৌতে লুঢট্‌ লকাৰ হয়--গস্ভাস্মি।

“‘ল্‌ট্‌ শেষে চ।”, পাণি, অ৩৷১৩। ভৱিষ্বাদৰ্থাদ্ধাতোল্‌ট্‌ ক্ৰিয়াৰ্থায়াং ক্ৰিয়ায়াং
সত্যামসত্যাং ৷৷”, ল. সি. কে। ভৱিষ্যাৎ অর্থত ধাতুৰ পাচত ল্‌ট লকাৰ হয়,
ক্ৰিয়াৰ্থ|-ক্ৰিয়। বিস্তমান থাকক বা নাথাকক। ক্ৰিয়াৰ অৰ্থৰ নিমিত্তে যি ক্ৰিয়৷ তাৰ
নাম ক্ৰিয়াৰ্থ|-ক্ৰিয়া (6৩000 ); যেনে, পঠিতুং যাতি ( পঢ়িবলৈ যায় )। ইয়াত পঢ়া
‘ক্ৰিয়া ভৱিষ্বাৎ কালৰ । %%. “তুমূখ্‌লে ক্ৰিয়ায়াং ক্ৰিয়াৰ্থায়ামৃশ। পাণি, অ৩৷১৭৷ লই
গমিষ্কামি । “ৰিধিনিমজ্ত্রণামস্ত্ৰণাধীষ্টলংপ্রশ্মপ্ৰাৰ্থনেযু লিঙ_ ।”, পাণি, অ৩৷১৬১ ৷ বিধি, নিমন্ত্ৰণ,
আমন্ত্ৰণ, অধীষ্ট, সংপ্ৰশ্ন, প্রাৰ্থন৷--এই অৰ্থত ধাতুৰ পাচত লিঙ, ( বিধিলিঙ; আন্মলিঙ )
পকাৰ হয়। বিধিলিঙ--গচ্ছেয়ম্‌, আশীৰ্সিঙ---গম্যাসম্‌ ৷

“লোচ্‌ চ ।”, পাণি, ণ৩৷১৬২ ৷ বিধি আদি অৰ্থত লোট, লকাৰে৷ হয়--গচ্ছ। “আশিষি
লিঙ্‌লোচৌ৷ ৷”, পাণি, অ৩৷১৭৩৷ আশীৰ্বাদ অর্থত ধাতুৰ পাচত লিঙ আৰু লোঁচ্‌ হয়।

৩৬

২৮২ অসমীয়। ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতৰ্ব

প্রাকৃত বৰ্তমান আৰু ভৱিষ্বযাৎ অনভূতনত হোই, হোআ, হোজ্জ৷ এনে আকৃতি
হয়। সংস্কৃতত এই আকৃতিৰ প্ৰতিৰূপ লট্‌ আৰু লুট্‌১ ।
৩৫৫ । (ক) স্বাৰ্থ ব। নিৰ্দেশক ৰূপ ( 1091:8৪0৮০ 10009 )
ক্ৰিয়াৰ সাধাৰণ ভাব প্ৰকাশৰ উপায়ক ব্বাৰ্থ বা নিৰ্দেশক ৰূপ বোলে।
যেনে, খাওঁ, খালে৷, খাম। সংস্কৃত লট্‌, লঙ., লুঙ্‌, লিট্‌, লট্‌ আৰু লুট্‌
এই ৰূপৰ অন্তৰ্গত । কেৱল লোট্‌, লিঙ আৰু লঙ, এই উপায়ৰ বাহিৰ ৷
(খ) সন্তাব্য ৰূপ ( ০00090100081] ০0 5৮00}]070৷8৮০ 70009 )
সম্ভাব্য অর্থত ধাতুৰ পাচত সংস্কৃতত লঙ, হয়; যেনে, যদি ৰুৃষ্টিৰ-
ভৱিষ্যৎ তদাহম্‌ অগমিষ্যম্‌= অস. বৰ্ষণ হোৱা হলে মই গলে৷ হেতেন (বা
হয়)। সংস্কৃত ল্ঙ কেৱল ভৱিষ্যাৎ অর্থত প্রয়োগ হয়। কিন্তু অসমীয়াত
বৰ্তমান অরৰ্থতে| ইয়াৰ ব্যৱহাৰ হয়; যেনে, যদি মই পাৰে| এবাৰ যাম;
যদি পইছ| দিব লাগে মই নন্দী পাব নহওঁ। এই শেষোক্ত উদাহৰণত
ক্ৰিয়াৰ অর্থ ভৱিষ্যৎ কালত ; সেই দেখি সম্ভাব্য বৰ্তমানক ( ৪0.৮}0৷3০থ৮০
}১8॥6960কৈ ) নিৰ্দেশক ভৱিষ্যাতো৷ (00006 }001১8ঘ৮০ ) বুলিব পাৰি ৷
সম্ভাব্য ৰূপ কেতিয়াবা ভূত কালতো হয়; যেনে, “সি অহা হেতেন মই তাৰ
লগতেই গলে| হেতেন” ( বহল ব্যাকবণ, ১৮১ পৃ. )। সম্ভাব্যৰ তিনিটি
আকৃতি আছে £--(১) ‘যদি’ যোগত ; যেনে, যদি তুমি পঢ়িলা| হয় (বা
হেতেন ) তেন্তে মই বলে| হেতেন (বা হয়); (২) ‘যদি’ শৃন্যাত; যেনে,
তুমি পঢ়া হেতেন ( বা হলে) মই গলো হেতেন (বা হয়); (৩) ‘হেতেন’

“অনস্যতনে লঙ্‌।”, পাণি, ৩৷২৷১১১৷ অনঙ্থতনভূতাৰ্থৱ্‌ত্তেধাতোৰ্লঙ্‌ সাত”, ল. সি
কে৷। অনস্যতন ভূত অর্থত বৰ্তমান ধাতুৰ পাচত লঙ্‌ হয়--'অগচ্ছম্‌ |

“লুড্‌।/”, পাণি, ৩৷২৷১১*৷ “ভূতাৰ্থে ধাতোলঙ, স্থাৎ।”, ল. সি. কে,। ভুত অৰ্থ
প্রকাশ কৰিবলৈ ধাতুৰ পাচত লুঙ্‌ হয়--অগমম্‌ ৷

“লিঙ.নিমিক্কে ল.ঙ, ক্ৰিয়াতিপত্তৌ।", পাণি, অ৩৷১৩৯ ৷ “হেতুহেতুমদ্ভাৱাদি
লিঙ,নিমিত্তং তত্ৰ ভৱিষ্যত্যৰ্থে ল.ড, ক্ৰিয়ায়| অনিষ্পত্তৌ গম্যমানায়াম্‌।, ল, সি. কৌ।
ক্ৰিয়াৰ অসিদ্ধি হোৱ| অৱস্থাত লিঙৰ নিমিত্ত--হেতু, হেতুমন্তাব আৰু বিধি, নিমন্ত্ৰণ আদি
অর্থত কিবা অর্থ হলে ভৱিষ্কৎ অর্থত ল.ঙ. লকাৰ হয়, অর্থত ধাত্বৰ্থৰ অসিদ্ধি বুজালে
সম্ভাবনা অর্থত ( ভৱিষ্কাতত ) ল.ঙ,. লকাৰ হয়--অগমিস্ণম্‌ ৷

১ | “ৱৰ্তমানভৱিষ্বাদনদ্থাতনাদ্যতনয্বোশ্চ জ্জজ্জে৷ ৱ| |”, বৰক, ৭৷|২৭

ক্ৰিয়াৰ ৰূপ ২৮৩
বা ‘হয়’ শব্দ বাৰ বাৰ প্রয়োগ নকৰাত ; যেনে, তুমি আহিলে মই গলে| হয়
(বা হেতেন ) । পূ. অস, উদাহৰণ £---

আন খন চিৰকালে নকৰিবি বাপে।
প্রাণক তেজিলো হয় তোহোৰ সন্তাপে ॥--ম1, ক.

কিসক কৰয় পৰাভৱ অক্পজনে ॥৮--ম।. ক.

যদি আজি ঘৰত আছিল হস্তে স্বামী

তেবে আসি তোমাক ৰাখিলে৷ হস্তে আমি ॥-- দৈত্যাৰি
তেহে এক জন যদি গৈল হস্তে তয়।

তেবে কি মোহোৰ স্বামী বন্ধনে পৰয় ॥---দুৰ্গাবৰ

গে) অনুজ্ঞ। ৰূপ ( ]100678ম08৮6 00009)
আদেশ অর্থত ধাতুৰ অনুজ্ঞা ৰূপ হয়। সংস্কৃত লোট্‌ লকাৰ ইয়াৰ মূল।৷
সংস্কৃতত বিধি, নিমন্ত্ৰণ, আমন্ত্ৰণ, অধীষ্ট, সংপ্ৰশ্ন আৰু আশীৰ্বাদ অর্থত লোট
আৰু লিঙ, (বিধিলিঙ, আশীলিঙ ) হয়। কিন্তু অসমীয়াত সাধাৰণতঃ
এইবিলাক অৰ্থত কেৱল লোট্‌ ( অনুজ্ঞ। ) হয়। যেনে,
হে ঙ্টশ্বব! মোক দয়া কৰা ৷--প্ৰাৰ্থন| ৷
যদু! তুমি বন কৰা৷ ৷--আদেশ।
আজি যেন তেন মতে ভোজন কৰাবা পথে ৷-- দৈত্যাৰি
কিয়নে। মাতিল! হ| ডেকাগিৰি
কথ| কৱ| বেলি যাই ।--"দৈত্যাৰি
আশীৰ্বাদ আদি অৰ্থত ধাতুৰ পাচত সাধাৰণতঃ তৃতীয় পুৰুষত অক্‌ বা
ওক্‌, পু. অ. ইয়োক, ওক প্রত্যয় হয়। যেনে,
ভাল হ্ক।
কুশল হক।
আয়ুঞ্জী বাঢ়ক আশীবাদ ।
আশীবাদ কৰিয়োক ।
ৰামসনে ধৰিয়োক ॥

২৮৪ অসমীয়া ব্যাকৰণ আঞ্চ ভাষাতত্ব

দুৰ্গতিত তৰিয়োক ।

অচিন্তাত থাকিয়োক ৷৷ ম৷, ক,

নুগুচোক ৰতি মোৰ তোমাৰ চৰণে ৷--ম৷, ক.
অনুজ্ঞা ৰূপ কেৱল বৰ্তমান আৰু ভৱিষ্যৎ কালত হয়।

(ঘ). জ্ৰিয়াৰ্থা-ক্ৰিয়। ব| তুমন্ত ৰূপ ([0018৮6 10004 )
কোনে ক্ৰিয়া সম্পাদনৰ নিমিত্তে আন ক্ৰিয়া সম্পাদিত হলে প্ৰথম
জ্ৰিয়াটোক কজ্ৰিয়াৰ্থ|া-ক্ৰিয়| ( [101৬6 10009 ) বোল! যায়। যেনে,
পঢ়িবলৈ বা পঢ়িব যায়। ইয়াত ‘পঢ়া’ কাম সম্পাদনৰ নিমিত্তে ‘যায়’
ক্ৰিয়াপনব প্রয়োগ হৈছে; পঢ়া কাৰ্য এতিয়াও হোৱা নাই, ভৱিষ্যতে হব।
সেই দেখি ‘পঢ়’ ধাতুৰ এই ৰূপক ক্ৰিয়াৰ্থা-ক্ৰিয়৷ বোলে। জ্ৰিয়াৰ্থা-ক্ৰিয়াব
পাচত ইব (ব| ইব| ), ইবলৈ (বা ইব|৷ লাগি ) অব (বা অব| ), অবলৈ
( অবা লাগি ) প্ৰত্যয় হয়৷ যেনে, খাব (বা খাবা| ), খাবলৈ (বা খাবা
লাগি )-_-খ! ধাতু; শুব, শুবলৈ--শে| ধাতু; পঢ়িব, পঢ়িবলৈ (৮০ ১63৭ )--
পঢ়, ধাতু। ক্ৰিয়াৰ্থ1-ক্ৰিয়া দুবিধ--(১) সাধাৰণ ক্ৰিয়াৰ্থা-ক্ৰিয়। ( 911000}2]6
{18010}[][৮6 ) আকু ক্ৰিয়াৰ্থা-সংজ্ঞা ( £20100 )। সাধাৰণ ক্ৰিয়া-সম্পাদন
বুজাবলৈ সাধাৰণ ক্ৰিয়াৰ্থা-ক্ৰিয়৷ আৰু সি কৰ্মযুক্ত হলে ক্ৰিয়াৰ্থা-সংজ্ঞা হয়।
পুৰণি অসমীয়াত এই অব বা ইব প্ৰত্যয় ইবে, ইবা, ইবে লাগি, ইবাক, ইবাক
লাগি, অব৷, অবা৷ লাগি আছিল। যেনে,
পঠাইলন্ত বান্ধিবাক বামচৰণক ৷
গৈলন্ত বান্ধিবে এক তান্তিৰ ঘৰক ॥--- দৈত্যাৰি
নলাগে দেবদ্বিজ খবি হুইবে।
নলাগে সমস্ত শাস্ত্ৰ জানিবে ॥--শঙ্কৰ
মথিবাক নেদে আৱৰ দধি ।--শঙ্কৰ
গুণক অতিক্ৰমি অমৃতক পাইবাৰ শুনি
তাৰ লক্ষণ আচাব উপায়ক ভালমতে জানিতে
ইচায়ে অৰ্জুনে পুছন্ত ৷--ভট্ট, দে.
বসিবাক লাগি হবি দিয়াইল| আসন !--শঙ্কৰ
মাৰিবে নপাৰি হস্তিগণ অন্তৰ্লি| ৷--হেম. সৰ,
নামনি আসামত পু, অসমীয়াৰ দৰে অবা, ইবা, ইব| লাগি প্রচলিত

|

ক্ৰিয়াৰ ৰূপ ২৮৫

আছে। যেনে, মই যাব| লাগি ওলাই আছে|; ফুৰিবা যাও। পুৰণি

অসমীয়াত ‘ইতে’ প্রত্যয়ে| তুমনস্ত বা ক্ৰিয়াৰ্থ৷- ক্ৰিয়াত প্রয়োগ হৈছিল। যেনে,
তোমাক দহিতে পাৰে৷ পতিব্ৰত৷ শাপে ৷-ম৷. ক.
ৰাসক্রীড়া কৰিতে কৃষ্ণৰ ভৈল মন ৷--শঙ্কৰ

এই ৰূপ কিন্তু অতি বিৰল। বৰ্তমানত ইয়াৰ চলতি নাই।

(৬) জ্ৰিয়াৰ্থা-ক্ৰিয়াৰ মূল : ডাক্তৰ হৰ্ণলিব মতে এই প্রত্যয়ৰ মূল
সংস্কৃতৰ কৃতৎপ্রত্যয় ‘তৰ্য’। প্রাকৃতত এই প্রত্যয় এঅববং বা ইঅববং১ হয়
আৰু অপদভ্ৰংশ প্রাকৃতত এববং, এবং বা ইববং২ হয়। যেনে স.--কৰ্তব্যম্‌ =
পঞএী- কৰেঅৱৱং, কৰিৱৱংস্অপত্ৰ, কৰিএৱ বউম্‌, কৰেৱ ৰ্ৰউম্‌, কৰেবা ৷
অপভ্ৰংশ ‘এৱা’ ৰ পৰা| অসমীয়া ইব ( ইব| ),) অব ( অবা| ) হৈছে। যেনে,
কৰিব (বা কৰিব| ), হঁহিব (বা হাঁহিবা ), ইত্যাদি। ক্ৰিয়াৰ্থা-সংজ্ঞাৰ
( £৪010)0 বৰ ) বিষয়ত হলে এই ইব (বা ইবা|) আৰু অব (বা| অব! )ৰ
পাচত লৈ (বা লাগি ) আৰু পুৰণি অসমীয়া লাগি. বা ক লাগি যোগ হয়।
যেনে, কৰিবলৈ ( বা কৰিবা| লাগি ), পুৰণি অস. কৰিবে লাগি ব| কৰিবাক
লাগি, ইত্যাদি ।

ভাইক মেবাইবাক লাগি যুৰিল৷ উপাই ৷--মা. ক.
যুজিবাক লাগি বাজ৷ কৰয় আদেশ ৷--ম৷- ক.

কিন্তু এই প্ৰত্যয় বৈদিকৰ পৰ অপভ্ৰংশৰ মাজেদি অসমীয়ালৈ অহ
যেন হে অনুমান হইয়। বৈদিকত তুমৰ্থে ‘তৱৈ’, ‘তৱেঙ’, ‘তৱেন্‌” আদি
১৫টা৷ প্ৰত্যয় হয় । যেনে, অষ্টৱে € ৪৮৪), ( “অংশ, ), অত্তৱে ০ ৬০৪
( +৮/অদ্‌ ), অৱিতৱে 10০ ৪৮০০৮ ( *%/ অৱ, ), অন্তৱে, অস্তৱৈ 10 0080"
( */অস্‌ ), এতৱে, এতৱৈ ০ £০ ( */ই ), এষ্টৱৈ ৮ 0০96 ( * ইষ_),
উহিতৱৈ 0 16000৮6 ( + উহ), কৰ্তৱে, কৰ্তৱৈ 10 10806 (৭%/ কৃ), গম্তৱে,

১। “এচ্চ ত্বপাতুম্তব্যভযৱিষ্বাতস্’, হেমচ. ৩২৫৭ । কত্বাতৃুম্তবোষু তৱিষ্বাৎকাল-
ৱিহিতে চ প্ৰরত্যয়ে পৰতোহত একাৰশ্চকাৰাদ্‌ ইকাৰ্শ্চভৱতি। তৰ্য--হসেঅব্বম্‌,
হুসিঅব্বম্‌; ত্বণ--_হসেউণ, হসিউণ ; তুম্‌--হসেউম্‌ , হসিউম্‌ ।

২। প্তৱাস্য ইএৱ ৱউম্‌ এৱ ৱউম্‌ এবাঃ ৷” হেমচ, ৪1৪৩৮ ৷ অপত্ৰংশে তৰ্প্ৰত্যয়স্ত
ইএৱ ৱউম্‌, এৱ ৱউম্‌, এৱা ইতি এতে ত্রয় আদেশ৷ ভৱসন্তি ৷

৩। পাণিনি অষ্টাধ্যায়ী, অ০৷৯ ৷

২৮৬ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতৰ্ব

গস্ভুৱৈ, ০ 8০ ( / গম্‌ ), গ্ৰহীতৱৈ £6 56126 ( /এহ. ), চৰিতৱে 0৮6
( চৰ ), দাতৱে, দাতৱৈ, দাৱনে 9 1৮6৪ ( +৭/ দা ), নেতৱৈ £০ 1684
(৬ নী), পক্‌তৱে £০ ০০০৮ (৬ পচ.), পাতৱে, পাতৱৈ 1০ 0৮30}; ( */প),
পেষ্টৱৈ £০ স্রে০5}। ( %/পিষ_ ), ভুৱে, তুৱৈ, ভে্‌, ৩ ৮০ ( */ ভূ ), মন্থিতৱৈ
£০ 9ম (*"*%মথ, ৬/মন্থ.), মস্তৱে, মস্তৱৈ ₹2 }80}; ( *%/মন্‌ ), যোতৱে,
যোতৱৈ 10 :9609828066 ( ৭ যু ), ওতৱে, ওতৱৈ, ৱাতৱে (0 ০৪৮ .( / ৱা ),
সেতৱে 10 0100 ( */সি ), ইত্যাদি । অপঅভ্ৰংশত তুমৰ্থে এৱং, অণ, অণহং,
অণাহিং প্রত্যয় হয়ং। যেনে, স. দাতুম্‌ (£০ ৪1৮০, অপস্ৰ, দেৱং, অস. দিব;
স. পালয়িতুম্‌ (6 31008, অপভ্ৰ- পালেৱি, অস. পালিব। বৈদিক
প্রত্যয়ৰ পৰ৷ অপভ্ৰংশ আৰু অসমীয়া| প্রত্যয় নমোৱ৷ কঠিন নহব।

৩৫৬ ৷ কুুমন্ত (৮৪ 0গে}]6 )
অসমীয়। কৃদসত্ত পদ বৰ অসম্পূৰ্ণ । তাত অপূৰ্ণ কুৎ ( ]10[260600
8১৪ ঘণ্লে)]০ ), নিত্য কৃৎ ( ৮১০%০০৮ })2৪া0ণে]15 ) আৰু অসমাপিকা ক্ৰিয়|
( ০00]000081৮6 2388গে})]6 ) মাত্র অনিশ্চিত ভাবে প্রকাশিত হয়। যেনে,

হিন্দী £-_-মৈ পঢ়ত| হু ।
মৈ পঢ়তা বাটে।।
অপূৰ্ণ কৃৎ মৈ পঢ়ত| হৈবো । ভু
( [08006৮6£1500 অস্মীয়| :--মই পঢ়ি আছে৷ ৷ ঢ
[010016 ) (মই পঢ়িব লাগিছে|) ১:
বৰ্তমান ি মই পঢ়াত আছে৷।
(2৩560) ম্‌ই পঢ়িছে। ।
হিগনীী £:-মৈ পঢ়|ই ।
নিভা ত্বং মৈ পঢ়লে বাটে।
(৮০০০৮ মৈ পঢ়লে হৈবে৷ ৷ ][ 13৪৮৩
৮৯08801০) অসমীয়া মই পঢ়িলে | 168৫
মই পঢ়৷ (কাম )
কৰিলে| ।

ভয় ম ত ভম্ঞঞড '/

১। পশ্তুম এৱং অণাণহম্‌ অণহিম্‌ চ”, হেমচ,. ৪1৪৪১

ক্ৰিয়াৰ
ৰূপ {|

ত ৰ হিন্দী £--মৈ পঢ়ত! থা।

(][[00076£1600 ৰ ৮৬%
482) |} সসমীয়া ১--মই পঢ়ি আছিলো৷ ্ি

ৰু । তথা পঢ়িব ধৰিছিলে৷) ৷
(7৪5) ৷
হিন্দী :--মৈ পঢ়া থা।
নিত্য ৰৃৎ ৬ মৈ পঢ়লে ৰহলে৷| ৷ |
(৮৩৮.০ 1] অসমীয় অসমীয়া £--মই পঢ়িছিলে৷ ৷ টা
[5৯%/019{216) | মই পঢ়া (কাম) ভৰ
কৰিছিলে৷ ৷

পুৰণি অসমীয়াত অপূৰ্ণ কৃতত
“১৯ পূ্‌ অন্ত, অন্তে, অসন্তি প্রত্যয় যোগ হৈছিল।
বৰ্তমান অপূৰ্ণ কৃৎ ( ]}) ০5০.৮ 10007620600 ) £--
দেৱে যেৱে উপাসস্তে আছে।
পৰিল আকাশী বাণী পাছে ॥--শঙ্কৰ
৬৭২২৫ ৭৮74
্‌ তেজে বিশ্বক প্রকাশ কৰিবে লাগিছ৷ ৷--
ৰি হৰৰ ঘৰৰ ও টা লা
গোপী বোলে উপকাৰ কবি আছা ভাল।
নে কিসক িঞদ্‌ন নিদ্ৰাৰ ছৱাল ॥---ম1, দে.
আছ্ধদেৰ মনুত 1, মনুৱো| পুত্ৰ ইক্ষাকুত কহিল৷ ।---
সম্পাতিৰ বচনত খণ্ডিল বিষাদ । ৮৯
কোতুকে বানৰে কৰিলন্ত সিংহনাদ (_-ম1.
ডূত অপূৰ্ণ কৃৎ ( ৮2858 10006006208.) ?-_ তত
ইতে| ত্ৰিজগতক আছিল| বক্ষা কৰি ৷--শঙ্কৰ
ৰহিল! কান্দন্তে মুদি আখি ৷--শঙ্কৰ
ভূত নিত্য কৃৎ ( ৮2৪৪8 [26060 ) £-_
যাৰ| তোমাক বৰ বুলি সংকাৰ কৰিছিল তাৰাৰ
আগত লঘু হুইব| ৷--ভট্টদেৱ

২৮৮ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

অসমীয়া অপূৰ্ণ আৰু নিত্য কৃতৰ তলত লিখা প্ৰত্যয় পোৱা যায়, অৰ্থাং
অপুৰ্ণ কৃতৰ ‘ই’ বা ‘আত’ আৰু নিত্য কৃতৰ ‘আ’, ‘অল্‌’ বা ‘ইল্‌’ প্রত্যয়। '

আ-প্ৰত্যয় বিশেষকৈ কৰ্মবাচ্যৰ পৰ৷ আহিছে; যেনে, কৰ৷ যায় (15 ৭০০০),
লোৱ| যায় ( 15 &ৈ)6) ), ইত্যাদি ৷ অপূৰ্ণ কৃতৰ অৰ্থ ক্ৰিয়াৰ্থ-ক্ৰিয়াৰ প্রয়োগ
কৰিও প্রকাশ কৰ| যায়। যেনে, পঢ়িব ধৰিছে| (] ৪7 £॥০3৯৭1৷8৫), পঢ়িব
ধৰিছিল ( মণ্ড ৪5 ॥680108 ) । এনে স্থলত সহকাৰী ক্ৰিয়াটে| বাস্তৱিকে
নিত্য কৃৎ । তলত কৃদসন্ত আৰু ক্ৰিয়াৰ্থ1-ক্ৰিয়াৰ উদাহৰণ দিয়া হল।

ধাতু : ক্ৰিয়াৰ্থ!-ক্ৰিয়৷ অপূৰ্ণ কৃৎ নিত্য কৃৎ
বোল্‌ (1৮০ ৮০৯৮) বুলিব বুলি, বোলাত বোল, বুলিল
মৰ (2 016) মৰিব মৰি, মৰাত ম্‌ৰ|, মৰিল
মিল্‌ ( £০ 00660) মিলিব মিলি, মিলাত মিলা, মিলিল
সি (1 ৪6%) সিব, সি, সিয়াত সিয়া|, সিল
পি (৮9০ 91080) পিব পি, পিয়াত পিয়া, পিল
শে৷ (৮ 31০০০ ) স্তব স্তই, শোৱাত শোৱা, শুল
হ(£ে>৮৩) হব হৈ, হোৱাত হোৱা, হল

৩৫৭ ৷ মুল ( 01870, ৪00. 0601৮3007 )

(ক) অপূৰ্ণ কৃৎ ( }10009060চ6 8:ম83}]6 ) £ ইহঁ তৰ মূল সংস্কৃত
কৃত প্রত্যয় শত্ব (অত, ব৷ অন্ত )। তাৰ পৰ! প্ৰাকৃতত ‘অংতে৷৭” অপত্ৰংশত
‘ই’ ( হেমচ. ৪8৷৪৩৯ ), হিন্দী--‘অত.’, ‘তা’, বঙ্গলা--'ইত.’, উৰিয়া--'উ’, পু.
অস.--‘অন্ত’, ‘অন্তে’ আৰু অসমীয়াত--'ই’, ‘আত, হয়। যেনে, স. সহন্‌
(৮}3৮]08, ০080160 ) মা. প্র৷া- সহংতে, প্র সহম্তো, অপত্ৰ, সহি; হিন্দী
সহতা, সহত, বঙ্গল৷ সহিতে, পু. অস, সহস্ত : অস:.--সতি, সৈ, সহাত,।
ধাতু ‘ই’ যুক্ত হোৱাৰ পিচত ‘আছ: ধাতু যোগ কৰি তাত বিভক্তি যোগ
কৰ| হয়। যেনে, পঢ়ি আছে (16 15 ॥689108 ); পঢ়ি আছিল (]]}6
ঘা৪&$ 168011086 ) ।

(খ) নিত্য কৃৎ ( ৮০76০ ঢ0৪0ে})1]6 ) ১--ইয়াৰ মূল সংস্কৃত কৃতৎ প্রত্যয়
‘ক্ত’ (=ত)। তাৰ পাচত স্বাথিক প্ৰত্যয় ‘ক’ যোগ হলে ‘তক’ আৰু উভয়ে

১। “্্তমানৌ’, হেমচ,. অ৷১৮৭ ; যেনে, সহমৃতে|
‘শত্ৰানশঃ’, হেমচ, ৩!১৮১ ; যেনে, হসম্তে৷ ৷

ক্ৰিয়াৰ ৰূপ ২৮৯

লোপ হলে অঅ=আ!৷ হয়। আকৌ| ‘ত'’ৰ আগত প্ৰাকৃতৰ নিয়মে ‘ই’ যোগ
কৰিলে ‘ইত’ হয়১। সংস্কৃততেো| কেতিয়াবা ‘ত’ৰ আগত এইদৰে ‘ই’ যোগ
হয় আৰু প্ৰত্যয়টে। ‘ইত’ হয়। যেনে, স, পতিতম্‌ ( পত, ধাতু ). প্র৷- পড়িঅং
(216, ); স- হসিতম্‌ ( হস্‌ ধাতু ), প্র'- ইসিঅং ( 1308163 ); স. পঠিতম্‌
( পঠ, ধাতু ), প্রা, পঢ়িঅং ( ॥৩৪৭ ) ৷ তাৰ পিচত ‘ত’ৰ ঠাইত দ ( হেমচ.
৪৷২৬০ ), প্রা, ড হয় আৰু দ, ড-ৰ ঠাইত শস্বব-বিকৃতিৰ নিয়মে ‘ল’ কৰিলে
($ ১৪৬, ১৫%, ১৫২ ) অসমীয়াত ‘ইল্‌’ হয়। ডাক্তৰ হৰ্ণলিবে! এই মতংত।
ডাক্তৰ কেলোগ আৰু জন বিম্চে এই মত স্বীকাৰ নকৰে ৷ তেওঁলোকৰ
মতে ‘ল’টে৷ সংস্কৃত ‘ক্ত’ ৰ অনুৰূপ এটা পৃথক প্রত্যয়ং। এই প্ৰত্যয়টো
কি ঠিক জন! নাযায়। উদাহৰণ--স. ভূতম্‌ ( ৮০০০০০০ ), প্র', হুঅম্‌, হিন্দী
হুৱা, পু, অস. হুৱা, অস, হোৱ৷| ৷ কিন্তু স. ভৱিতম্‌ (}), হিন্দী ভইল, পু.
অস, ভৈল, হইল, হৈল, অস, হ’ল, বঙ্গালী হইল। ডা. হৰ্ণলিৰ মতেই ঠিক
বুলি বিশ্বাস হয়।

৩৫৮ । ব্স্ত বিশেষণ ( ৮3টা গে1১}16 3৯0}]০ণ0৮৬6 )

কৃতৎ, বিশেষকৈ আ-প্ৰত্যয়াস্ত নিত্য কৃত, সচৰাচৰ বিশেষণৰূপে ব্যৱহৃত হয়।
যেনে, “তুমি জুজন্ত৷ হে, যুদ্ধচাৱ| নহ ৷” ("00.326 ৪ ৪2107 ৪10. 101
স্"3&1-০০০৮. )-- ভট্টদেৱ । “মবাক বঢ়ৱ৷ চাউল কৰয় ভোজন ৷” ( }'!৪&&ৈ 0106
0106. 060108060 [0 0086 863৭, )-- দৈত্যাৰি । বোৱা ধান (])]3া60]
[280০৮ ), খোৱা ভাত (1106 106 ৮6 6৪৮6০, ), পিন্ধ৷ কাপোব (গ্রর০0 096
৮6 ভ'0110} ), ভাৰ বোৱা মানুহ ( 00310, ভ্})৷0 ০৪1265 1089 ), লৰি অহ৷
ঘোবা| ( ]10196 0088 ০০1065 ]700010]016, ), ইত্যাদি । কেতিয়াব৷ নিত্য কৃৎ
সংজ্ঞা-শব্দৰ দৰেও ব্যৱহৃত হয়। যেনে, ৰোৱা খালে ( ৮৪5 ০৪৫৮ ম৪75-
12131760}23৭৭%) ), মবাক মাৰিলে ( }}35 }]]169 036 0০3০ ), ধোৱাকে ধুলে

১। ‘ক্তে’', হেমচ, ৩৷১৫৬, ব্ৰৰু, ৭৷৩২
“তে পৰতোহ'ত ইত্‌ং ভৱতি ৷” হদসিঅং ৷
২ । ঠা]00016 2: 00870, ম্রো?াা003. 8 806.
৩ । ট63006%5 €00000, গ্োছঞাঞ)., ছাঁ], ]]],. 20, ]135"2186 ; ঠ৮0৩11086’5
]]10701 য৪00]£10].,; 0, 84.0.

৩৭

২৯০ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

( }35 ত৪5)১6০ 006 01086 3]17৩8%৮ ত'৪5}160 ), ইত্যাদি । তেতিয়| হলে
ইয়াৰ সংজ্ঞা-শব্দৰ দৰে ৰূপ হয়। যেনে, *৮হ (10০ ৮০০০০০০ ) 2

১ম| ৷ হোৱা

.২য়|। হোৱা, হোৱাক
ঙ৩য়া । হোৱাৰে, হোৱাইদি
৪ধী । হোৱালৈ

৫মী । হোৱাৰ পৰব!
৬ষ্টী । হোৱাৰ

৭মী। হোৱাত

অসমীয়া| ভাষাত সম্বন্ধ-বাচক সৰ্বনামৰ ( 8ন০]3৮6 ]02200007; ৰ),
ব্যৱহাৰ অতি কম। তাৰ ঠাইত কৃদস্ত বিশেষণ বা সংজ্ঞা ব্যৱহৃত হয়।
এই নিয়ম বড়ে ভাষাব্‌,বিশেষত্ব । বড়ে| ভাষাত সম্বন্ধ-বাচক সৰ্বনামব ঠাইত
সচৰাচৰ নিত্য কৃতৰ ব্যৱহাৰ হয়। কছাবী ভাষাত তলত লিখ৷ বাক্য, অৰ্দ্ধাৎ

কছাবী--যি মান্স্ুই-থে| আং মিঅ৷ নু-দাংমান বি খাট্‌লাং-বাই ।

অস.--যি মানুহটোক মই কালি দেখিছিলে| সি পলাই-গল।

চু না2.-"{ণ])010}; 006 10821} ][ ৮০506108%) ৬৪$৪স৮ ]}6 }1785 169]
৪&খ৪ত,

তেনে বাক্য কছাৰী ভাষাত তলত লিখাদৰে কলেহে স্বুৱল| হয় £-_

কছাৰী--মিআ৷ ( স্থুনই ) মান্সুইআ৷ খাট্‌লাং-বাই ।

অস.--কালি ( দেখ৷ ) মানুহটে। পলাই-গল।

চ/া)6£.-)০5086008 ৮ ( 95661} ) 1006-4708 ]}85 86৭ ৪৪%,

সেই কথাকে গাৰে! ভাষাত তলত লিখাদৰে কব পাৰি £--

গাৰো--যে মান্দেখো|৷ আঙা| মেজালে| নিকা-চিম্‌ উঅআ খাটাঙাহ|।
কিম্তু তলত লিখা দৰে কলেহে স্থুৱলা হয় £---

গাৰে|--মেজালে| নিক। মান্দে খাটাঙাহ৷।

অস. ---কালি দেখ| মানুহ পলাল।

]য 16. "খ[€০520087) 5661 7081], })83 860 ৪৪%,

এই নিয়ম বড়ে৷ ভাষাৰ পৰ|| অসমীয়ালৈ আহিছে। ত্রাবিড়ীতে৷ প্ৰায়
তেনে ।

এ'7

ক্ৰিয়াৰ ৰূপ ২৯১

৩৫৯ । বকুমদন্ত জ্ৰিয়া-বিশেষণ ( &0৮০/0]8] ])810]0)]6 )
ধাতুত ওঁতে ( অন্তে )) অলে ( ইলে ) আৰু অব (ইব) প্ৰত্যয় যোগ
কৰি কৃদস্ত ক্ৰিয়া-বিশেষণ সিদ্ধ কবা| হয়। এই তিনি প্রত্যয় তিনি কালত
প্রয়োগ ইয়। যেনে,
বৰ্তমান--হওঁতে---ওঁতে
ভূত --হলে--অলে
ভৱিষ্যাৎ--ইব--অব
উদাহৰণ ?£--যেনে, সি পুথি পঢ়ে"তে হীঁহিলে ( চু65 35 1808]6]
স্}}}6 63010 000]; ) । সি পুথি পঢ়িলে হাঁহে ( [6 18085 আ])61
1680] 1000]; ) । সি পঢ়িব যায় ( 86 069 0 1680 ) । বৰ্তমান কৃদন্ত
ক্ৰিয়া-বিশেষণে ( }!6560[ ৪০৮০৮0138] 08100]})]6 ) সমসাময়িক কাম, ভূত
কৃদন্ত ক্ৰিয়া-বিশেষণে (398 ৪৭৮০৮013] ]288ঘগে}))৮ ) আগৰ কাম আৰু
ভৱিষ্যত কৃদন্ত ক্ৰিয়া-বিশেষণে ( ট'ন[?6 ৪৭৮০270]8] 1)281000ম)]6 ) হেতু
বুজায়। ভৱিষ্যাত কৃদন্ত ক্ৰিয়া-বিশেষণ আৰু ক্ৰিয়াৰ্থ|-ক্ৰিয়া একে । পুৰণি
অসমীয়াতো এনে ব্যৱহাৰ আছিল। যেনে,
তোমাক দেখিলে| পাছে।
দেহা প্ৰকাশস্তে আছে।--শঙ্কৰ
জলকুম্ভ ভৰাতন্তে বাজিল ঘটাং কৰি ।৷--মা, ক.
মূল (1291%9000 ); ‘ওঁতে'ৰ মূল সংস্কৃত কৃৎপ্রত্যয় শত্‌ ( =অত,
বা অন্ত )। তাৰ পৰা| অসমীয়া| অতে, অন্তে=ওঁতে হয় (8৩৫৭ )।
‘অলে’ৰ মূল সংস্কৃত ‘ক্ত’ ($৩৫৭ )। ‘অব’ৰ মূল, বৈদিক তৱৈ, তৱেঙ,
( 8৩৫৫।৷৫ )। সাধাৰণ ক্ৰিয়া-বিশেষণৰ নিচিনা! প্রথমোক্ত দুই প্রত্যয়ত ৭মী
বিভক্তি (এ ) যোগ হয়।

৩৬% । ক্ৰিয়াকৰ্ত। ( ]0010 0{ 30600) )

যিহে ক্ৰিয়| সম্পাদন কৰে তাক ক্ৰিয়া-কৰ্তা৷ বোলে। ধাতুৰ পাচত
‘ওঁতা, পু. অ.--‘অন্তা’ প্রত্যয় যোগ কৰি ত্ৰিয়া-কৰ্ত| নিৰ্দেশ কৰ| হয়।
যেনে, কৰৌত| ( 8০০৫৮ ), ধৰোঁত| ( 06806 ), ইত্যাদি। “যি পণ্ডিত হয়
সি জীৱন্ত! মৰন্ত৷ দুইকে৷ শোক নকৰে ।”--ভট্ট দৈ, । “মোৰ হাতে মৰিবি
ৰাখন্ত! নাহি কেৱ ।”--মা, ক. ৷

২৯২ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

৩৬১ ৷ মুল (1])ণ]৮৪ট০৷০ )

এই প্রত্যয়ৰ মূল সংস্কৃত আনশ, ( =আন্‌ ) বা শত্‌ (অত্)। এই
দুই প্রত্যয়ৰ প্রত্যেকে প্ৰাকৃতত ‘অন্ত’ ‘মাণ’ হয়১)। ‘অন্ত’ৰ পাচত
স্বাধিক প্ৰত্যয় ‘ক’ ( =অ ) যোগ কৰিলে অন্তঅ = অন্ত ইয়। এই প্ৰত্যয়
প্রাকৃতিক ভাষাত অতা, অন্ত, অত, আদি ৰূপে ব্যৱহৃত হৈছে। অসমীয়াত
আদিতে ‘অন্ত’ প্ৰত্যয় চলিছিল। বৰ্তমানত ‘অন্তা’ৰ ‘অ’ৰ ঠাইত ‘ও’
হয়, কিয়নো ই শব্দৰ মাজত পৰে ($১২৫ ) আৰু ‘ন’ৰ ঠাইত চন্দ্ৰবিন্দু হয়
($১৬৮ ) । সংস্কৃত ‘তৃচ’ প্রত্যয় ( =ত| ), যেনে, দাতা, পাত৷, জেত৷
ইত্যাদি, ইয়াৰ মূল নহয়।

৩৬২ ৷ অসমাপিক৷ ক্ৰিয়৷ ব| সংযোজক ৰুৎ (008]000896
[১81010]])]6 )

ক্ৰিয়াৰ যি ৰূপৰ পৰ| কোনে| কাম শেষ হোৱ| বুজ| যায় সি সমাপিক৷
ক্ৰিয়া ( 8105}0}106 ৮০৮৮০ ) আৰু যি ৰূপৰ পৰ| কামৰ ওৰ নপৰে সি
অসমাপিক৷। ক্ৰিয়া ( 0070}0700৮6 ]81টগে]}])2 ) । এই শেষোক্ত ৰূপে
তুট| বাক্যৰ সংযোগ কৰে। ধাতুৰ পাছত ‘ই’ প্রত্যয় যোগ কৰিলে
অসমাপিকা ক্ৰিয়া পোৱা যায়: যেনে, পঢ়ি (১॥68০]106 ), শুনি ( ])681]7) ),
কৈ, কই কে (00108 )--নদী বৈ গৈ সাগৰত পৰরবে। পুৰণি অসমীয়াত
‘ই’, ‘ইয়৷ এই দুই প্রত্যয়ৰ চলতি আছিল। যেনে, “দুৰ্যোধন ৰাজা দ্ৰোণ
আচাৰ্য্যৰ সমিপক গৈয়া বুলিবে লাগিল| ৷”--ভট্ট দে.। “অযু'নে এই বাক্য
বুলি ধনুশৰ এড়ি শোকে কম্পিত হয়| ৰথবৰ উপৰত বসিলা ৷”--ভট্ট দে. ৷
ইয়াৰ অর্থ ষ্পষ্ট কৰিবৰ কাৰণে কেতিয়াবা ‘পেলাই’ শব্দ যোগ কৰ| হয়;
যেনে সি গৈ পেলাই সকলে৷ কথা| কলে।

৩৬৩ ৷ মুল ( 1267]৮800৮0)
এই প্রত্যয়ৰ মূল সংস্কৃত কৃৎ প্ৰত্যয় ক্ত৷ বা য। শোৰসেনী আৰু মাগধী
প্ৰাকৃতত 'ক্ত’ব ঠাইত ‘ইঅ’ আৰু ‘ছুণ’ হয় ২। বৰকচিৰ মতে ক্তা’ৰ ঠাইত

১। “শত্ৰানাশ:”, হেমচ. ৩১৮১ ৷ শত্মানশিত্যেতয়োঃ প্রত্যেকম্‌ স্ত মাণ ইত্ো্যে-
তাৱাদেশোৌ ভৱত:ঃ ।
২। “ক্তে1| ইঅদছুণৌ।”, হেমচ,. ৪৷২৭৷১৷ ভৱিঅ, ভোদুণ। হৱিঅ, হোদুণ।

ক্ৰিয়াৰ ৰূপ ২৯৩

‘দাণি’ হয়’। অপতঅ্ৰংশত ক্তা-প্রত্যয়ৰ ঠাইত ই, ইউ, ইৱি, অৱি এই চাৰি
আদেশ হয়ং। প্ৰাকৃত আৰু অপত্ৰংশৰ এই প্ৰত্যয় সংস্কৃত ক্ত। বা য-ৰ
পৰব কেনেকৈ আহিছে ঠিক বুজিব নোৱাৰি ৷ কিন্তু বৈদিক প্রত্যয়ৰ পৰা
যে তাক নমাব পাৰি তাক বুজা টান নহয়। সংস্কৃত ক্তু। প্রত্যয় সাধাৰণ
ধাতুত আৰু য-প্ৰত্যয় মিশ্ৰ ধাতুত যোগ হয়। সেইদৰে বৈদিক ত্বি, ত্বা
ত্বায় এই তিনি প্ৰত্যয় সাধাৰণ ধাতুত আৰু ত্য (বা য) প্ৰত্যয় মিশ্র
ধাতুত যোগ হয়। যেনে, ত্বি--কৃত্বি ( }}৪৮10.6 7088.0০ ), গতি ( })৪৮]108
€£01716 ) ১ তব্ব্বপীতা| ( })৯চা]086; 01001; ), স্ুপ.ত্ব৷ ( })8৮10.26 51০00);
ত্বায়-_গত্বায় ( }}৪&%}18 £00.6 ), যুক্ত,য় ( }}৪৮]1016 ১৮0০}69 ) ; য--অভিক্ৰম্য
( ৯12[02030০}]0,02 ), সংগিৰ্য ( 5ড৮৪]]09.]02) । ই, ইউ, ইৱি আৰু অৱি---
ত্বি আৰু ত্বায়-ব পৰ অহ|৷ হে সম্ভৱ। অপভ্ৰ- ই আৰু শৌৰসেনী আৰু
মাগধী ইঅ প্ৰাকৃতিক ভাষাত ৰক্ষিত হৈছে। হিন্দী, অসমীয়! আৰু উড়িয়াত
‘ই’ আৰু পু. অ. আৰু বঙ্গালীত ‘ইয়া’ হৈছে । যেনে, হি. পাই, পায়;
উ. পাই; অস. পাই; পু- অ-_ পাইয়া, পায়|; বঙ্গালী--পাইয়া; প্র.
পাৱিঅ; স.ং প্ৰাপ্য ( }}৪'া৷৮ ৮০৮) ।

১। “ক্তে,1 দাণি।” ব. ১১৷১৬ ৷ কৰিদাণি আঅড়ে =কৃত্বা আগত: ।
২। “ইইউইৱিঅৱয়ঃ ৷”, হেমচ. ৪1৪৩৯ ৷ মাৰিমস্স্মাৰয়িত্বা, ভঙ্জিউস==ভংক্ত1.
চুম্‌ৱিৱিস্স্চুখ্বিস্বা, বিচ্ছেড়বিস্সবিশ্চোগভ্য ।

বাইশ আধ্য৷

কাল ('] ৩০৪০৪ )

৩৬৪ । কাল (']'6096 )

ক্ৰিয়াৰ কাল সাধাবণতঃ তিনটি--বৰ্তমান ( }!০960৮), তূত .( ৮089
০৮ [06116 ) আৰু ভৱিষ্যাৎ ( 1006) । এই তিনটি সাধাৰণ কাল
( ৪11012]16 10965 ) । ইয়াত বাদে আচল ক্ৰিয়াৰ লগত আন সহায়কাৰী
( ৪0২18) ) বা অসম্পূৰ্ণ ( ৭০০০ম্৮০ ) ক্ৰিয়াৰ সংযোগত আন কেইটিমান
কাল পোৱা যায়। ইসৱৰ নাম যৌগিক কাল ( ৮০:[}08900 ৈয৪০৪ )
দিব পাৰি ।

৩৬৫ । বৰ্ত্তমান কাল ( }%০০9০০৮ ৩0956 )

চলিত সময়ৰ নাম বৰ্তমান কাল ( }?৮০০০০৮ 2056 ) । ইয়াক দুভাগ
কৰিব পাৰি-_

(১) নিত্য বৰ্তমান ( 8.68} }7০9560); যেনে, মই কৰে৷ (1 9০)।
আকৰু--

(২) স্বৰূপ বৰ্তমান (}৮৮০56৮0৮ }00176060) $; যেনে, মই কৰি আছে৷
ব| কৰিছে৷ (] ৪00 00106 ) । এই কাল বাস্তৱিকে বৰ্তমান অপূৰ্ণ কৃত
( }%7০5600 }1001১60060} [2810.01})]6 ) ভিন্ন আন একে৷ নহয়।

বৰ্তমান কালৰ ক্ৰিয়া তিনি উপায়ে ( 10০০৭ এ) প্ৰকাশ কৰিব পাৰি--
নিৰ্দেশক, সম্ভাব্য আৰু অনুজ্ঞাৰূপে ৷

৩৬৬ ৷ নিৰ্ছেশক ৰূপৰ বৰ্তমান ( }+69০0. ][0.01০93ঘ৮6 )

এই কালৰ নিৰ্দেশক ৰূপ সম্ভাব্য ৰূপৰ অনুৰূপ ৷ যেনে, তুমি থাকা
( 9৮০0. 5) ); যদি তুমি থাকা| (1{ ঠ5'০0 ৪৮ ) | নিৰ্দেশক আৰু সম্ভাব্য
বৰ্তমানৰ বিভক্তি এই £-_

কাল ২৯৫
বৰ্তমান অসমীয়৷
পুৰুষ বিভক্তি উদাহৰণ
১। গঁ যেনে, মই পঢ়ে৷ (] £6৯] ) |
২। অব৷| আহ (তুচ্ছাৰ্ষত) যেনে, তই পঢ় বা পঢ়াহ ("]'80%
1॥6৯৭৫৪৮% ) ।
আ| ( মান্তাৰ্থত ) যেনে, তুমি পঢ়া (১০% ॥৩6৪৭ ) |
৩ এ যেনে, সি পঢ়ে ( }6 £৩৪৯০৭ ) |
পুৰণি অসমীয়৷
১। ওঁ, উ, ওহে!
২। অ, আ,, অস্‌, আহা
৩। এ, ই, অন্ত
( ৱে, য়ে, এ, অন্তি )
উদাহৰণ £--
শুন ভূতনাথ হৰ তুষ্ট হুয়| দেওঁ বৰ
হোক মায়| তোমাৰ অধীন ।--শঙ্কৰ
তাহাঙ্ক খোজন্তে আমি ফুক বনে বনে ৷--মা, ক.

মুক্তিত নিস্পৃহ যিটো৷ সেহি ভকতক নমে৷
ৰসময়ী মাগোহেঁ। ভকতি ৷-_ম্‌1, দে,
আপুনি সীশ্বৰ হুয়৷ ৷

বোলাহ|৷ কৰিও দয়| ॥--শঙ্কৰ
ত্ৰৈলোক্যৰ নাথ এড়ি তাপসিক চাস্‌।
পক কণ্টকিক এড়ি ডহ| ফল খাস্‌ ॥--ম৷. ক.
গুৰু নিশিখাইলে হেন বিমঙ্গল
বাণী বোল কোন মতে ।-- শঙ্কৰ
হে অৰ্জ্জুন! তুমি শোকৰ অবিষয় বন্ধুসৱক শোক কৰা, তাত মঞি বাধা
দিলেও পণ্ডিতসৱৰ বাদ কহা, তুমি পুহ্ন পণ্ডিত নহ! ৷--ভট্ট দে.
বস্ত্ৰ নিভিজয় শুখানে থাকয়
উঠন্ত পুমু জলৰ ৷-- দৈত্যাৰি
কতে| মেলি হানে গাছ।
কতো কোপে চাপে কাছ শঙ্কৰ

২৯৬ অসমীয়| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতৰ্ব

পশুনি হৰি উপৰক চান্ত ।
ব্ৰহ্মাক আগতে ভেট পান্ত ॥--শঙ্কব
বেঢ়াৰ উপৰে কতে| গভুব| বঢ়াৱে ৷--ম1. ক.
মোৰ কৰ চৰণাদি অঙ্গদৱ ভাগি যাই, মুখে| শুখাই, শৰীৰে৷ কাম্পে,
ৰোমে|৷ সিহৰয় ৷--'ভট্ট দে.
তাক চোৰ বুলি। ভট্ট দে.
বিষয়সৱ স্থখ-দুখ স্বভাৱে পুৰুষক শীত-উষ্ণ স্মুখ-দুখ দেয়ি ৷--"ভট্ট দে.
পঞ্ডসৱ উফবয় নাগেও ফোফাই ৷--ম৷, ক.
পূৰ্বদিক ধৱল কোকিল কাক ৰড়ৈ ।
দিন গোট বঞ্চে কৈত কোন কাৰ্য্য পবৈ ॥--ম!. ক.
আকাশৰ পথে যান্তি ৷
দশ দিশে নিহালস্তি ৷ মা. ক.

ইয়াৰ পবা| দেখা যায় যে পুৰণি অসমীয়াত ৩য় পুৰুষৰ বিভক্তি এ, এঁ,
ই, অন্ত, অস্তি, ৱে, য়ি (অয় ) বৰ্তমান অসমীয়াত গয় পুৰুষ ১বচনত অকাৰাস্ত
ব| আকাৰাস্ত ধাতুৰ পাচত ‘য় (ব৷ ই) ব| ৱে হয়। যেনে, হয়, হৱে;
খায়, খাই, খাৱে। ইকাৰাস্ত আৰু উকাৰান্ত ধাতুৰ পাচত যথাক্ৰমে ‘য়ে’ (এ)
আৰু ‘ৱে’ (এ) হয়। যেনে, নিয়ে (নিএ) ৪058; দুৱে, ( তুএ) 7}]}ৈ |
উকাৰাস্ত ধাতুৰ পাচত কেতিয়াব৷ ‘ই’ও হয়। যেনে, দুই }]} । একাৰাত্ত
ধাতুৰ পাচত ‘ই’ বা ‘ইয়ে’ ( ইএ) আৰু ওকাবাস্ত ধাতুৰ পাচত ‘ৱ’ (এ) বা
‘য়’ হয়। যেনে, দেই, দিয়ে ( দিএ ) 21৮০৪ ; ধোৱে ( ধোএ ) ধোয় ৮৪৪9}1695 ।
দ্বিতীয় পুৰুষ সম্তমাৰ্থত অকাৰাস্ত আকাবাস্ত, উকাৰাস্ত আৰু ওকাৰান্ত ধাতুৰ
পাচত বিকল্লে ৱা! ব| ওৱা ( ওআ|৷ ) হইয়। যেনে, হৱা, হোৱা ; চাৱা, চোৱা;
ত্ব|; বোৱা, বা| হোআ, চোআ,, দুআ, বোআঅ৷ (06, 566, 0}}]$,, })137.0)।
ইকাৰাস্ত আক একাৰাস্ত ধাতুৰ পাচত য়| বা ইয়া (ইআ|) হয়। যেনে,
পিয়৷ ( ৮00. 07}; ), দিয়া (দি ধাতু, ১৮00 81৮6 ) ৷ হোৱা, চোৱা,
দিয়| ইত্যাদিব ৱা আৰু য়| ৱাস্তৱিকে ‘আ’ আৰু উচ্চাৰণতে৷ সেই
($৬৫ ) ৷ তুচ্ছাৰ্থত থৱ (10000. 2182০6%৮ ), খাব (10000. 9306৪ ), পিয়
(0000, 0110৮ ) আদিত ‘ৱ’ব উচ্চাৰণ ‘ওঅ’ আৰু ‘য়’ব উচ্চাৰণ ‘ইঅ’ৰ

অনুৰূপ ।

কাল ২৯৭
৩৬৭ ৷ মুল (12601৮9000 ) £
ইয়াৰ মূল সংস্কৃত লট্‌ বিভক্তি ৷

একবচন

| সংস্কৃত | পালি | প্ৰাকৃত | অপভ্ৰংশ | পুং অসমীয়া | অসমীয়!

১। | মি (=আমি) ৰি ণঁ ওঁ (উ)
উ', ওঁহো

২। | সি (=অসি)

{" ইস্‌ ৷ আ,

তি (= অতি)

আমো, আমু |[( ইমু, ইমে
আম, অমে৷ [৷
ৰ ইম, অহুং | ( ওঁহে
অমূ, অম,
ইমো, ইমূ, ইম
২ | থ্‌স্‌ ( = অথ) স অহ, অহং অহ, অনু 1 অহ অ, আ
| অ {<
৩। অন্তি (== অন্তি)৷ অন্তি | অংতি অংহি হিষ্টাি {; ই
। ঞঁ, এ (এই)

সংস্কৃত লট্‌ বিভক্তিয়ে অসমীয়া| বৰ্তমান কাল ($৩৫৪ {. ০0. )। উপবত
দিয়| মতে লট্‌ বিভক্তিৰ পৰ৷ অসমীয়া বিভক্তি কেনেকৈ নামি আহিছে তাক
ধৰ টান নহব। ইয়াত কেৱল পাহৰিব নালাগে যে প্রাকৃতত পৰস্মৈপদ
আৰু আত্মনেপদৰ পাৰ্থক্য লোপ হৈছিল। যেনে, স. সহতে ( }6 0268৪ ),
পা, সহএ, সহই ; স. ভাসতে ( 5৮11169 ), প্রা, ভাসই, ভাসএ*। আমি
ইয়াত পৰস্মেপদৰ ৰূপকে ধৰিম।

(১) সংস্কৃত ‘মি’ বিভক্তি ঃ ই লট্‌ ‘মি’ অৰ্থাৎ লট্‌ প্রথম পুৰুষ এক
বচনৰ বিভক্তি । উপৰত আমি পাই আহিছে৷ ($৩৪৬৷গ )} যে সংস্কৃতৰ

_ ১ । “ততিপে৷ বিদেতৌ ৷”, ব. ৭৷৮

৩৮

২৯৮ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

১৭ গণ প্ৰাকৃতত আৰু প্রাকৃতিক ভাষাত লোপ হৈ কেৱল এটা অৰ্থাত
তুদাদি বা ভূাদিগণ থাকিল। আমি এইটোও জানে| যে তুদাদি আৰু
ভ্‌|দিগণীয় ধাতুৰ পাচত সংস্কৃত ‘অ’ আগম হয় আৰু ব আৰু ম-ৰ আগৰ
অ ‘'আ’ হয়। এতেকে আমি ‘মি’ৰ ঠাইত ‘আমি’ ধৰি লব পাবো । এই
‘আমি’ প্রাকৃতত ‘আমি’ ব| ‘অমি’ হয় ( হেমচ, ৩৷১৪১,১৫৪ )* । অপতঅ্ৰংশত
ই ‘অমি’ ব| ‘অউ’ (ব| উ) হয় ( হেমচ. ৪8৷৩৮৫ ) ।২ ইয়াৰ প্রথমটো৷
বঙ্গালী আৰু উড়িয়া ভাষাত ‘ই’ হয়। দ্বিতীয়টে৷ ( অৰ্থাৎ উ ) অসমীয়৷ আৰু
হিন্দী ভাষাত্ব ‘ওঁ’ বা ‘উ’ স্বৰূপে বৈছে। পুৰণি অসমীয়াত এই বিভক্তি অওঁ,
ওঁ আৰু উ আছিল। যেনে,

শুন শুন ভাই মই কহওঁ কাহিনী ৷--মা,. ক.

এতেকে উদাসিন হেন থাকওঁ ৷--ভট্ট, দে.

এতেকে তোমাৰ হিতক ইচ্ছায় কহঞে।।--ভট্ট,. দে.

ইসৱ কথাক “আৱে এহিমানে থঞা, ৷

গুৰুৰ গৃহক চল৷ মোৰ লগে যাঞ, ॥-বামচৰণ

আকেৌ।৷ সংস্কৃত ‘আম’ অপভ্ৰংশৰ বহুবচনত ৱিকল্লে অহু (হু) হয়গ।

তাৰ পব৷ অসমীয়া ওঁ (বা উঁ) আৰু পু. অ, অহেঁ৷ (বা অহু ) ওলাইছে।
প্রাকৃতিক ভাষাত, ইমান কি অপভ্ৰংশতো, বহুবচনব বিভক্তি একবচনত
আৰু একবচনৰ বিভক্তি বহুবচনত প্রয়োগ কৰাত কোনে৷ বাধা নাই১* ।

১। প্তৃতীয়স্তা মিঃ।”, হে. ণ১৪১ ৷ ত্যাদি বিভক্তিৰ পৰশ্মৈপদ আৰু আত্মনেপদত
১ম পুৰুষৰ তিনি বিভক্তিৰ আতষ্ঠয বিভক্তিত ‘মি’ আদেশ হয়। যেনে, হসামি ( ] 18081, ),
বৱেৱামি (] (7620616 ) । আকৌ “মৌ ৱ| ৷”, হেম. ৩১৫৪ ৷ মি পাচত থাকিলে অ বা আ
হয়। যেনে হসামি, হসমি ( ][ 13061} ); জাণামি, জাণমি (118১০ ), স. হসামি, জানামি।

২। প“অন্ত্যত্ৰয়স্যাদ্যস্ত উম্‌ 1", হেমচ, ৪1৩৮৫ । ত্যাদীনাম অন্ত্যত্ৰয়স্য যদ্‌ আস্যং ৱচনং
তন্যাপত্ৰংশে উম্‌ ইত্যাদেশে| ৱ৷ ভৱতি। যেনে, স, কৰ্তয়ামি, অপভ্ৰ, কট্টউম্‌, কট্টমি (]
০০৮); স. পশ্াামি, অপত্ৰ, দেক্‌খম্‌ (] 566 ); স. কিং কৰোম্যহম্‌স-অপত্ৰ, কাই কৰউম্‌
হউম্‌ ( ৮ঘ})৷৯< ৭০] ৭০?)।

৩ ৷ “বহুত্বে হুম্‌|*, হেমচ, ৪।৬৮৬ ৷ অপন্ৰংশৰ বহুবচনত ‘মস্‌’ বিভক্তি হু বা মূ হয়।
যেনে, অপত্ৰ ; খগ্‌গতিসাহিউম্‌ জহিম্‌ লহহুম্‌ পিঅ তহিম্‌ দেশহিম্‌ জাহুম্‌ ।

স, খড্‌গৱিসায়িতং যস্মিন লভামহে প্ৰিয় তম্মিন্‌ দেশে যামঃ ৷ পক্ষে লহিমু।

৪ |! ০66 }63026%5 00000. সোহি) ৪, ৮০) ][], 1}, 206-206,

কাল ২৯৯

(২) সংস্কৃত ‘সি’ বিভক্তি : ই লট্‌ দ্বিতীয় পুৰুষ একবচনৰ বিভক্তি ।
ওপৰত কোৱ| নিয়মে ইয়াৰ আকৃতি ৱাস্তৱিকে ‘অসি’। ই প্রাকৃতত ‘অসি’,
‘অসে’৭, আৰু অপভ্ৰংশত ‘অসি’, ‘অহিঃ’ হয়ং । ইয়াৰ প্রথমটোৰ পৰ৷ পু.
অ. অস্‌;, অ আৰু দ্বিতীয়টোৰ পৰ৷ অ, অহ, আ৷ আৰু আহ৷! ওলাইছে।
বৰ্তমানত সন্ত্ৰমাৰ্থে ‘আ’ আৰু তুচ্ছাৰ্থে ‘অ’ আৰু ‘আহ!’ হৈছে ৷ ‘অসি’ৰ ‘স’
লোপ হলে অই, অএ আক তাৰ ই লোপ হলে অঅ= আ| হয়।

(৩) সংস্কৃত ‘তি’ বিভক্তি : ই লট্‌ ৩য় পু, ১বচনৰ বিভক্তি আৰু ওপৰৰ
নিয়মে তাৰ আকৃতি ‘অতি’। প্ৰাকৃতত ই ‘অই’, ‘অএ’ হয়ত । তাৰ পৰা
পুৰণি অসমীয়াত আৰু হিন্দী আদি ‘ভাষাত ‘অই’ হয়। পুৰণি অসমীয়াত
সন্ধিৰ নিয়মে ( 8৬৯ ) ‘অই’বৰ ঠাইত এঁ ব|৷ এ ইয়। তাৰ বাহিবেও ‘অই’ৰ
ঠাইত ‘অয়’, ‘অএ’ৰ ঠাইত ‘অয়ে’, ‘অৱে’, ‘এ’ৰ ঠাইত ‘য়ে’, ‘ৱে, আদি
বিভিন্ন ৰূপ হয় ( 8৬৫ ) । প্রৰাকৃতত কেতিয়াব৷ ‘অ’ৰ ঠাইত বিভক্তিৰ আগত
‘এ’ হয়ঃ । বৰর্তমানতে৷ এনে ৰূপ নামনিৰ ফালে চলিত আছে। যেনে, সি
পঢ়ে ব৷ পঢ়েই (}6 ৮০৪০৪ ) ১ সি দিয়ে ব| দেই ( }6 ৪1৮65 )। বর্তমানতোে৷

১। “ত্তীয়স্য সি সে।”, হেমচ, ৩১৪৭ । পৰসম্মৈপদ আৰু আত্মনেপদৰ ২য়
পুৰুষ একবচনত লচ্‌ বিভক্তিত সি আৰু সে হয়। যেনে, হসসি, হসসে ("০0 1308] )
স. হসসি; বেৱসি, ৱেৱসে (১৮০0 0৩৮16 ), স. ৱেপসে।

২ । “মধ্যন্ৰয়স্যাদ্যস্তয হিঃ ।”, হেমচ. ৪৷৬৩৮৩ । অপভ্ৰংশত ২য় পুং ১ বচনত ‘সি’ৰ
ঠাইত বিকল্পি হিঃ হয়। যেনে,

অপত্ৰ:--বঞ্লীহ| পিউ পিউ তণৱি কেত্তিউ ৰুঅহি হআস। পক্ষে ৰুঅসি (02080
০0650) |

স--_চাতক পিউ পিউ ইত্যন্ধকাৰং কৃত্বা কিয়দ্‌ ৰোদিষি হতাশ।

অপত্ৰ._সায়ৰি ভৰ্অই ৱিমল জলি লহহি ন এক্ক ই ধাৰ। পক্ষে, লহসি (0008
ে॥6৪0) ।

স-_সাগৰে ভৰিতে ৱিমলে জলে লভসে ন একাম্‌ অপি ধাৰাম্‌ ৷

৩। “ত্যাদীনাম্‌ আছ্বত্তয়স্যাদ্যাস্যোচেচেোঁ ।”’, হেমচ. ৩৷১৩৯ । তৃতীয় পুৰুষ একবচনত
তি বিভক্তিৰ ঠাইত ইচ, এচ. ( ==অই, অএ) হয়। যেনে, হসই, ( }}6 13089 ), স.
হসতি ; ৱেৱই, ৱেৱএ ( }6 0010001695 ), স, ৱেপতে।

৪1 “অত এসে।”, বৰ, ৭৷৫। হসএ, হসেই; পঢ়এ, পঢ়েই ; ণেই ( }6 0069 );
দেইল্"স. হসতি, পঠতি, নয়তি, দদাতি।

৩০০ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

এই বিভক্তি এ ব| ই হয়। যেনে, খাই, খায় (০৪8); শোৱে, শোএ;
ইত্যাদি।

(৪) সংস্কৃত ‘মস্‌’ বিভক্তি : ই লট্‌ ১ম পু. বহুবচনৰ বিভক্তি আৰু ওপৰৰ
নিয়মে ইয়াৰ আকৃতি ‘আম’ ৷ তাৰ পৰা৷ প্ৰাকৃতত আমে, আমু, আম, অমে,
অমু, অম, ইমো, ইমু, ইম এই কেই বিভক্তি হয়: । অপভ্ংশত ইমে!, ইমূ,
ইম, অমো| ইত্যাদি ৱিকল্পে হুম্‌ ( অহুম্‌ ব। অহু ) হয় ( $৩৬৭৷১ )। ‘অন্তৰ
পৰ অহেঁ৷, ওহেঁ। হয়। অসমীয়া একবচন আৰু বহুবচনৰ আকৃতি একে ৷
বৈদিকত মস্‌, মসি উভয়ে হয়।

(৫) সংস্কৃত ‘থ’ বিভক্তি; ই লট্‌ ২য় পু, বহুবচনৰ বিভক্তি আৰু উপৰব
নিয়মে ই ‘অথ’ হয়। প্রাকৃতত ই ‘অহ’ বা| ‘অইখ’ ( হ, ইথ ) হয় আৰু
অপতভ্ৰংশত ‘অহ’ ব৷ ‘অনহু’০৩ হয়। অসমীয়াত ‘অহ’ব ঠাইত অ, আ৷, অহ
( অহ) আৰু আহ৷ হয়। কেতিয়াবা ‘অহু’ৰ পৰ৷ বিকল্লে অউ হয়। একবচনৰ
আকৃতি ‘অস্‌’ বহুবচনতো৷ ফ্ষেতিয়াব| ব্যৱহৃত হয়। বৈদিকত থ, থন
উভয়ে হৈছিল।

(৬) সংস্কৃত ‘স্তি’ বিভক্তি: ই লট্‌ ৩য় পু, বহুবচনৰ বিভক্তি আৰু ওপৰৰ
নিয়মে ‘অন্তি’ হয়। ই প্ৰাকৃতত অংতে, অংতি আৰু অইৰে হয়ঃ আৰু
অপত্ৰংশত অংতি, অংহি ইয়ং । ‘অংতি’ৰ পৰা পু, অ, অন্তি অন্ত হৈছিল।
‘অংহি’ৰ পৰা| অই, অয়, এ (ৱে, য়ে), এ, এঁ, ই হয় আৰু একবচন বহুবচন
উভয়তে চলে (.উদাহৰণ ওপৰত দেখ৷ )। ‘অইৰে’বৰ পৰাও এ, এঁ, ই হব
পাৰে। বৈদিকত অন্তি, স্তি উভয়ে হৈছিল আৰু বহুত ঠাইত কেৱল ‘অতি’
হৈছিল। ‘অতি’ৰ পৰাও এ, এঁ হব পাৰে।

১। “তূতীয়স্য মোমুমাঃ ৷”, হেমচ. ৩১৪৪ আৰু “ইচ্চ মোমূমে ৱ৷ ৷”, হেমচ.,
৩১৫৪ ; যেনে, ভণামো,, ভণামু, ভণাম, ভণিমে|, ভণিমু, ভণিম, ভণমে|, ভণমূ, ভণমস্সস,
ভণাম (০9০০3 ) ৷

২ | শ্মধ্যমস্কেত্ম'হচৌ |”, হেমচ. ৩৷১৪৩

“স্তি-হ-থ, মো-মু-ম|-বহুমু ৷”, ব. ৭৷৪

৩। “বহুত্বে হু”, হেমচ,. অণ৩৮৪ ; ৱিকল্পলে অহু হয়।

৪ । *শ্ৰহধাত্ছস্ভ ভ্ধিস্তে ইৰে ৷”, হেমচ. অএ১৪২, ব. ৭৷৪

৫ | "ত্যাদেৰাপ্তত্ৰয়স্ক বহুত্বে হিম্‌ ন ৱ| ৷’, হেমচ. ৪|৩৮২

কাল ৩০১
৩৬৮ ৷ অনুভ্ঞ। ( [[0}7+€103৪]৮০ 1000) । বৰ্তমান অনুজ্ঞ। ( }165601
[[00.[১618.0৮6০ )
ৱাস্তৱিকে অসমীয়াত প্ৰথম পুৰুষৰ অনুজ্ঞা নাই। বৈদিকতো৷ নাছিল) ৷
নিৰ্দেশক বৰ্তমানৰ বিভক্তিয়ে অসমীয়া অনুজ্ঞা প্রথম পুৰুষৰ বিভক্তি। আন
প্রাকৃতিক ভাষাতে প্রায় তেনে। যেনে,

পুৰুষ অসমীয়! হিন্দী বঙ্গালী উৰিয়|

১। ওঁ ও,উ ই ই, অই

২। লুপ্ত অ, উ,্্স লুপ্ত অ, লুপ্ত অ
অ৷ অ

৩ | অকৃ, ওক্‌ ঞঁ এ উক অই, উ

উদাহৰণ £--মই পঢ়ে'। (] ১6৪৭ ), তই পঢ় বা| তুমি পঢ়া ('][]})0৮0
॥630.০50 01 ৮0৮00 1680 ), সি বা তেওঁ পঢ়ক বা পঢ়োক ( ],60 }}}[}) ৮68৭ ) ।
৩৬৯ ৷ মূল (1)989৮3000, ) £ ইয়াৰ মূল সংস্কৃত লোট্‌
পুৰুষ সংস্কৃত পালি প্ৰাকৃত পু. অসমীয়৷ অসমীয়

১| আনি মি আমু, অমূ 8, ওঁহে| গু
২। হি(স্আঅহি) হি অস্থ, অহি, অ, অ, আ৷ (ৱা) হি, আহি, উ,
ইজ্জস্গ, ইজ্জহি, য়ো, ইয়ে| (ইও), কলুপ্ত অ, আ|
ইজ্জ উ, ও অহ,
আহ, হু অন্থ
৩। তু(স্অতু) তু অউ ওক্‌, উক্‌ অক্‌ (য়ক্‌, ৱক্‌)
গক্‌
১।৷ আম ম্‌ অমে, ও, ওঁহো| ণঁ
অহে, অমু
২৷ তং(স্েষঅত থ অহ অ, আ (ৱা) হি, আহি, উ,
য়ে|, ইয়ে লুপ্ত অ, আ৷
(ইও), উ, ও
অহ, আহ,
অনু, (অহে৷|
৩। অন্ত অসন্ত অংতু স্তোক, ওক্‌, অক্‌, (য়ক, ৱক্‌)
উক্‌ ওক্‌

উদাহৰণ ।--মই ব| আমি হওঁ (] ০ স০ ১৪ {; তই ব| তহঁত হ বা
হউ (']}}00 06 ) ; তুমি বা তোমালোক হোৱ| ( 100.৮66 ); সি ব| সিহঁত

১। 2৭. ন ঢ্রঞ৪0000081, 2, 126 $ 18].

৩০২ অসমীয়৷ ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

হক বা হওক (86 ০0% 0069 66 ); তই বা তহঁত পঢ় বা পঢ়হি (8০
॥০৪০০5%,, ০01 900; ॥০6৪৭ ) ; তুমি বা তোমালোক পঢ়া বা পঢ়াহি (0৮0
১6৪৭ ); সি ব| সিহঁত বা তেওঁ ব| তেওঁলোক পঢ়ক বা| পঢ়োক ( 0! 8}
0 00600, 1৩৪0 ) ; তই বা তহঁতে দে বা দেহি ( ']['}]00 2৮০৪৮ 00 ৮00
1৮6 ) ১ সি বা সিহঁতে দিয়ক ( ][,6 }}10} 0৮ 00600 ৮1৮০ ); সি বা সিহঁত
শোৱক বা শোক, (] ‘60 ])]0; 0 0.60, 5166] ); ইত্যাদি ।
পু, অ. £--

বিচাৰি দেখস পামৰ মনাই এ।--মা. দে.

জগন্নাথ! অনাথক থাপিয়ে৷ চৰণে ৷--শঙ্কৰ

ভাৱক ভাই! ভজ্জ ভগৱন্ত ভক্তিভাৱে ৷--মা, দে.

শঙ্কৰে ৰচিলা ডাকি বোল| হৰি হবি ৷--শঙ্কৰ

দেহু দেখ| বাম নয়ন ভৰি চাও ৷--শঙ্কৰ

গোপাল কৃষ্ণ, কবহু ত্ৰাণ |--শঙ্কৰ

নমে! দামোদৰ হৰি ।

নিয়োক নাথ উদ্ধাৰি ৷--শঙ্কৰ

পিয়ে পিয়ে| বামনাম অমৃত ৷--শঙ্কৰ

কৰাহ৷। নিস্তাৰ তোমাৰ চৰণে শৰণ পশিলে৷ আমি ৷-- শঙ্কৰ

হে দেৱবৰ! তোমাক নমস্কাৰ কবে৷ প্ৰসন্ন হৱ৷ ৷--ভট্ট দে.

এতেকে তোমাত পুচৌ যি শ্ৰেয়স্‌ হয় তাক নিশ্চয় কৰি কহা ৷

--'ভট্ট দে,

তাৱত ভৰত গৈয়া চাৱ৷ ৰাজকাজ।--ম!. ক.

আজি ধৰি হউ বাপু অজৰ অমৰ ৷---হে, স.

স্মৰহ গোবিন্দ মূঢ় বলহ গোবিন্দ মূঢ়

ভজহ গোবিন্দ সৱক্ষণে ।--মা. দে.

জশ্ৰীৰাম বোলন্ত সৱে বীৰ চলি যাই৷।

ৰাজকুমাৰক গৈয়া সৱেহি বাখাহঁ৷ ৷--ম1. ক.

চৌধ বৰিষক লাগি বনবাস কৰ ৷--ম1. ক.

কমলাপতি ! হোক গতি ৷-- শঙ্কৰ

তোমাৰ চৰণে মাত্ৰ থাকোক ভকতি ।--শঙ্কৰ

বোল! হৰি হৰি পাপ যাউক অধোগতি ৷-- শঙ্কৰ

কাল ৩০৩

সমস্ত তত্বক আচৰোক পড়োক পৱ'তে উঠি যত
তীৰ্থত অভ্মোক পঢ়োক বেদনিচয় ৷--ম।. দে.
দেৱসৱে! বৃদ্কিদ্বাবে শস্য সম্পূৰ্ণ কৰি তোৰাক বৃদ্ধি কৰাউক ।---ভট্ট, দে,
(১) সংস্কৃত লোট্‌ ‘আনি’ বিভক্তি ঃ
প্ৰাকৃতত ইয়াৰ কোনে! চিন নাই। কিন্তু প্রাকৃতত তাৰ পৰিৱৰ্তে অমু
আৰু আমু বিভক্তি হয়১।. তাৰ পৰা অপভ্ৰশংত ‘ম’ লোপ হলে ‘অউ’ হয়।
ই লটৰ আকৃতি । অপভ্ৰংশ আৰু অসমীয়াত ৱাস্তৱিকে প্রথম পুৰুযৰ
অনুজ্ঞ৷ বিভক্তি নাই। লট্‌ ওঁ উবা| এ ইয়াবে| বিভক্তি ।
(২) সংস্কৃত লোট্‌ ‘হি’ বিভক্তি ?
এই বিভক্তি প্রাকৃতত অহি, অস্থু আৰু অ. হয়ং। অপত্ৰংশত এই
বিভক্তি অহি, অই, অউ, অএ (হি, ই, উ, এ) হয়০। অসমীয়াত ‘অহি’ৰ
পৰা| হি, আহি হয়, ‘অস্থ’ৰ পৰা| অস্‌ আৰু ‘অ’বৰ পৰ|া অ আৰু অ| হয়,
‘অই’বৰ পৰ| অ, য়েো| (ও), ‘অউ’ৰ পৰ| উ ব| ও আৰু ‘অএ’ৰ পৰ| অঅই.=
আ৷ (বাৱা) হয়। প্রৰাকৃতত ইয়াৰ বাহিৰে ই্জস্থু, ইজ্জহি, ইজ্জ এই তিনি
বিভক্তিও হয়ঃ । তাব পৰা ইয়ে| বিভক্তি ওলাইছে অর্থাৎ ইজ্জস্থ = ইয্যছ=
ইয়উ= ইয়ও = ইয়ো। বৈদিকত তাত, ধি আৰু হি বিভক্তি হয়।* ‘তাৎ’ৰ
পৰা অ, আ, ‘হি’ব পৰ| হি আৰু ‘ধি’ৰ পৰা| অহি, আহি, হি হোৱা৷
সম্ভৱ। প্ৰাকৃত বহুবচনত ‘অহ’ আৰু অপন্ৰংশত লটৰ দৰে ‘অঙু’’ হয় * ৷
তাৰ পৰা অসমীয়াত একবচনতো অহ, অহে৷ আৰু অছ হয়।
(৩) সংস্কৃত লোট্‌ ‘অতু’ (তু) বিভক্তি ?
এই বিভক্তি প্রাকৃতত অউ (উ) হয় ( হেমচ, ৩৷১৭৩ ; বব, ৭৷১৮ ) আৰু
অসমীয়াত অউ বা অও (উবা ও) হয়। তাৰ পিচত স্বাঘিক ‘ক’ যোগ
হলে অউক, অওক (বা উক বা ওক ) হয়। কেতিয়াবা উ বা ও লোপ
১। “ছুস্থ মূ ৱিধ্যাদিঘেকশ্মিংন্ত্রয়াণাম্‌ |”, হেমচ. ৩১৭৩
“উ-স্ু-মূ ৱিধ্যাদিঘেকশ্মিন্‌ |”, বৰক ৭৷১৮; যেনে, হসামূ অহংস্-!৯০৪৷)৷ ],
২। হেমচ, ৩৷১৭৩ ; “সোহি রা ৷”, হেমচ, ৩৷১৭৪ ; যেনে, দেহি, দেহু ( "]')০'0
1৮6৪0 ০01 )ঠ০%0 61৮6 ),
৩ | পশ্হিষ্বয়োৱিদ-উদ্‌-এণজ ৷”, হেয়চ. ৪6|৩৮৭ ; যেনে, ষেল্লি ( ৮০০ ০0৩৫ ), স.
মুঞ্চ ; ৱিলম্বু ( ০৮০ 13126 ) স, ৱিলম্বস্ব ; কৰে ( ১০০ 0০), স, কুৰকু।
৪1 অত ৱ| |”, হেমচণন ৩৷১৭৫

€। ৯০৪. ৮০৭1০ শ্লেজাত্রোায়3!, },. 196, 8 181]
৬। প“্ৰহুযুদ্ত হুমে| ৷”, হেমচ, ৩১৭৬) *“বহুৰত্বে হু ।”, হেমচ, ৪8৷৩৮৪

৩০৪ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

হলে কেৱল ক থাকে। যেনে, হওক বা ইক (160 10 ৮6); থাকোক বা
থাওক বা থাকক (168 1} 50800) ৷

(৪) সংস্কৃত লোট্‌ ‘আম’ বিভক্তি ?

এই বিভক্তি প্রৰাকৃতত আমে, আম, এম হয়১)। অপতভ্ৰংশত লটৰ অনুং
হয়ং । যেনে স. হসাম ( 13026}, ৮6 ), প্রা, হসামো, হসাম, ইসেম, অপন্ৰংশ
হসনুম্‌ । পু, অসমীয়াত তাৰ পৰ! ওঁ, ওঁহো, আৰু অসমীয়াত ওঁ হয়। যেনে,
পূ. অ. হাসোহো৷, হাসৌ, অস, হাহেঁ৷। “বাজ্যব নিমিত্তে আমি ছুই ভাই
যুর্জেহেঁ৷ ৷’--ম|. ক । অসমীয়াত ১ব আৰু বহুবচনৰ ৰূপ একে ৷

(৫) সংস্কৃত লোট্‌ ‘অত’ বিভক্তি ঃ ৰ

এই বিভক্তি প্রাকৃতত অহ (হই), অত, এথ হয়ত আৰু অপভ্ৰংশত লটৰ
অনহুঃ অহ হয়গ। তাৰ পৰা৷ অসমীয়া বিভক্তি ওলাইছে। যেনে, হসত
( 1306] ৮00. ), প্রা, হসহ?য হসত, হসেথ, অপভ্ৰংশ হসহ, হসহু ; পু. অ. হাসহ,
হাস, হাস৷, হাসহু, হাসাহ৷ ; অস. হঁহ , হাহী৷ ৷ অসমীয়াত একবচন আৰু
বহুবচনৰ বিভক্তিৰ পাৰ্থক্য নাই। বৈদিকত অত, অতন (ত, তন) হয়।
‘অতন’ ৰ পৰা৷ কোনে। বিভক্তি অসমীয়ালৈ নাম৷ নাই ৷ অসমীয়া অ, আ, অহ
আদি আকৃতি ঠিক একবচনৰ নিচিনাই ৷

(৬) সংস্কৃত লোট্‌ ‘অন্ত’ বিভক্তি

এই বিভক্তি প্ৰাকৃতত ‘অংতু’ হয়। তাৰ পৰ৷ অসমীয়াত ওঁ, উ আৰু স্বাঘিক
প্রত্যয় ‘ক’ যোগ কাৰলে ওঁক, উক হয়। এই বিভক্তি একবচনৰ অনুৰূপ ।

৩৭০ । অব্যয় ইঁত, ইক আৰু চোন ( ][0062011039৮]65 ) 2

(ক) ইহঁত (]0.916001010._-}1811৮ ) 2 অসমীয়া অনুজ্ঞাৰ ২য় পু.
বহুবচনত ক্ৰিয়াপদৰ পাচত দঢ়াই কোৱ৷ অর্থত কেতিয়াবা ‘ইহঁত’ অব্যয়
ব্যৱহৃত হয়; যেনে, যাহঁত (80, ] ৪৪%) ); কৰহঁত (৭0, ] ৪৪) ) ৷ ইয়াৰ
মূল বৈদিক ‘হস্ত’। বৈদিকত ‘হস্ত’ দঢ়াই কোৱা৷ অর্থত হধবিষাদাত্মক
অব্যয় স্বৰূপে ( 3&5 ৪7০ }0. 16080 ][}; €%03020800119 ) ব্যৱহৃত হৈছিল।
তাৰ অৰ্থ ‘আহ’ ( ০০০০০ ); যেনে, |
১। “বৰহযু স্ত-হ-মে| ৷”, হেমচ. ৩১৭৬; ব. *|১৯
২। “ৱহুত্বে ইম্‌ |”, হেমচ. ৪|৩৮৬

৩ । “বহুত্বে ছু ।”, হেমচ. ৪1৩৮৪
৪ | “বহুষু স্ত-ই-মেো|।; হে, অ১৭৬; ব, ৭১৯

কাল ৩০৫

যজ্ামহৈ যজ্্িয়ান্‌ হস্ত দেৱান্‌ ।-_( খক্‌ ১৭।৫৩৷২ )>

১0006, ভ'০ তা]] ০৮৪); 06 30০0:3016 ৮2০৭.

আহহঁত, আমি যজ্ঞায় দেৱতাসৱৰ পূজাত লাগে৷ ৷

হস্ত ইমং যজ্ঞং সম্ভৰাম। --এঁত, ব্ৰা.

(20006, ৮০ া]]] "০2816 (006 5৪শণস্েঃ8০০,

আহহঁত, আমি এই যজ্ঞ আৰম্ভে৷ ৷

অসমীয়াত কেৱল বহুবচনত হে এই অৱ্যয় ৰক্ষিত হৈছে।

(খ) হঁক্‌ ( 1006:1০০80017, 80}; ) 2: সেইদৰে বৰ্তমান, ভূত আৰু
অনুজ্ঞাৰ প্রথম আৰু দ্বিতীয় পুৰুষ বহুবচনত অসমীয়াত তেনে অর্থত ‘ইঁক্‌’
অব্যয়ৰ প্রয়োগ হয়। যেনে, যাওঁহঁক ( 108669 ০ £€০0 ); পঢ়াইঁক ()00
৭০ £॥69৪৭); খালোহঁক (ঢৈ৷])৮ ০ }৪৮০ ০৪০০) । ইয়াৰ মূল সংস্কৃত ‘ভূ’ধাতুৰ
পৰা ওলোৱা ‘হ’ত স্বাধিক প্ৰত্যয় ক যোগ কৰি পোৱা ‘হক্‌’ নহয়, কিয়নে৷
তাৰ কোনে| অৰ্থ নাই। ইয়াৰ মূল ৱাস্তৱিকে আৰা ‘হক্‌’ বা ‘হৰ’
(== 0৮006, ০0606, 100669৭ ) বুলি মনে ধৰে । আৰবীত ই ক্ৰিয়াৰ পাচত
ক্ৰিয়াবিশেষণৰ দৰে কেতিয়াবা ব্যৱহ্ত হয়। তেনেকৈ অসমীয়াতে| ইয়াৰ
ব্যৱহাৰ হয়। চন্দ্ৰবিন্দু অসমীয়াৰ নিজস্ব ৷

(গ) চোন ঃ অসমীয়া ‘কৰচোন,’” ‘ধৰচোন’ আদি বাক্যৰ ‘চোন’
বাস্তৱিকে বৈদিক ‘চন’ =€৮০৮, ০৮০ ( খক্‌ ১1২৪৷৬১ ) ৷ ‘চন’ৰ অৰ্থ বাস্তৱিকে
চ ন (৮0006 6৮৪0৮ ) আৰু 06280৮০ শব্দৰ পাচত বহে। কিন্তু ই সদায়
‘নিইয়’ ( 1706280৮6 ) অৰ্থত নচলে ( খক ৬৷২৬৷৭ ; ১1৫৫৷৫ )৭ । এনে অৰ্থতে
অসমীয়াত ইয়াৰ চলতি আছে।

৩৭১ ৷ ভুত কাল ( 8১৪58 62956 )

যি কাল অতীত হৈছে তাৰ নাম ভূত কাল ( ৮2358 ভৈ৷৪০ 0৮ }}0]1ৈ ) ।
ই তিনি প্রকাৰ -(১) অন্ততনী ব৷ সামীপ্যভূত ( ৯&০2158. 01 ])165621)0
12616600[ 00 8158 1}21668716 ), (২) অনস্ততনী বা অদূৰভূত ( 110002611600
056 01 560000 }2/6০6৮]1€6 ) আৰু (৩) পৰোক্ষ বা স্বৰূপভূত ( ৮6060

১। [ঞ[3৯০৭. ৬০৭1০ ঢ্ো৪:0)}). ( 88|6০|৪9০ )

২। [[0,; ৯ 66% 28553265 ৮৫০ 161} 06106 15 100 ৯০০০1৮,020097110,56 12663.01৮6
চন 0030095106 ০01 105 106830৮6 56156 00631015 ‘6৮61)*, ‘350’, ])3০0, ৬.,র, 8 180,

৩। [:৪০80৪%9800")5 ৮21[ 0781080038, ৮) ]}, ]/[৯85০010}] $ 114.

৩৯১

৩০৬ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

086. 0 1]2850 }2300.ণ102]6 02 00180, 2০061 ) । যি কাল এই মাত্র
অতীত হৈছে তাৰ নাম অভ্যতনী। ইয়াৰ আন নাম “আজিৰ ভূত”
( চাঃ৩ণ্ডৈণৈ ০8 100-089 ) দিব পাৰি; যেনে, মই পঢ়িলে| ( ] }}8৮০ ১63৭ ) ।
অনভ্যতনী বুলিলে যি কাল নিশ্চিতৰূপে অতীত হৈছে তাক বুজায়।
কাৰে| কাৰে| মতে যি কাল আজি দিনৰ আগেয়ে অতীত হৈছে আৰু
কাৰে| কাৰে| মতে যি কাল কাপি দিনৰ আগেয়ে অতীত হৈছে, কিন্তু বেচি
পলম হোৱা নাই তেনে কালক বুজায়। কাচ্চায়নে এই কালক অপূৰ্ণ কাল
( ][1012600606 6056 ) বুলিছে আৰু ইয়াৰ নাম ( হিজ্জতনী ) হাস্তনী।
দিছে। যেনে, মই পঢ়িছে| (] £॥৩৪৭ )--ইয়াত পঢ়া কাম আগেয়ে শেষ
হৈছে, কিন্তু বহুত দিন হোৱ| নাই। অসমীয়া ক্ৰিয়াৰ এই আকৃতি
কেতিয়াব| স্বৰূপ-বৰ্তমান বা বৰ্তমান অপূৰ্ণ কৃৎ ( };০৪60 }100600600 )
স্বৰূপেও ব্যৱহৃত হইয়। যেন্ে, মই পঢ়িছে৷ (][ ৪700 1॥68]16 )-- ইয়াত
পঢ়া কাম চলিয়ে আছে ($8$ ৩৫৬৷৩৬৫ ) ৷ পৰোক্ষ বুলিলে অনিৰূপিত..
আৰু অনিশ্চিত অতীতক বুজায়। কোনোৱে এই কালক নিত্যভূত ( 2660৮
৮7৩৮৮ ) আৰু . কোনোৱে দ্বিতীয় অতীত ( 9০০০০ [1616 )
বুলিছে। মেক্সমুলাৰে কয়--“"যি কাল অতিকৈ অতীত হৈছে’ ( 90060,
৪৯৮9০]806]৮ 2990৮ )- সেয়ে পৰোক্ষ কাল; যেনে, মই পঢ়িছিলে৷
(] }৪৭ ॥6৪৭ )-- ইয়াত পঢ়া কাম কেতিয়াবাই শেষ হৈছিল। অদ্যতনী
আৰু অনভাতনীৰ পাৰ্থক্য তলত দিয়া পু, অসমীয়াৰ উদাহৰণৰ পৰা
বুজা যাব।

“এই অৱ্যয় ফল যোগক পূৰ্বত মঞি আদিত্যৰ আগত কহিছে৷।
আদিত্যো৷ আপুনাৰ পুত্র আন্ধদেৱ মন্্ুত কহিলা৷ ; মনুৱেো পুত্ৰ ইক্ষাকুত
কহিল|৷ ৷ এই পৰম্পৰায় ৰাজধ৷বিসৱে জানিল| । পাচে অনেক কালে
সম্প্ৰদায় বিচ্ছিন্ন হৈল। সেই যোগক আজি মঞি তোমাত কহিলে” ৷--
ভট্টদেৱ । “আকুৰঢ় পুৰুষৰ তৃতীয় অধ্যায়তে কৰ্মযোগ কহিছে|; তাক ই
অধ্যায়ে প্রপঞ্চিলে৷ ৷”- ভট্টদেৱ ৷

৩৭২ ৷ অন্ততনী বা সামীপ্যভুত (20া5চ 00 0216960}; ]12610608{ 01
ঠিক 06606 ) £--

এই কাল সংস্কৃত লুঙ্‌ লকাৰৰ অনুৰূপ। ই সকলো| প্ৰাকৃতিক ভাষাতে
আছে। তলত ইয়াৰ ৰূপ দিয়া হল।

28

কাল ৩০৭
নিৰ্দেশক ৰূপ (][[}8]1১৪]৮০ 10006)
পুৰুষ অসমীয়৷ পু, অসমীয়া| হিন্দী বঙ্গালী উড়িয়া

১। ইলে| (গলে৷) হইলৌো৷, ইলোহেঁ অলে| হইলাম ইলি

২। ইলি, ইলা, ইলি, ইলা, অলেস্‌, ইলি ইলু
(লি, লা) ইলাহা| অলে

৩। ইল, ইলে, ইল্‌. ইল, অল, ট্‌ল্‌ ইল্‌,
ইলা, ইলাক্‌ ইলা, ইলেক্‌, অলেস্‌, ইল|
(ল্‌, লে, লা, লাক্‌ ) ইলস্ত

উদাহৰণ £ঃ বৰ্তমান £-_

মই পঢ়িলে৷ (] }}8৮০ 1689); মই বা|| আমি খালে| (] ৮0% স6
}}8৮০ ০৪৮০০৷ ) ; তই পঢ়িলি (100. ]}35৮ 1680 ); তুমি পঢ়িল| ( '}000
]}8৮6 1688 ); সি ব| তেওঁ বহিল ( 6 01 00869 08৮6 98৪1 ); সি বা তেওঁ
পঢ়িলে বা পঢ়িল| বা পঢ়িলাক ( পঢ়লাক ) ( }]6 ০0% 0069 8৮০ ৮6৪০ )।
পূৰণি £__
সকলে| লোকক মঞিসে নষ্ট কৰিলে| ৷--ভট্ট দে,
দেখি প্রভু তাক ভৈলোহোঁ| দাসী।--শঙ্কৰ
দেখিলাহ। ইটে। বিকশিত বৃন্দাবন ।--শঙ্কৰ
বনকে| দেখিল চন্দ্ৰ-ৰশ্মিয়ে ৰঞ্জিত।--শঙ্কৰ
মৰিল তনয় মোৰ আহঁৰেসে দোষে ।|--শঙ্কৰ
তাসৱাক বাক্যে মোহি বুলিল| মুৰাৰি ।--শঙ্কৰ
যেৱে সৱে সমীপ পাইলেক গোপ নাৰী ।--শঙ্কৰ
কৃষ্ণে হৰিলন্ত চিত্ত হবাইল চেতন ।--শঙ্কৰ
৩৭৩ । মুল (12601৮58072,) ;
কৃদন্ত বিশেষণ (বা }0০0608 02880ৱ016) অল বা ইল প্রত্যয়
সংযুক্ত ক্ৰিয়াৰ পাচত নিৰ্দেশক বৰ্তমানৰ ( [)2£6560[ 100108৮6 10000ণৰ )
বিভক্তি যোগ কৰিলে এই কালৰ ৰূপ পোৱা যায় ($$ ৩৫৭৷৩৬৭ )।
অসমীয়াত অকৰ্মক ক্ৰিয়াৰ তৃতীয় পুৰুষত সাধ্যৰণতঃ কোনে| বিভক্তি
যোগ কৰা নহয়। কিন্তু সকৰ্মক ক্ৰিয়াৰ পাচত নিৰ্দেশক বৰ্তমানৰ বিভক্তি
যোগ কৰ| হইয়। যেনে, সি মৰিল ( }}6 }85 ৭160, অক ); কিন্তু সি মাৰিলে

৩০৮ অসমীয়া ব্যাকৰ্ণ আৰু ভাষাতত্ব

(উ. অস. ), বা! সি মাৰিল ব| মাৰিল| ব| মাৰিলাক ( মাৰলাক্‌; ন|. অস),
সি মাৰিল৷ ব| মাৰিলেক (পু, অ. 6 } ৪5৪ ৮০৪৯৮০০ ) ৷ পু, অসমীয়াত
সকলো ত্ৰিয়াৰে তৃতীয় পুৰুষ উভয় বচনত কোনে বিভক্তি যোগ
নহৈছিল। সেই দৰে বঙ্গালীত সকলে ক্ৰিয়াৰ তৃতীয় পুৰুষত আৰু
১৯% %%৯৬১৯৯৬৬৬ভট২৬5ওএ৬১৬৬৬
কৰ নহয়। যেনে,

বাঙ্গালী-- সে বই পড়িল বা পড়ল ; বেলা হইল বা হল।

উৰ্িয়া--সে পোথি পড়িল! ; বেল৷ হেল৷।

পূ. হিন্দী--উ পোথী পড়লেস্‌ ; বেলি হোখল ব৷ ভইল।

অস.--_সি পুথি পঢ়িলে; বেলি হ’ল।

]া)2---]][6 185 1680, ৮০০); ; [[ 1]}25 0661) [ই11006 01 {106 195 0012.

(১) প্রথম পুৰুষ এক্‌বচনৰ ইলৌো৷, বা লৌ (ইল্্‌+ওঁ?; ল্‌্+ওঁ)
বিভক্তি । ‘ইল্‌’ আৰু ‘ওঁ’ ৰ মূল ওপৰত দিয় হৈছে ( $ ৩৫৭ আৰু ৩৬৭ ) ৷
যেনে, অ. পড়িলোঁ, পূ. হি. পড়লৌ৷, ব. পড়িলাম, উ. পিড়িলি ][ }}3৮০
॥6৪8]. ‘ইল্‌’ ৰ ই লোপ হলে আৰু তাত ওঁ যোগ কৰিলে লে| হয়।

(২) দ্বিতীয় পুৰুষ একবচনত তুচ্ছাৰ্থে ইলি ( ইল্‌+ই ), লি (ল্+ই)
আৰু মান্যাৰ্থে ইল৷ ( ইল্‌+ আ৷), লা (ল্+আঅ|৷) ৱিভক্তি। ‘ইল্‌’ব মূল
ওপৰত দেখ! ($ ৩৫৭ )। ‘ই’ব মূল সংস্কৃত লট্‌ সি। তাৰ স্‌ ইত
হলে ই থাকে। ‘আগ’ৰ মূল আগেয়ে দিয়া| হৈছে ( $ ৩৬৭ (২))। ‘ইল্‌’ৰ
ই লোপ হলে ল্‌ থাকে আৰু তাত নিৰ্দেশক বিভক্তি যোগ কৰিলে লা,
লি, থাকে । পু, অ, ইলাহা= ইল্‌+ আহা ($ ৩৬৭ (২)) ।

উদাহৰণ ।--

আলখনী কুজীত স্থুধিলি তই কাজ ৷--মা. ক.
ভৈলাহ৷ নাৰদ খৰি নামে অৱতাৰ।
পঞ্চবাত্ৰ নামে অন্ত্ৰ কৰিল৷ প্রচাৰ ॥-শঙ্কৰ

(৩) তৃতীয় পুৰুষ একবচনৰ ইল, ইলে (বা লবা লে), ইল৷ (বালা),
ইলাক (বা লাক্‌ ), ইলেক (বা লেক্‌ ) বিভক্তি ৷

অকৰ্মক ক্ৰিয়াৰ পাচত কোনে বিভক্তি যোগ নহয়। সকৰ্মক
ক্ৰিয়াৰ পাচত হে এই বিভক্তি যোগ হয়। মূল ওপৰত দিয়া হৈছে
( $88৩৫৭।৷৩৬৭ (৩) । ) । প্রাকৃতৰ অএ ( হেমচ, ৩৷১৩৯ ) বাস্তৱিকে অঅই =

কাল ৩০৯

আই=আ|৷। ইলাক, ইলেক আদিৰ ‘ক’ স্বাধিক। পু, অ, ইলন্ত ৱাস্তৱিকে
ইল্‌ + অন্ত। অন্ত সংস্কৃত ‘অন্তি’ৰ বূপাস্তৰ।
বহুবচনৰ বিভক্তি একবচনৰ নিচিন৷।

৩৭৪ ৷ অনল্তাতনী ব| অদূৰভুত ][000}2606608; 60250 0০% 9০6০০00

[2"6'61]ৈ )

এই কাল সংস্কৃত লঙলকাবৰ অনুৰূপ । প্রাকৃতিক সকলে৷ ভাষাতে ইয়াৰ
চলতি আছে। তলত অসমীয় আৰু ওচৰৰ প্রাকৃতিক ভাষাৰ বিভক্তি দিলে৷ ৷
নিৰ্দেশক ৰূপ (]0010৪81৮6 10000) :
পুৰুষ অসমীয়৷ পু, অসমীয়৷ হিন্দী বঙ্গালী উৰিয়|
১। ইছে| (ছো|) ইছে৷, ইআছে|, ইছি য়ে, য়ৌ, ইয়াছি, ইঅছি
ইছোহেঁ৷, ইআছোহোেঁ| আ
২। ইছ (ছ ), ইছা ইছ৷, ইছাহা, অশ, য়ৌ, ইয়াছ, ইঅছু
(ছ|), ইছাহ, ইতআছ৷, ইআছাহা!, অ
( ছাহ.) ইআছ, ইআছহত
৩। ইছে (ছে, ছি) ইছে, ইছি, ইআছয় ইস্‌, য়ে হইয়াছে, ইঅছই
_ আ ইয়াছেন
উদাহৰণ : মই পঢ়িছে। ( ] ৮০৪৭ ); মই দিছে৷ (] 8৪৮০ ); তই
পঢ়িছ ( ']'])00 16806508); তই দিছ (']['})00; 8৪৮০৮%৮); তুমি পঢ়িছ|
( 00. ॥68৭ ); তুমি দিছ| (00. €৪৮০) তই পঢ়িছাহ ( পঢ় ছাহ )
( '[']}00} 1680.698 ) ; তই দিছাহ, (]'])000 83৮০9) ; সি পঢ়িছে (চ6 ১630);
সি দিছে (]]6 £৪৮০ ); সি দিছি ( চ]6 €৪৮০ ) ।
পু. অসমীয়৷ :--_
কোৌৰৱক অপকাৰ কৰি আছে| আগে।
সিকাৰণে দাদা| নিদ্ৰ৷ নাসিবাক লাগে ॥--ৰ!. সব,

আমাক লাগিয়৷ আনি আছ৷ যিব!
দিয়োক সখি সন্দেশ ৷--শঙ্কৰ
আসি আছা! তুমি স্বামী ৷

মূৃতি দেখি বোলে| আমি ॥--শঙ্কৰ

৩৪১০ অসমীয়| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

যি হেতু জগতস্বামী তোমাৰ লগত আমি
গুৰুগৃহে কৰিছে৷ নিবাস ৷-- শঙ্কৰ
হুৰ্লভ লভ্িছ৷ জন্ম ভাৰত-ভূমিত |--মা. দে.
তুমি একেলায়ে ব্যাপিছ৷ ৷--ভ. দে.
চৈধ্যতভূবনৰ বন্দ্যস্থান।
যাকে কৃষ্ণ কৰিছ৷ নিৰ্মান ॥--শঙ্কৰ
মোৰ অংশ অবিভ্ঠায়ে জীৱ হয়| সদায়ে সংসাৰী হয়াছে।
-_ভনট্ট দে.
বাধাই মাৱৰ হাতে দিয়াছে ভূষণ ৷---ম|. দে.
তাক আমি স্মৃতিত শুনিছি ৷|--ভট্ট দে.
যদ্যপি আমাক বিষ দিয়৷ মাৰিতে চাইছে, অগ্নিয়ে৷
দিছে, ধনসৱৰ্চস্বৈ হৰিছে, ৰাজ্যভাৰে। কাঢ়ি লৈ আছে,
ভাৰ্যাকে৷ অপকাৰ কৰিছে, অন্ত্ৰ ধৰিও যুজিতে আসিছে,
এই ছয় দোষে আৰাসৱ আততায়ী ৷--ভট্ট দে-
দেখিছ৷ কৃষ্ণক জানে| নিশ্চয় ।
কহিয়ে| আমাত হুয়ে! সদয় ॥--শঙ্কৰ

৩৭৫ ৷ মুল (1290]৮301010 ) :

এই বিভক্তিৰ মূল সংস্কৃত ক্ত’ প্ৰত্যয়। ধাতুত ‘ক্ত’ প্রত্যয় যোগ
হোৱাৰ পিচত ‘আছ’ সহায়কাৰী ( ৪৷৷%]]18) ) ধাতু যোগ কৰি তাত
নিৰ্দেশক বৰ্তমানৰ ( ]0.010৪8ট8ৌ৮০ 10000, ]2165670.[ 08096 ৰ ) বিভক্তি
যোগ কৰিলে এই বিভক্তি পোৱা যায়। সংস্কৃত ক্ত (বা ত) প্ৰত্যয়
প্রাকৃতত ‘অ’ হয় আৰু তাৰ আগত ‘ই’ আগম হয় ( হেমচ. ৩১৫৬ )।
বৰৰু, ৭৷৩২ : 8৩৫৭ (খ) দেখ৷ )। এনেকৈ এই প্ৰত্যয় প্রাকৃতত ইঅ আৰু
অপনভ্ৰংশত ইঅ বা ইউ হয় (পে. স. হসপিতম্‌ 18606] = অপত্ৰ, ইসিউ,
হেমচ. ৪৷৩৯৬ )। তাৰ পৰ! প্রাকৃতিক ভাষাত ‘অ’ ইং হলে ‘ই’ আৰু
তাত স্বাধিক প্ৰত্যয় ‘অ’ ( অর্থাৎ ক ) যোগ হলে ইঅঅ=ইঅ (ইয়৷ ) হয়।
বৰ্তমান অসমীয়াত ইয়াৰ ‘ই’ ৰক্ষিত হৈছে। পু, অসমীয়াত ই, ইআ৷ (ব|
ইয়া ) চলিছিল। যেনে,

কাল ৩১১

তোমাব মায়ায় ইৰি কপট গুণক ধৰি
মোহিয়াছে আমাক সমূলি ৷--ম।. দে.
দেখিলন্ত গৈয়| হুইতে৷ আসিয়া আছন্ত ।
সাদৰ পূৱ'ক আতি মাতি আনিলন্ত ॥-- দৈত্যাৰি
এইদৰে কৃদতন্ত বিশেষণ ( [6০৮ [১৯20])১1]6 ) ব| নিত্যকৃতৰ ( 8৩৫৬ )
প্রত্যয় ই ব| ইয়৷ যোগ হোৱাৰ পিছুত সহায়কাৰী ধ্যতু ‘আছ’ (স. অস্‌
৮6) যোগ কৰিলে ‘'ইআছ” বা ‘ইয়াআছ’ আৰু ‘আছ’ব অআ৷ লোপ
হলে ‘ইছ’", ‘ইয়াছ’ ( বা ইআছ, ) বিভক্তি পোৱ| যায়। তাৰ পাছত নিৰ্দেশক
বৰ্তমানৰ বিভক্তি ওঁ, অ বা আ, এ আদি যোগ কৰিলে ইছে৷, ইছ ব৷ ইছা,
ইছে আদি বিভক্তি পোৱ৷ যায়।
সহায়কাৰী ধাতু ‘আছ’ যোগ হোৱাৰ কাৰণে এই কাল বাস্তৱিকে
যৌগিক ( }?670}3135860 ) ।

৩৭৬ । অন্যাতনী আকু স্বৰূপবৰ্তমান ( ][0007616০৮ 056 ৪000
[21567] ]00])>61160 }23170;গ}])]€ )

অনভ্যূতনীক যদিও আমি অসম্পূৰ্ণ কাল ( ]100261160} ৈ৷৷১০ ) বুলিছে৷
তথাপি ই বাস্তৱিকে মূলত বর্তমান নিত্যকৃৎ ( ৮1799608; 12660
23100102]6 ) ভিন্ন আন একো৷ নহয় অর্থাৎ নিত্যকৃৎ বা অদ্যৃতনী আৰু
অসম্পূর্ণ ভূত ব| অনভ্যাতনী উভয়ে মূলত একে, কেৱল অভ্তযতনী কাল
অনছভ্যাতনীত কৈ পিছৰ; কিন্তু তেনে হলেও কিমান পিছৰষ তাৰ স্থিৰত৷
নাই । উভয়ৰ মূল একে অর্থাৎ সংস্কৃত ‘ক্ত’ প্ৰত্যয় ($$ ৩৭৩৷৩৭৫ ) বা
অদভ্ভূতনীৰ ইলো, ইলি, ইলে আকু অন্যৃতনীৰ ইছে৷, ইছ, ইছে বিভক্তিব
মূল একে। কিন্তু অতদ্যাতনী আৰু স্বৰূপ বর্তমানৰ কথা তেনে নহয়। এই
দুই কালৰ আকৃতি একে হলেও সিহঁতব মূল পৃথক পৃথক । আমি ওপৰত
( $৩৭৫ ) পাইছে৷ যে অনভ্তৃতনীৰ বিভক্তিৰ মূল সংস্কৃত ‘ক্ত' প্রত্যয়ৰ পৰ!
ওলোৱ৷ '"ই’ আৰু তৰ পাচত যোগ হোৱা ‘আছ’--নিৰ্দেশক বৰ্তমানৰ
বিভক্তি (ওঁ, অ, এ )=ইছেো৷, ইছ, ইছে। যেনে, মই পঢ়িছে৷ [ 168,
তই পঢ়িছ 0060. ১6০৪৭০৪৮ আৰু সি পঢ়িছে }6 £৩৪৭ ৷ কিন্তু বৰ্তমান
অপূৰ্ণকৃৎ ( }৮?65606 1}:00656০6; 9980803}]6)-ব বিভক্তিৰ মূল সংস্কৃত
কৃত্প্ৰত্যয় শত্‌ ( অত বা অন্ত.) প্ৰাকৃত ‘অংতো’ অপভ্ৰংশ আৰু অসমীয়া

৩১২ অসমীয়া| ব্যাকৰ্ণ আৰু ভাষাতত্ব

‘ই’ ( 8৩৫৭।ক )’ ।> ধাতুত এইদৰে ‘ই’ যোগ হোৱাৰ পিছত অসমীয়| সহায়কাৰী
ধাতু ‘আছ’ যোগ কৰি তাত বৰ্তমান নিৰ্দেশক ৰূপৰ বিভক্তি ওঁ, অ, এ
যোগ কৰিলে আমি তাব পৰা ইছে৷, ইছ, ইছে বিভক্তি পাওঁ। যেনে, মই
পঢ়িছে। ] 200 1680106, তই পঢ়িছ 0000. 318 768010৮ আৰু সি
পঢ়িছে }}6 15 16800 । বিভক্তি একে হোৱাৰ কাৰণে স্বৰূপ বর্তমান বা
বৰ্তমান অপূৰ্ণৰকৃৎ আৰু অনদ্যুতনী এই দুই কালৰ ভিতৰত আজিকালি অলপ
গণ্ডগোল ঘটিছে।

৩৭৭ । পৰোক্ষ ব৷ নিত্যভুত ( ']["]}6 2761600 01 ]235[ ]26160 01
[2]00]2610[6006 02 0]10 ]}2}16[21]1106 ) :

এই কাল সংস্কৃত লিটব অনুৰূপ ৷

এই কালে৷ সকলো প্রাকৃতিক ভাষাতে আছে। ক্ৰিয়াৰ নিত্যকৃতৎ
(বা 0760.600 }2810গ01]6 }) বূপত সহায়কাৰী ( ৪0 %]18%) ) ধাতু ‘আছ’
বা অদ্যুতনী কালৰ বিভক্তি যোগ কৰি এই কাল সিদ্ধ কৰ৷| হয়। সহায়কাৰী
ধাতু যোগ হোৱাৰ কাৰণে ইয়াকে৷ এটি যৌগিক কাল ( }61}])2})[85060
16056 ) বুলিব পাৰি। নিৰ্দেশক ৰূপত (]!001০8৮০ 17000 ত ) এই
কালৰ বিভক্তি তলত লিখা দৰে হয় :--

পুৰুষ অসমীয়া হিন্দী বঙ্গালী উড়িয়া
১৷ হইছিলে| ( ==ই আছিলে৷ ) লে ৰহলৌ৷ ইআছিলাম হই থেলি
২। হইছিলি ( =ইআছিলি ) লে ৰহলেস্‌ ই আছিলি ইইখেলু
ইছিল| ( =ইআছিল৷ )
৩ | হইছিল ( =ইআছিল) লে ৰহলেস্‌;, ই আছিল ই থেলু
লে ৰহল

উদাহৰণ : মই পঢ়িছিলে৷ (] }2৪৭ ১০৪৭ ) ; তই পঢ়িছিলি ( '['])00
}'৯৭9[} 1680) ; তুমি পঢ়িছিল৷ ( '£00. 89 1680); সি পঢ়িছিল (}}6
}}30 11630 ) । পু. অ.:-_জ্ঞানপ্ৰাপ্তিৰ পূৰ্বত তেখনে কৰ্ম কৰিছিল। --ভ. দে.

৩৭৮ ৷ মুল (]9901৮3000৷ ) :

এই কালৰ মূল সংস্কৃত নিত্যকৃ৭ৎ ( ৮606০৮ ঢ8ামগে})}]6 ) ক্তু
প্রত্যয়ৰ পৰ৷ ওলোৱা ‘অ’। প্রাকৃতৰ নিয়মে তাৰ আগত আগম হোৱ৷

১। “ক্ত। ই-ইউ-ইৱি-অৱয়ঃ” । হেয়চ. ৪৷৪৩৯| অপন্ৰংশত ক্ত-ৰ ঠাইত ই, ইউ,
ইৱি, অৱি প্রত্যয় হয়।

কাল ৩১৩
‘ই’ তাৰ আগত যোগ কৰিলে সি ‘'ইঅ’ বা ‘ই’ হয়। তাক ধাতুটোত
যোগ কৰি তাৰ পাছত সহায়কাৰী ‘আছ’ ধাতুৰ অততন-ৰূপ ( ইলে৷, ইলি,
ইলে ) বহুৱালে এই বিভক্তি পোৱা যায় ( $8৩৫৭৷৩৭৫ দেখ৷ )। যেনে,
সংস্কৃত নিত্যকৃৎ পঠিত=প্রৰা, পঢ়িঅ=অ. পঢ়িঅআ৷ বা পঢ়ি। তাত ‘আছ’
ধাতুৰ অদ্যতনী বিভক্তি যোগ কৰিলে পঢ়ি + আছিলে৷, পঢ়ি + আছিল---এনে
ৰূপ হয়। আৰু ‘আছ’ৰ অ! লোপ হলে পঢ়িছিলে৷, পঢ়িছিলি, আৰু পঢ়িছিল
হয়। পু, অ-ত ইঅ৷ ( = ইয়া )ন পাছত ‘আছ’ৰ অদভ্ভতনী-ৰূপ যোগ কৰ!
হয়; যেনে পঢ়িয়া আছিল।

৩৭৯ । ভুত অসমাপিক৷ ( }1606016 ০০/]0010}{1৮৬৮6 )

ভূত কালত অসমাপিক। ক্ৰিয়াৰ অর্থ প্রকাশ কৰিবৰ নিমিত্তে নিত্যকৃতৰ
পাছত তলত লিখা প্রত্যয়ৰ ব্যৱহাৰ হয়। আন প্রাকৃতিক ভাষাতে এনে
প্ৰত্যয় আছে। যেন্যে

পুৰুষ অসমীয়৷ পু. অসমীয়া হিন্দী বঙ্গালী উড়িয়৷
১। হেতেন, হলে অত, হস্ত অতো, অত্য্য, ইতাম্‌ অংতি
(বা হলি) (হস্তে ) অতেৌ|
২ | হেতেন, হলে অত, হস্ত অতেস্‌, অতে, ইতিস্‌ অংতু
(ব| হলি ) ( হস্তে ) অতৌ
৩ । হেতেন, হলে অত, হস্ত অত, অতো] ইত অংত৷|
(বা হলি) ( হস্তে )
আসন খিল ৰস €)০পজযসযতওঁ ঠি এত উৰাসঅভগগয়্যনোপ্ীস্জঞদ। ীমমসৱা-অলশামসজস এচ পবন পৰজ্স্জ্।। বিবস়োপসনঞতাসয় পীৰ আসনাকীজাসাাাসিতে / [8*% এ%%) "৭

হেতেন ব| হলে ( বা হলি) প্ৰত্যয় যোগ কৰি ভূত অসমাপিক৷ ( চ৮ঃ৩০0৫০
চ্00}01.00%৮6 ) প্রকাশ কৰ! হয়। যেনে, তুমি পঢ়া হেতেন ( [1৪0 ৮00
॥6৪৭ ); মই লিখ| হলে (8৪৭ ] সদ} )। পুৰণি অসমীয়াত আ-
প্ৰত্যয়াস্ত নিত্যকৃৎ বা অল বা ইল প্ৰত্যয়াস্ত কৃদত্ত বিশেষণৰ পাছত ‘হস্ত’
বা ‘অত’ প্রত্যয় যোগ কৰি এই কাল নিৰ্দেশ কব হৈছিল। যেনে,

যদি আজি ঘৰত আছিল হস্তে স্বামী ।
তেবে আজি তোমাক বাখিলে| হস্তে আমি ॥-- দৈত্যাৰি

৩১৪ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

যুদ্ধ নকৰিলে| হন্তে কোন কাৰ্য্য তাত।

প্রাণক ত্যজিলে৷| হন্তে এহিতে| লঙ্কাত ৷
হনুমন্তে নকৰিল হন্তে হেন কাজ।

বিভীষণে কেন মতে পাইল হন্তে ৰাজ ॥---ম1. ক.

আনে পুছিলাতে কৈল৷ হস্তে তাতে
তুমি কৈলা যিতে৷ তেহ্ন ৷-- দৈত্যাৰি
তেঁহে নেদিলাত আমি পাইবে কৈত

৩৮০ ৷ মুল (1260]1৮30070) )

ওপৰত অপূৰ্ণকৃৎ ( ]00[760600 [281টৈগে[2]6)-ৰ মূল দেখা ( $৩৫৭৷ক )।
সংস্কৃত ভৱন্‌ ( */ভূ )= মা. প্রা, হোংতে, ভবংতে বা হবংতে, প্ৰা,- হোংতো,
পুং অ, হস্ত, হস্তে, অ. হেতেন । স. ভৱিত (}285[ 2310001]216 ) মা, প্র৷.
ভবিদে, হবিদে ইত্যাদি = হইদে = হইড়ে = হইলে = অ. হলে বা হলি ( $৩৫৭৷খ
দেখ| ) । ‘অত’ৰ মূল আগেয়ে দিয়া হৈছে ( $৩৫৭ক ) ৷

৩৮১ ৷ সম্ভাব্যভূত ( }1?68}6ৈ ০০0৷]18003] )

(ক) ভূত অসমাপিকাৰ পাছত সদাই সম্ভাব্যভূতৰ ব্যৱহাৰ হয়। যেনে,
মই খালে৷ ইয় বা হেতেন (] স্00]0 }/3৮6 63660 1}) ৷ ই সম্ভাব্য-
ভূতৰ বাক্য। ইয়াৰ আগত ভূত অসমাপিকাৰ বাক্য এটি ( যেনে, কুঁহিয়াৰ
পোৱ৷ হলে বা| হেতেন, 8৪৭ ] 808 50680816 ) অৱশ্যো থাকিব। ইয়াৰ
প্রত্যয় ‘হেতেন’ বা ‘হয়’ ( বা হই ) আৰু ই সকলে৷| পুৰুষ আৰু বচনতে
চলে। যেনে, মই কোৱ| হেতেন সি আহিল হয় ( 83৪৭ ][ ৪516৭, })6
০০1] 8৮6 ০০0০০ ); তুমি যোৱা হেতেন ময়ো গলোহেতেন (830
১৮০৮0. 206 ][ ভ'০0]]0 &]1590 ]}}3৮6 ০০006); সি পঢ়া হলে ময়ে৷ পঢ়িলে৷
হয় ( }]30 }6 1680 ][ স্00]0 ৪]590 })3৯৮০ 1680) ; ইত্যাদি । এই
কালৰ ব্যৱহাৰ ভূত অসমাপিকাৰ দৰে। কেৱল পাৰ্থক্য এই যে সম্ভাব্য-
ভূতত ‘আগ’ প্রত্যয়াস্ত নিত্যকৃৎ ব্যৱহৃত নহৈ সদাই ইল বা অল প্রত্যয়াস্ত
নিত্যকৃৎ (ঢ৮0600606 ]02810012]6 ) ব্যৱহৃত হয়। যেনে, পঢ়িলোহেতেন,
খালে| হয় (বা হই )।

কাল ৩৬১৫

প্রাণক তেজিলে৷ হয় তোহোৰ সন্তাপে ৷--মা. ক,
থানত থাকিয়|৷ কহিলন্ত হস্তে যেবে,
এক ছুই যুগুতি কহিলে হস্তে তেবে ॥-- দৈত্যাৰি
জ্বৰাদি তাপিতক আৰ্ত্ত বুলি; সি যদি পূৱকৃত পূণ্য হয় তেন্তে মোক
ভজে : অন্থাথ| ক্ষুদ্ৰ দেৱতাক ভজি সংসাৰী হৈল হয় ।---ভট্ট দে.
আত্মজ্ঞান-নিষ্ঠক জিজ্ঞাস্থ্‌ বুলি; সিও যদি মহ! পুণ্য কৰি থাকে তেবে
মোৰ ভক্তি কৰে; অন্যথা যপতপাদি কৰিল হয়। ইহলোক পৰলোক
ভোগসাধন-অৰ্থ-কামুকক অর্থাখি বুলি; সিয়ে| যদি পৰম স্বুকীণ্ত্ি হয় তেৱে
মোক মাত্ৰ সেৱ৷ কৰে; অন্যথ৷ শৈৱ-শাক্ত হৈল হয়। আত্মতত্ব জানন্তাক
জ্ঞানী বুলি; সিয়ে| উত্তম ধৰ্মৰ বলেসে মোক আৰাধন কৰে; অন্যথা
যোগধাৰণাদি প্ৰৱত্তিল হয়।--ভট্ট দে.
এই কালে| যৌগিক ( })6৷102}[850 ) ।

(থ) মুল ( ]2901৮80001}; ) :
ইয়াৰ মূল ভূত অসমাপিকাৰ মূলে সৈতে একে, কেৱল ‘হয়’ ( ব৷ হই )-ৰ
মূল ভিন্ন। অসমীয় হয় বা হই = প্ৰাকৃত হও=স,. ভূত ( ৪৪, 6560) ৷

৩৮২ । অনিশ্চিত সম্ভাব্য (]80028701866 ০০০৭}0008] )
অনিশ্চিত অৰ্থত ‘হবল|’ ব| ‘হব’ বা ‘হব পায়’ শব্দৰ প্রয়োগ কৰি
সম্ভাব্য কাল ( ০০8810078]1 096 ) প্রকাশ কৰ| হয়। ই বৰ্তমান, ভূত
আৰু ভবিষ্যৎ তিনিও কালতে চলে। যেনে, সি আছে হ্বল৷| বা হব বা হব
পায় ( }]6 15 27068৮]%} }]1}, ) ; সি আহিছে হবলা বা হব বা হব পায় ( [6
1}১}0৮680]%} ০৪006 ) । হিন্দীতে| এনে ব্যৱহাৰ আছে। যেনে, ৱহ আত৷
হৌগ৷ ( চৌাূ6 15 21000801]%/ €০০৷0]06 ) ১ ৱহ আয়| হোগ৷ (]]6 য8050
})3৮০ ০০০6০ ) । পু, অসমীয়াতে| এনে ব্যৱহাৰ আছিল। যেনে,
মই বোলে৷ হুইবে প্রাণ প্ৰিয়া গৈল মৰি ৷--শঙ্কৰ
শুনি মনপুৰে লৈল| নিষ্ঠুৰ বুলিবে ৷
মোক পঢ়িখান দেন্ত তৃঃখ পাইবে হুইবে ॥- দৈত্য,
সৱে বাজাগণে বোলে মনে মনে
মোক বৰিবেক পায়।--মা. দে-

৩১৬ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

৩৮৩ । মুল (]2৩01৮৪০০০ ) ;

‘ইব’ ব| ‘অব’ব মূল তলত দেখ! ($৩৮৫ )। হবল৷ =হব-+ল৷। লা
প্ৰত্যয় স্বাথিক বুলি মনে ধৰে। নহলে হবল| =হব- + লাগে ( }!£0৮8৮])
10 19 ) । ‘লাগে’ৰ ‘গে’ লোপ ।

৩৮৪ ৷ ভৱবিষ্যাৎ কাল ( চ'৷৷0৮০ (6০১০ )

যি কাল আগলৈ হব তাৰ নাম ভবিষ্যৎ কাল। সংস্কৃতত ল্‌ট্‌, লুট্‌ আৰু
আশীলিঙ_ লকাবে ভবিষ্যাৎ কাল নিৰ্দেশ কৰে। কিন্তু অসমীয়াত কেৱল
এটা| ৰূপে হে এই কাল নিৰ্দেশ কৰে আৰু এই ৰূপ সংস্কৃত ল্‌ ট্‌ ( বা স1000১16
10006 ) লকাৰৰ অনুৰূপ । ধাতুৰ পাচত অব বা ইব প্ৰত্যয় যোগ কৰি
তাত নিৰ্দেশক উপায়ৰ বর্তমান কালৰ (০£{ 10010300৮6 10000, [26567
0)$6 ) বিভক্তি যোগ কৰিলে ভবিষ্যুৎ কালৰ ৰূপ হয়। কেৱল প্রথম
পুৰুষত এই নিয়ম নাখাটে'। যেনে, মই পঢ়িম (] 9}৪8]] ০৪৭ ), তই
পঢ়িবি (']'}00; ্ষ}][ ৮6৪৯০ ) আৰু সি পঢ়িব ( চা[6 ভ্ষ}]] ১০৪৭ ) । তলত
ভবিষ্যৎ কালব বিভক্তি দিলে| ৷ নিৰ্দেশক উপায়ৰ বর্তমান কালৰ বিভক্তি
অদ্যাতনী কালত যেনেকৈ যোগ হয় (8৩৭৩ ) ঠিক তেনেকৈ এই কালতে৷
যোগ হয়।

পুৰুষ অসমীয়া পু, অসমীয়া পূব হিন্দী বঙ্গালী উড়িয়া

১। ইম্‌ ইম্‌, ইবো, অবৌ৷, ইবৌ৷ হইব ইবি, ইমি
ইবোহোে

২। ইবি,ইব| হইবি,ইবা, অবৈশ্‌, ইবৈসল্‌ ইবি হইব
ইবাহ!

৩। ইব ইব, ইবে, ইবে হইব,
ইবেক, ইবন্ত

উদাহৰণ : পু, অ.

আৰাক বধি মই পাপক পাইম ৷--ভট্ট, দে.
আৰাক মাৰি আমৰ| জীবাক ইচ্ছা নকৰিম ।--ভট্ট. দে.
তোমাৰ মনুষ্বালীল| দেখিবে| হৰিষি ৷--শঙ্কৰ
ধনু তুলি ধৰিবোহেঁ৷। পৃথিবীক ফুড়িবোহেঁ৷ ॥--মা, ক.

কাল ৩১৭

বিহ্লাউ প্রসাদ ভয় নকৰিবি মনে ।-- দৈত্যাৰি
দিব| উগ্ৰসেনক কংসৰ বাজ্যভাব ৷--শঙ্কৰ
বাজাক লাগিয়| ভয় নকৰিবা কিছু ৷
ৰাজাই অন্যায় কৰে তাক লাগি আছে৷ ॥-- দৈত্যাৰি
বুলিবাহ। বামক আনিবে প্রতি যাওঁ ।--ম৷. ক.
মই বাজ৷! হওঁ বাম যাইব বনবাস ৷|--মা, ক.
ৰাজ্যভাৰ বহিবে ভৰত অনুবলে ।--ম৷. ক.
তাঙ্ক কি কৰিব ইসব দোষে ৷--শঙ্কৰ
অগনি শিখাত কোনে যাস কৰিবেক ।
মোক তে! নজানে এক বীৰে মাৰিবেক ॥--মা|. ক.
বামে তোক মাৰিবন্ত ৷
মোৰ মান সাধিবন্ত ॥--মা. ক.

৩৮৫ । মুল (1]2901৮৪8000) ১

এই কাল সংস্কৃত ল্টব অনুৰূপ হলেও ইয়াৰ বিভক্তিৰ মূল সম্পূর্ণ ল্‌ট্‌
লকাৰব বিভক্তি নহয়। কেৱল অসমীয়া প্রথম পুৰুষৰ বিভক্তি ‘ইম্‌’ হে
সংস্কৃত ল্‌্ট স্যামি বিভক্তিৰ পৰা| আহিছে। সংস্কৃত স্থযাসি, স্যাতি আদিৰ
পব৷ অসমীয়া কোনে! বিভক্তি ওলোৱ|৷ নাই। অসমীয়া ইম্‌ ভিন্ন আন
সকলে| বিভক্তিৰ মূল সংস্কৃত কৃৎ প্রত্যয় ‘তব্য’। প্ৰাকৃতৰ নিয়মে ইয়াৰ
আগত ই যোগ কৰিলে এই প্ৰত্যয় ‘ইতৱ্য’ হয় ( 88৩৫৫।৷৬)। প্ৰাকৃতত
এই প্ৰত্যয় এঅববং বা ইঅববং আৰু অপজ্ৰংশত এববং, এবং বা ইববং হয়
( হেমচ. ৩৷১৫৭ ; ৪।৪৩৮ )*) ৷ তাব পিছত এই প্রত্যয় পূৰ্ব হিন্দীত ইব্‌
বা অব আৰু অসমীয়াত ইব_ ইল। যেনে, পঢ়িব (৮6 স্া]] ১০৪৭ ), প্র.
পঢ়িঅবব=স, পঠিতব্য ( 8৮ 0 ৮6 ৮68৭ : িঘযযোযত [2৪55]৮০ [23]টগে])16 ) ।
এতিয়া আমি জানে৷ প্ৰাকৃতত ব আৰু ম কেতিয়াবা অদল-বদল হৈছিল।
যেনে, স. মন্মথং, ০0010. প্র।- ৱন্মহে। ( কাত্যায়ন ২1৩৬ ); স. কুমাৰঃ
}21]0%66, প্রা. কুৱৰু, কুমক, অ. কৌৱব, কোঞৰ ৷ অপভ্ৰংশতে| কেতিয়াবা
তেনে হয়। যেনে, স. কমল 10058, অপত্ৰ, ক্ষৱলু, কঁমলু; অভ্ৰমবঃ 18166

১। এ. ৰত মত্ৰ পচমং সম্ভগিদব্বং* ( মৃচ্ছক, 3০% ৩] )==্তদা ময়া প্রথমং সপ্তপ্তৱাম্‌।

৩১৮ অসমীয়া ব্যাকৰণ.আৰু ভাষাতৰ্ব

৮1৪০৮ ১৮০০, অপ্ত্ৰ ভাৱৰু ভমৰু ; স. যথ| }[ 006 108100623 9৮৪০৭,
অপত্ৰ, জিঁৱ, জিম, জেৱ, জেম; স. তথা৷ }0 0088. 708001061, অপৰত্ত,
তিঁৱ, তিম, তেঁৱ, তেম ( হেমচ. ৪৷৩৯৭,৪০৭১ ) । অসমীয়া আৰু হিন্দীতে৷
' কেতিয়াবা তেনে হয়। যেনে, স. পৃথিৱী ০৪03, হি. পিৰ্থমী, অ.
পিৰ্থিমী । এতেকে এই অদল-বদলৰ ফল স্বৰূপে ইব, বিভক্তি ইম্‌ হোৱা৷
অসম্ভৱ নহয়। কিন্তু প্রাকৃতত ‘ৱ’ৰ ঠাইত ‘ম’ কদাচিত হে হয়;
অপত্ৰংশতে| তেনে ৷ অসমীয়া, হিন্দী আদি প্ৰাকৃতিক ভাষাতে৷ ‘ম’ৰ
ঠাইত সচৰাচৰ ‘ব’ বা ‘ৱ’ হয়; কিন্তু ‘ব’ বা| ‘ৱ’ব ঠাইত ‘ম’ কদাচিত হে
হয়। এতেকে ‘ইব’ বা| ‘অব’ৰ পৰা ইম্‌ বা অম্‌ আহিছে বুলি ধৰাটে৷
যুক্তিযুক্ত নহয়। পূক্ষাস্তৰে ম-যুক্ত ভবিষ্যতৰ বিভক্তি সংস্কৃত ল্‌ট্‌ ‘স্যামি’
‘স্যাম’ৰ পব৷ ওলাইছে বুলি সহজে ধৰিব পাৰি। প্রাকৃতত ভবিষ্যুৎ অর্থত
‘মিমোমুমে’দ্র আগত স্স আৰু হা হয়১ ( হেমচ : ৩৷১৬৭ ) ৷ যেনে, স.
ভৱিষ্যামি ( 1] 95118]] ৮০6 ',*”ভৱিষ্যাম ( ঘব%০6 95}8]] ৮০ ), প্রা. হোস্‌সামি,
হোহামি ; হোস্‌্সামো, হোহামেো, হোহাম; পক্ষে হোহিমি, হোহিমেো,
হোহিমু, হোহিম। আৰু ধাতুৰ পাচত ভবিষ্যৎ কালত ‘মি’ আদেশৰ
ঠাইত ‘স্‌স’ও প্রয়োগ হয়ঃ (হেমচ ৩৷১৬৯ ); যেনে, স. ভৱিষ্যযামি
(] 5})3]] ৮০ ), হসিয্যামি (] 93]] 130] ), কীৰ্ত্য়িয়ামি (] 9}৪]]
108 ) = প্রৰা, হোস্‌সম্‌, হসিস্সম্‌, কিত্তাইস্সম্‌ । পক্ষে হোহিমি, হোস্‌সামি,
হোহামি, কিত্তাইহিমি, ইত্যাদি । অপভ্ৰংশত ভবিষ্যৎ কালৰ ধ“স্য’ৰ
ঠাইত স হয়ত ( হেমচ,. ৪।৩৮৮ ) ৷ যেনে, স: ভৱিষ্যতি ( 76 স্দ]]] ৮০ )=
অপতভ্ৰ,. হোসই; স. ভৱিষ্যামি (] ১}18]] ৮০ )=অপত্ৰ, হোসম্‌ । এই
‘স্সম’ বা ‘সম্’ৰ স্স ব৷ স লোপ হলে অসমীয়াত ‘অম্‌ হয়। আৰু
‘ইমে!’ ‘ইমু, ‘ইমি,’ ‘ইম’ৰ পৰ৷ অসমীয়৷ ‘ইম’ হৈছে৷

১। শ“মিমোমুমে স্স হা ন ৱা” ।, হেমচ ৩১৬৭
২ | “মেহ স্স”।, হেমচ. ৩৷১৬৯
৩। “্ৰত, সুতি স্থস্য সঃ” |, হেমচ, ৪।৩৮৮

তেইশ আধ্য৷
বাচ্য ( ০১০০৪ )

৩৮৬ । বাচ্য ( ৮০০০০):

ক্ৰিয়াৰ বাচ্য সাধাৰণতঃ তিনিট৷,--কর্তৃৱাচ্য ( &০চ৮০ ৮০৫০6 ), কৰ্মৰাচ্য
( 1}2859]1৮6 ৮০]০০ ) আৰু ভাববাচ্য ( }৷0৪৷১১]10৮০ ৮০1০6 ) । কিৰিয়। পদে
কৰ্তাক বুজালে কৰ্তৃবাচ্য, কৰ্মক বুজালে কৰ্মবাচ্য আৰু ধাতুৰ অৰ্থক মাত্ৰ
বুজালে ভাৱবাচ্য হয়। কৰর্তৃবাচ্যত ক্ৰিয়াপদটি কৰ্তাৰ অনুযায়ী হয় অর্থাৎ
কৰ্তাৰ যি পূৰুষ আৰু বচন ক্ৰিয়াবে| সেই পুৰুষ আৰু বচন হয়। কৰ্মবাচ্যত
ক্ৰিয়াপদটি কৰ্মৰ অনুযায়ী হয় আৰু ভাববাচ্যত ক্ৰিয়াপদ্টি সদাই তৃতীয়
পুৰুষ এক ব৷ বহুবচনৰ হয়। যেনে,

তুমি মোক দেখিল৷ ( '00 }8৪৮০ 9660 106 )--_কর্তৃবাচ্য ।

মই শুলে৷ ( ] }}৪৮০ 51620 )-_কর্তৃবাচ্য ৷

এই উভয় বাক্যত কৰ্তাৰ যি পুৰুষ আৰু বচন ক্ৰিয়াৰে| সেই পুৰুষ
আৰু বচন ৷ সেই একে অর্থত বাক্য দুটিক পৰিবতিত কৰি আন ৰকমে
ৰাখিব পাৰি। যেনে,

তোমাৰ দ্বাৰা মই দেখ! গলে৷ (] }]8৪৮০ ৮6০61) 9660, 0৮ ৮00 )--
কৰ্মবাচ্য ।

মোৰ শোৱা হল ( [৮ 95166]211.6 ]}85 06670; ৭০০6 )--ভাববাচ্য ।

প্রথম বাক্যত কৰ্মৰ ( মই-ৰ ) প্রথম পুৰুষ একবচন, ক্ৰিয়াৰে৷ (‘গলো’ৰোে৷ )
সেই প্রথম পুৰুষ একবচন ৷ দ্বিতীয় বাক্যত ‘হল’ ত্ৰিময়। পদটি তৃতীয়
পুৰুষ একবচনৰ । ইয়াৰ বাহিৰে কৰ্ম-কৰ্তৃবাচ্য ( }]0002215010.8] ০1০6০ )
বুলি আৰু এটি আছে। তাৰ কথা পিছত কোৱা যাব ($৩৯৭৷১)।

৩৮৭ । কৰ্ত্বাচ্য ( ৯&০মট৮০ ৮০০6 )

কৰ্তৃবাচ্যত কর্তাকাৰকত প্ৰথমা বিভক্তি আক কৰ্ম থাকিলে তাত দ্বিতীয়া
বিভক্তি হয়। যেনে, লৰাবিলাক যায় ("16 20995 8০); তুমি যোৱা
(০0. 80 ); মই যাওঁ (] ৪0০); লৰাটোৱে ভাত খায় ( ']'})6 ৮0% ০৪৮
8806 ) ; তুমি তাক মাতিলা ("1০0 8৪৮০ ০৪169}! ); ৰামে তোমাক

৩২০ অসমীয়া| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

চুইছে ( 8.৪0 (000069 ৮00) ; ইত্যাদি ৷ কর্তৃবাচ্যত ক্ৰিয়াৰ লগত কৰ্মৰ
মুখ্য সম্বন্ধ নাথাকে । সকৰ্মক আৰু অকৰ্মক উভয় ক্ৰিয়াৰে কৰ্তৃবাচ্য হব
পাৰে। কিন্তু কেৱল সকৰ্মক ক্ৰিয়াৰ হে কৰ্মবাচ্য আৰু কেৱল অকৰ্মক
ক্ৰিয়াৰ হে ভাববাচ্য হব পাৰে। যেনে, মই শুলে৷, ইয়াত শে| ধাতু
অকৰ্মক ৷ তাক কোনে৷ মতে কৰ্মবাচ্যলৈ নিব নোৱাৰি ৷ তাৰ বাচ্য পৰিবৰ্তন
কৰিলে সি ভাববাচ্যৰ বাক্য হব। যেনে, মোৰ শোৱ| হল। সেইদৰে,
তুমি মোক দেখিল৷| ; ইয়াত দেখ (০ 966০ ) ধাতু সকৰ্মক ৷ সেই দেখি
বাক্যটোক ভাববাচ্যলৈ নিব নোৱাৰি। তাৰ বাচ্য পৰিবৰ্তন কৰিলে সি
কৰ্মবাচ্যৰ বাক্য হব। যেনে, মই দেখা| গলে৷ ব|৷ তোমাৰ দ্বাবা| মই দেখা
গলে| ৷ কেতিয়াবা| এই নিয়মৰ ব্যতিক্ৰম হয় ($ ৩৮৮ )।

৩৮৮ ৷ কৰ্মবাচ্য (৮2৪5:1৮০ ৮০৫০০ )

(ক) অসমীয়া কৰ্মবাচ্য বৰ অসম্পূর্ণ । কোনে| কোনোৱে ইয়াব
অস্তিত্বকে স্বীকাৰ নকৰে। কিন্তু কৰ্মণি প্রয়োগ অসমীয়াত আদিৰে পৰ৷
আছে। অৱশ্যে এই প্রয়োগ সম্পূৰ্ণ সংস্কৃতৰ অনুৰূপ নহয়। তলৰ
কথাৰ পৰা| তাক বুজিব পৰ৷৷ যাব।

“ৰামে ভাত খালে” (88100 ])85 1'্ডা। 110০6 ) আৰু “ৰাম গছত
উঠিল” ( চ810 }}35 গে1[!৮6৭ 02 1006 0066 )-4-এই তুই বাক্যত কৰ্তা
আৰু ক্ৰিয়াপদৰ আকৃতি একে নহয়। বর্তমান আৰু ভবিষ্যৎ কালত
এনে পাৰ্থক্য ধৰ কঠিন । কিন্তু ভূতকালত এনে পাৰ্থক্য স্পষ্ট দেখা
যায়। ইয়াৰ কাৰণ কি? কাৰণ বুজিবলৈ হলে প্ৰাকৃত ৰূপলৈ চাব
লাগিব। সংস্কৃত কৰ্ত্বাচ্যত অতীত কালৰ ক্ৰিয়াৰ ৰূপ বব জটিল। সংস্কৃত
অতীত কালৰ ২৷৩ আকৃতি আছে। কিন্তু প্রাকৃতত সিবিলাকৰ, ঠাইত
কেৱল এটা আকৃতি হে চলিছিল। যেনে, প্রৰ', হুৱীঅ (৪৪); স. অভূত,
অভৱত, বতুৱ; প্রাঃ গেণহীঅ ( 76০৪৮০৭ )= স. অগ্ৰহীৎ, অগৃন্ভাৎ, জগ্ৰাহ ;
প্রৰা. কাসী কাহী বা| কাহীঅ (৭19৭ )= স. অকাষীৎ, অকৰোত বা চকাৰ;
ইত্যাদি ( হেমচ. অ ১৬২, ১৬৩ ) । প্ৰাকৃতত এনে ৰূপে। বিৰ্ল। সংস্কৃতৰ
এই জটিলত| গুচাবৰ নিমিত্তে প্রাকৃতত বাক্যটে। সচৰাচৰ কৰ্মবাচ্যত
ৰখ| হৈছিল অৰ্থাৎ কৰ্তাত তৃতীয়া বিভক্তিৰ প্রয়োগ আৰু কৰ্তৃবাচ্যৰ
ভূতকালৰ ক্ৰিয়াটে। কৰ্মবাচ্যৰ ভূতকালৰ নিত্যকৃৎ ( ৮১859 028:0গ10216

বাচ্য ৩২১

1}2899]৮০ ) আকৃতিত ৰাখ৷| হৈছিল। অসমীয়া আৰু আন কিছুমান প্ৰাকৃতিক
ভাষাতে৷ কৰ্তাত তৃতীয়া বিভক্তি যষোগ কৰি ক্ৰিয়াটোক পৰিবতিত
( 10060৮660 ) আকাৰত বা কৰ্মবাচ্যত থোৱা হয়। যেনে,

স, তে এতদ্‌ ন আচেকঃ ( ৪০৮৫ ), বা,
তৈব_ এতদ্‌ ন আচৰিতম্‌ বা অনাচীৰ্ণম্‌ ( }85গ৮০) |

=প্ৰা.,, তেসিং এঅং অণাইঃ৷ং ৷

অ. সিহঁতে ইয়াক নাখালে।

= ]41)2.-"]])6৮ ]}}3৮০ 130} 06৮০010160, 023.

প্রাকৃতৰ এইদৰে 0৪858 [23া00[0]16 2855]৮6 প্ৰয়োগ কৰি কর্তৃবাচ্যৰ
ভূতকাল নিৰ্দেশ কৰ| নিয়ম পশ্চিমাঞ্চলব হিন্দী আৰু অসমীয়াত ৰক্ষিত
হৈছে । যেনে,

প. হিন্দী--তব তে সৱ বেট নে মিলকে উকোে| বেচা থা।

অ.--তেতিয়| সকলো বেটাএ ( বেটাই ) মিলি তাক বেচিলে।

2112. "][']]610} 2]] 006 5005 })8দ][৮ ]01068, 501] 10,
কিন্তু,

পূবহিন্দী--তব তো সৱ_বেট|৷ মিলকে ওকে বেচলৈ ৷
বাঙ্গালী--তখন সব বেটা মিপিয়া ওকে বেচিল।

ইয়াৰ পব| দেখ| যায় যে পশ্চিম৷ হিন্দী আৰু অসমীয়াত ক্তৃবাচ্যৰ
বাক্য কৰ্মবাচ্যযৰ আকৃতিত ৰখা হয়। পূবহিন্দী আৰু বঙ্গালীত তেনে
নহয়। অসমীয়া| বাক্য, যেনে, “ৰামে ভাত খালে”, সেইদৰে বাস্তৱিক
কৰ্মবাচ্যৰ । কিন্তু “ৰাম ভাত খাল” এনে হলে ই কত্তৃবাচ্যৰ বাক্য হব।
সেইদৰে “ৰাম বহিল” ( }৪]0 }}35 95806), “হৰি পৰিল” ( }]3}1 ]85
18]1]60, ৭০০ ) আদি কততৃবাচ্যৰ বাক্য। বামে ভাত খালে--এই বাক্যত
‘ৰামে’ বাস্তৱিকে তৃতীয়া ব| ষষ্ঠীৰ ৰূপ, আৰু ‘খালে’ ক্ৰিয়াৰ ভাতৰ
লগত অম্বয় আৰু তাৰ ৰূপ পৰিবতিত ( 10816060 ) ৷ ই কৰ্মবাচ্য।
এতেকে জ্ান| যায় যে অসমীয়াত কর্তৃবাচ্যৰ ভাব কৰ্মবাচ্যৰ বাকো্যেদি
প্রকাশ কৰব| হয়। এতিয়া আমি জানে৷ যে শেষৰ প্রাকৃতত একাকাৰ

১। হেমচ,. ৩১৩৪
চই00016, €000[0, ঢ830001841। [2* 211,
৪১

৩২২ অসমীয়া| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতৰ

কৰিব খোৱা| নিয়মে সকলে| বিভক্তি লোপ কৰি কেৱল তিৰ্ষক আকৃতি
ৰাখিছিল ( $২৩৭ )। আকৌ) প্ৰাকৃতৰ তলত দিয়া উদাহৰণব পৰা, অর্থাত_-
(১) স, ধনেন ঙ্গৰূধঃস্প্র', ধনস্স লঙ্ধে৷ ;
(২) স. চিবেণ মুক্ত:স্প্র৷. চিবস্স মূৰা;
(৩) স., তৈৰ এতদ্‌ অনাচৰিতম্‌ =প্র৷. তেসিম্‌ এঅং অণাইগ্রং
( হেমচ,. ৩১৩৪ );
আদিৰ পৰব! জানা যায় যে প্ৰাকৃতত ষষ্ঠী আৰু তৃতীয়৷ বিভক্তিৰ 'আকৃতি
একে । এতেকে তিৰ্যক আকৃতিৰ সাধাবণ চিন ‘এ’ আৰু তৃতীয়| ৱিভক্তি
‘এ’ একে। তাৰ পৰ| সহজে অনুমান কৰিব পাৰি যে--“ৰামে ভাত
খালে”--এই বাক্যত ‘ৰামে’ৰ তিৰ্যক আকৃতি ‘এ’ তৃতীয়া বিভক্তি ভিন্ন আন
একে! নহয়। এতেকে “ৰামে ভাত খালে”--এই বাক্য কৰ্মবাচ্যৰ। কিন্তু
এনে বাক্যক আমি সদাই কর্তৃবাচ্যব বুলি ভাবে| আৰু তেনে ব্যৱহাৰ কৰেঁ৷।
(খ) চলিত কৰ্মবাচ্য ( 00060} }8১9৮০ ৮০৫০০); ৰ
এতিয়া| এইদৰে কৰ্মবাচ্যৰ বাক্যক কর্তৃবাচ্যৰ দৰে ব্যৱহাৰ কৰোঁতে
কৰোঁতে শেযত এনে হল যে কৰ্মব৷৷চ্যৰ ভাব-প্রকাশৰ নিমিত্তে আন উপায়
বিচাৰিব লগ| হল। এই উপায় হৈছে কর্তাটোক উহা ৰখ| আৰু আ-প্ৰত্যয়াস্ত
কৃদত্ত বিশেযণত (985 2388001]6 ত ) ক্ৰিয়াপদটি বাখি তাৰ পিচত
সাধাৰণতঃ ‘হ’ বা ‘য|’ সহায়কাৰী ধাতু যোগ কৰ| ৷ সহায়কাৰী ধাতুটিক
ওপৰৰ নিয়মে কৰ্মৰ যি পুৰুষ আৰু বচন সেই পুৰুষ আৰু বচনত ৰাখিব
লাগে। যেনে, এই কাম কৰ| যাব (']'}$ ০}; তা}]] ৮6 ৭০০০)।
এই বাক্যত কর্তাটে। উহু আছে, ‘কৰা’ ক্ৰিয়াপদটি কৃদস্ত বিশেষণ আৰু
বাক্যটি কৰ্মবাচ্যৰ। কভাটোক ভুক্ত কৰিব লাগিলে আগেয়ে , তৃতীয়
বিভক্তিত থকা কর্তাটোকে আকৌ) তৃতীয়া বিভক্তিত থব লাগে। যেনে,
ৱামব দছ্বাব|| ব| বামেদি এই কাম কৰ| যাব ('][']1$ ০00}; সম]]] ৮০
৭০০6০ ট৮). ]1900)। করতৃবাচ্যলৈ নিলে বাক্যটি এনে হব--ৰামে
এই কাম কৰিব। আন উদাহবণ; যেনে, মই চেপা গলে৷ (]
};8৮০ 0660) }2169569 ) ; বা দুৱাৰত (ব| দুৱাৰৰ দ্বাৰা) মই চেপা
গলে৷) (] 8৪৮০ ৮০০%০, ]2769560 1৮) 006. ৫০০৮ )--কৰ্মবাচ্য ।
( দুৱাৰে ) মোক চেপিলে ('[')6 ৭০০৮ 85 ]02168960, 1006 )- ।

29

বাচ্য ৩২৩

ইয়াৰ পৰা পৰ্বত খন দেখ| যায় ('[})}6 10001], 19 5661) 110]
916); ঘব পোবা গেল (']']]6 }}0056 }}85 1৮660; [00071}) আদি
কৰ্মবাচ্যৰ বাক্য । বাক্যটিক জশ্ৰুতি-মধুৰ কৰিবব কাবণে কর্ভাটোক প্ৰায়
সদাই উহা ৰখ| হয় আৰু কেতিয়াবা ‘হ’ বা ‘যা’ ধাতুৰ পৰিবৰ্তে ‘থাক্‌’
বা ‘পৰ’ ধাতুবে| ব্যৱহাৰ হয়। কেতিয়াবা, বিশেয়কৈ অতীত কালত,
কৰ্তাটোক তৃতীয়া বিভক্তিত নাবাখি ষষ্ঠী বিভক্তিত ৰখ| যায়। প্ৰাকৃতৰ
নিয়মে ( $৩৮৮৷ক ) এই তৃতীয়া বা ষষ্ঠী বিভক্তি একে । যেনে বামৰ
ছাবা| বা ৰামৰ ভাত খোৱা| হল ( 81০6 0 00 08, 8310} ])89 00667)
6360) ৷ কেতিয়াবা কর্তাটোত ণমী হয়।

(গ) কেতিয়াব| সংস্কৃতৰ নিয়মে কৰ্মত প্রৰথম| বিভক্তি নহৈ দ্বিতীয়৷
বিভক্তি হয়। তেনে স্থলত ক্ৰিয়াপদটিব ৰূপ ভাববাচ্যৰ নিচিন| হয় অৰ্থাৎ
কৰ্মৰ যি কি পুৰুষ আৰু বচন নহওক ক্ৰিয়াপদটি সদাই তৃতীয় পুৰুষ এক
ব| বহুবচনৰ হয়। কিন্তু বাক্যটি ভাববাচ্যৰ নহৈ কৰ্মবাচ্যৰ হে হয়, কিয়নে৷
ক্ৰিয়াপদটি সকৰ্মক আৰু তাত কৰ্ম বৰ্তমান থাকে। যেনে,

সি তোমাক মাতিলে ( ]}]6 }89 ০8]]60 ৮00 )-_কৰ্তৃবাচ্য ।

তাৰ দ্বাৰা তোমাক মত| হল (00 }}8৮6 0600, ০৪]1160. 0 ])}}}) )

-কর্মবাচ্য ( ভাববাচ্যৰ ৰূপ ) ৷

তাৰ দ্বাৰা তুমি মত| গলা বা| পৰিল| ("[00 }}8৮০ 0৮660, ০৯]]60

}}[}; )- কর্মবাচ্য ।
আকে

তুমি মোক বিচিছ| ('[0৮0 181010060, 7006 )-_ কৰ্ত্বাচ্য।
তোমাৰ দ্বাব| মই বিচ| গৈছে| ব| পৰিছে৷--কৰ্মবাচয ।
তোমাৰ দ্বাৰা মোক বিচা! হৈছে বা| গৈছে বা পৰিছে (] অ৪ঞঃ ৪10060
8৮ ৮00 )- কৰ্মবাচ্য ( ভা. বা. ৰূপ)।
আকেষ

বামে মোক ধৰিলে (]া) }}35 ০৪০]1} 106 )--কৰ্তৃবাচ্য ।
বামৰ দ্বাৰা মই ধৰ| গলে| ব| পৰিলে| বা! ৰামৰ হাতত মই ধৰ| পৰিলে| ৷
-কর্মবাচ্য ।
বামৰ দ্বাৰা মোক ধৰা গল ব| হল ব| পৰিল (] })3৮6 ৮660, ০৪08)1
1৮%] )--কৰ্মবাচ্য ( ভা. বাচ্যব ৰূপ ) |

৩২৪ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

কৰ্মবাচ্যৰ এই আকৃতিৰ চলতি নাই, কৰর্ত৷ সদাই উহু থাকে। এনে
বাক্য কৰ্মবাচ্যত কৰ্তাটো৷ উহু নাথাকিলে শ্ৰুতি-কট্‌, হয়। কুলিৰ দ্বাৰ! ঘৰ
বন্ধ৷ হল--এনে বাক্যত কৰ্মত বাস্তৱিকে দ্বিতীয় বিভক্তি ৷ ্‌
(ঘ) অসমীয়৷ কৰ্মবাচ্যত অসম্মতি-স্ূচক বাক্যত অব্যয় ‘ন’ কৰ্ম আৰু
ক্ৰিয়াৰ মাজত বহি তাক শ্ৰুতি-মধুৰ কৰে। তেনে স্থলত ক্ৰিয়াপদটি
কেতিয়াবা ইকাবাস্ত হয়। যেনে,
একোকে বা একোই শুন। নাযায় বা নুশুনি ( [০0016 19 8):
তাক মত৷ নহল ( }]6 }}৪5 0006 02660, ০৪&]]160 );
মোক পোৱ নগৈছিল (] }৪০ 1০৮ ৮০০৮০ 10009); ইত্যাদি ।
(৬) পুৰণি অসমীয়াত আৰু বৰ্তমানতে৷ তৎসম ধাতুৰ প্রয়োগ থাকিলে
সংস্কৃতৰ নিয়মে কৰ্মবাচ্য সিদ্ধ কৰ| হয়। যেনে,
চৰাচৰ মায়ায় কল্পিত ৷--মা, দে,
নান! বত্লে বিৰচিত চৌপস্থ৷ পদুলি।--ম।. দে.
হত ভৈল সামৰাজে ৷--শঙ্কৰ
যোগমায়ায়ে আবৃত হয়াছে| ৷--ভট্ট, দে.
সবানন্দ দ্বাৰ৷ ভণিত পুথি ৷
জড় চৈতনহ্যৰ পৃথকত্ব সাধিত হল ।--বীহী
জড় পদাৰ্থৰ দ্বাৰাই জড়িত থাকি---‘-‘জীৱাত্মাই তৃতীয় খাপৰ
কাৰণ শৰীব ধাৰণ কৰে ৷--বীহী
ইয়াৰ বাহিৰে ণিজস্ত বা| পাচনী-ক্ৰিয়৷ যুক্ত বাক্যকো৷ কৰ্মবাচ্যৰ বাক্য বুলি
ধৰিব লাগে, কিয়নে। তাত কৰ্তা প্ৰায়ে উহা থাকে আৰু তৃতীয়৷ বিভক্তিৰ হয়। যেনে,
বিচিত্ৰ পবিত্ৰ স্থানে প্রতিম৷ থোৱাইল৷।
শুভ তিথি শুভক্ষণে প্ৰতিষ্ঠ৷ কৰাইল৷ ৷৷-- শঙ্কৰ
চৈতন্য শক্তিৰ দ্বাৰে ইতে! জড় জগতক
ৰমাৱন্ত কৰ্ম অনুৰূপে ৷--ম৷. দে-

৩৮৯ ৷ ভাববাচ্য ( 10 0:৪05]01৮6 ৮০০০ )

এই বাচাতে| কর্তাটো৷ উহা থাকে বা ষষ্ঠী বিভক্তিৰ হয় আৰু আৰ-
প্রত্যয়াস্ত কৃদন্ত বিশেণৰ পাচত হ ব৷৷ যা-ধাতু সহায়কাৰী ব্বৰূপে ব্যৱহৃত
হয়। কিন্তু ইয়াত কেৱল অকৰ্মক ধাতুৰ হে কৃদন্ত বিশেষণ ব্যৱহৃত হয় আৰু

বাচ্য ৩২৫

সহায়কাৰী ধাতু সদাই তৃতীয় পুৰুষ এক ব| বহুবচনৰ হয়। বাক্যটিত
কেৱল ক্ৰিয়াৰ ভাব প্রকাশ পায়। যেনে, সেই বাটে যোৱ৷ হব (]}&,
পু্ওত০]]}}1৮0 ৪0096 10080 280}, সা}]]] ৮6 ৭০06 ) ২; বামৰ শোৱ! হল
( }!৪10'5 ১]1০6[)}1£; 85 66670, €0101216060 ) ; ইত্যাদি । কৰ্তৃবাচ্যলৈ
পৰিবৰ্তন কৰিলে এনে বাক্যৰ-_( মই ) সেই বাটে যাম (] 9}18]] ৪৮০]
31006; [280 10849, ), বামে শুলে ( }|8} 08085 951০6}206 )-- এনে ৰূপ
ইব। ভাব আৰু কৰ্মবাচ্যব ৰূপ একে ; কেৱল ভাববাচ্যত কৰ্ম নাথাকে ৷

৩৯০ । কৰ্ম কতৃ'বাচ্য (}278৪551৮6-৪০1৮6 01. ]100]26190118] ০]০6 ) --
কর্ভাৰ সহায় নোহোৱাকৈ কৰ্ম নিজে নিজে সিদ্ধ হোৱা বুজালে ক্ৰিয়াৰ
কৰ্ম-কৰ্তৃবাচ্য হয়। এই বাচ্যত কৰ্তা নাথাকে, কৰ্মটোৱে কৰ্তা স্বৰূপে
ব্যৱহৃত হয়। যেনে, ৰ’দ দিছে (]][{, ষ্ছাঘ]া)৮ 9015}0}]}16 ; 106 $া0[}। }]5
5}}1)1012 ) ; বৰ্ষণ দিছে (]]}][, 81৮][26 18800; ][ ]5 78]1)]]}£ ) $; জাৰ
লাগিছে ( ]}]}, ০৪৮০]৷৷০৮ ০০]0; ][ ৪10, 6০]]0৮6 ০০]৭ ) ১; মোক ভাত
লাগে ( ৮০]1169, £106 15 ৪1160 10} 106 ); মোৰ ভোক লাগিছে (]}[,
॥0৮. ]8071262[1 ]95 ০৪খঞঁৈ)ঃ]]126 ; ] ৪71} ]}]0110[7৮/ 01 ] ১৪} 166]]1116
(00060) ) ; খভ়িটে| টং টং কৈ বাজি উঠিল (}]}[}, 086 ণ্র০০:ং }85
5000069, 10086 1! 0088; 106 ০100}; }185 9ট70০]}; ) । এইটি ব্যক্তি-
বিহীন বাচ্য ( [10}2605003] ৮০৫০০ ) । হ'য়াত প্ৰকৃতিৰ নিয়ম অনুসাৰে
ক্ৰিয়া আপোনা-আপুনি নিষ্পন্ন হয়। এই বাচ্যত ক্ৰিয়াৰ ৰূপ ভাববাচ্যৰ
দৰে অর্থাৎ ক্ৰিয়াপদটি সদাই তৃতীয় পুৰুষৰ হয়।

৩৯১ ৷ মুল (1]2901৮3001) ) ?

(ক) অসমীয়া কৰ্তৃ, ভাব আৰু কৰ্ম-কর্তৃবাচ্যৰ মূল সংস্কৃত কর্তৃ, ভাব
আৰু কৰ্ম-কৰ্তৃবাচ্য ; কেৱল অসমীয়া ভাৱবাচ্যত কতা-কাৰকত সংস্কৃতৰ
নিয়মে তৃতীয়া! বিভক্তি নহৈ ষষ্ঠী বিভক্তি ইয়। যেনে,

স:.--ময়| স্থীয়তে ৷
অুূঁমোৰ থক। হয় ।
]'1)92,---5৮৪৮০০ [09৮ 1006.

সংস্কৃত ভাববাচ্যৰ বাক্য, যেনে--জলেন ৱৰ্ধ্যতে ( }0স%68596৭৷ 0%

০৮) আদিৰ অনুৰূপ ভাববাচ্যৰ বাক্য অসমীয়াত নাই৷ তৈনে

৩২৬ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

বাক্যত অসমীয়া| ভাববাচ্য কৰিলে অস্বাভাৱিক আকাৰ ধাবণ কৰে। যেনে,
পানীৰ বঢ়া হয়। তেতিয়া তাৰ কর্তৃবাচ্যৰ ৰপ--“পানী বাঢ়ে” হব। এই
শেষব বাক্যক কিন্তু আমি কৰ্ম-কৰ্তৃবাচ্যৰ বাক্য বুলি ভাবে ।

(খ) সকলো প্রাকৃতিক ভাষাতে ওপৰত উল্লেখ কৰা| যৌগিক কর্ম-
বাচ্য আছে আৰু তাক সংস্কৃতৰ পব| নমাই আনিব পাৰি। সংস্কৃতত
ক্ৰিয়াৰ পাচত ক্য ( =য) প্রত্যয় যোগ কৰি কৰ্মবাচ্য কৰা| হয়।
প্রাকৃতত এই প্ৰত্যয় ইঅ’ বা ‘ইজ্জ’ হয়, ( হেমচ. ৩১৬৭ ; বৰক, ৭৷৮)
আৰু প্ৰাকৃতিক ভাষাত ইয়, ই, ইজ বা অজ হয়। যেনে, স. হস্তে
( ]5 1308}64 ), প্রা, ইসীঅই, হসিজ্জই ; স. পঠ্যতে (]5 168.৭ ); প্র1
পঢ়ীঅই, পঢ়িজ্জসই ; স, দ্বিধাক্ৰিয়তে (15 50]16 1010 ৈ০ ), প্র'. দোহা
কিজ্জই, দুহ| কিজ্জই, হিন্দী দোহ৷ কীজে ; স. স্মৰ্যতে ( 15 1॥6006100061760 ),
প্রা. স্বুমৰিল্দই ( হেমচ. ৪৪২৬ )। তাৰ পৰ! হিন্দী কীজ্জে, কবিএ, পঢ়ি,
যায়, ইত্যাদি আৰু অসমীয়াত কৰ! যায়, দোহ| কৰ৷ যায়, পঢ়া যায়, _.
ইঁহা যায়, স্ুমৰ| যায়, ইতাদি বপ হয়। স. পঠিত (16৪০ ) = প্রা-
পঢ়িঅ আৰু স. যাতি ( 8০০৪ )=প্ৰ৷- জাই। উভয়ে লগ ইলে স. পঠিত
যাতি==প্ৰ৷. পঢ়িঅ জাই, পঢ়িঅজই বা পঢ়িঅজৈ হয়। প্রাকৃত ‘পড়িঅ’ শব্দ
নিত্যকৃৎ (৮2858 ])ঞাটগ্ে1০ ) আৰু তাৰ লগত জাই বা| জৈ যোগ দি
‘পঢ়িঅজৈ কৰিলে শব্দটে। ‘পঢ়িজ্জই’ৰ অনুৰূপ হয়। এই সাদৃশ্যাৰ পৰ৷
বৰ্তমান প্রাকৃতিক ভাষাত আ-প্ৰত্যয়াত্ত নিত্যকৃতৰ পাচত যা ধাতু যোগ
কৰাৰ নিয়ম ওলাইছে বুলি বোধ হয়। এইদৰে সংস্কৃত ‘ফ’' প্ৰাকৃত
‘জ্জ’ প্রত্যয়ৰ পৰ৷ ‘যা৷’ ওলাইছে আৰু বহুকালব্যাপী ব্যৱহাৰৰ ফলত
পূৰ্বৰ মূল হৰুৱাই যায়টোক এট পৃথক ক্ৰিয়া বুলি আমি ধৰিছে৷ ।
এইদৰে হসিজ্জইৰ ঠাইত হঁহা যায়, ‘পঢ়িজ্সইব ঠাইত পঢ়া যায় আদি
ঠাইত আমি ‘|’ এটা পৃথক ধাতু বুলি ধৰি কৰ্মবাচ্যৰ ক্ৰিয়া
উলিয়াইছে৷” ৷ বৰ্তমানত ‘যা’ৰ ঠাইত ‘হ’ ধাতু বহুলৰূপে চলে।
অসমীয়| ভাববাচ্যৰ অনুবপ কৰ্মবাচ্যৰ আকৃতি সংস্কৃততো পোৱ৷ যায়।
যেনে, গুৰুণ| শিষ্াযঃ ধৰ্মং বোধ্যতে বা গুৰুণ। শিষ্যং ধৰ্ম: বোধ্যতে ("[]6
[20])]] 159 87006]}}[ ])}181708, 00%) 006 ])216০০]2001' ) ।

১। এইটি হরৰ্ণলিৰ মৃত। ৬৪6৪6 19 (200. €173001. 2, 828, 566 ৪150
1€61108625 31090; হ্লোঞাঃ।। ৪8৪ 417.

বাচ্য ৩২৭

(গ) অসমীয়া কৰ্মবাচ্যৰ এই প্ৰকৃতি বড়ে৷ ভাষাতে দেখ৷ যায়।
কছাৰী ভাষাত প্ৰধান ধাতুটোৰ নিত্যকৃৎ (৮৪5৮ [282000]6৪ )ৰ পাচত
সহায়কাৰী ‘হ’ ( কছাৰী--জাঅন্‌ =০ ৮6, }০ 2600006 ) ধাতু যোগ কৰি
আৰু এই সহায়কাৰী ধাতুৰ ৰূপ কৰি কৰ্মবাচ্য সিদ্ধ কৰ৷ হয়। যেনে,
কছাৰী ‘মুন’-ধাতু (10 ৯৮০); তাৰ নিত্য কৃৎ ‘সুনই’ (১০৪০%০)।
কছাৰী আং নুনই জাঅইঅ= অস. মই দেখ| যাওঁ (] ৪0 9680, ); আহখং
মুনই জাঅবাই=অস, মই দেখ|৷ গলে৷ (] 8৮6 ৮660 59০০০) ; আং
নুনই জাঅগন্ =অস, মই দেখ৷ যাম (] 9)ঞ]] 8৮6 95০০০) | চুটিয়|
ভাষাতে| তেনে ৷ চুটিয়া ভাষাত নিত্যকৃৎ কৰ্তৃ আৰু কৰ্ম উভয় বাচ্যতে
ব্যৱহৃত হয় আৰু আচল ধাতুৰ নিত্যকৃতৰ পাচত সহায়কাৰী ‘হ’ ধাতু
( চুটিয়া ‘চা’=৷০০ ৮০) যোগ কৰি কৰ্মবাচ্য সিদ্ধ কৰা| হয়। যেনে
চুটিয়া--‘লৰে বা লৰি’ (}ৈ 1৮০) ধাতু ১; তাৰ নিতাকৃৎ ‘লৰিবা’
(ছ্াঘণ্ডা৷ ) £-__

চুটিয়া. ৰাঞ্জ ল| আটিগে|৷ জ্াৰুনা লৰেম।--কর্তৃবাচ্য ।

অস. ৰজাই এই গীও আমাক সদিছে।
] 62, ']]}6 1006 1015 ৮1]]8.266 ৷}; €৪৮০,
চুটিয়৷, বাজ|-য়ো। দিন্‌-হ| লা! আটঢটিগে৷ জাৰুন| লৰিবা| চাৰোম ৷

কৰ্ম-বাচ্য
অস. ৰজাৰ দিনত এই গাঁও আমাক দিয়৷ হৈছে।

]}_[2. ][]}) ]ল3]38]}"১ 03৮5 0]5 স৮]}]]806626 09 1৮61] স৮35.

এতেকে বড়ে| ভাষাৰ পৰ! কৰ্মবাচ্যৰ এই প্ৰকৃতি অসমীয়াত সোমাইছে
বুলি ভাবিব পাৰি। কেৱল এটা আসৌৱাহ এই যে এই প্ৰকৃতি হিন্দী,
বঙ্গালী আদি প্রাকৃতিক ভাষাতে৷ আছে। কিন্তু বড ভাষাৰ প্ৰভুত্ব
একেবাৰে অস্বীকাৰ কৰিব নোৱাৰি।

চব্বিশ আধ্য৷
থাতু-ৰূপৰ সংক্ষিপ্ত নিয়ম

( ষ্ট1্ 10165 ০8 ০০৮০}০89800 )

৩৯২ । সন্ধি আৰু স্বৰ-বিকৃতিব নিয়মৰ লগত ধাতু-ৰূপৰে| নিয়ম পোৱ!
যাব। ইয়াত আভাস মাথোন দিলে৷ ৷

(ক) আপ্রত্যয়াত্ত কৃদন্ত বিশেষণত অকাৰামন্ত আৰু আকাৰান্ত ধাতু
বিকর্মে ওকাবাস্ত হয়। যেনে, হোৱ| বা হৱ৷ (6%8150668, ৮660.) ; লোৱা,
লৱ৷ (োণো৷৷ ); খোৱা বা খাৱা (98৯0০০); চোৱা| ব| চাৱ| ( ৪66: );
ইত্যাদি ।

(খ) অকাৰাস্ত আৰু আকাৰাসন্ত ধাতুৰ পাচত ‘অদভ্যতনী’ৰ ইলো!.
ইলি, ইলা, ইলে আৰু ভবিষ্যতৰ ইম, ইবি ইবা, ইব বিভক্তিৰ ‘ই’ লোপ
ইহয়। যেনে, হলে, থলো, খালে৷, যাম, ইত্যাদি। ক্ৰিয়াৰ্থক্ৰিয়৷ ‘ইব’
আৰু নিত্যকৃৎ (2858 ৮260766006 ) ‘ইল’ৰে৷ ই লোপ হয়। যেনে, হব (৮০
৮6০), হ’ল ( ৮6০০০০6, 6670 )

(গ) ইকাৰান্ত দি আৰু নি ধাতু নিৰ্দেশক আৰু অনুষজ্ঞাৰ বৰ্তমান
কালত (076967} 10010801৮6 ৪730, ][10]26180৮6 ত ) বিকল্পলে একাৰবান্ত
হয়। যেনে, নিওঁ, নেও (] 0৪816); নি, নে (0000. 9৪0); নিয়ে,
নেই (16 8169 ); নিয়ক, নেক (1606 }}}0 8৪16) । পু, অসমীয়াত
সাধাৰণতঃ একাবাতন্ত হয়।

(ঘ) ইকাৰান্ত আৰু স্গঁকাৰান্ত ধাধুৰ পাচত বিভক্তিৰ ই লোপ হয়।
যেনে, পিলে| (] ]}3৮০ ৫700; ); দিছ| (৮0০0 183৮০); নিম্‌
(] 9]}18]] ৪16 ); ইত্যাদি ৷

(৬) ই, ম,ববালপাছত থাকিলে ওকাৰাসন্ত ধাতু উকাবাস্ত হয়।
যেনে, শুইছে (}6 15 516601086 ); শুম (] ১}8]] 5166৮ ) ; শুব (}6
ত}]] 5166} ); শুলে (}}6 }&5১ 5160৮); ইত্যাদি ।

(চ) অ, আ, এ অন্তত থক| ধাতুৰ পাচত আৰু দি আৰ নি ধাতুৰ পাচত

ধাতুৰূপৰ সংক্ষিপ্ত নিয়ম ৩২৯

তৃতীয় পুৰুষৰ ‘এ’ গুচি ‘য়’ বা ‘ই’ হয়। যেনে, খায় বা খাই (6 ০৪৬ );
দিয়ে বা দেই (৮6 1৮৫০৪ ) ; ইত্যাদি ৷

(ছ) অনুজ্ঞাৰ বৰ্তমানত দ্বিতীয় পুৰুষৰ তুচ্ছাৰ্থত ধাতুত কোনো বিভক্তি
যোগ নহয়। যেনে, হ (৮008 ৮০০%৮ ) ; খ| ( 0000. 68065৮ ) ১ নে ( 0200
8৬% ); ইত্যাদি ৷

(জ) অনুজ্ঞাৰ বৰ্তমানৰ তৃতীয় পুৰুষত স্বৰাস্ত ধাতুৰ পাচত ‘ওক’
বিভক্তিৰ ঠাইত বিকল্পে অক্‌ বা ক্‌ হয় আৰু ‘অ’টে। সন্ধিৰ নিয়মে ($৬৫ )
বৰ বায় হয়৷ যেনে, হওক বা হক (160 } ৷ 026); খাওক বা খাক
( 168 })}}1} 6৪৮ ) ; দিওক ব| দিয়োক বা দিয়ক (12 } 0; ৪1৮০৮ ) ; শোৱক
বা শোক (16 },1!0 51661) ); ইত্যাদি ।

প্রথম আৰু দ্বিতীয় পুৰুষ বহুবচনত বিভক্তিৰ পাচত বিকল্পে ‘ইঁক’-প্রত্যয়
যোগ হয়। যেনে, খাওঁহঁক ( ৬৮০ ০৪৮)।

6

পচিশ আধ্য৷
ধাতুৰূপ (০৫০০৪)৪৪০০০ )

৩৯৩ । ধাতুবপব উদাহবণ তলত দিলে৷ ৷ অসম্পূৰ্ণ ( 12660ম8%৮6 )

ধাতু, যেনে, যা, আছ, আৰু সহায়কাৰী ( &৷৷ক]]181%)/ ) ধাতুৰ ৰূপে৷ তলত
দিয়| হল।

কতৃবাচ্য (2৫৮০ ৮০৫০০ )
সহায়কাৰী ‘হ’ ধাতু ( &0]]87)7 1000:‘898" = ০ ৮০)
নিৰ্দেশক ৰূপ (1:910889৮6 ১0০০৫ )
বত মান কাল ( }%০560[ 6096 )
নিত্যবৰ্তমান ( 863] ]216560.[ 6196 )

পুৰুষ এক বা বছুবচন

১।
২।

৩।

মই বা আমি--হওঁ (] 100.00 6 376)

তই ব| তহঁত ( তুচ্ছাৰ্থে )--হৱ ব|| হ (]800 ৪10 00 ৮০৮0 ৪16 ) |
তুমি বা তোমালোক (মান্থাৰ্থে )--হোৱা বা হৱা (৮০০ 3৯6)।
সি ব| সিহঁত ( তুচ্ছাৰ্থে ),
তেওঁ ব| তেওঁলোক ( মানঙ্ঘাৰ্থে )

মই ব| আমি--হৈছে৷ বা হৈ আছে| (] ৪0 0০% ভণ্ড 3£%6 ৮6108 ) |

তই ব| তহঁত (তুচ্ছাৰ্থে )-- হৈছ ব| হৈ আছ ব| আছাহ, (]3০00. ৪00 ০৫
০0০ 3৪৫০6 ৮6106 ) |

তুমি বা তোমালোক ( মান্যাৰ্থে )- হৈছ! বা| হৈ আছ৷ (০৮% ৯৩ ৮৩106 )

সি ব| সিহঁত ( তুচ্ছাৰ্থে ), --হৈছে ব| হৈ আছে ( [ও 15 0

তেওঁ ব| তেওঁলোক ( মান্যাৰ্থে ) } 1869) 316 61006 ) ।

- হই ( ৩ 15 ০% 869.৪16 ) |

ধাতুৰূপ ৩৩%
ভুতকাল ( ১৪৪8 6০৪০ )
অন্ততনী ( }£6560.[ [76160 02 158 [216060106 )

পুৰুষ এক বা বহুবচন

১। মই ব| আমি--হলে| ( ] ০%£ 6 }}৯৮6 ৮০০০ ) ।

২। তই বা তহঁত (তুচ্ছাৰ্থে )-_হলি ( [1300 }3350 ০0% ০0 }}8৮6 661 )।
তুমি বা তোমালোক (মান্ধাৰ্থে )--হুল| ( ৮০০ }॥৯৮৩ ৮6৩০ ) |

৩। সি বা সিহঁত (তুচ্ছাৰ্থে ),

তেওঁ ব| তেওঁলোক ( মাক্তাৰ্থে ) }--হল ( ঠ]6 }}85 ০৮ 1006%9 ])3৮6 ৮661) ।

অনস্যতনী ( 56000 })০০]0(6 )

১। মই ব৷ আমি--হৈছে| (] ৪53 ০% 6 ভণা৷০)।

২। তই ব| তইঁত (তু. )--হৈছ ব| হৈছাহ, (']'}}00 অঙঃাচ ০£ ৮00 অত )।
তুমি বা তোমালোক (ম|. )--হৈছ| (৮0০0 ৮6%০)।

৩। সি ব| সিহঁত (তু.),

-- ][] {]}3
ভতেওঁনাতেওঁতক। 3 হৈছে ( [6 ৬3৪ ০৮ 0697 সা )।

পৰোক্ষ ( ৮06০৮ 011 }850 }616006 01 0]}0, }>"০0610106 )

১। মই ব| আমি--হৈছিলো৷ (] ০0% 6 },30 ৮661 ) |

২। তই ব| তহঁত (তু )--হৈছিলি ( ']']}}00 81050 01 ৮০৮0 8394 ৮6661) |
তুমি বা তোমালোক (ম|. )-হৈছিল| ( ০0 38 0৫6০ )।

৩। সিবা সিহঁত (তু)

}-্মে ( ]চ[6 ০08 1026% 1স29 26601) |
তেওঁ ব| তেওঁলোক (ম|.)

অপূর্ণভূত ( ৮850 }100260160 )
১। মই ব| আমি--হৈ আছিলে| (] ৯5 ০1 ভ৩ ত ৮6106 )।
২। তই ব| তহঁত (তু. )-_- হৈ আছিলি ( ]'}}00. ৩৮৮ ০0% )"00 ভঙঃ6 ৮6196 ) |
তুমি বা তোমালোক (ম৷. )--হৈ আছিল| ( ০০ ছঙ৫৩ ৮6108 )।

৩!। সিব| সিহঁত (তু) ৮.২, %৬%5২ত: ৩৫০
তেওঁ ব| তেওঁলোক (ম|.) ৮৩10৪ ) |

১
|

১।
ৰ |

৩

অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ;ভাষাতৰ্‌
ভবিষ্যাৎ কাল ( ৪০৮০ 6৪৪৪৫ )
এক বা বছবচন
মই বা আমি--হম (] ০৮ ৮৩ 502]] ৮6৪ ) |
ত্ই ব| তহঁত (তু. )-_হবি ( ]'800 ছ1]0 00 )০0 স]] ৮6 )।
তুমি বা তোমালোক (ম|. )-_হব| (০৮0 দ}]1] ৮6০)।
সি বা সিহঁত (তু.),
তেওঁ ব| তেওঁলোক (ম৷ ),
অনুজ্ঞা-কূপ ( [110৮০৮৪৫১২৮০ 18০০9 )
নিত্যবৰ্তমান ( 8.০৪] 16562} 056 )
মই ব| আমি--হওঁ ( 86 ] ০£ ৮০, ০৮ 160 106 ০৮ 05 ৮66 )।
তই বা তহঁত (তু, )-_হ₹, হউ)১ (836 008০00.:08 ৮০০0 )|
তুমি বা তোমালোক ( ম|. )--হোৱা বা হৱ ( টল চ০০)।
সি ব| সিহঁত (তু), -_হওক বা| হক ( 86 186 0010069 ০0160,
তেওঁ ব| তেওঁলোক (ষম৷. ) } }}}{1}} ০ 08600) ৮6 ) ।

}-্‌্ৰ ( [{[6 ০% 86%) অ||[] 26 )।

ভবিষ্যৎ কাল ( (0016 60096 )
( নিৰ্দেশক ৰূপৰ দৰে )

সম্ভাব্য ৰূপ ( }৮০০০০৪]৷ ০৮ ৫০০৫৭1৮৷০০৪] 10০০9 )

অনিশ্চিত সম্ভাব্য ( ]0060801ৈ ০০০৭1000.8] ) : নিৰ্দেশক ৰূপৰ দৰে;
কেৱল ক্ৰিয়াৰ পাচত ‘হব’ বা ‘হবলা’ বা ‘হব পায়’ যোগ হয়)।

পুৰুষ
১।
২।

১।
হে, স.

অভযতনী ( [65601 ]2611608 02 8150 021606806 )
এক বা বহুবচন
মই ব| আমি--হলে| হয় বা হেতেন (] ০০10 }33৮6 26০০ ) |
তই ব| তহঁত-_হলি হয় বা হেতেন ( ]']300) ৮০০0৪0 ০৮ ১৮০0০ ৮০০1৭

}13৮6 6610) |
তুমি বা তোমালোক--হল! হয় বা হেতেন ('%০০0 ০৮০10 ৪৮০ 2660) |
সি বা সিইঁত, --হল হয় ব| হেতেন ( মৃ ০৮ 1006) ৮০০1৭
তেওঁ ব| তেওঁলোক 1১৯৮৩ 12661 ) |

স. ভৱতু =্প্র৷- হুঅউ ব| হঅউ।: %. আজি ধৰি হউ বাপু অজয় অমৰ ।---

ধাতুৰূপ জী
বৰ্তমান আৰু ভূত অসমাপিক৷ ( 07995608 ৪090 06060]
০০0]00.0৮6 ) ক্ৰিয়াৰ ৰূপ নিৰ্দেশক উপায়ৰ দৰে, কেৱল বৰ্তমান কালত
বাক্যৰ আগত এট ‘যদি’ শব্দ যোগ কবা হয় আৰু ভূত কালত হলে কৃদন্ত
বিশেষণৰ পাচত ‘হেতেন’, ‘হলে’ ব৷| ‘হলি’ শব্দ যোগ হয়। যেনে, যদি
তুমি হোৱা }]{ ১৮০0. ৮6 ; বাম হোৱা! হেতেন ৮30. ][৪য। 17660, 01 189
10 06617} 88100 ; ইত্যাদি। ($$ ৩৫৫।খ, ৩৭৯ দেখ৷ )।
ক্ৰিয়াৰ্থ|-ক্ৰিয়া ( [08789৮০ 70004 )--
হব, হবলৈ, হব| লাগি, হব৷।
পুং অ.--_হইতে, হুইবে লাগি, হবাক।
সংযোজক বা অপূৰ্ণকৃৎ ( €010}010001৮6 }2870গে1216 )_
হৈ, হই, হোৱাত।
নিত্যকৃৎ ( ৮66০৮ }৪810সে}১]6 )দ-- হোৱা, হল।
কৃদত্ত সংজ্ঞা বা বিশেষণ ( ['8ামচেণনে)]}6 ৪0}608৮6 00 10000} )-- হোৱা,
(ইৱা)।
কুৃদন্ত ক্ৰিয়া-বিশেষণ ( }?৪1001গে1)16 3৯0৮০%৮ )--_ইওঁতে, হলত, হলে।
ক্ৰিয়া-কৰ্তা ( ঘবৈ001 ০{ ৪৪০0.০0) )--হওঁত|, ( স্ত্ৰী -হওঁতী, হঁতী )।

৩৯৪ । অসম্পূৰ্ণ য|’ ধাতু ( 1)660ঘটৃ৮6 £০০00 ‘৮8' =0০ £০0 )

অসম্পূৰ্ণ গতিকে ‘য!’ আৰু ‘গম্‌’ এই উভয় ধাতু মিহলাই সম্পূৰ্ণ ৰূপ
কৰ হয়।

নিৰ্দেশক ৰূপ (10010881৮6 00০09 )

কাল ১ম পুৰুষ ২য় পুৰুষ তৃতীয় পুৰুষ
তুচ্ছাৰ্থে সমাক্সাৰ্থে

নিত্যবৰ্তমান যাওঁ যা যোৱা যায়, যাই

স্বৰূপ বৰ্তমান গৈছে| গৈছ গৈছ! গৈছে

অঙ্যুতনী গলে! গলি গল| . গল

অনস্ততনী গৈছে৷ গৈছ খগৈছা| গৈছে

পৰোক্ষ গৈছিলে| গৈছিলি গৈছিল| গৈছিল

ভবিষ্বাৎ যাম যাবি যাব| যাব

অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতৰ্ব

৩৩৪
অনুত্যে। ৰূপ ( 1000762৪.1৮০ 1০০৫৭ )

কাণ ১ম পুৰুষ ২য় পুৰুষ তৃতীয় পুৰুষ

তুচ্ছাৰ্থে মাক্যাৰ্থে

৯১৬ ৷) যা| যোৱা (যাৱ৷) যাওক, যাক
সম্ভাব্য ৰূপ ( 580৮]800089৮6 10004 )

অঙ্থাতনী গলে| হেতেন গলি হেতেন গল| হেতেন গল

বা হয় ব| হয় বা হয় ডি

তুমন্ত ৰূপ (18.8॥18৮৩ ॥০০০৫ )
জ্ৰিয়াৰ্থ|-ক্ৰিয়৷---যাব, যাবলৈ, যাব! লাগি, যাব৷ ।
সংযোজক বা অপূৰ্ণ কৃত-_-যাই, গৈ।
কৃদন্ত সংজ্ঞ৷ বা বিশেষণ-_যোৱা, ( যাৱা| ) |
নিত্যকৃত-_ যোৱা ( যাৱ| ), গল।

কৃদন্ত ক্ৰিয়া-বিশেষণ--যাওঁতে, যোৱাত ( যাৱাত ), গলত।

ক্ৰিয়া-কৰ্ত৷--যাওঁত৷ (স্ত্ৰী, যাতী ) ।

সেইদৰে অসম্পূৰ্ণ ‘আছ’ ধাতুৰ (1০ ৮6, 2 ০5%) ৰূপ ‘আছ’ আৰু
‘থাক্‌’ (10 9৪%) ) ধাতু মিহলাই সম্পূৰ্ণ কবা| যায়। যেনে, আছে৷, থাকিছে৷,
থাকিলোে৷, থাকিছিলো, আছিলো, থাকিম।

৩৯৫ । ব্যঞ্জনাতন্ত ‘কব (৮০৭০) ধাতু

নিৰ্চেশ্ক ৰূপ
কাল ১ম পুৰুষ ২য় পুৰুষ তৃতীয় পুৰুষ
তুচ্ছাৰ্থে মান্তাৰ্থে
স্বৰূপবৰ্তমান কৰিছো| কৰিছ ( কৰছাহ } ) কৰিছ৷ কৰিছে
অস্যাতনী । কৰিলে৷ কঁৰিলি কৰিল|৷, কৰিলে, কৰিলা,

৩৩৫
১ম পূৰুষ ২য় পুৰুষ তৃতীয় পুৰুষ
তুচ্ছাৰ্থে মান্তাৰ্থে
কৰিছো| কৰিছ ( কৰছাহ ) কৰিছা কৰিছে
কৰিছিলো| কৰিছিলি কৰিছিল| কৰিছিল
কৰিম কৰিবি কৰিবা কৰিব
অনুভ্ঞা-ৰূপ
কৰে! কৰ্‌ কৰা| কৰোক, কৰক
সম্ভাব্য-ৰূপ
কৰিলে| হয় কৰিলি হয় কৰিল| হয় কৰিলে
বা হেতেন বা হেতেন বা হেতেন (বা কৰিলা )
হয় বা হেতেন
তুমস্ত ৰূপ

ক্ৰিয়াৰ্থ৷-ক্ৰিয়|-কৰিব, কৰিবলৈ, কৰিব| লাগি, কৰিবা
কৃদন্ত সংজ্ঞা বা বিশেযণ৭-_কৰ। ৷
অপূৰ্ণ বা সংযোজক কৃত্_কৰি ।

নিত্যকত্_ কৰ|, কৰিল ।
কৃদন্ত ক্ৰিয়াবিশেষণ-- কৰোঁতে, কৰিলে, কৰিলত ।
ক্রৰিয়াকৰ্ত৷-- কৰৌোত|, কৰন্ত, ( স্ত্ৰী, কৰতী, কৰোতী)

৩৯৬ ৷ আকাবাত্ত ‘খ৷’ (৮০০৭৮) ধাতু

নিৰ্দেশক ৰূপ
কাল প্রথম পুৰ্ষ দ্বিতীয় পুৰুষ তৃতীয় পুৰুষ
তুচ্ছাৰ্থে মান্যাৰ্থে
নিত্যবৰ্তমান খাওঁ খাৱ (খাহ ) থখোৱা (খাৱা) খায় (খাই, খাৱে)
অস্থতনী খালে৷ খালি খাল। খালে, খাল৷ (খালে
অনঙ্যতনী খাইছে| খাইছ খাইছ! খাইছে
পৰোক্ষ খাইছিলে| থখাইছিলি খাইছিল৷ খাইছিল
ভবিয়ৎঅ খাম খাবি খাবা খাব

৩৩৬ অসমীয়া ব্যাকৰণ আকু ভাষাতত্ব

কাল ১ম পুৰুষ
নিত্যবৰ্তডমান খাওঁ

অদ্যতনী খালে| হেতেন খালি হেতেন খাল! হেতেন খালে হেতেন

বা হয়

অনুজ্ঞা-ৰূপ

দ্তীয় পুৰুষ তৃতীয় পুৰুষ
খা খোৱা ( খাৱা ) খাওক, খাক
সম্ভাব্য-কূপ

বা হয় বা হয় বা খালে হয়
তুমন্ত ৰূপ

ক্ৰিয়াৰ্থ!-ক্ৰিয়া-'-খাব, খাবলৈ, খাবা| লাগি, খাব| ।
কৃদন্ত সংজ্ঞা বা| বিণ৭--খোৱা (বা খাবা| )।

অপূৰ্ণ ব| সংযোজক কনত্_খাই ।

নিত্যকৃত্_,খোৱ| (খাৱা ), খাল।

কৃদত্ত ক্ৰিয়াবিণ--_-খাণওঁতে, খালে (খালি )।
ক্ৰিয়া-কৰ্ত৷-_খাওঁতা, খাৱস্ত৷ (স্ৰী, খাওঁতী, খাতী ) ৷

৩৯৭ । ইকাৰাস্ত ‘দি’ (৮০ 81৮০) ধাতু

কাল প্রথম পু.

নিত্যবৰ্তমান দিওঁ (দেওঁ)

অদ্ভতনী দিলে|
অনস্ততনী দিছে!
পৰোক্ষ দিছিলো|
ভবিষ্কৎ দিম

নিত্য বণ্ডমান মিওঁ (দেওঁ )

নিদেশক ৰূপ

দ্বিতীয় পু. তৃতীয় পু.
(তুচ্ছাৰ্থে) ( মান্তাৰ্থে )
দিঅ (দেহ) দিয়া দিয়ে দেই
দিলি দিল। দিলে, দিল| (দিলাক )
দিছ ( দিছাহ ) দিছ৷ দিছে (দিছি)
দিছিলি দিছিল| দিছিল
দিবি দিবা দিব
অনুজ্ঞা-ৰূপ
দে,দি দিয়া দিয়ক, দেক
সম্ভাব্য-ৰূপ

অদ্যৃতনী দিলে| হেতেন দিলি হেতেন দিলা হেতেন দিলে হেতেন বা দহয়

বা হয়

বা হয় ৰা হয় (দিল| হয়)

ধাতুৰূপ

তুমন্ত ৰূপ
ক্ৰিয়াৰ্থা-ক্ৰিয়া-_ দিব, দিবলৈ, দিব| লাগি, দিব| ।
কৃদম্ত সংজ্ঞা ব| বিণণ্-দিয়| ।
সংযোজক ৰৃত্_দি।
নিত্যক্ৃত-_দিয়|, দিল।
কৃদস্ত ক্ৰিয়াবিণ.-- দিওঁতে, দেওঁতে, দিলে (দিলি )।
ক্ৰিয়া-কৰ্তা--দিওঁত| (ব| দেওঁত| ), দিয়ন্ত৷ ৷

পুৰণি অসমীয়াৰ উদাহৰণ £-_

বর্তমান---

ভবিষ্যত_-
অমুজ্ঞ।---

দেও কন্যা! বিবাহ কৃষ্ণক ।-- শঙ্কৰ

বৃক্ষে পথিকক যেন দেয় হাতবাৱ ৷--শঙ্কৰ
অলৌকিক জ্ঞান-চক্ষু তোমাক দেঞে| ৷---ভট্ট দে.
ভকতৰ দুঃখ দেখি গোপাল।

আশ্ফোট কৰি দিল৷| উৰুফাল ৷-- শঙ্কৰ _
স্বপ্ত বাজাক দেখ৷ দিল দামোদৰ ৷--শঙ্কৰ
আলপোনাৰ কহ্যা আনি দিলেক কৃষ্ণক ৷--শঙ্কৰ

মহুষ্যা-দুল'ভ পৰম সম্পদ দিবো আঙ্ক আজি আমি ৷--শঙ্কৰ

হেন জানি মিত্ৰ দিয়োক আমাক
যিব| দ্রব্য আছা আনি ৷--শঙ্কৰ
ভাৰ্য্যাক বোলন্ত যি পাৰা| সন্দেশ

আনি দিয়৷ বাণ্টে উঠি ।--শঙ্কৰ
যদুবায় চৰণে শবণ দিয়ে| ৷--শঙ্কৰ
বোল।৷ অৰে সুন হে।
ঠাকুৰিয়াক দেখাই দে ॥-- দৈত্যাৰি

সংযোজক কৃত ডাক দি লোকক নিল।

বাস| ঘৰ সাজি দিল ৷-- দৈত্যাৰি

ক্ৰিয়াৰ্থ|-ক্ৰিয়া--যত লাগে মানে সবে সম্পত্তিক

এহি মুঠি দিবে পাৰে ৷--শঙ্কৰ

পুৰণি অসমীয়াৰ ৰূপ ওপৰত দিয়া৷ হৈছে।

৪6৩

৩৩৮ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতৰ্ব
৩৯৮ ৷ ওকাৰাসত্ত ‘শে।' (৮০ ০০০) ধাতু

নিৰ্দেশক ৰূপ
কাল ১ম পু. যা ৩য় পু
|
তু, ম!.
নিত্যবৰ্তমান শোওঁ শৌোৱ, শো| শোৱ! শোৱে
অদ্ততনী লুলে স্ুলি ত্ব্ল৷ শুলে (শুলা|, শুলাক)
অনঙ্থতনী শুইছে! লুইছ ( শুইছাহ ) সুইছা| স্তুইছে (স্তইছি)
পৰোক্ষ শুইছিলে৷ সুইছিলি শুইছিল| শুইছিল
ভবিষ্বাৎ স্ুম স্কবি সুবা স্ব
অমুজ্ঞা-ৰূপ
নি.ব শেও শো শোৱা শোৱক ব| শোক
সম্ভাব্য-ৰূপ এ
অন্ত সুলে|৷ হেতেন সুতুলি হেতেন শুল| হেতেন জ্বলে হেতেন বা
ব| হয় ব| হয় ব| হয় হয় ( শুল| হয় )
তুমন্ত ৰূপ

ক্ৰিয়াৰ্থ|-ক্ৰিয়|-'শুব, শুবলৈ, স্তব| লাগি, শোব|।

কৃদস্ত স, বা বিণ-শোৱ। |
সংযোজক কৃত্_শুই |
নিত্যকৃত- _শোৱ|, সুল।

কৃদন্ত ক্ৰিয়াবিণ---শেওতে, সুলত, সুলে, (স্তলি )।
ক্ৰিয়া-কৰ্তা_শেৱতা, শোৱন্ত| ( স্ত্ৰী শেৱতী)।

সকৰ্মক আৰু অকৰ্মক ধাতুৰ ৰূপ একে; কেৱল সকৰ্মক ধাতুৰ অদ্ততনী
কালত তৃতীয় পুৰুষত ‘ইল’ব ঠাইত ‘ইলে’ হয়। যেনে, সকৰ্মক--ললে
(})6 }}) ৪5 &ো)ঞ&ো।) ১; খালে (}6 }85 ০3060) ; দিলে ' ( 6 1035
গ্ৰাছ); ধুলে (৮6 }}35 ত'৪}৷6 ); সাৰিলে (৮6 8895 5ছ০ঢ৷);
ইত্যাদি। অকৰ্মক--হল (3835 ৮০০০ ); গ’ল ( 285 8006 ); পৰিল
(123 1£৪]160) ) ; ইত্যাদি। হাঁহ, কান্দ. আদি কিছুমান অকৰ্মক ধাতুত
এই নিয়ম নাখাটে। যেনে, হঁহিলে, কান্দিলে, শুলে, ইত্যাদি।

30

ধাতুৰপ ৩৩৯
কমবাচ্যৰ ৰূপ
(৫€০৮০}0880807। ০£ }}৪৪৪81৮০ ৮৩৮৮৪ )

৩৯৯। সকৰ্মক ক্ৰিয়াৰ আকাৰাস্ত নিত্যকৃতৰ ( ৮85৮ }0)8189016 )
পাচত ‘হ’ ব| ‘য৷’ সহায়কাৰী ধাতু যোগ কৰি সাধাৰণ নিয়মে ধাতুৰ
ৰূপ কৰিলে কৰ্মবাচ্যব ৰূপ পোৱা যায়। 29% 2988010]6 ৰ ৰূপৰ
পবিবষন নহয়; কেৱল সহায়কাৰী ‘ইহ’ বা ‘যা’ ধাতুৰ ওপৰত দিয়া মতে
ৰূপ হইয়। থধেনে,

‘পোৰা-যা’ (& ৮26 00888) ধাতু

পুৰুষ নিত্য ব,. অদ্বতনী অনস্বৃতনী পৰোক্ষ লা" সম্ভাব্যতূত
১। পোৰ| পোৰ| পোৰ পোৰা পোৰা পোৰ! গণে!

যাওঁ গলে৷ গৈছে| গৈছিলে| যাম ৰ হেতেন
২। পোৰ| পোৰ! পোৰ| পোৰা পোৰ| পোৰ| পোৰ গলি
যাৱ, গলি, গৈছ, গৈছিলি, যাবি, যা|, হেত্লে,

পোৰ| পোৰ| পোৰ পোৰ| পোৰা পোৰ| পোৰ| গল|
যঘোৱা গল| গৈছা গৈছিল| যাবা যোৱা হেতেন
৩। পোৰ| পোৰ| পোৰ| পোৰ| পোৰা পোৰ! পোৰা গল
যায় গল গৈছে গৈছিল যাব যাওক হেতেন বা
হয়
অসমীয়াত অকৰ্মক ধাতুবে| কৰ্ম (ব| ভাব )-বাচ্যৰ ৰূপ হয়। যেনে,
শোৱা হয়, বহা হয়, ইত্যাদি।

পাচনী ব| পিজনস্ত ধাতুৰ ৰূপ
(৫০০০)০৫5802, 08 ০৪৪৪] ৮১০০৮ )

৪০, | এজনে আন এজনৰ দ্বাবা কোনে| কাম কৰালে ক্ৰিয়াৰ পাচনী
ব| ণশিজস্ত ৰূপ ইয়। দুজনৰ ভিতৰত এনে সম্বন্ধ হলে তাক সাধাৰণ
পাচনী (ব| গ10)}]6 ০৪০১৯] ) বোলে। ধাতুৰ পাচত ‘অ’ যোগ কৰি
পাচনী-ক্ৰিয়| সিদ্ধ কব| হয়। সাধাৰণ ধাতুত এটি দীৰ্ঘ স্বৰ ধাকিলে
সাধাৰণতঃ সি হৰ্ব হয় অৰ্থাৎ ‘অ’ৰ ঠাইত ‘অ’, ‘ষ্ট’ বা ‘এ’ৰ ঠাইত ই’
আৰু ‘ইউ’ ব| ‘ও’ৰ ঠাইত ‘ষউ’ ব| ‘ও’ হয়। যেনে, সাধাৰণ ধাতু ‘কৰ’ (1০
(৭০ ), তাত ‘আ’ যোগ কৰিলে ‘কবা|’ (& ০০% 1০ 9০) পাচনী-ক্ৰিয়া

৩৪৮ অসমীয়| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

হয়। সেই দৰে ‘পাৰ’ (০ }100})--পাচনী ‘পাৰা|’ বা "পৰা’ (৫ ০৪০৪০
0 ৮100); উঘাল্‌ (৮০ ঘঢ০০৮ )--পাচনী ‘উঘথলা’ (€০ ০৪০৪০ ৫0০
ঘ00000)); ‘শে!'’ (0 :]০০৮ )-পাচনী ‘গুৱা’ (0 ০৪০৪০ (০ 8166০) );
ইত্যাদি। ‘অ!’ প্রত্যয় সন্ধিৰ নিয়মে ‘য়’ বা ‘ৱা’ হয়। আ প্ৰত্যয়
বাস্তৱিকে প্ৰাকৃত ‘আৱ’ৰ ৰূপান্তৰ। কেতিয়াবা পাচনীৰ পাচনী হয় অৰ্থাৎ
পাচনী ধাতুৰ অন্তত আকৌ৷ ‘আ’ বা ‘আৱ’ যোগ কৰি তৃতীয় পক্ষৰ দ্বাৰ|
কোনে৷ কাম কৰোৱ| হয়। যেনে, পাৰোৱা অৰ্থাৎ পাব৷ +আস্পাৰ৷+ ৱা
=পাৰ-+ ৱ| (৮ ০৪০%০ !০ }}]00); ৮6%) ৪& 0010, 2880 ) । ইয়াত তিনি
পক্ষৰ সম্বন্ধ। ইয়াক পাচনীৰ পাচনী বা দ্বিণিজস্ত ( ৭০০৮]6 ০৪০৪৪] )
বুলিব পাৰি ($ ৪৪৯ দেখা )। |

৪০১ ৷ মুল (12601৮8000 ) :

পাচনী ধাতুৰ মূল সংস্কৃত ণিচ. অৰ্থাৎ অয়, পুক্‌ ( আপয় )। তাৰ পৰ!
প্রাকৃতত অ, এ, আৱ, আৱে প্রত্যয় হয়”। যেনে, প্রা. দৰিসই = স. দৰ্শয়তি
( 86 ০৪০৬০১ (0 ১০০ ); কাবেই, কৰাৱই, কৰাৱেই = স. কাৰ্য়তি ( }}6
০৪0০96৪ 00 ০ ); হাসেই, হসাৱই, হসাৱেই =স. হাসয়তি ( }}68 ০৪০৫৪
6: 1908}, ) । অসমীয়াত তাৰ পব| ‘দবশ৷’ (6 ০৪০৪6 (0 966 ); কৰা,
কবাউ ('৮ৈ ০৪০৪০ (০ ৭০); হহঁ। বা হাই৷ ('৮&৮ৈ ০৪০9০ 16 1808} );
ইত্যাদি হয়। ইয়াৰ পৰা| দেখা৷ যাব যে অসমীয়া পাচনী-প্ৰত্যয় ‘আৱ’ বা
‘আউ’ বা ‘আ’। আকে) প্রাকৃতিক ভাষাত ‘আৱে’ব ঠাইত অৱি বা অৱ হয়
আকু বহুত ঠাইত পাচনীৰ পাচনী হয়। যেনে, অস. ক (}০ ৯9১০৪} );
তাৰ পাচনী ক-+অৱ+আ৷ বা ক+আস=ক-+ও+অ৷ বা ক+ৱ৷ =কোআ|
(কোৰা|) ব| কৰা| (৮ ০৪০১০ 10 9068৮) | অস. খা (&০ৈ ৬৪৮); তাৰ
পাচনী খ|-+ অৱ + আ.=খ-+ অৱ + আ৷ ( ধাতুৰ দীৰ্ঘ স্বৰ হব্ব হয়, 8 ৪০% )
=খ-+উ-+ৱা (বা আ)সখুৰ্বা (বা খুআ)। বাঙ্গালী খাওয়া, উৰিয়া
খুঅ৷। অস. চা (০ 9০৪); তাৰ পাচনী চ|+অৱ-+আ৷ বা চা+আ=
চ-+অৱ-+আ৷ বা চা+ৱ৷=চ-+ওকআ বা চা+ৱা=চোআ| (বা চোৱা) বা
চাৱ৷ (00 ০৪০96 00 966৪ ) । অস, নি (| 886 ); তাৰ সাধাৰণ পাচনী

১। “ণেৰ, অদেদাৱাৱে”, হেমচ, ৩৷১৪৯
“ণিচ এদাদেৰাত্", কাত্য৷ অ২৫ ; “আৱে চ”, কাত্য৷ ৬৷২৬.

ধাতুৰূপ ৩৪১
নি+আ৷স=নিয়া বা নিআ ($ ৭৫), বা পাচনীৰ পাচনী নি+অৱ+ আস
নিওৱা (0০ ০৪০৪০ 0 ৮০ 16 0৮% & [00000 29809 ) ; অস, ধে| (0০
প৪9}।); তাব পাচনী ধো+আলধু+অআঅ৷ ($ ৪০% )স্ধুৱ৷ ($} ৭৫)।
পাচনীৰ পাচনীও সেইদৰে সিদ্ধ হয়। যেনে, পাব, (৫০ [2100 ) । তাৰ
পাচনী পাবা (}০ ০৪০৪০ [0 2100}; ) ; তাব পাচনী পাৰ + অৱ+ আ=
পাব-+ও-+ আ=পাৰোৱা ( 0 ০৪০96 ০ 0100}; 10017006}} ৪ [10]
12820) ।

৪০২ । পাচনী-ক্ৰিয়াৰ ৰূপ কতৃবাচ্যত সকৰ্মক আকাৰাস্ত ধাতুব
দৰে ৷ তলত উদাহৰণ দিলে৷ ৷

সাধাৰণ পাচনী (9:00016 ০৪০৪৪] )
‘কিৰ’ (&০ৈ ০৪০9০ €0 0০)
( দুজনৰ সম্বন্ধ )

পুৰুষ নিত্য ব. অণ্থ, অনঙ্য, পৰোক্ষ ভবিষ্তাৎ অনুজ্ঞা সম্ভাব্যভূত
১৷। কৰাণওঁ কৰালে| কৰাইছে| কৰাইছিলে| কৰাম কৰাওঁ কৰালে৷ হেতেন
বা হয়
২। কৰ্যৱ, কৰালি, কৰাইছ, কৰাইছিলি, কৰাবি, কৰা৷, কৰাপি,,
কৰোৱা কৰাল৷ কৰাইছ৷ কৰাইছিল৷ কৰাব৷ কৰোৱা কৰালা,
৩। কৰায়, কৰালে কৰাইছে কৰাইছিল কৰাব কৰাওক, কৰালে,,
কৰাৱে কৰাক

পাঁচনীৰ পাচনী (1[208৮16 ০৪০৪৯] )

‘কৰোৱা’ (৮০ ০৪০৪০ £০ ৭০ ৮) & 10010, [281কৈ )
( তিনিজনৰ সম্বন্ধ )

২ । কৰে| কৰেো- কৰেো- কৰোৱাই- কৰে| কৰোৱা, কৰো৷-
ৱাৰ বালি, ৱাইছ, ছিলি, ৱাবি কৰে|- ৱালি,
ৱউ,
পুৰুষ নিত্য ব. অস্যতনী অন্থতনী পৰোক্ষ ভবিষ্যৎ অমজ্ঞা সম্ভাব্যতূত
কৰো কৰে| কৰে| কৰোৰাই- কৰে| কৰে| কৰোৰবাল|
ৱবাব| বালা নবাইছা ছিলা ৱাব| বাবা হেত্লে
৩। কৰোৱায়, কৰে] কৰে|- কৰোৱাই- কৰে৷ কৰে|" কৰোৱালে
ৱালে ৱাইছে ছিল ৱাব ৱাব হেতভ্লে
কৰোৱাৱে

( [)65020120,888496 1"0085 )

৪০৩ । অসমীয়া নামনধাতুৰ ৰূপ সাধাৰণ ধাতুৰ দৰে। যেনে, দমদমাওঁ,
দমদমালোে|, দমদমায়, ইত্যাদি৷

মি্ৰধাতু ( €০00002০0800 1০০৫৪ )

৪০৩ । মিশআ্ধাতুৰ (0000000708 009ৈ ৰ) কথা আগেয়ে কোৱা
হৈছে। দুট| ধাতু লগ লাগিলে মিশআধাতু হয়। আগবঢটে৷ প্ৰধান
( ])}]0।সে])৪] ) আৰু শেষৰটো সহায়কাৰী ( ৪0৷]]31) ) ধাতু । প্রধান
ধাতুটোক অপূৰ্ণকৃৎ বা ক্ৰিয়াৰ্থা-ক্ৰিয়া বা কৃদস্ত বিশেষণ বা সংজ্ঞাত বাখি
তাৰ পাচত সহায়কাৰী ধাতুটে। যোগ কৰিব লাগে। মিঅধাতুৰ কপ
কৰোতে সহায়কাৰী ধাতুটোত হে বিভক্তি যোগ হয়; প্রধান ধাতুটো৷
অপবিবতিত থাকে ৷ মিশ্রধাতুৱে সাধাৰণতঃ প্ৰধান ধাতুৰ অৰ্থ প্রকাশ
কৰে। বাস্তৱিক পক্ষে ইবিলাক মিৰ ধাতু নহয়; ব্যাকবণৰ নিয়ম মতে
অপুৰ্ণ কৃৎ আদিৰ লগত আন এটা ক্ৰিয়াৰ সংযোগ মাত্ৰর। কিন্তু
বৈয়াকৰবণিকসকলে মিআ্রধাতুৰপে ইবিলাকক বিভাগ কৰিছে বুলিহে
আমিও কৰিলে৷ ৷

(১) সংযোজক ব| অপূৰ্ণ প্ৰিয়াৰ লগত সংযোগ ( 000080798000
ডাচ ০০0]0008৮6 0281001]2165 ) ?

মিঅধাতু ৩৪৩

এই সংযোগত প্রধান ধাতুটো৷ অপূর্ণকৃতৰ আকাৰে আগত বহে। যেনে,
দেখাই-দে ( }2010}.{ 001 ); কাঢ়ি-ল ( 90৪0০) 3৪) ), কৈ-পেল৷ ( 52681;
০০৮), খাই-দে (০৪৮ 0৮), গিলি-থ ( $ভ্'৪]]0 02 ), ইত্যাদি।

কেতিয়াবা এনে ধাতুৱে প্ৰধান ধাতুটোব অর্থ ষ্পষ্ট কৰে। সেই দেখি
ইয়াক স্পষ্ট কাৰক ( 10509)9৮6০ ) মিজ্র ধাতু বুলিব পাৰি। যেনে,

][[02[৩0.581৮6 €০৮০১০০০৭ ১০০৫৪

পেল| (৫ 00009 ) পেলাই-দে (০ 08%8০৮% 33% )

খ| (0৮০ ৬6৪৮) খাই-পেল| (৮০ €৪৯৮ 0} )

পৰ (16 £ি}] ) পৰি-যা (৮0০ 2ি]} ৭০% )

ল (10 0৪ ) লৈ-যা (2০ ৪ 3এ৪) )

বহ (£€০ ৯) বহি-থাক্‌ (0 9106 0680)

সঁপ. (৮০ ৭86]1৮ণা ) সঁপি-দে ( (0 ৭61[৮৫£ঃ 00 )

চিঞৰ (100 ৪০6৪} ) চিঞৰি-উঠ, (0 ৪০৫৫৩৪%) ০৮00)

লৰ (0 000৮6 ) লৰি-য| (10 100৮6 950, 10 1010 )
বাগৰ (90 1০9]1) বাগৰি-যা| (9 £0]} ০৮%) )

ছে| (0 10000} ) ছুই-চা| (০ ৭3৫76 10 ০0০1 )

উঠ, (৮ 156, (0 ৪6৮ ঘ[) ) উঠি-যা (0 ৪6৮ 00) & 106 8০06 )
বাচ (1! ৪€160০0) বাচি-ল (৮06 ৪616০0 168. 561{ )
ৰাখ (০০ }তৈ6০ ) ৰাখি-থ (0০660 1008. 561{ ), ইত্যাদি

(২) ক্ৰিয়াৰ্থ৷ ক্ৰিয়াৰ লগত সংযোগ ( ০000010800070, ভষ]]
]হ}[}}{%68 )

(ক) আবদম্ভণ ( ]01০6০৫৮০৪ ) £ আৰম্ভণ বুজাবলৈ ত্ৰিয়াৰ্থা-ক্ৰিয়াৰ
পাচত ধব_ বা লাগ, ধাতু যোগ কৰ| হয় আৰু তেনে মিশধাতুৱে তেতিয়া
ক্ৰিয়াৰ কাম আৰম্ভ হোৱা অৰ্থ প্রকাশ কৰে। যেনে, খাব-ধৰ (৮০ ৮66}}
0 €০৪}); পঢ়িব-ধৰ, (06880, [0 1689); হীহিব-ধব, ('ৈ ৮6607
€০ 1806]) ); কান্দিব-ধৰ, (}0 ৮6810, [0 গ্রো্গ ); শুনিব লাগ, বা গুনিবলৈ
লাগ, (৮ ৮০৮] (0 1681 ) ; ইত্যাদি ৷

(খ) অনুমতি (}60001551009 ) : প্রধান ধাতুৰ ক্ৰিয়াৰ্থ|-ক্ৰিয়াৰ

৩৪৪ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

পাচত ‘দি’ ধাতু যোগ কৰিলে অনম্থমতি লোৱা অর্থ প্রকাশ কৰে। যেনে,
কব-দি ( 166 [0 [১6৪]; ) ; খাব-দি ( 09010 ])}[0 00 ০৪৮ ) ; যাব-দি
( }?7610010 106 00 ]]}0 (0 80 ); ইত্যাদি। কেতিয়াবা এনে অর্থত ‘খোজ:
ধাতুও যোগ হয়। যেনে, মই যাব-খুজেঁ৷ (] স্াগ1 €০ £0 ); ইত্যাদি।

(গ) স্বায়ত্ত ( &৭ু্‌যাগ৮০৪);ঃ ই অমুমতি-বোধক ধাতুৰ ঠিক
ওলোটা ৷ প্রধান ধাতুটোৰ ক্ৰিয়াৰ্থ৷-ক্ৰিয়াৰ পাচত ‘পাব’ বা ‘পা’ ধাতু
যোগ হ’লে এই মিশ্রধাতু ওলায়। যেনে, তই বহিব নোৱাৰ ( ৮০০0, ০৪010
গা); মই যাব নাপালে৷ (] ০০০1৭ ॥08 £০ ); মই খাব পাৰে| (] ০৪%
০৪৮); ইত্যাদি।

(৩) কুষ্বন্ত বিশেষণ ব| সংজ্ঞাৰ লগত সংযোগ ( ০০০৮))080010

ঘা}, ৮০.৮০৪] ৪01600৮635 08 1)001019 ) 2

ই সাধাৰণতঃ পৌনঃপৌনিক ( গ9ণু060.৪৮6 ) অৰ্থত চলে। পুনঃপুনঃ--
একে কাম কৰব৷ অর্থত আকাবাস্ত কৃদস্ত বিশেষণ বা সংজ্ঞাৰ পাচত ‘কৰ’
ধাতু যোগ ইয়। যেনে, পঢ়া-কব, ( ৮07908076 006 1659010) ) ১; অহা-যোৱা-
কব ( ০০0106 ০০00]06 3100 80106 ); ইত্যাদি।

(৪) নিত্যকুৃতৰ সংযোগ ( ০০৷%৮1080070, তা) ০60
8100]1)2165 ) ?

কৃদস্ত সংজ্ঞাৰ নিচিন| এই সংযোগ হয়। যেনে, যোৱা-হ ( ০00960.

0 80); ধৰা-পৰ (}০ 06 ০৪০৪৫৮৮) ; মৰা-পব| (&ৈ ৮6 00169);
দেখ|-হ-( বা| )-কব_ (0 :00660, [0 10100%16স্ ) ; ইত্যাদি।

(৫) বিশেষ্য ব| বিশেষণৰ লগত সংযোগ ( ০০৷৮া০3000, অ},

1000109 01 ৪0}]601৮69 ) ?

কোনে! সংজ্ঞা ব| বিশেষণৰ লগত কিছুমান সহায়কাৰী ধাতু এনেদৰে
যোগ হয় যে উভয়ে লগ লাগি পৃথক অৰ্থৰ নতুন শব্দ কিছুমানৰ স্থষ্টি কৰে।
ইহঁতক নাম-মাত্র মিশ্রধাতু ( খ071108] ০০0০]20020 10008 ) বোলে,
কিয়লে| ইহঁত বাস্তৱিকে বাক্যাংশ, মিশ্ধাতু নছয়। তলত এটি চুটি
তালিক| দিলে৷ ।

মিঅধাতু

৩৪৫

নামমাত্ৰ মিশ্ৰধাতু (মি০দ৯৩। €০%0০০৮০৭ 8০০১ )

অবাষ্ছন। হ-_]০ 1280548.6

অপতি কৰ--]'০ ॥661606 1০ ৮৪৮০
৮০০8 (৪5.৪ 510% ০
96০৩০০৯৪০৮), (0 &৮৪০০0০০0

অওকা৭ কৰ-_]1'০ 12006, 100 16161]
1000.100 13684

আধাৰ বাট্‌-_]'0 ৩৭ (৯৪ 006 ৩ণ০খ)

আহাৰ দি--]'0 81৮6 3 500)

আমোল কৰ _]'০ ৬০})০%

উজ্যৰ খ|-]'০ ৪06 ৪ 503060} 1[£1681]য1
(৪5 & 8০০৮ ০{ ৮8899)

কাঁধৰ হ-_]'০ 506.09 ০10

কাধ চাপ-_]০ 30070০90]

কাণ তাল--মাৰ্‌_]'০
5001}

কীৰ চাচ_-]'0 [00৮ 01901216{ ০ {100}0007

কাণ দি-_]০ ]15610),

কাহ পৰি--জিম্‌ (জীন) যা--]'০ [0৩৮ছ]]
06৪৭ ৪31161006.

কোচ পাত__]০ ৮৫৩৪ 21005 ০ে [00৪৪880,

খত| দি-_]'০ 11910016, 10 ০0০0[0000
চা }0000006 0067806140]-

06361}, 100

10695

খচ কৰ__]'0 1:)৯}6 18.506

খাজ খা--]'০-80 10, (2 ০০10096

থাম্‌ খা]'0০ ০৯১৬০

খিল। মাৰ ]'0 0719 ৪ 80941

খোজ কাঢ়-_]'০ 16380, £০ অ];

খৌহা মাৰ্‌_]'০ [=!৩ ৮) (১৯৮০১৫

গঢ় লাগ-_{(1}, £০ 1৯১৫ ) ৫০
00০৪6 ০

গৰ লাগ } 1০ 6৬) 17০86} ৪09

গড় লাগ, ? ৮106৮61৷ (৪৪ ৪ ৮৫০৭)

গম্‌ উঠ-']'০ ৪৯০৭.৫৩ ৪০০৪০৫৯০৷৷

গহ কৰ-_]'০ ঞ}0 গ']}} [106

গ| উঠ্‌]'0 26 6৯৪6৮ 00১ ॥£00[20196

গ|| থা-_]'০ 800 ৪ [০০008 11; ড৪ণডো৷৷

গ| ৰ-_]"0 ৩৪০৯.৮৫ 1086 ০৮ £৯10 ৪, 11006

গ৷ লৰ-_]'০ ৩) 9৩]}"62) [9

গ| ব্ব]০ 50868 [০000 €1১01618

গ| সাৰ _]'0 06]1৮61, 106 945 ০0019
ৈঃ10]}

গা হ-_]'0 50৪00 50৩0/

গঁঠি কাই্‌-_]'০ }016% ৯ ০০৮০৮

গাল মাৰ _']'০ [0 ০ 006 00000
06%) })8120015

গেৰি মাৰ __]'০ ০31} 0) 8$}000118

খবৰ ছ|-]0 00800}, 006. 12 ০ ৯
1১096

ঘৰ-পাত__]1০0 ৬৪00 (08, ০£ €৪09.0))97,
& {৪:0}])

ঘৰ ল--_]'০0 3০1600156 1006 8৮50.65100007%
1000 ৪ 106 13056 $ 1১0056
ঘ৪ঃা।)৫

দঘোপ| কৰ-_]৩০ ০০০০৯০৮ 6 €%৮৫৩৪
ডাঃ} 06৩5৫

ঘেৰ দি--]'০ 0০806

ঠক খথা]"০0 81), £0 50৯0

চপ কৰ-_]1'০ 10086 8506

চষু কৰ-_]'0 200 ৪1১00

চল চ|্‌বঁ০ ৪৯পঞ্জা0 দেচংগ'ছেোয়োচো

চহ দি]0 ॥0০806, 06000017866

৩৪৬

চাত মাৰ-_( ] ) ]7'0 ৭৪২২০, ( 2) ৫০
গুর০চ07618£6 = (১0061 ৬৪৩৫৮,
(8৪) 2০ [00 0} 3 ৮৪00৮০০
[2015.00 ৮৪৪৫ 1300 10০
এঠ)৷0৮% [008568540)
(০9% বৈ-চভ্তস্=৷৷৷৭৭০৷৷ ;
॥0:806 100 1 ৭91582061

চান থ-]০ ॥৩6[০ ৭1610 ( 10) €০৮০301801£ )

চিঞৰ মাৰ-_]'০ গ্ৰা) ০01

চিঞৰ-বাখৰ কৰ -_]০ 1081ভে ৯ ॥০%৮

চিটা|| মাৰ-_"]'0 5[2£}1}}]6 ০%£ 5০৪৯৷161%

চিন চ|াঁ][০0 আ৮৪£]} 00615 [0১0৮611061)(5
০0% 20111)

চিপ মাৰ-_]'০ [৮0]] গু0০0৭9610]}) 4)[2%/৪1'0]
( ৪৪ 3 ৪5101) ]11016 )

চিমট| মাৰ--'"]'0 "10; ( অ'}13 12668
12811 )

চিলিম ছিগ---]'০ 1056 136 1850 13০06

চুকনি লগ৷--]'০0 ৪৮16

চূট| হ-_]'০ ৮6 10806 300 ৩১০০০৪৫ ( (2
$1031083.0101 )

চুৱ! লাগ-__]০0 ০০00.606 }103[১0)0) ০{
এৰিাসা*ঃ০৫৪১০৪০)%৫

চূণ-খাৰ কৰ-_]০ ৮৪০]15}3, (0 51012,
126. %এ1160026 ৮1[}}; ০0006
৮০৮)

চুৱা হ-_ ]'০ }১৯৮৪6 গ)01000}8})} ০০৮০1৫৪৫

চেঁচ| পৰ -_]'০ ০০০) ৭০%)

চোচা মাৰ-_]০ 006.০08 52006 ০8

চোঁচা ল-_]'০0 1095}3 101.32 080৩850108
103831161

চোপা দি--]'০ 16 110) ৪)1100312

অসমীয়া ব্যাকৰ্ণ আৰু ভাষাতত্ব

চোত| কৰ-_]০ 5০5906০৮ (৪35 ৯1)
০18609€%

চোৰাং চা-_]9০ *[2)/

জক লাগ-_]0 ৪8%, 10 1103108.6

জল পৰ] ০0০ €০0026 ০৮00 &5 [218060103,

জল-পান কৰ-_-] ০ }2৪%৮৫ 10060

জাক ফুৰ-_-]'0 £000 180, 2 13619 (6 ০০৮০
( 3৪ 3 ০০% )

জাগ দি--]'0০ }৩ে৩০ অন্ঠলায {80 3 ০০৮৫৫৮০০
॥৩০6০[৮১৯৪,০1৫6 ( 35 [2}91003.1139)
£6.ষ0 ৯০০1 11761281১26

জাহ দি--_]['0০ 0000}10 5০196 ( ৮%
5ি}]111৮ 11300 006 006 )

জাহ য|--( }1£
০০01003.00, 00: 90.05406

জীণ য|--]'0 6 0০160 00 51]601}, 16 06
81665060,

জুধ৷ কৰ-_-]1০ ৪36098%3.0.6

জট লাগ-_]2 10900 €1003.10616

জুই ধৰ-_]'০0০ }11016 ৪ 1816

জুম বান্ধ -_][০ 955617216, 16 10006
( ৪35; & 0"0৮%0 ০1 81001 )

জুটি চ|--]০ ৪৪৫৫

জিকাৰ মাৰ -']9০

50008617

106 06 9012650690 ), 10০0

5118) ৪35 [8900]

16297, 1006 ॥56
৪0861) ০৫৫০5

জেং পোত_"(}}},, 1৮6 00 €1010312616"
£1361005 )+ ']['০0 5100 06311085

চ্পি। মাৰ-_]'০ [0/€655 26966, 08৩15

টিকি মাৰ-_]'0 511০00 ০0

টাই মাৰ-_"]'0০ 2০৪৪

ঠন ধৰ--_-]'0 1০% ]00081801,

মিঅধাতু

ঠৰ লাগ-_]'০0 ৯8160, (০ ৮6 ৭৯০০৭
ঠাৰ দি--]'0 1004.106 51200

ঠেহ পাত__]০0 ৮৩ 5০18)

ডাঙৰ-দীঘল হু-_']'০ (2০% ৮০

ডাঙ্কোপ মাৰ-_]'০ ০8৪0

ডক| দি--]['0 ০0080 032০10)/

ডেও দি--"]০0 }011102 ৮00

ডকা, | ফুট্‌-_]'০ {0100 ৩৭০% 0) ভ৯৩1'

কক] সাচ 1102010006 1000156
ঢকা, । মাৰ-_]'০ 205}; ৮1০1670%)
ঢ্কো| {1010} 026]}1009

ঢোক চিপ-_]'0০ এ%৪)]০% [1006
ঢোক৷ চাপ-_]'০ €০ 19০
126

1[৮৫ {1{!

10॥0056 ০4 0006’'5
/।{;

তাৱ দি-_]'0 1631

তেকি হ-_"]'০ ৫০০] 084০৮৮ঃ)৷

তেলনি মাৰ-_]'০ 0) 0 ০]

থান-থিত লাগ্‌-__]'0 56006 9০%৷

থাপ মাৰ-_] ০0 ০0006 0[)0})

থুপ,
থোক,

থূবুৰী,
থুপুৰী
দৰ্খ,

এৰাল,

দগ দি-_-][০ ৭9৩

দাগ দি-]০ ৮১৪0১]

দধি মথ্‌---(]}}, £ৈ ০00£010। ০০৮৭) 10
23}130 103010808912]7/

হ--]['0০ 2৯5561000106 1006600061

| দি--]০ ৩0061

৩৪৭

দ’ম,
দাম

দেউকি হ--]'0 €৩60। [88135060669
দেং মেল্‌-_-]'০ এঢেণ০০]}, 136 16865 (100,
ৰ শ্7০0685 5০000600110£ )

দাং দি-_]'0 ৮০1৫,

ধূল৷ জাৰ-_]'০ ৩৪02, 006 9050.000
(0৪০6 & 000164{ )

ধেক দি বা টান্‌-_]'0 1026 (16 006

ধেন্‌ দি--০ €1৮৫ 51101} 0 তা০000106 ( ৪5

০£, বৈদিক--
ধেনাঃ==& 1110}}; ৩০৮

ধেনধেনি মৰ -_]'০0 ॥০56 006 1350 ও৪%

} লাু-]'0 086৯৮ ৮60027.

3৯ ০০%) |

01 })006
নজৰ দি--_]050; 10 1১৯৮৫ 3 10010 3৯
নাক কাট্‌_(]}{{, ০০ মেচ 0286 0096 )
[0 10.5100]0, {0 })0000.113.06
নাম কৰ-_]'০ 9০ 0৮ 81৮6 271) 10

108.006

নাম ডাক্‌-_']'9০ 5306 116 ০2616
[3৮৩1৮

নাম থ-_ ] ০ 81816 18৪1110005

নাম্‌ ৰাখ-_"]['০ 000৮৫ সভভ0০000%৮ 230]

{1]05 11005

পজাল ধৰ-_]'০ 8০ {0} (6 ৬3}&ে ০

প্‌্থ দি--]'০ 1৮৫ 38166

পহ পা] 9০ 809 006 ভ৪%

পৰুৱা পা--]০ ৮6 ৮€61161060 ; (6 ৮6
[2022160 2100, 1056 1006 ৬/৪%

পাজৰ হ-_]৩০ 5৮000 ০18, 10; [0১০৮৬
৪510৩

পিচ পৰ -]০ 138 126]88779

৩৪৫6৮

পিই্‌ খুৱা|--"]'০ [৩৪৪ ৪০০৮৮

পিঠি দি--]'০ ৯&৮৪০৭০৫০

পুষ্পিতা হ-_]7'০ 3৮৯10; [01567

ফাং পাত___]'০ [৯০৪০ 0০০৪৮০৷৷

ফাইডাং মাৰ --_"]'০ ৪8০ ৪৯%)’

ফাক পাত_]'০ [0 ৯)/ = 0100;

ফেৰ মাৰ -_]'০ ৯0})৮%( 86 10819006,
৪180 10 ৩০৩৪৮

ষ্কাতৰ| পৰ -_]'০ 106০৮ 52]] ; 100 10০
109৩2:959 1) £৩১0.৪01001 ৪129
[৮৷}}}16 ও৪805808,.8000

ফাট-ফোট মাৰ-_]'০ 16০১ ৯০০০৫] 32]
৭০৩১)

কফিতাহি মাৰ -_]'০ 18816" & 59}১০%
০1 [70020 0!ী0681]3, ড৪০(%৮
০00 0346
ফুটানি মাৰ -_]'০ ০৪
ফুল বাচ ব| তোল্‌-_]০ ৩৪৮০ ০:08-
0060.80 ৬০%) 10; 900},
বাগি ল;"দিগ্মাৰ-_]'০0 [165৫ 19:0069026
৮১% 111306 ৪ 1৪1560০0০09 ০৫%
৪3916 }050 1006 ০1206106
বাখৰ পাত্‌_র]০ ৪০% ৪0066 {110
080810061085
বাঘ-তেক্কি লাগ্‌_]'০ ৮০ ০8৯00] ০৫
}))গে১৮85৪6৭ ৪5 61086 ৪
8662
বাট চা-__]'০ সহা [০
বাচ পৰ-_]'০ ৮৪
ডঢ০0)1685
বাণ মাৰ-_]০ [60], £০ ০০০)016৩
বান্ধ থ-_]'০ 6৮১, ০ ৯৫৩৫

£॥৩)০৫০৮৭ ৪5৪

অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

হাত ৰাৱ (বা বাউলি ) দি--]'০ লঞ৮৩
186 1গ8&৯!৫৭]

বৰৈ কৰ_]'9০ 3০% [১89০ ৮৫
৯1১০৫৪৫০6 *"

বীজ মাৰ-_]'0০ ৩০১০৮ 1086 ০৪০৪০
(&&$ ০6 0156856 )

বিলগ, হঁব]'0 5৩/৯৫৯০৩৪ (৪৪
বেলেগ 10026026628 ০{ & 1300}]} )

বুদ্ধি দি--]'০ 1:15063816, (০ 10.806
বুলন দি--]'০ {৮৩ (৮০ ৪ ৪83৯0০০16)

বোকা, লুঁ]০ 253ওঞ/%% ০0 (036
বোকোচ৷ ৮৪০% ( 25.8৪ ০০1৭‘)

বোল দি-_]'০ ৭৩
বেথ লাগ-_]'০ ৩১8০ =116০0100
তাগ ধৰ_]'০ ০১০০০৪৫ ০0696]{ ০0 1006
৪2০6.০4 ৯2000620"5 19৪4]0016
০8 102820{৮1ে
ভাবুকি দি--']'০ 0৪6 ৯13 00007 103:068.0
ভিকাচন ভাগ-_]'০ ৪}১৪৮৮০৮ &]}} 102635
0 1০026
ভিঠি-মৰ। হ-_]"০ 9416. ০০০ ৪0৭ ১511
168৪৮1।068 086 1230170165068.]
0656.069

মজ৷ দি--"]'০ £৩০৪|1৪.০
মাল্হ হু ]০ ৯00৪410; [7010648109

মাইৰ, } খ!--({{> £০ ৫৯৮ 1৮630068)
মাৰ

্‌['0 ৮6 &&৪৪&31৩6০
মৰাণ মাৰ __]০ 855}; 126%9997 1০%
8৪1]10৮9%106 00৫6 0৮0 06৪৭
গেঃ 18

মিঅধাতু

মাট-মনিট কৰ-__]'0 ০080.07 0স00156

মিন কৰ-_']'0 ৩৯৫০6) €০19 0
07729058260876

মূখ লাগ-_]০ ৮৫ 31০৫০] 10 ৩৮]
€%6

মূখ চ|--]'০ [ম)/, (০ ৪৮০০

মূখ ভেঙ্গু'চিয্ন,
মুখ ভেঁং1
মূখ খোল্‌--']'০ 50681; ০0
মূগ| মেল্‌--][}১6 ৫৪০৪৫ ॥£1000238 911}:
সাগ্মো়্তঃ [0 €100৮0 ৮00 086
(766 108 7841016
মুঠি মাৰ--]'০ 6001১ 10006 858
মৃঠি মেল্‌-_]'০ 5০৪006%£ 56698 1006 11058
0৪% }{; (6 ৪638০0 ; (6০ 66
18৮6৫] 0}; 1৮116
মুদ্ু মৰ -_]'০ ৮6 ০1569 ০0% ৪1308 006
মূধ| ফুট্‌-_]'০ ৮৫০০০০)৩ €০৪[০০০০৪ ০%
€1636
মূৰ দৌৱা|--]'০ ০ম
মূৰ পোত__]'০ ৯006090 10০ কঅআঃ0,
1১6৯০ ৪00. 1১6৪0
মোট কাঢড়;--]'0 3);
মোৰ ধৰ-_] 0 ৮6 ৯৩০০৭ ৮02 508.900

}-_?" 01088} 13.669

মোহ লাগ-_]0 ৩০১০৩ 10৮6 ৮
৪1600800
মেক হ-_"]'0 61000 ৮630, 31061} [£000
03%090310107

মেলা মাৰ-_]০ 9%|৮€৪৯%, ০0 ১,
ৰগ, চিন্ব( }{(, 16. }£1000)% 10১06 [১0156 )
"['(); } {0১৬৮ {16 11)1027122] {13817

ৰং কৰ-_]'০ [03% 00 [10016

৩৪৯

ৰং চা-_]০ €0}0%/ 00866 {801 ; (6 .800689, '
3& ৫8৪00356171026 ৩০1 51621,0-86615
ৰহ ধৰূঁ]'০ 81060; (এঞ৪1ও 00 1882466০ )
ৰাগ দি-"]"0 82% 006 0106 ৪1009
ৰাৱ কাচ্‌__]০ ০00০৮
ৰাহি লাগ -_]০ 10028} 1006. ৮০8100086
বিঠা-দগৰ| দি--( }}0। £2 ৮৩৪৮ 1106 ৯
চু 10%, 8৪}3} ) "['0 ৮63৪.
00090683 81020 10দ3720617
ৰেহ-ৰূপ চা_]০ ত); ০0669 ॥0১0৮6৩-
88১62
ৰোজ দি '"]'০ 61৮০ ৭৪1৮ [৫০৮1৪109
ৰোল বহু_]'0 10816 & [0৩০০৩
ৰোহু পাত-_]'০ 5০% 8$00114181685
লঘু হ-]০ 26 ৪৪818081669, ০ ৮86 0185-
&১০10099, £2০ ৮6 ৭181300200769
গো 10:50169
লগ ধৰ--]'০ আহ্‌) 16 &০০১%১৫৫০%)
লঘন লাগ -_]'0 }1৪&৮৪৩ ॥00610863
লৰ-চৰ কৰ -_-]'"0 [1১০৮৩
লাগ ল বা ধৰ-_]'০ ০৮৪৩৮০৪]৫
লাচ খা--]'০0 ৮6%
লাজ লাগ--]'০ 16৩1 21}1)/

কটা, } কুপ্ড|--]'9০ 13146 35 {1} 3
লেটা ০০০৫০)

লাপ| হ-_] 0০ [7০0৮6 13156
লালী লাগ-_"]'০ 10001) & €০৷011000815
11006
লাং চৰা--] ০0 06০০৫৯০৩, ॥€0 প্োপ১২)৷১০)৷৷
পেও দিঁ]০, [1350617 0৮ ০০৮৫৮ আ!}7
3 13%/67 01 300] ( 38 ৫০%)}-

06 1১00)

৩৫০

লেঠ| মাৰ-_]'0 1;]1৭৪৫০, 10 ৭15[১056
০0% ০ 01500381766

শাল মাৰ-_]'০ 81৮6 & ৮৩৭৪০

শিহা| বাছ্‌ ব| বট্‌-_]০ 10816 ৪ 1010

শোব লাগ-_"][৩ ৮৪ ৪৯81০৫০৭৫ অ
৭৫০০৪)

শোহা মাৰ-_] 9০ 5001

সেপ ঢোক্‌-_]'০ 5৮৪10৮%৮ 5[/1001৩

সঙ ল-_]'০ 3৯550€1326 ৮৮1[}}

সভা. চাঁ ]০ 30609 3 [৪18 ০৫৮
সবাহ |} 5০০31 831001611716

সৰ1, দি--][0 18108 0106-561{ 12%
সৰিহ 1816.060;

সায লাগ-_]০ ৪}2[০3৫01} €৮৩1)118

['0 €1007.017826, 10,
সাপট মাৰ-- ॥ ০৪৮০) 1৮) 600100108

{}16. 12821105 10000
সাবটি ধৰ, 01615 26150}

সিধ| দি-_]'"০ 0168. [0৮151]

সোপ! দি--]'0০ ০০%]

সেক! দি--]'0 2010ম313

হদ লৰ-_]০0 €13881286 13611

হল্‌-ফল্‌ কৰ-_]০ ৮6 86909 280; 5০40
31090 19৮5]) ( ৯৯19 ০4

(61081 16851 )
হাক দি--] ০ 941950306

হাত কৰ-_(}]) ']'0
(6৫) 10 সা ০৮০৮,

00002 ৮10,067,
(8) ৮ৈ 0োণে
{১০৪৪৫5৭5101 ০1

হাত পাত _]0 ৮6৪
হাঁত-যোৰ কৰ-_]'0 119] 10036 1381109, 160
5৪]0৩ স!0}], 1০10609 1১91305

অসমীয়া| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

( {10400

হাত সাব্‌ _]'9০9 €5০৪.০
01812010%ৈ ০৮ ০০10.000 )

হাঙাৰ দি]০ ৮০10, €6 ৮৪/
হেঙাৰ ( ৯5 ৯ 0০০৫ )
হামধুৰি খা--]০ ![] 95090) গে

00166 8০০
হাই দি-ব]০ £4140100816 ]1000]17%

হাই কৰ-_]"০ 10316 ২৯ 30156, 19

৭.৪%0৩]
হাৰ৷,
হেৰ, ( পা-]0 010 ( ৪ 1250 310)2 }
হৰ| */

হাবিলাষ কৰ -_[০ ]০0£ |}

হাবাথৱি খাঁ][0 0) ৬০1162'১ ॥ঘ000051,,
০0 63610 16 ],8106510

হিয়| ধাকুৰ--]'0০ ৮63৮ ১1৮6 06350 {83

0164
ইল } কাঢ়্‌ূবঁ]ণ০ 210৮ ০০৮ 00011]
| ( 1011) 0116 2০9% )
হোৱা দি--]'০ গো) }{]}} {30100}; ( ৪5

13018]15 )

কাৰ ধ্ৰূ্]০ 10230 [} }00{030100)। ;; 10
53৮ ‘৮€95'’ ৪5৭ ৯93
15 26108 1000

হকি মাৰ-_"]'0 10006231610} 1000]%৮

5৪01)

হেঁচ| মাৰ---]'০ [27693 0০৮৮0)

মিশ্ৰ ধাতুৰ ৰূপ--যেনে, গেৰি মাৰে,
গেৰি মাৰিলে৷, গেৰি মাৰিছিলে|, গেৰি
মাৰিম, গেৰি মাৰ, গেৰি মাৰিলে| হেতেন
ইত্যাদি।

ছাৰিশ আধ্য|

অব্যয় ( 18:8০৫1380৪৮166 )

৪০৫ ৷ যাৰ ব্যয় ব| পৰিবঙন নাই বা যি শব্দ লিঙ্গ, বিভক্তি আৰু
বচন অনুসৰি পৰিবতিত নহয় তাৰ নাম অব্যয় ( ][006011086165 ) ।
অসমীয়। ভাষাত চাৰি বিধ অব্যয় আছে :-_

(১) বিভক্তি-বোধক বা আনুষঙ্গিক অব্যয় (}%900510010 )

(২) সংযোজক অব্যয় ( 6001}0.00ল07 )

(৩) সমন্মতি-অসম্মতি প্ৰশ্মাদি-সূচক অব্যয় ( }৪70]65 ০01 ৪.877003.007

3120 106206800 )

(৭) ভাব-বোধক অব্যয় (]00]০০0000, )

ইয়াৰ বাহিবে কিছুমান ক্ৰিয়াবিশেষণকে! অব্যয় বুলিব পাৰি, কিয়নে৷
তাৰে! পৰিবৰ্তন নহয় (88 ৩১৮-৩৪৭ )

(১) আনুষঙ্গিক অব্যয় (}?:০০০৪৷০০ )

৪০৬ । বিভক্তি-বোধক অব্যয় ইংৰাজী ভাষাৰ 0)16[209101002)ৰ অনুৰূপ,
কিন্তু ৮6005100072।; নহয়। ইংৰাজী ]0190০91001 সংজ্ঞাৰ আগত বহে;
কিন্তু অসমীয়৷ অব্যয় সংজ্ঞাৰ পাচত বহে। এই অব্যয়ৰ প্ৰায় ভাগেই
সপ্তম্যত্ত সংজ্ঞা-শব্দ ।

(ক) তলত লিখ৷ অব্যয় কেইটি যোগ হলে সংজ্ঞা বা সবনামত ষষ্ঠা বা
‘প্রথম! বিভক্তি হয় ব| কোনো বিভক্তি যোগ নহয়।

[হসাৰে, ৷ ][[}; 3০০০%0৪০0706 ্য/(])}, স, অন্গসাৰঃ

বল

পোণে, ০৬৪৫৭, স. প্ৰগুণ ( 5৪0081813,0)

|
৷ } "['06%৮৪819, স. দিক্‌
|

বু

৩৫২ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

ফালে ]'০%ছ30%0, স. ফালঃ (110. ৯ [৮দ0065123176 ; 5৩০০৫ 3010101 048 126 1])311
00; ০৪০], 136 ০4 (0136 1363৭ )

বাগে ]'০%319, স. ৱৰ্গঃ, প্রা- বগগো, বগগে (919০, [১%'চে )

মুখে ]'০ছাদা9ঁ, 1) 036. ৭186০0000। ০%%, স. অভিমুখম্‌

যেন 141, পু, অ. যেনয়, যেহেন, স. যাদৃশঃ ( $ ৩৩৪৷ঘ )

হেন }4!', পূ. অ. ইহেন, এহ্ল এনয়, স. ষ্টীদৃশ্ (88 ৩৩৪৷ঘ, ৩৩৬৷থখ আৰু

ব্যত্যয় 8 ১৮ )

বিনে ৮৬ঃ03০00%, স. বিনা

সমে ৮ )0}} স. সম (1}}6 )

অন্তৰে ৯16% স. অন্তৰম্‌

ইয়াৰ বাহিৰে সংস্কৃত অব্যয়--অৱধি, পৰ্যন্ত, পূৰ্বক, আদি, অনন্তৰ,
ইত্যাদিও হয়।

(খ) তসত লপলিখা অব্যয় ষষ্ঠ্যম্ত সংজ্ঞা বা সৰ্্বনামম পাচত বহে।
কেতিয়াবা সংজ্ঞাটো পসপ্তম্যন্ত হয়।

আগে 86076, }}} [০130 € স, অগ্ৰো, প্ৰ৷৷ অগগই (৮৩0০৩ ঃ 8 ৩৪৭ )

ওপৰে, ওপৰি
[ ) 0৮৪6%, 310০৮ স- উপৰি ( ৯৮০৮৫

উপৰে, উপৰি } র ।
তলে, 360.630}, ৭০%০৷ স. তলম্‌ ( ৮০৮০0) )
পিছে, | ]}€1}11}20, 301.10}6 023০8, স. পিচ্ছ:ঃ ( 61 )
পিচে

চি ট
ত } 83610110090, 36%, স. পশ্চাৎ, প্ৰা. পচ্ছই ( ৮6321093 ) ($ ৩৪০ )

ছাৱ| ]]}1006]), ৮6% ॥0163015 ০6, স‘. দ্বাৰ (2 100163125, 310) ৩১[০০০1600; ) ছাৰা
( ৮% 07১66205 ০/ধ )

বিষয়ে ৯0000, {0} 16506০0 ০%, স-: বিষয়ঃ ( 50৮)€6০৷ )

লাগি ০0%, 10% 1006. 531 0, স- লগ় ( ৯0॥৪০)%৫৩০, 8 ২৭৩|ক )

বাজে 10০০৮, স. ৱাহু ( ৩৯০31, ০১%৮৫৫%1০৮ * ( $ ৩৪০ )

বাহিৰে 0} 7000, স. ৱহিস্‌ ( ০০৮ ০6, ০০091৭6০ ) (৪ ৩৪%)

পাশে চা 1116 .3106 ০4%, 00634 00, স: পাৰ্শ্বে (3৯৮ 006 581৭6 ০{: 8 ২৭৬ )

কাবে 86506, 31006, স‘ কক্ষে ( 301.006 5196 ০£{: 8 ২৭৬ )

মাজে 1}, 26৩০০, স:. মধ্যে (স্{!৮ঞ%য৷৷"১৪; 8 ২৭৬ )

অব্যয় ৩৫৩

ভিতৰে 21114, 185106, 110}, স. অত্যস্তৰ (181(6810!1 8 ৩৪০ )

সৈতে ঘ/£0}, স. সহিত ( ৯০০০০%৪০1০৭ ৮), ০৫০০06£ 10} )

হতুৱাই 89, ৮) 11016305 0০%, স. হস্তঃ ( }33194 )

নিচিন৷ ][4!['6, স. নিদৰ্শন| ( 3 88006 ০{ 9266৫ )

কাৰণ,

কাৰণে

নিমিত্তে 02 ৯০০০০%৮ ০%%, স. নিমিত্তম্‌ ( ০৯০১৪, 108৮6 )

সঙ্গে ছণ{00, স.- সংগঃ ( 10266016, 00101 )

নীচে 8360680, স. নীচ (1০% ), নীচৈল্‌ ( ৮৩10.63]3, 2610% )

অৰ্থে চ]ু0চ 006.58} 60, স. অৰ্থঃ ( 10699 )

পৰে 4৩%, স. পৰ (৪৯৩৫ )

ইয়াৰ বাহিৰে তত্সম অব্যয় ভিন্ন ( ০৯০৫]১৮). নিকটে ( 063% ), প্রতি
(1০0, 09809 ), অনন্তৰ (৪1৫6% ), হেতু (8৮% 1639500। 0£ ), সহিত
( 00860060 সা], ), সমান ( €]০2] £0 ), ইত্যাদিও চলে।

ইচলামিক অব্যয় যেনে, অন্দবে (10, 006 }006:101' ), নজীক ব| নগীচ
( 10688% ), বাবত বা বাবে ( 00 &০০০০০৮ ০ ), বদলে ব| বদলি (}!) 6%0080166
{01, ][]}; 006 ]}21806 ০1), বাদ বা বাদে (৪106, 10] 06 6%০০৮০০৷0, 01),
মাফিত বা মুৱাফিক ( 3৯০০০৭]0.৫ 00), দৰে ( ইচলা|, তৰহ = ]}}'6, {৷} 86
10.8181161 0{ ), খাতিৰ (00% 006 95}28}6 0£) আদিৰে৷| ব্যৱহাৰ হয়।

]'০0ম। 260৯৷056, স, কাৰণম্‌ (৯০56 )

(২) সংযোজক অব্যয় ( €00]0008000)

৪০৭৭। তলত লিখ| কেইবিধ সংযোজক অব্যয় প্ৰধান ৷

(ক) যোগাৰ্থক অব্যয় ( 0000]81৮6 ০০10]00.0007 )
আৰ,
আৰু
তবু, } দণ্ড 1.60), ৪150, স, ততঃ অপি, অপত্রৰ, তে| ৱি১ বা স, তথাপি,
ত্ভু অপত্্ৰ, তে| ৱিং ( 6৮০০ 0060 )

১। হেমচ, ৪॥৩৪৩৷২ ; অপন্ৰ:--ৱিপ্লিঅআৰে৷ লই ৱি পিউ তে| ৱি তম্‌ আণহি অজ্জ
ম্স, ৱিপ্জিয়কাৰকে| যন্ভূপি প্ৰিয়ন্ততোহপ্যনয়াস্য ।
২ | হেমচ. ৪|৩৪১

} 10, স,. অপৰম্‌, প্রাঃ অৱৰৎ, অপত্ৰ, অৱৰু ( ৪€281., 10১0186০৮618 )

৩৫৪ অসমীয়া| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতৰ্ব

তেঁও ৮৩!) 10260, ৯150, স. তথা অপি, অপত্রৰ, তেঁৱ ৱি’ ( চম৮ভ০ 0069, ;
৪ ৩৩৯[ট দেখ| )
তবে, 800, 03610), স,. তাৱৎ ব| তথা, প্র৷'. তাৱ, তাম্ৱ, তেম্্‌ৱ (}0 1026
তেবে ।/ 10263:108710816, 1১09. ডাঃ} 1685062০0 16 : 8৩৩৯৷গ দেখ! )
আকৌ 2৪310; ( ৮০৮৪৮1%/ খা. নাকেঁ, মিৰি-এগৌ ৯০৪1০ )
অৰ্থাৎ [7330 15 10 58), 1) (308, 1381261)/, স্‌, অৰ্থাৎ
পু 2110, ৪190, বৈ, উ (স্্খাক্‌ ১৭।৮১৷৩-৪) ; অথব| স. অপি চ, প্র, অৱি অ
( 070; 086 ০006£ 11820 )

এজ { 4৪০, স, পুনৰ, (লৱ )

তো ]ঘ6৮৩৫00261ধ25, = 0261); ৯0 ৯1]. ৩৮৩০৩, স. তু, অপত্ৰ, তে|'
(110) 198]{0%, ৯19০ ).
যে ]'1১30। স. যত, প্র৷. জে ( 0950)

(খ) বিপৰীতাৰ্থক অব্যয় ( &৭৮০০5৪৮৫ ০০/}00,600070, )
কিন্তু 800, স. কিম্‌-+তু (৮0)
বৰং 8300; 17800065, স. ৱৰণম্‌, ৱৰ্ম্‌ ( 13৪.006 )
অথচ 01} 186 00067 10529 স,. অথ চ
বাকি 800, ইচলা|. বলকি ( 000, 12০পগ10050889086 )
মগৰ 800, ইচল|. মগৰ (1200, ৩১০০৮, )

(গ) বিভাগক অব্যয় (])15]0120৮6 ০০0]000000 )

বা
} 00%, স, ৱা, স, অথৱ| (০0%)
অথণ।
ন,
} ৩8, স. ন (8০%)
না

১। হেমষ্চ. ৪(৩৯৭ ; স, তথ৷=অপত্ৰ, তিৱ, তেঁৱ
২। হেমচ. ৪8৪১৭

৫]

অব্যয় ৩৫৫

নাই বৈ, স. ন+হি, প্রা, ণাই), নৱিং, অপত্ৰ, ণাহিং৩ (000, 0} ) বা ম
নাস্তি, প্র, ণাখি (15 0০00)

নাইব| 001060%156, স. ন ৱ| (1{ 0০0 )স্পস. নাকন্তি ৱা

নতুবা 00069196, স. নতুৱ| (1 10000)

নহলে 2156, ০067.156, স. ন+ *তঙি (1{ 0০%)

নৌ,

নউ

} ণৈ০ ৮৩0, স,. ন তু, অপত্ৰ, ণউ? ( 1০%)

নে, } ডূব})60060 00100, সঁ-. ৱা, প্র|, বণেণ (বিকয়ে--৩১["৩৪৪৩১ ৭০০১)

চুঃশ্বেহস
না নে নহয় ?==প্ৰ৷'. হোইৱণে ন হোই* ( .))60067 1015 0:00 )
কিদ্ব| 2156, ০0061%156, স, কিঙ্বা
কি 01, 18000, স, কিম্‌ ( *৮}৪)
(ঘ) সম্ভাব্যাৰ্থক অব্যয় ( 000010008] ০০০]0120800 )
যদি ]{, স, যদি
যদ্যপি চণ৮৩৫০ 1{, স. যন্ছপি
য্দিও ঢুঘণ্ডাঃ }{, স, যদিচ,স্সপ্ৰ৷, যদিও
যদিপ্কাখৎ 1{, স. যদি স্থাৎ
৯৬& } [.6%0,, $ ৩৪, (গ)
হেনে! 2085161%/ ; 1015 9533, ( হেন?7€৩; ৪ ৪*৬৷ক )
(ঙ) সম্মতিসূচক অব্যয় ( 0000698]৮6 ০০]000800, )
তেন্তে পু") 606[0%6, 10260}, স. তদ্‌, প্র, তম্‌৬ (10 0080 ঘন );|
তম্‌+তে' ( ৭মী )==তেৰ্তে ৷
তেনে;

। 0068১, স, তাদৃশ:য ; ১ ৩৩৫ ( }} 0080 ৪) )
তেনে হলে

তথাপি ]6৮০৫৮(0616955, ৮60, স, তথাপি
তদনন্তৰ "]])]60), 3এ{(৩£ 008, স, তঙ্ননত্তৰম্‌

ললিত
১। “অণ ণাই নঞ্ৰথে”", হেমচ, ২১৯০

২। “গৱি বৈপৰীত্য”, হেমচ, ২১৭৮

৩|। হেমষ্চ, 81৪১৯৷৬

৪ । হেম. ৪|৪২৩

€ | হেষচ, ২|২%৬ ষেনে, প্র|, হোই ৱণে ন হোই=স, ভৱতি ৱ| ন ভৱতি।
৬ । পভম্‌ বাক্যোপন্থাসে”, হেমচ, ২৷১৭৫

তত অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

.(চ) কাৰণবোধক অব্যয় ( 08৪0958] স্য৷])য0৷১2০000 )

অতএ ']]}গ৩৷০৮৩, })৩1206, স. অতঙদ্‌ + এৱ (৩০৪; [01 01315 01" 01) 20 9056)

কিয় খছষ্}}, স. কিম্‌ ৷ স. কক্তস্পপ্রা, কিম্‌সা, কাসে। অন্ত ৰিভক্তিত কীঅ,
কীআ|, কিই, কীএ’ ৷ পু. অসমীয়া--কিসক। ০, ৯19০ স. কথংস=অপন্ৰ,
কিং; স. কম্বাত্=্অপত্ৰ কিহে ( ০0 ৮?৪৮ 3০০০০৮৷৷৮৮, ২10)

৪8 ১৭৫ দেখ! )।

কিয়নে। ]}36০৯০5০, স. কথং কু ব| কম্মাৎ হৃ |

গতিকে /১০০০৮]৷৷৫]), 103 ০0108600676, স্‌. গতি: ( ॥৷26231১3, €%["6016110,

০০০৪৫ )7+" ক (স্বাৰ্গে )+এ (খমী)

কাৰণ ]3১6০৯৯০, স- কাৰণম্‌

এতেকে ঢু0% 185. 7৩301, 003861761016, স- ইয্ত্ত 8৪8 ৩৩৫।৩৩৬

যেহেতু

যিহেতু

ছ) লক্ষণবোধক অব্যয় ( &[৷1৮0৮০ €০1]01)001071 )
যেনে টি৭ 10%. 113503113206, 12341061]%, স‘, যথা, প্র৷. জেণ৭?
তেনে ৫3; {0} 0030 ৮৪%, স‘: তথা, প্র।. তেণ৭*
যথ। 5 [গ' €১৪।)[)]6, সঁ. যথা
তথা! ৩০, 3৯15০, স- তথা
ষেন [10১ 00167. 0030, স. যেন ( ৮)০৩৫০৩৮০%৮ )

(৩) সম্মতি-অসম্মতি-প্ৰত্নাদিহৃচক অব্যয়

(চ৮3100165 0 31001080070), 11603.0010, (]06500017, &৫০০)

8৪% । ইবিলাকৰ কিছুমান বাস্তৱিকে ভাববোধক অব্যয়। তলত এটি
সংক্ষেপ তালিকা দিয়| হল :--

আচ্চ। ভ৩০ অ৩|], বৈ, অচ্ছ 0009 ( খবক্‌ ১৷২২৷১৭ ), অচ্ছ| গ'৩|] ( থক্‌ ১।২।২ )
ওঁ ছঙও। ৯8060, স- ওম্‌ (93061 ), বৈ, ওম্‌ ( 31061) )

এৰ! 63, ৯০, ল, আড়| ( [শ%5156, ০০0679890121) £ %/ মীড়, ০ [13196 )
ওহো| 0০, স. উই্থ ( ওুস]27৩5358060 9০)৩০.০০ )

কিনে! কপ৮}}৯, স, কিষ্‌ আ, প্রা, কিণে| ( ৮} )*

১। “শআীছ্াঃ স্ণ| সে”, হেমচ. ৩৬৪
২,৩। হতেমচ. ৪৪৭১
৪,৫। “জেণ৭ তেণ লক্ষণে, হ্েমচ. ২৷১৮৩
৬ । “কিণে| প্রশ্নে”, হেমচ, ২।৷২১৬; যেনে, কিণে| ধুৱণিম্=স.-কিং ধুনোণি, কিং
ধাৱণি ব|।

} 2৪, ০0) 3৯০০০৬1%(। ০6, স, যদ্‌ + হেতু ( {01 13118 ॥€637০০11) )

অধয্যয় ৩৫৭

আনে৷ ] 9০০৮৮ 1 ৪০৮, স, + জ্| (0 00০৮ )

দে ৩৩০০ অগা, |. দে (ভঙা))”
নে ৩5৩, প্র, বৰণে (নিশ্চয্বে)৭* ; ষেনে, যামনে ? ( ৩)ঃহ]] ] {20 ৪016 1 )
বাক 01, )৩৪, ৮6 10 5০, 0০০৭; স‘ বাঢ়ম্‌ ( ৯৯০৩৭৷)/, ০০০৯১%)/,
৭1), 0১]; )৩% )

বেচ 1>১০৩)1500, স. ৱৰিট ( 00096 €৩১০৪০1]1৩100 ) ৷
ভাগ ও 6০০৭, 26 10 ৯০, ৰৈ, ভল (10066 )+ । অখথব|। স- 'ভত্বকম্‌,
অপন্ৰ, ভল্লং, ভন্ন। ( £০% )*

। ( 2৯806 ৮5৫6০ 16 811 0১ 61880}0 ). প্র'. জে, ৰে ( পাদপূুৰণে )*

ৰে

হুয় ৬০৪; 26 | 9০, স,. ড় (৮০৮০৩)

ন "][}, £৩০০1৮০, প্র. হম্দ ( ৪ ০1] )"

৷) ০৮] ৯৮ 1” স।ঞিচ ০ )০৮০ ৪3) [ প্র1, কম্‌ ( %]130 1 )"

হৌ '['&}তে 106, ॥1৩০৩1৮৩, ॥১০10), প্র. হুম্‌ ()1তে 10)", স- শম্‌

হেো,হ ঘদঘ}৯৮(৫০১0/৩%%৪ ॥6০০|16০0013, 00060. ৯১5৩০।( ). স. ন্ম্‌

(৪) ভাৱবোধক অব্যয় ( 10.60)60060005 )

৪% | ভাৱবোধক অব্যয় ( [00৩ }০০০০৷৷ )ৰ ভিতৰত ওপবত দিয়া
কেইটিমান শৰাও পৰে। তলত সচৰাচৰ প্রচলিত ভাববোধক অব্যয়ৰ এটি
সংক্ষিপ্ত তালিক দিলে৷ ।

১। “দে সন্মুহীকৰণে চ”, হেমচ, ২৷১৯৬৷ যেনে, দে পশনিঅ তাৱ সুষ্দৰি-=্স, দে
প্রসীদ তাৱৎ স্থন্দৰি।

২! হেমচন, ২।২০%৬

৩ । 566 }156000611'5 ৬০০ 01880807868 {08 5000605, }2, 46918 /* (৮)

6 {1 ৬০৫ হেমচ, 6(৩৫১

€ । “ইজেৰে পাদপূৰণে”, কাত্য|- ল।৭ ; হেমচ, ২২১৭

৬। “হুম্দ চ গ্ৰহণাৰ্থে", হেমচ. ২৷১৮১

৭,৮। “হু দানপৃচ্ছানিৱাৰণেষু”, বৰক, ৯২; তেমচ, ২৷১৯৭ ; যেনে, দানে-_ই
গেণহ অগ্লণে| ৱণিঅ--ম, ভম্‌ পৃঠাণাত্মনৈৱ। পৃচ্ছায়ান্‌ ই সাহস সত্বাৱন্‌_্স, হুম্‌
কথয় সন্ধাৱন্‌ ।

৩৫৮ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব
(ক) সম্থোধনবোধক অব্যয় ( ৮০০৪ম৮০০ )

অ’'--(]) [ন০0015, }০ |! স্‌, ও (],. 3 ৮০০৪৫1৮০ [১৯186 = }) 19, 11০0 1!
(9) 0}! 9, 3100 1000601660200 01 ॥€10026800)0৮10812১০০ == 012 !
(8) এ2 13 1 31} [101 051)6200100} ০{ ০০%079855100,== ৪1} 1 ),

প্রা, ও ( }, ১॥6৮৩০৪১১৮6 : 9 10010280420 )
যেনে, (১) অ’ স্থৰেণ৭ণ !’ ( ম৯।1০৪ 50060 1 )
(২) অ’, মনত পৰিছে মই কৈছিলে৷ (৩0%! [ ৩0060066£
] 53840 5০. )
(৩) অ’ গুচিল (2 ! }}6 15 1090),
অৰে ) [8300108 | 1০ 1 ৷ স. অৰে, ৰে (৯0 100601)620800। ০6 €৯1]132
ৰে } (11) ৪৭8010655106 1068005 = [1০0]1০9 ! }}০ ! ) প্র. ৰে, অৰে ( ৪0
{0 (614০015 {83060160002"7]1, = 110) ৪001655102 ৪171001261£
ডে 2. 83 ৯02০0005 }০10808 )২
হে &০! স. হে (৪& ৮০১৪মদ্র৮৬ [0 & াট8০০ও : ০] ! ০ ! )
হেৰ, 01 }০ 1 8০116 ! স. হংড|, হংডে, হল| (1১০ ! }}31109
হেৰেই, ( হেৰ, হেৰেই 0969 10 3৭- | 10) ৯৭0165511018 10 611025 )
হেৰা, ( 076895108 1:0৩18085, হেৰা ( প্রা, হবেণ, হল|, হলে,’ অপন্ৰ,
হেৰি | 10; ৪&001658110186 ৩০৪15 ₹ | হলি’, হেল্লি" ( ৪0 100067]6৫"-

হেৰি 500601018 ) 800.060 ০৪110 == }}0 1 )
হেই {০ | (10 ৪9946581116 } বৈ, হই", স. হই (}০!1) । (৯3 ৮৬০০৯0৮৫
10.610108 31081 1]%)/ ) 9004০16 ).

১৷। ‘ও সুূচনাপশ্চাত্তাপে”, হেমচ. ২৷|২*৩। সুচন1 }0080108.0070, 3৯00:655 ূ;
পশ্চাত্তাপঃ £৩6০1৷008৪%০০,

২ । “‘ৰে অৰে সম্ভধাধষণৰতিকলহে”,, হেমচ. ২৷২০১ ৷ সম্ভাধণ--3৭৭%০৪৪, ৰতিকলহ---
৯09০%০৮ত }0}06,

৩। প্হৰে ক্ষেপে চ’’, হেমচ,. ২৷২০২ | যেনে, হৰে পুৰিস৷””স-, হে পুৰুষাঃ ।

৪ | “মামি হল| হলে সখ্য ৱ৷”’’, হেমচ. ২৷১৯৫ ; যেনে, হলে হয়াসস্সম-স. সখি
হতাশঙ্ক।

€ । €%, হুলি সহিএস্স্স, হে সখে, হেমচ. ৪9৷৩৫৮ ৷ ৬ । €%4, হেনিস্স্স, হে
সখে।; হে’ 8(৩৭৯(৪২২

৭৷। ৪৯০০, ৬৩৭£:০ 68000, $8 61, £2, 988.

অব্যয় ৩৫৯

হএ ।]} মন!০। 1০1 (৬৬%) | বৈদিক-ঁহয়ে’ (০০০০৪ !-_
হয়ে, ৷ €60623]]}) 2) ভা0০্ো60৷ 16906 ৬০০৪৫8৮৫০ )
হয়নে ৰ| | 12 &00017৩9581%66 ৩০৯]ঃ) লস. হুঞ্ে, প্রা, হৰে ং (8০! 00
&0৭76551126 113[6710035 )
এঁ, স, এ. ওঁ (৪ঃ) 10060862000 ০06 1188 )
} }{0 1! }}0]0108 1 ৰ ৰ
প্রা, ০ 00! 10 .3৯0৭:%৩9)1)2 10; :30600807

০10৮6 )

(খ) হৰ্ষ-বিষাদাত্মক অব্যয় ( },৯০]৪৷০৪৮০৪ )

21} ! ৯1৯5 ! স. অহহ ( 6%[0০5৪৫০৪ 5০07০9%, ॥৩৪160 ০৫ দে) )
অহ্হু

নিছিলে। = ৯) ৷ ] ১৯৭ স. আ| ( ৩%/6৪৪৫৪ 3120"00%8] )
[0)10ছ0} 10 64086, )

২}
নু
"-

43 ! 3135 ! স. আঃ, আস্‌ ( গু॥/৩৪৪৫৪ [১৯1
( শ১0006৪865 069020000612৫6, 0)
৪৫৪10 ০00 0156056, ৬
€1 ০81 ৰ স,. আম্‌ ( %০৫৩৪5০৪ £৩০০116000গ7
দা গতৰ ?_ প্রা, আন্মোচ (৩:স৩৪৮৪ এ০:0186 )

013! ল০০ ! গ৩০ গত) 006 {[ কছাৰী--আই, ভুটিয়|-- আই,
শাই ২}, |0৯৮! (0৮০ 8৩0১৩৮}৮ | ছুটিয়া--য়োয়ে| = অস, --্নাই,
আই ওঁ দেহি, | শ:]ুখ৩চ০০৪ [সে দে ॥ভে৩৫) :-_{ বৈ _আপি (0১০,60)*, তামিল
আই ও 213 ! ( শুু॥৩৪৪০৪ 50:0856 | -_ আছয়, স, দেহিন্‌ (প৩৪৮০%৩)।

০৮ 0) । অআহই ওঁ দেহি ( = ৯1}2ত ! 086

শ্র6০৪0॥0৩ | )

১। 4320. ৮০৭|০ ০:৯৫, $ 1৪|. }2?, 8858. ২। “হে চেট্যাহছ্বানে”,
ছেম, 8৷২৮০ ৩। “ওঁ সতভাৱনে”, হেমচ, ২৷২%৭৫; যেনে, গ্ৰ দিঅৰ কিমূ ন
পেজ্ছ্‌সিম্জ্স, এঁ দেৱৰ কিং ন প্রেক্ষসে৷ ৪। “্াস্মো| আশ্চ্থ্যে ।", হেমচ , ২|২০৮

৫$1 ৮, 1), 60816'5 }॥৩&০))৪৫7] য্ৰেঞ্াযাচহ।।, £?, 48. ৩5৫. 0.00 [3)0৩! [|

৩৬০ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

হঃ, } চিঃ 1 { স. ইস্‌ (৪! 1॥3(৩৮)৩০১)৮। ০1 317%:66 ,

( ওসখ[সণদও৩৪5 30৫৩৫ ৷
[29180 ০৮ $0810% )

ইছ. 0৮. গ08[0156 )
উঃ, ভক 1৪৬৮1
চং 01; । 1৯এ ! স্‌. উঃ ( 3 1/1ু8}1500807) €%{ ৮
ও ৰ সেপাহয়াচ3৷0]।ণ ০৮ সেগনা)[১০৪৭৷০%৷ ), প্র|- ভস>
উ০ ( গুম)0ণ৩৪৩ [23৩]? ৷
হ্‌ ৩৮ ৭989846) (৩য758565 ৩0080. 510.833, 08479, 0}; 91102,
ওঃ, ভডাঞত১০৩৮ 08 ডাঃ৩)১৩০০৮০৷৩৭৪ )
্ওধং +
এঃ, স- এঃ ( 310) 180062)৩208071)। 020 শ্ৰেঠা৷ঃ[(৩[)0
ত]; {
‘এই. 00; 1600.5101৮0831706 )
0 3) স- এঁ (3৯ ;॥৷80৩৮)০০0107) ৫
এৰাম! { {
( গুস[)১৷৩৪০ গু ০/[১0)॥৯৫6 ) ॥৩702610.৮4021010৩5 )
'ু ফিঃ৷&হঃঃা (৫ | + ৷
ড্ৱা | প্ৰা. ডঅ|৭* ( ৩১[১৫॥€৭৭৫৭ 518[28156 )
৬৷৬০৷৫৩৫ । 5৫৫ 1
চিকি, | }ুন16, 8৩ ! [)$))3৮%/ । সভ্তৰত: স- ভিঃ+ক (স্বাখিক ) ( শস][)1৩০১৫৪
চিকে ৫0157[20);; কিন্তু স. ভিক্ক ( 317166210{{!1 ) £ মূল হ£4 পায়।
ছি,
ছি£ | স- ছিঃ ( শ১[%৩55৫১ 300৭৩, ৩2703] 0
১ { চা! । 6 । [25))3% !
ছেহ ৷ €07.611.[১0 ), প্রা- ছি ছি
ছিঃ |

ছাবাছ, 7121} !। ইচপামিক--শাবাশ_ ( %৮৩]]-0006 )
অয়! জয় । ৬০0০0) ! ]}008043]) ! স‘- অজয় ( ৮৬)০৮০৮) )

দূৰ, ]
দৃ, ! ]}6 ০1%! স-: ছূৰ (}}(, 018503026; ০1)
দেং, !;!
ধ্তে |

ঢে8ু৷০0০১৯৷ হ্ৰেছামাওচ 010 06 ]}}8১002৯0৫65০ ][-3110034:6, 8 50. ]}0%/1)'5
€880085, ঢ৷1৪৷ত৷0০23৮, ]), €.

১। *“ট গৰ্হাক্ষেপথিস্বনহুচণনে”, গেমচ. ২|১৯৯

২। “ডম্ম| পঙ্ম”, গেমচ, ২(২১১

৩। “পিগ, পিপ্্‌ ছি ডি |”, েমচ- ২|১৭৪

অবায় ৩৬%

দোগাই ]%/0৩6 3৭ [%0)/ } স. থিবা| (1]/(, তেওথ৷ণ )
দেহি এঁ ৮৷,৯৷ ৭ [()/ ৷ ম- দেহিন্‌ এ ( ৩০5০৭ [১8/)/ সে শসা)[॥৯৭৪৪০৷৷ )

| চত | 6৩ ! স. খূত্কাৰ ( 1(, 003১6 ৪500180 ॥13৯06 }1}
|| 1১80);

ণুণু (}}{, (০ ৮৪ গ[গ!00৮) ০9) প্ৰ|- খুন’ ( ৪সমেওদনচ৩৭ 0)ো;0৩7)[)/( )

গন্য 130৮০ ! স, ধন্ত ( [ম৯1/৯৫ )

পিক্‌, স. পগিকৃ ( 1) }1/)61160010। (0 ০1150 ),

গিক দিক, 1; { গ1381116 ৷৷ ( প্র, শিগ, ধিক ২ ( € [৩৯5৫৪ ৩1)506 )

নিকাৰ

ভৈয়াই । ১13২এ {| ৯}) 1116 1 { স. জ্বাত়ক ( 1১706 ), প্ৰ|- ভাইৰ,
(}{(. 0 ৮0000068 { ) ভইত্ৰ, তিন্দী--ভইয়া, ভৈয়| ।

ৰহ, []08/3; | })15( 1 স- ৰভ_ (1 ॥৩173%01 10160), প্র৷- ৰ₹,
বেচ ]}/8৮০ । ৪ ৪০৮।
হেৎ তেৰি, স. চাৰ ( [১৫81৫] )+ তৰ ৩

} 13১6 ০10
ধেতৎ তৰি ( = তেৰি ৭০০০৩ 12) )%%0 : ৪৩১৯ )

01, 1! 00616
ন ৰীল স. হিন্ক_, £০0 00316 &£3 10015081300
১(279৩3৪8
ৰ. ৰ ূ ৰল { ৯০০00], £০ }00)016, স‘. হিকা ৪50
হেঁকেো মত ১৮" 8$10)14887100 ৪০৮%1000,
00361), ৰ

| 1, ৯}) ! ৯139 [ { সহ, অহহ ( &৷৷ {016£})600807।
অহহ্‌ } { ৩স[ঠ55571.; [হ8161, [১৯[%) €৫০ )

হায় হায় (£২। 1006 1 ৬/০৫৩ 1116 { স‘, হ, প্রৰ৷- হদ্‌ণিত ( শ৩স[৮০৪১ [হিযা্{ 0)
[৭108 )

১। “পূ কুৎসায়াম্‌”, ছ্েমচ. ২।৷২০”
২ ({ হতেমট, ২৷১৭৪
৩। “ধঙগ্‌পি নিৱে দে,” তেমচ- ২|১৯১

৪৩৬

সাতাইশ আধ্য|
প্ৰত্যয় ( 50488366 )
কুৎ্্প্ৰত্যয় ( [80527 ৫৩%1৮৪১৮৩ ৪5016368 )

৪১৭ ৷ কনৎ আৰু তদ্বিত প্ৰত্যয় ( চঘাা০3%/ ৪0৭ 9০০০০৭৪৷%
060৮৪]৮০ ৪0.100365 )

ধাতু ( ১০০১) বা! প্ৰাতিপদিক (৮৪৪০ )ৰ শেষত যি যোগ হৈ নতুন
শৰাৰ সৃপ্তি কৰে তাৰ নামু প্ৰত্যয় ( 90.0%6) ৷ অসমীয়া প্ৰত্যয়বিলাকক
চাৰি ভাগ কৰিব পাৰি ঃ--বিভক্তি ( ০৪১6 ৪000 ৮০৮৮৪] ৪0269 ), জ্্ৰীপ্ৰত্যয়
( 1600170106 ৪1013%69 ), কৃৎ আৰু তথদ্ধিত। ধাতুৰ পিচত যি প্রত্যয় যোগ
হয় তাৰ নাম কৃৎ ( ৮070829 5৮০00%) । কৃত্-প্রত্যয়বিলাকক প্রাথমিক
প্রত্যয় ( চ00৪87)7 ০০]৮৪ ৮০ 00%) বুলিব পাৰি, কিয়নে| ইবিলাকে
কৃদন্ত বা প্ৰাথমিক প্রাতিপদিক ( 01108 856 )ৰ স্ব্টি কৰে। প্রাথমিক
প্রাতিপদিক ( ৮0089 896 )ৰ শেষত যি প্ৰত্যয় যোগ হয় তাৰ নাম
তদ্ধিত ( 5১০০০০০৪ঃ%) ৫06:]৮৪৮০ ১0]% )। তথদ্ধিত-প্ৰরত্যযৰ যোগত
দ্বিতীয় স্তৰৰ প্রাতিপদিক ( ১6০০০০০৭ঃ%) 06856 ) ওলায় । তদ্ধত-প্ৰত্যয়ক
আকৌ।ি দুভাগ কৰিব পাৰি £--(১) স্বাখিক প্রত্যয় ( [0 606008 ৮0%
॥৩00099718{ গ0][/য ) আৰু (২) মৌলিক-প্রত্যয় ( 126 ]9৮৪1৮6 03% ) |
স্বাধিক-প্রত্যয় যোগত প্ৰাতিপদিকৰ অৰ্থৰ কোনে৷ পৰিবর্তন নহয়, যেনে,
পট আৰু পট (৮০৪৭ ) ; পিতা আৰু পিতাক (৪০০৮); ভাই আৰু
ভায়েৰা ( ৮%০0060 ); ইত্যাদি। মৌলিক-প্ৰরত্যয় যোগত প্রাতিপদিকৰ
অর্থ লৰে। কৃতৎ আৰু তদ্ধিত উভয়তে এনে হয়। যেনে, তদ্ধিত--ঢোল
( ৫৮০০০), ঢুলীয়া ( 070000060 ); গঁও ( €]]]1886 ), গাৱলীয়| ( ৮1]]8868 )
কম ( $}0£0), কমতি ( 9}01088০ ) । কৃত্স_ নাচ (0০ 8৪006 ), নাচন
( ৭৪০০:106 ); চল্‌ (£০ 1000%৮০ ), চলতি ( ৫৪০ ) | বিভক্তি আৰু স্ত্ৰী-প্রত্যয়ৰ
কথা আগেয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে। ধাতু আৰু প্ৰাতিপদ্দিকৰ পাচত যিবিলাক

কৃতস-প্রৰত্যযর তণঙত৬

প্রত্যয় যোগ দি ধাতু আৰু শব্দৰ ৰূপ ( ৭০০160০০০, আৰু ০০৷0068800৷ )
কৰ। হয় সিবিলাকৰ নাম বিভক্তি ( ০৯৪০ & ৮০%৮৪] ৪0:065 ) । স্ীলিঙ্গত
যিবিলাক প্রত্যয় হয় সিবিলাকৰ নাম ম্ৰী-প্ৰত্যয় (. ভিয়াযা৷]]া৷6 ৪&নিঃ০০ ) ।
(8$8$২%৯,২১১ )।

কনৎ-প্ৰত্যয় ( [110৪7 ৫6101795001৮6 ৪008013265 )
৪১১ । অসমীয়া কৃত্-প্রত্যয়বিলাকক তলত লিখ৷ দৰে বিভাগ কৰিব
পাৰি। ওপবত অসমীয়া ‘ইব’, ‘ইবলৈ’ ( স- তুম্‌, বৈদিক-তৱৈ, তৱেঙ্‌

তৱেন্‌ ), ‘ই’ ( স. ক্তাচ্‌ ) আৰু ‘আ’ ( স. ক্ত )প্রত্যয়ৰ কথা| কোৱা হৈছে
( $$৩৫৫,৩৫৭ আৰু ৩৬২ ) ৷

প্রথম বিধ
সাধাৰণ লিঙ্গ পুল্লিঙ্ স্ৰীলিঙ্গ
১৷। (আত) ওঁতা অঁতী, ওঁতী, তী
২। অন্ত, অত অন্ত, অত অন্তী, অতী

প্রথম বিধৰ ‘আত’ কদাচিত হে ব্যৱহৃত হয়। বৰ্তমানত ‘আত’ৰ
ব্যৱহাৰ হলে তাৰ পিছত ‘আছ:’ ধাতু যোগ হয়। যেনে, পঢ়াত আছে৷
(310. 1689106 ) । বাস্তৱিকে এই প্ৰত্যয় বৰ্তমান কালৰ অপূর্ণকৃং
( }৮27695620} ]10002601600[ ব| }2169600 }28800স1}2'6 ) উলিয়াবলৈ ব্যৱহৃত হয়।
দ্বিতীয় বিধ প্ৰত্যয় ( অন্ত, অত, ) সাধাৰণতঃ পুৰণি অসমীয়াত চলিছিল।
এই প্ৰত্যয় অপূৰ্ণৰুৎ আৰু ক্ৰিয়া-কৰ্ত৷ ( 0000, ০£{ ৪86০০০%৮ ) উলিয়াবলৈ
ব্যৱহৃত হয়। স্ীলিঙ্গত অকাৰাস্ত আৰু আকাৰাস্ত ধাতুৰ পাচত ‘“তী’
হয়। ‘ই’ ব| ‘ষ্ট’ৰ পিচত ‘আ’ৰ ঠাইত য়| আৰু ‘উ’ ব৷ ‘উ’ৰ পিচত বিকলে
ৱ| হয় ($8$ ৭৫,৭৭,৭৮ )। যেনে, হীহ ধাতু (16 1806}, )-ইহঁহাত
( 18081706, পু, অ.--_হাসনস্ত ( 18060 ), পুল্লিঙ্গ--হাহৌতে৷ ( 180610176
1080, ), জ্ৰীলিঙ্গ--ইাহিতী ( 13080076 দায়ো৷৯০ ), পু, অ.--হাসস্ত৷
( 1808001726 1080 ), হাসসত্তী (1308)108 অ০0080 ); পঢ়, ধাতু (1০
॥68৭ )-পঢ়াত ( ১৩৪০8 ), পূ. অ.--'পঠস্ত, পঢ়স্ত ( ৫৩৪৭৷৷০6 ), পঁঢ়োতা,
পঢ়ন্ত| ( 00816 ১৩৪৭০ ), পঢ়তী, পঢ়ন্তী ( 60816 £৩৪৭৪০৫ ), পু, অ.
পঠস্তা, পঢ়ন্ত৷ (10816 ॥০৪০০% ), পঠস্তী, পঢ়ত্তী ( 16008]6 ৩৪৭৫৮ );

৩৬৪ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

পি ধাতু (৮০ এ) পিয়াত ( 08102 ), পু. অ---পিয়ন্ত (যঃ): ;
পিওঁতা ( ঘ7,}]){£ ॥008]6 ), পিওঁতী, পিয়তী ( 0810.}076 {60816 );
পু. অ. পিয়ন্তা ( র:10}00 7816 ), পিয়ত্তী ( 0]7}71}}80){{ 16111816 ) |
সেইদৰে, খা ধাতু (৮৩ ০৯৮ )--খোৱাত বা খাৱাত, খাৱসন্ত, খাবৱ্‌ত ( ০3011{' ) ;
খাওঁতা, খাৱস্তা ( ॥0216 ০36৮ ), খাওঁতী, খাতী, খাৱসন্তী ( {600,810 €3৯০০% ) ;
শো ধাতু (00 ০6} )--শোৱাত, শোৱন্ত ( 51০6]2}1/£ ), শোওঁতা, শোৱঁত৷,
শোৱন্ত৷ ( ১$16৩০16 72816 ), শোৱঁতা, শোৱসন্তী (516০[)81৷[' {612816 );
হ ধাতু (£€ ৮6 )--হোৱাত, হৱাত, হোৱন্ত, হুৱস্ত, হোন্ত (}৮০ঃ/£ );
হওঁত|, হোৱন্তা৷, হুৱস্ত৷, হোমস্ভা ( ৮০০০৷৷ 800 08 €০)30501)[2 ॥॥8৫]6 ) ;
হওঁতজী বা হতী; হোৱন্তী, হৱন্তী, হোন্তী, হোতী ( ৮০০০0" 01 36812
{৩0081 ) ; দি ধাতৃ (6 হোঘণ্ড )-- দিয়াত, দিয়ন্ত ( [থাদ৷)[? ) ; = দিওঁতা,
দিলন্ত! ( ॥গ216 ঠিচণ্ড ), দিয়'তী, দিয়ন্তডী ( 60016 01৮০ ); যা| ধাওু
(৫০ &০ )--যোৱাত বা! যাৱাত, যান্ত ( ৫018: ) ; যাওঁতা, যাৱশু৷ ( 0312
08018 ), যাওঁতী, যাতী, যাৱন্তা ( £012.2, 16118316 ); ইত্যাদি । পুৰণি
অসমীয়াৰ উদাহৰণ £--

কেহে। বেল| হাসস্ত আহুল।দে।

কতে গুণ গাৱন্ত প্ৰহ্ুলাদে ॥৷-- শঙ্কৰ

ভাৰ সংহাৰম্ভ| আডউৰ নাহি তুমি বিনে ।--শঙ্কব
ভজন্তাক প্ৰভু ভজা তথাপি ।৷--শঙ্কৰ

বুলিব! তুমি যুঞ্জস্তাসে যুদ্ধচাৱা নহ ।-- ভট্টদেৱ

8১২ ৷ মুল ( [)2৩৷২৮৪৫১৩৮৷ )

বৈদিকত ক'ুবাচ্যৰ বর্তমান, ভবিষ্যৎ আৰু অনিশ্চিত কালৰ কৃদন্ত
( [?16567)0, {00086 37% ৪০0}506.3৫০দঘ৮০ 221000][2]6 ) বুজাবলৈ অন্ত বা
আত, প্রতায়” হৈদিল। ‘অত’ লঘূ ( ৮৩৪৮ ) আৰু ‘অন্ত’ গুক ( 5000 )।
যেনে, অন্ত, ( স্াধ্যাা(হ, ৮ অৰ্চ. ), সীদন্ত, ( গাঢ়োধু, "৬ সদ্‌ ), তস্ত,
( 3512 )}/[2, ৬/হন্‌ ), যন্ত, ( ৫েমো৷ূহ, +/ ই ), সন্ত, (১6118, / অস্‌ ), পশ্তন্ত
(5০67৫, *৮পশ,_), ইচ্ফত্ত, ( 19000, ৮ ইব ), ভঞ্গপ্ত, (০2),

১। ষৈোঞিণে, ৬০০৫০ ঢহ্োনৰাহচা। ৪ 1866.

কৃৎসপ্রত্যয় ওতঞ্ড৫

৬ ভঞ্জ,), জানন্ত, ( }০০দ1/8, =/জ্ঞ| ); বিভ্যৎ ( 15৪06, €ভী ), দাশত
( সম৷] 6, / দাশ), শাসৎং ( 115 ছ(প্মেছ্, শাস্‌ ), দক্ষং, ধৰক্ষং
( ৮0014, *"/ দহ_) ইত্যাদি । কেতিয়াবা বৈদিক পুল্লিঙ্গ আৰু
স্্ৰালিঙ্গতে| ক্ৰিয়া-কৰ্তা৷ ( 000, ০0 ৪8০০০) ) বুজাবলৈ এই প্রত্যয়ৰ
ব্যৱহাৰ হৈছিল’। যেনে, ৱহত, ভশ্ৰৱৎ (স্ত্ৰী, 90০৪: ), ৱেহৎ (স্সী.
[28360 ০০৮ ), বাঘং (3৪৯০প8৪০০৮%, পু. )) সচৎ ( 01506, £0000) সচ_,
0 .৪৯০০০৮০০৮০৪৮০%, পু. )। কেতিয়াবা জ্্ৰালিঙ্গত এই প্রত্যয়ৰ পাচত ‘ষী’
হয়ং; যেনে, ভৱন্তী (৮০1০৪, স্ত্ৰী. ), উচন্তী ( })ছ)])8, আ্রী.), পুয্যস্তী
(০৮১৪])8{£ ৪৮009, শ্রী. ); আঁ-'ততী, পু--_-সতমত্ত, ( 18196 );
স্ত্ৰী-পিপ্রতী, পু:-_পিপ্রং ( 1000062108 ); সী.যুজতী, পু.--যুজস্ত
(০88); সআৰী.পুনভী, পু,পুনস্ত, ( চযাাৰসা)08); ইত্যাদি।
তত্পৰবৰ্তা সংস্কৃততেো! এই প্রত্যয় অত বা অন্ত, (শত প্ৰত্যয়) আছিল।
তাৰ পবা প্রাকৃতত ‘অংত’ প্রত্যয় হল ( বৰক, ৭৷১৭; হেমচ. ৩৷১৮০%-
১৮১ ) ৷ প্রাকৃতৰ স্্ীলিঙ্গত এই প্রত্যয় ‘অতী’, ‘অন্তী’ হয়। ( হেমচ.
৩।১৮২ ) । প্ৰাকৃতত এইদৰে সা. লি.--অংত, পু.--অংতে আৰু স্ত্ৰী.---
অংতী ব| স্বাধিক প্ৰত্যয় ক ( =অ) যোগত পু--অংতও, স্ত্রী.---
অংতিঅ। হয়। তাৰ পৰ৷ পূবহিন্দীত সা. লি.-অতং পু:--অত| আৰু
ন্ত্ৰী---অতী আৰু অসমীয়াত স৷. লি. অত, অন্ত ( আৰু আত), পু.--
ওঁতা, অত, অন্ত৷ আৰু স্ত্ৰী:--অন্তী, অতী, ওঁতী, অতী, তী হয়। যেনে,
সংস্কৃত সা. লি.--হসতৎ, পু.--হসন্‌, স্ত্ৰী ---হসন্তী। প্ৰাকৃত সা|. লি.--হসস্ত,
পু:--হসংতে, স্ত্ৰী---হসম্তী ৷ পুবহিন্দী সা. লি.--হুসত, পু,_হসতা, ম্ত্ৰী.
--হসতী আৰু পুৰণি অস. সা. লি.--হাসস্ত, পু:--হাসস্তা. স্ত্ৰী.হাসন্তী ।
বৰ্তমান অস, পু:---হীহস্তা, হাহৌতা, স্ত্ৰী 'হীহতী, হীহস্তী।

দ্বিতীয় বিধ
৪১৩ ৷ সা. লি. পুল্লিজ আ্ীলিক্ল
১। অইয়। অইয়! অনী ( য্নমী, ৱনী )
(এয়া ) (এঁয়া ) উনী, এ্মানী
২। 6] ন্টীয়া ই্টায়ানী

১ । ১5৪০৭. ৮০০1০ স্েঞ্ঞাঞ৷৷, 8 ৪6 (৮).
২। সএ৪৯০৩৭., ৮০০1০ স্রেঞ্চহয়৷, $ 96 (8).

৩৬৬ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

প্রথম বিধ: এই প্রত্যয় ক্ৰিয়া-কৰ্তা৷ (7১০৮০ ০ ৪&০০০%) ) গঠিত
কৰিবলৈ ব্যৱহৃত হয়; যেনে, খাৱৈয়া (}1(, ০৪৮৫৮, 10000, ), জআী.--
খাৱৈয়নী, খাৱনী, খাউনী, £০% খা! (€০ ৫৪৮); ছাৱৈয়া (08006 ),
ন্্র-ছাবনী, ছাউনী ( 8060.06, €0.08.70]27067} ), ££010) ছ| (£1028.00]) ) ;
ঢালৈয়া (}৮০৮%9%), জী, ঢালনী, ঢালুনী, 000 ঢাল্‌ (0০0 0003);
দৰৈয়া (০৪৮৩৮, ০০0৫৮ ), আ.--দাবনী, দাউনী, ££০00 দ| (100 1268]0
৪5 ৮80৭) ) ; ফালৈয়া ( গ৮0]106% ), স্ত্ৰী. ফালুনী, ফালনী, 1৫000; ফাল্‌
(০০ গঢ0][0); উঠিয়া (ঘৰরু্ঞ ), জী, উঠনী, উঠুনী, £00% উঠ, (০ 0০);
কবৈয়া ( ৭০৬৮), স্ত্ৰী, কৰণী, কৰণী ; ইত্যাদি।

দ্বিতীয় বিধ £ এই প্রত্যয়ে| ক্ৰিয়া-কৰ্ত ( 000; % ৪8০০) ) সিদ্ধ
কৰিবলৈ ব্যবহ্ুত হয়। যেনে, পহছুমৰীয়া ( })00৩৷ ), স্ত্ৰী, পহুমৰীয়ানী,
000 পহু মাৰ, (0 }:000); পালাধৰীয়া ( ৪&ন0৭৪৪০.৮ ]]) ৪ 10600102]6 ),
স্ত্ৰী, পালাধৰীয়ানী, 000 পালাধৰ (০ ৪6৮৮০ 10, এ তৈয0ঠ16 ) ; আলধৰ।,
আলধৰীয়া ( ৪150.0.0} ০0% ৪6৮৪ ০%£{ ৪ 828৪0), স্ত্ৰী আলধৰবীয়ানী
£০৷0৷ আলধৰ, (19০ ৪06০৭ ); খৰিকটীয়। ( ভ০০৭-০০৮০৷৮ ), স্ত্ৰী.
খৰিকটীয়ানী 8৮010; খৰিকাট্‌ (0 ০০৮ 8£6-ত৯০০৭ ); গোৰখীয়া (১০160),
স্ত্ৰী. গোবখীয়ানী, £মি০[0 গোৰাখ, (৮০ 0০ ০০ ); ইত্যাদি।

৪১৪ । মুল ( [)৩৮]৮৪8০00, )

এই প্রত্যয়ৰ মূল সংস্কৃত কৃৎ তৃ (তৃচ.) বা স্ৰাখধিক প্ৰত্যয় ‘ক’ যোগত
তৃক। প্ৰাকৃতত তৃ প্রত্যয়ৰ ‘খ’ৰ ঠাইত অ বা অৰ! হয় ( হেমচ. ৩৷৪৬ )
আৰু কেতিয়াব| উ হয় ( হেমচ. ৩৷৪৪ ) । যেনে, স. মাতৃ (মাত৷)=স্প্ৰা,
মাঅ৷, মাঅৰ৷, মাআউ, মাআও ৷ এইদৰে প্ৰাকৃতৰ মাজেদি সংস্কৃত ‘তৃ’ৰ
পৰ| অসমীয়া ‘অ’ ওলাইছে। আকৌ. পিচ, প্রত্যয়যুক্ত ধাতুৰ পাচত ‘তৃ’
প্রত্যয় হলে সংস্কৃত তাৰ আগত ‘ই’ যোগ হয়। যেনে, পালয়িত্‌
( গ00৮0০৮৮৩৮, €/পাল্‌ ), দময্নিত্ ( ৪0৮৭০৩%, ৬ দম্‌ ), নময়িত্‌ ( ॥6০৮০৮০৷,
* নম্‌ ), ঘটয়িত্‌ (০০6 ত} ৪০০০॥]18}১০৪, + ঘট্‌ ), ৰবচয়িত্‌
( ০000020662, 18106, </বচ_ ), ছাদয়িত্‌ ( 080006%, */ছদ্‌ ), ইত্যাদি ।
প্রাকৃতত এই নিয়মে ইবিলাকৰ আকৃতি--পালন্অআ৷, দমঙ্গীআ, নমষ্টীঅ),
গড়ীঅ৷, ৰঅঙ্টীমা, ছাঅঙ্গীঅআ| হয় (৫ স. দয়িত|==ঞ্া, দগ্টএ বা দঙ্গঁআ;

কৃত প্ৰত্যয় ৩৬৭

হেমচ. ৪৷৩৩৩ ) ৷ এইদৰে প্রাকৃত অঙ্গীআ৷ অসমীয়াত ‘অইয়৷’ বা ‘এীয়া’
হৈছে; যেনে, পালৈয়া, দমৈয়া, নমৈয়া, গঢ়ৈয়া, ৰচৈয়া, ছাৱৈয়া।
আকেৰ। তৃ প্রত্যয় হলে সংস্কৃতত ধাতুৰ আগত ই যোগ হয়। যেনে, সংস্কৃত--
চলিতৃ ( চলিতা 020৮৩ ) 1000 "৮ চল্‌ ; মাৰিতৃ ( মাৰিতা, ৮০৪৩৮ ) 10000
'/মৃ বা </মাৰ,; খাদিত্‌ ( খাদিত, ০৪৫০৮) 12000 +/খাদ্‌ ; ইত্যাদি ।
ওপবৰ নিয়মে সংস্কৃত ‘ইতৃ’ৰ ঠাইত প্ৰাকৃতত গ্ীঁআ’ হয় ( হেমচ. ৩৪৬ )।
তাব পৰ! অসমীয়া ‘ষ্ীয়’ হৈছে। যেনে, স.‘' চটকিকা-মাৰিত৷ =প্ৰা,
চড়ইআ-মাৰিআ = অ. চৰাই-মৰীয়া ৷ প্ৰাকৃততে ‘তৃ’ৰ ঠাইত &উ’ হয়।
তাৰ পিচত নী ( অনী ) যোগ হলে অসমীয়াত স্ত্রালিঙ্গে উনী হয়। নহলে
‘অ’ৰ ৰূপাস্তৰ ‘উ’ ।

তৃতীয় বিধ
৪১৫ ৷ সা. লি. পুল্লিল ন্ত্ৰালিল
১। অৱাৰ আৱৰীয়া, অৱৰীয়া আৱৰীয়ানী, অৱৰীয়ানী
২। অৰীয়া, অৰ৷ ওঅৰীয়া অৰীয়ানী
৩। আৰু, অৰু ভআৰু, অৰু উনী, অৰুনী, আৰুনী
৪ । উৰ! উৰ। উৰী

প্রথম আৰু দ্বিতীয় বিধ প্ৰত্যয় একে অর্থাৎ ‘অৰীয়া’ ( $ ৬৫ দেখা )।
এই প্ৰত্যয়বিলাকে| অভ্যাসৰ কাম-কৰোৌঁতা ( 01003] 10000 0 ৪০০০০% )
বুজাবলৈ ব্যৱহৃত হয়। যেনে,--

প্রথম বিধ ১ সাধাৰণতঃ অকাৰাস্ত ধাতুৰ পাচত এই প্ৰত্যয় হয়; যেনে,
খাৱৰীয়া| ( 93060, 10000, ), স্ৰী. খাৱৰীয়ানী, £৩%0 খা! (20 ০৪৮), সা, লি.
খোৱাব; লৱৰীয়া ( 26%), স্ত্ৰী, লৱৰীয়ানী 1০০) ল (৫০ 006);
ইত্যাদি ৷

দ্বিতীয় ৰিধ £ যেনে, পলৰীয়৷ ( &৮১০০০৭০৮ ), স্ত্ৰী, পলবীয়ানী, 0000
পল৷ (0 86০6, (0 ৪&৮৪০০০৭ ) ; খেলবীয়া (.8৪108৮6160 ), স্ত্ৰী, খেলবীয়ানী,
ঠি খেল্‌ (9 ৮189, €0 8৪22616 ); ডুবৰীয়া ( ৭1৮৩৫ ), জী, ভুবৰীয়ানী,
££0%0; ভুব, (০ 00}; ); ইত্যাদি ৷

৬৮ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু তাষাতৰত্ব

তৃতীয় বিধ $ যেনে, লেখাক ( সমত ), শ্ৰী, লেখাকনী, লেখুনী, 20000
লেখ, (1০ সাঃ); জিকাক ( ০০০]০৩৷৷ ), নদ্ৰী, জিকাকনী, জিকুনী,
000 জিক্‌ (0 ০000.060) ; জাগক (1920), স্ত্ৰী, জাগকনী, জাণুনী,
1000; জাগ, (0 196, £০0 ৪&ত৪}৩ে ); লুকাৰু ( }10960 ), স্ৰী, লুকাৰুনী,
লুকাউনী, 0) লুক| (০ 196 ); ভেটাক, ভেটক (10.৩:9৮16স60 ), স্ৰী,
ভেটাকনী, ভেটুনী, ০০; তেট্‌ (1০ 10066 ); যুজাক ( ভঞ্ডা]চ, 88) ),
স্ত্ৰী. যুজাকনী, যুজুনী, £০% যুজ, (0০ 8880); খেলাক (18967 ), স্ত্ৰী.
খেলাকনী, খেলুনী, £০০ খেল্‌ (০ }18)/ ); বাগক ( ৩1160 ), শ্নী বা্তৰী,
000 বাগৰ (০ £0]] ); ইত্যাদি।

চতুৰ্থ বিধ : যেনে, কাম্মদুৰা, কন্দুৰ| ( গ্রেঃণ" ), জ্্ৰী, কান্দুৰী, 12000
কান্দ (৫০ গ্ৰে%> ); হাগুৰা, হগুৰা (৭)90০৮থ৪০), স্ৰী, হাগুৰী, ঠি০ম৷ হাগ,
(৮ ৮9898 5000]) ; যৃতুৰ| ( 006 298581086, €206551৮6 0006 ), মী.
মৃতুৰী, মৃতুনী, 18083 মৃত্‌ (৮০ 1008} ভ'3 ); লুটুৰা ( 010096797,
0১০6 ০০৮৩০০৪, 876০৭% ), স্ত্ৰী. লুটুৰী, £০৮) লুট্‌ (1}০; 210096%);
ইত্যাদি।

৪১৬ । মুল (1260%৮8000)

এই প্ৰত্যয়ৰাশিৰ মূল সংস্কৃত কৃৎ ‘তব্য’ + স্বাধিক-প্ৰরত্যয় ‘ইয়’’), ‘অৰ’
আৰু ‘অৰ!’ ৷ সংস্কৃত তব্য প্রত্যয় প্রাকৃতত এঅব্বং ব| ইঅববং আৰু
অপত্ৰংশত এববং, এব ব| ইব্বং হয় আৰু প্রাকৃতিক ভাষাত অৱ, আৱ বা
ইৱ হয় ($$ ৩৫৫৬ আৰু ৩৮৫ )। এই অৱ ব| আৱ-ৰ পাচত স্বাখিক
প্রত্যয় ‘ইয়|’, ‘অৰ’ ব| ‘অৰ!’ ($ ৪৩৪৷৪৩* ) যোগ কৰিলে এই প্রত্যয়বিলাক
পোৱা যায়। ধেনে,

অৱ + আৰ = অৱাৰ

আৱ. + অৰ + ইয়া৷ = আৱৰীয়!

অৱ + অৰ + ইয়| = অৱবীয়।

অৱৰবীয়া৷=অবীয়া ( অৱ_ লোপ )

অৱ_+ অৰ! = অৱৰব! ( অ লোপ আৰু ‘ৱ’ৰ ঠাইত উ, $ ১৬৭ ) = উৰা!
আৰৱ + অৰব। = আৱৰ। = আৰ৷ ( ৱ লোপ ) = আৰু

কৃত্স্প্রত্যয় ৩৬৯

শেষৰ কালত তব্য-প্রত্যয়ৰ কৰ্মবাচ্যৰ ভাব তেনেই লোপ হল আৰু ই
কৰ্তৃবাচ্যৰ ভাব প্রকাশ কৰিব ধৰিলে। প্রাকৃতিক ভাষাত অপত্ৰংশৰ স্বাখিক
প্ৰত্যয় ‘অঅঅ’ আৰু ‘অড়অ’ যোগ হোৱাৰ কাৰণে ই কৰ্তৃবাচ্যৰ প্রত্যয় বুলি
গণ্য হল। অপভ্ৰংশৰ ‘অঅঅ’ ( অঅউ )-ৰ ঠাইত প্ৰাকৃতিক ভাষাত য়
আৰু অড়অ ( অড়উ )-ৰ ঠাইত অব| হল*। যেনে অপত্ৰংশ--খেল্লেৱ-
ৱঅড়উ = অস.-_খেলাক ( }}8%/০%' ) ।

চতুৰ্থ বিধ
৪১৭ । সা. লি.
১। অত, অতি, অতী বা ডি

এই প্ৰত্যয় কৰ্ম-সংজ্ঞা (71000. 01 ৪০0০০) বা গুণবাচক বিশেযষ্য
গঠিত কৰিবৰ কাৰণে ব্যৱহৃত হয়। যেনে, বাঢ়তি (-"), ££07৷৷ বাঢ়_
(0৮০0 }[)068986, 35 ৮৪৫৮৮) ; বসতৎ ব| বসতি ( ) (06ত্া]]}}.6, 5680.600670. ),
0 বস্‌ (}&ৈ ৭খস০]], 0০ 56006 ); চল্তি (096), 10% চল্‌ (০
10.0৮6, ০ 16৮9] ) ; অ্বলতি বা জল্‌তি ( 9]]া2 ), ঠি0া0। জ্বল্‌ (0০
5}}]}6 ) ১; খজুৱতি, খজতি২ং (}00} ), 010; খজুৱ| (0 10} স. খৰ্জ, );
ঘাট্‌ (-স) বা! ঘাতি, ঘাটি ( 5800862০ ), 207 ঘাট্‌ (1৮0০ 8০০৫০৪% );
মান্তি (-তী) (০০5০0), ৪80660067[), £0700; মান্‌ (&ৈ ৪2766, 10
16960 ) ; গম্তি ( ০০৮0.018, €2101177673001) ), 01} গণ, (10 ০০৮০৮);
ভৰত, ভত্তি ( 9৪6 0{ ৮৩106 10]] ), 1100 ভৰ, (0 1]] ); ঘুমতিও
( 5166]2 ) [10] ঘুম (৫০০ 91662 ); সিঁচৰতি ( $০৪৷৮6:]02 ), {1070}
সিঁচৰ, বা সিঁচ (০0 ১০৪৮০৮ ) ; ফিৰত বা ফিবতি ( 60007) ), 0) ফিৰ_
(00০ ঘ010 68০8; ) ; ইত্যাদি ।

০১৮ ৷ মূল (]2601৮8800 )

এই প্রত্যয় বাস্তৱিকে স্্ৰীলিঙ্গৰ সংজ্ঞা উলিয়াবলৈ ব্যৱহৃত হয়। ইয়াৰ
মূল সংস্কৃত কৃৎ ‘তি' (ক্তিন্‌)। ই প্ৰাকৃততে৷ ‘তি’ হয়। যেনে, স. দৃষ্টি

১ । ঠা০000]6 1; (8000. গোমৰ, $ 814 |

২। খইজ (1000108 ) সংজ্ঞা শব্ব হলে, তি প্রত্যয় তদ্ধিত ($ ৪৭৩ )।

৩ | হেমকোষৰ বানান “ঘুম্নটি"। “ঘখুঞ্র” (1660 ) সংজ্ঞা হলে অতি বা তি প্ৰত্যয়
তদ্ধিত ( $ ৪৭৩ )।

৪৭

৩৭০ অসমীয়া ব্যাকৰণ আক ভাষাতত্ব

( গঠ)}৮ ), প্রা, দিট্‌ঠী : স. খন্ধি ( 00996, স০1806 ), প্র. বিন্ধি;
স- বৃত্তি ( "06950 ), প্রা, ৱিত্তী ( হেমচ. ১৷১২৮ ) ৷ ‘তি’ৰ ‘ই’ কেতিয়াবা
লোপ হয় আৰু কেতিয়াবা দীৰ্ঘ হয়। লোপ হলে উচ্চাৰণৰ স্মুবিধাৰ কাৰণে
তাৰ আগত ‘অ’ যোগ কৰ! হয়।. ইয়াৰ পৰা অসমীয়া তি (স) আৰু
অত পোৱা যায়। অতি আৰু অতী-ৰ অ উচ্চাৰণৰ কৰ্কশত৷| গুচাবলৈ যোগ
কৰ! হয়।

পঞ্চম বিধ
৪১৯ । সা. লি. পুলিঙ্গ স্ত্ৰীলিঙ্গ
১৷। অ, আ আ/ ক্বাই

কোনে| কাম কৰ! বা হোৱা বুজাবলৈ এই প্রত্যয়ৰ ব্যৱহাৰ হয়।
যেনে, হঁহা বা হীহা৷ (1882 106, সা. লি. ), হীহি ( 1802}6 স্ৰী, ), ঠে0]0]
হীঁহ (৫০ 1806}, ) ; চুটি ( 9100), ঠি0} স. চুট্‌ বা চুই (0 0600006.
গ008]] ) ১; ফাল ( 5}]}][0]102 ), ফালি ( 2 [0700 }}1606 ০£ গে0) স179৪])1269
1700100, 006 }}680 ৪5 11600, জ্রী. ), ঠি01) ফাল্‌ (৮&ৈ গ02]1[) ; ওকোল৷
( গঢ]চটোঁ৮2 ), ওকালি (১[]006 স্ৰী. ), ছিসেো্জ। ওকাল্‌ (০ 021৮ ০৮০৮);
চুৰ ( 06610), চুৰি ( গুচি স্ত্ৰী, ), £0100; চুৰ ( স. চুব, ৮0০ 9৮6৪], (0 70৮6);
মোকোল৷ (1600810.6 10056), মুকলি (৪০৮ ০£ 103}:06 ০০, 0076508981060),
ঠি000 মোকাল্‌ (৮0 166 10096 ) ; খেলা! (]}2]৪3)' ), খেড়ি ( পু, অ. }18) ),
ঠছি0া0় খেল্‌ ()০ৈ []89) ); বাজি ( 105000106208] 1]}{1510 ) 11000} বাজ,
( }0 50018 ) ; ইত্যাদি । অসমীয়া ইকাৰাস্ত শব্দবিলাক বৰ্তমানত স্ত্ৰীলিঙ্গত
নহয়, ক্লীবলিঙ্গত হে ব্যৱহৃত হয়।

৪২৭০ ৷ মুল ( ]290৮8্‌07 )

এই প্রত্যয়ৰ মূল সংস্কৃত কৃৎ ‘অ’ (অচ.) প্রত্যয়। সংস্কৃতত এই
অ প্ৰত্যয় পুপ্লিঙ্গত অঃ আৰু মস্্ৰীলিঙ্গত আ হয়, বা স্বাধিক ‘ক’ প্রত্যয়
যোগত পুল্লিক্গত অকঃ আৰু স্্ৰীলিঙ্গত ইক৷ হয়। প্রাকৃতত এই প্ৰত্যয়
পুল্লিলত ও, অও আকু স্ত্ৰালিঙ্গত আ, ইআ| হয় ( হেমচ. ১1৩৭, ১৷৭৭ )।
ভাৰ পৰ৷ অসমীয়াত পুল্লিন্গত ‘আ’ আৰু স্্ৰালিঙ্গত ‘ই, ঙ্ন’ আৰু সাধাবণ
লিঙ্গত ‘অ’ বা ‘আ’ হয় ($$ ১১৬৷১১৭ ) ৷ যেনে স. হস্‌ (৮০ 18087, ),

32

কৃত্-প্ৰত্যয় ৩৭১

ইস; ( 1809), 1306] ), ইসিক। ( ]808]161 ); প্র. ইস্‌ (10 1300] ),
হসে৷ (13088! ),) হণসিঅআ (180806%, পে, হেমচ. ১১৪৫, ১৭৩ )),
অসমীয়৷ হঁহ (0 1800, ), হঁহ। ( 1806]01106 ), হাঁহি ( 1808} ); চুটি
(9)010), স. চুট্‌ বা চুট্ৰ (০ ৮০০০০6 9008]] )। সেইদৰে স. কণ,
(}ট0 ৮6600006 9008]] ), কণঃ (৪11) ৪0000), কণিকা (৪1) ৪000);
অসমীয়া কণিঅ৷ (? [0 08166 $103]] })8100165 ), কণা, কণ ( 81 ৪0000 ),
কণী, কণি (]]}, ৯ ঢ8100]6 ; ০৮৮ ), প্র৷, কণিআ৷, কণিঅ (হেমচ,
8|২৩৯, ৪১৯ ); স‘ চুৰ (৮ 9068], 10৮ ), চোবিকা, চৌবিকা (00640,
1॥008061% ) ; অসমীয় চুৰ ( 9068]108 ), চুৰি (0060)।

ষষ্ঠ বিধ
৪২১ ৷ সা. লি. পুমিঙ্গ স্ৰীলিঙ্গ
১। অনু, অনি অন্‌; অন অনি, অনী, উনী, উনি

কৰণ অর্থত ক্ৰিয়া-কৰ্তা ( 0000 0{ 36600) ) বা কৃদস্ত-সংজ্ঞা ( ৮০৮৮৪]
10001} ) সিদ্ধ কৰিবিলৈ এই প্রত্যয়ৰ ব্যৱহাৰ হয়। সন্ধিৰ নিয়মে ‘অ’ব
ঠাইত য় বা ৱ হয়। যেনে, উৰ_ বা উঢ়, (০ ০৪% )--উৰণ বা উচঢ়ণ
(৪০৮ 0০% অণ3া]06), ওবণী (ণ্র], সত্ৰ); ভব (০ }]] ৮00, 10816
2০00৭ ), ভৰণ (৪০৮ 0{ }1]]}]16 00, ০০্ন]0261058001} ), ভৰণি ( ০০01"
1261053ধ070৷ ) ; ধেন ( 010], 35 ৪ ০৪]{), বৈদিক ধেন| (৪ 10}
০০%; &)ণভৈ ) [1000 স. *' ধে (০ ৪50০];); তৰ (০ 00899 ০৮০৫,
6908126 ), তৰণি ( ৫6]1৮67980106 ); বিচ, (0108 ), বিচন ( 181210)8 ),
বিচনী (৪ 180, স্ৰী. ); বাঢ় (10 £00% ), বাঢ়ন (££00) ), বাঢ়নী
(3৯ 00000, স্ত্ৰী, ); বান্ধ, (!০ৈ ০০০|0), বান্ধন ( ০০০1.06), বান্ধনি
( ০০০)0]06 ) সা. লি. ), বান্ধনী (০০০, স্ত্ৰী. ); মাৰ (0৮০ ৮০৪৮). মাৰণ
( 06800 ), মাবণ ব| মবণ| ( 00089], ৪5 ০০1} ) ; নাচ, (0 0৪০০৫ )
নাচন ( ৫8৪00008 ); তোল্‌ (৮0 18156 ), তোলন (এঞ্জাগা৷্ ), তোলনি
( 06 ০০৫6030018] 0980} 01 ৪ 811] 07) ৪00810176 2006ত ); চাল্‌
(0:81 ), চালন ( $])8]]06 ), চালনী (৪ 16৮, স্ত্ৰী, ); জান্‌ (10
}000% ), জাননী ( 000003007), স্ত্ৰী, ); বুল (0 ‘3]];), বুলন (৪০%
0০% অ] 0৪ ), বুলনী ( & }0010 07008} ত}10]} 006 195 100 2855

৩৭২ অসমীয়া| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

60076 €0.1]1096. 006 10881} })0096 ) ; বোল্‌ (10 90০৪}; ), বোলন,
বুলন ( }াঃঘা1৪100, ) ; কাঢ়, (&ৈ ৪} ০00), কাঢ়ন (৪০৮ ০£{ 0৪8]0008
00.}.07 6€%6729176 ), কাঢ়নী (৪ 1801]16 (০ 88৪} ০0০৮ 601169 12৪৭) ;
সমত & ০০০৮) 1007 6%600102 অ৪াচ ৮৪300); পোত, (০ 0 ),
পোতন (৯০৮ ০1 ০00)]7৷6 )) পোতনি (962]2 000, 01 1006 তা৪ল'
017.060. ভ])10]}} 20160. 1106 15 ]}[০561৮০60 10% {0006 10068] ) ১; দোল
(0 5ত্প]]02 ), দোলন ( 10116 ), দোলন ( & 51106 {0} 5ঘ৮]102176 ) ;
মাগ, (&ৈ ৮6৪), মাগন (৪০৮ ০0 ৮০০০6 2 3][7095, 16 %9800--935 100
0া0051গে৪া]85 08 ]2]8)৮615 01 ঠ198.00803.0101} ) ১ যেনে, “বিষয় পাই নকবিল৷
মাগন, বালি পাই নকৰিল| হাগন ৷) বাচ (০ 61600 ), বাচন (১6]62-
801} ), বাচনি (৪686000%) ; নোৱা| (৮0 88006 ), নোৱন, নোৱনি (006
০616100013] 128.0211]6 101 1]181713962 ) ১ ক (0 ১৪%, 10 91268] ),
কৱন, কওন ( ৯৮০৪8), কৱনি, কওনি, কউনি ( 00008 10 ৮6 ১৪19,
5266০}, ); থ (&ৈ 01806 )) থোৱন (৪৯০৮ 0} ]2]8ণ]েয)8£ ; 10660108, ) ;
পা (£&0ৈ &£60), পাৱন, পাওঙন (৪৯০৮ 0০01 £€600008 ), পাওনা, পাৱনা
( 0108.10 ৮6 8৪0০0}, ৭০০৪ ), পাওনি, পাউনি, পাৱনি (৫8065); থা (9
800.3 10000086 ), থাউনি ( ৮0000 0000068,. স][}}। 1008 }} ভ'৪০ে
ঘূ10000} 511}]}]02 ) ১ দ| ( [0 1068]2, [0 €00), দাৱন ( 3৯০৮ ০0/{ 1763]2]06 ) ,
দাউনী, দাৱনী ( £€6100816 ০0০0(614-_35 ০£{ 2809৮ ); দি (10 া৮০ ),
দিয়ন (3৯০৮ 0 ষ্থাঘ])৮ ), দেন বা দেন৷ (00008 00 ৮6 ঠ81৮০0।; 14০৮[%
ৰ্ণে- লেনদেন ; লেন|-দেন1|--_]90.0106, &( ৮0070 11.6, 0০6০১ & 8০৮৮);
পি (৮0 ৪87]0}0), পিয়ন (৪৯০৮ ০ ঘা) 2 900] 61106 ঠ]৮ঘ][)2
100], ), পিয়নী (৪৯ $0০]]161--53]10 ০£{ ০৪006 ) ; ব (10 ৪6৮6 ), বওন
( 58 ৮106 ), বউনি ( 60. 0£ ৪61৮1০06 ) ; ছা ('&ৈ 00810]}) ), ছাৱন ( 3০%
01 003্]৷1116; ), ছান (1895 11{ 108 0030010106 ), ছারনি, ছাউনি
( 2003100021671} : ]]}, 02109 00800168 ) £ শে। (৮9 95166]) ), শোৱন
(93166]2101£ ), শোৱনি ( 10070 10560. 1101 95]166}2]016 ); ধে| ( ত'৪5]) ),
ধোৱন (৯৪৯০৮ ০{ .স৪&9}}1]2£ ), ধোৱনি ( ০67600070)18] স্’৪5]}}116 ০{ ৪
210] 01) 0150 312[268181206 01 0126 11160565 ) ; বা (}0 90010 ), বায়ন
( }2}]3 ৮61 01} 110005108] ]050700061৪ ) ; ইত্যাদি ।

কৃত্সপ্রত্যয় ৩৭৩
৪২২ ৷ মুল ( [2৩৮]৮৪০০ )
এই প্রত্যয়ৰ মূল সংস্কৃত কৃৎ ‘অন’। প্ৰাকৃতত ই ‘অণ’ ( বৰৰু, ৩৪২ )
আৰু অপভ্ৰংশত ‘অণু’ হয় (৫. হে. ৩৷৩৭৭ )। অসমীয়াত ই সাধাৰণ
আৰু পুল্লিষ্দত অন আৰু স্বাধিক প্রত্যয় অ (ক) যোগত অন৷ হৈছে। অনি
আৰু অনী প্ৰত্যয় =অন্-+ স্ত্ৰী, ষ্ট । যেনে; স. মৃ ধাতু--মৰণম্‌ ( 9০৪৮০ ),
প্রা- মৰণং, অপত্ৰ, মৰণু ( হেমচ. ৩৷৩৭০% ), অসমীয়া মৰণ ৷ সেইদৰে, স.
দৃশ_ ধাতু (0৮০ ১০০), দৰ্শনম্‌ (৪০৮ ০£{ 9661086 ), প্রা. দম্‌সণং ( হেমচ.
১৷২৬ ), অসমীয় দেখন, ইত্যাদি । অনি আৰু অনী বাস্তৱিকে স্ত্ৰীপ্রত্যয়
হলেও অসমীয়াত কদাচিত হে ই স্ত্ৰীলিঙ্গৰ প্রাতিপাদক গঠিত কৰে। ‘অনি’
প্রত্যয় বৈদিকতে স্ত্ৰীলিঙ্গ কৰ্ম-সজ্ঞা ( ৯&০ঞ৮০ 80000) বা ব্ৰিয়া-কৰ্ডা
( ৯০%. 10000, ) গাঁঠত কৰিবলৈ ব্যৱহৃত হৈছিল’ । যেনে, অৰবণি (816-
0০}; ), চৰ্যণি ( ক৪ণেণ৮০ ), ৱৰ্তনি ( 0৪০] ), ইত্যাদি।

সপ্তম বিধ
৪২৩ । সা. লিঙ্গ পুল্লিঙ্গ স্ত্ৰীলিঙ্গ
১। অনিয়াৰ অনিয়াৰ অনিয়াৰনী
২। অনীয়৷ অনীয়। অনীয়ানী

এই প্রত্যয়ে| কৰ্ম-সংজ্ঞা ( 20070, 0£ ৪০৪০০ ) আৰু ক্ৰিয়া-কৰ্তা ( 18000
01 ৪০০০০) ) বা কৃদন্ত-সংজ্ঞা ( ৮০৮০৪] 0000} ) গঠিত কৰিবৰ কাৰণে
ব্যৱহৃত হয়। প্রথম বিধ দীৰ্ঘ আৰু দ্বিতীয় বিধ হস্ব ।

প্রথম বিধ ঃ যেনে, দেখ, (1৮০ 56০ ), দেখনিয়াৰ ( 8০০৭-100]088
1080} ); মাগ. (০ ৮০৫ ), মগনিয়াৰ (৪& ০৮৪৪৮); নাচ, ( 00 0৪:০6 ),
নাচনিয়াৰ (৪ ৭3:০6%, পুং ) নাচনিয়াৰনী ( & 16000816 ৭৪:02০6০%, স্ৰী. );
ফুট্‌মন্‌ (&{ৈ 96৮০১, £ ৪981906%0, ), ফুট্‌মনিয়াৰ (৪ ৪০৮০ঘ৮০, 3
৭815০601278, 00810 ) ; বিল৷ (100 0190:100.6 ), বিলনিয়াৰ (৪ ৭150770000 );
খাট্‌ (০ ৪6৮০ ), খাটনিয়াৰ ( & ৪6৮106-508116 08 এণ্ড৮৪৮%৮ ) ; সাচ
(0 ১৪৮৫০, £0 18% 66% ), সাচনিয়াৰ ( 00.6 ৮৮0 5৪৮০৪ 0 }}॥0829395 0012
100006% ) ; ভাগ, ( (০ ৭০৮৪১, (০0 মা1273 ), ভগনিয়াৰ ( ৪10 10001-

১। ]গ ৯০০. ৬০০1০ হফ৪0., 8 183 (]),

৩৭৪ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

370}, ॥610866 ), লগনিয়াৰ ( ট3০-৮][6%0 ) 800 লগা (& 78গ}--
চাৈ ); ইত্যাদি৷

দ্বিতীয় বিধ : যেনে, মাগ, (৮ ৮০৪ ), মাগনীয়া, মগনীয়৷ ( ৮০৪৪৪%);
বিল৷ (0 9৭1501৮60.6 ), বিলনীয়া ( ৭58]৮0007 ); সাচ, (80 19% 0) ),
সাচনীয়| ( 01025 50০৫০ ঘ0]2 01 ]}0810659ণ ) ; বাচ, (০ ৯61]6০৮ ),
বাচনীয়া ( 00106. 56162668 ); চাপ, (৮ ]]৮6 }0; 311000061"5 ]}0096 ),
চপনীয়া, চাপনীয়া| ( 006 ]}]৮]02 }08। ৪0006 }0056 ); ভাগ, (0০
00101806, [0 0০0৪0), ভগনীয়া, ভাগনীয়া ( ][0}7160372}, 16686 );
খোজ, (0 ৮০% ), খোজনায়া ( ৮6৪৪৮ ) ; ইত্যাদি ৷

৪২৪ ৷ মুল ( 1)৩1৮৪0000, )

এই প্রত্যয়ৰ মুল সং্কৃত কৃৎ অনীয় প্রত্যয়। সংস্কৃত অনীয় প্ৰত্যয়
প্রাকৃতত অণীঅ ( বৰৰু, ২৷১৭, হেমচ. ১৷২৪৮ ) আৰু অণিঅ ( হেমচ. ১৷১%১,
বৰক. ১৷১৮ ) আৰু অপভ্ৰংশত অণঅ, অণিঅ, অণিউ ( হেমচ. ৪8৷৪৪৩,৩৯৬,
৪৩৪ ) হয়। এই অনীঅ ব৷ অণিঅ প্রত্যয়ৰ পাচত অপত্ৰংশৰ স্বাথিক প্ৰত্যয়
অ, অড় বা অড়অ ( হেমচ. ৪৷৪২৯,৪৩০ ) যোগ কৰিলে অপন্ৰংশত অণিঅ +
অ=অণিঅ| আৰু অণিঅ + অ; =অণিআড় হয়। অসমীয়াত ‘অণিআ’ বা
‘অনীআ’ৰ ঠাইত ‘অনীয়া’ আৰু 'অণিআড়’ৰ ঠাইত ‘অনিয়াৰ’ ( সন্ধিৰ নিয়ম
8৭৫ দেখ। ) হয়। যেনে, স. দৰ্শনীয় ( 8৮ {08 9661106 ), প্র।. দম্‌সণীঅ, অপত্ৰ,
দেক্‌ৃখণিঅঅ, দেক্‌খণিঅড়, দেক্‌্খণিঅড়অ ; অসমীয়া দেখনীয়া, দেখনিয়াৰ ৷
শেষৰ কালত অনীয় প্রত্যয়ে কৰ্মবাচ্যৰ ভাব পৰিত্যাগ কৰি কর্তৃবাচাৰ
অৰ্থ প্রকাশ কৰিছিল ৷

অণুম বিধ
৪২৫ । সা. লি. পুল্লিঙ্ স্ৰীলিঙ্গ
১। হইল, অল, ল -- ---
২। অআ| আঅ/ উট, অতী
৩ । ইলে, অলে -- --

৪। ইলত, অল্গত ত টি

কৃত প্রত্যয় ৩৭৫
প্রথম দৃবিধ ভূত নিত্যকৃৎ ( [১৪৪৮ [26060 0 [06600 }0৪10081216 ),
দ্বিতীয় বিধ কৃদন্ত সংজ্ঞা ব। বিশেষণ আৰু তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ বিধ ত্ৰিয়া-
বিশেষণ সিদ্ধ কৰিবলৈ ব্যৱহৃত হয়। নিত্যকৃৎ ইল্‌, অল্‌, ল আৰু আ৷
প্রত্যয়ৰ কথ৷ ওপৰত কোৱা হৈছে ( $$ ৩৫৬৷৩৫৭ ) । আ. প্রত্যয়াসন্ত শব্দ
কৃদন্ত সংজ্ঞা আৰু বিশেষণ ( 0৪8৮0গে}016 ৪0}০০0{৮6 & ৮000 ) ব্বৰূপৈও
ব্যৱহৃত হয় বুলি কোৱা হৈছে (8৩৫৮ )। এই প্রত্যয় স্ত্ৰালিঙ্গত ‘ষ্ট’ ব৷
‘অতী’ হয়। যেনে, গাল-পোব| ( }}৪৮৷৷€ ৪ ৮130% [১০৮] 01) 006
০0266}--5810, ০£{ ৪ 31200), স্ত্ৰী গাল-পুৰী ; সৱ‘জজান ( 006 ত]ঃ০
চ10606005 100 }ঠে।0স%৮ €৮০৫)0}]06, & 0]৮]1১68 ), স্ৰী. সৱ‘জানী ১; মৰা! ( 8!
0 016, ৪ লা) 0{ ৪৮00০56 ), আ্ৰী. মবতী ; হতছিৰী-যোৱা| ( 096 8৮ 00
}26115}}, & লৈঞ[]। 0{ ৪৮056 , হতছিবী-যাতী; চুৱা-খোৱা ( ০006 ০৪006
00006 1[00]085, & ঘজ্ৈ01 ০1 ৪৮056), জ্রী, চুৱা-খাতী; বুজা
00০60 ), স্ত্ৰী. বুজতী ; ইত্যাদি। ইলে, ইলত আদি প্ৰত্যয় বাস্তৱিকে
সংযোজক ক্ৰিয়া-বিশেষণ ( ০০%]0000৮6 ৪৭৮০%০ ) । ( যেনে, সি আহিলে
মই যাম ( ৪1861 }}6 ]}85 ০০006 ] 95}28]] £0 ); সি আহিলত মই গলে৷
(3৪06৮ ]6 ০৪0০০ ] }}৯৮০ £0116 ) | ইয়াৰ প্রথমটো বর্তমান আৰু
দ্বিতীয়টে। ভূতকালত ব্যৱহৃত হয়।
৪২৬ ৷ মূল ( [)61৮৪[101 )
ইল, অল, ল আৰু আ|-ৰ মূল ওপৰত দিয়৷ হৈছে ( $৩৫৭ ) । ইলে,
অলে বানস্তৱিকে ক্ৰিয়া-বিশেষণৰ প্ৰত্যয়। ক্ৰিয়া-বিশেষণৰ দৰে কৃদন্ত
প্রাতিপদিকব পিছত ৭মী বিভক্তি ‘এ’ যোগ কৰিলে এই প্রত্যয় পোৱ৷ যায়।

ইলত আকু. অলত বাস্তৱিকে ইল্‌+অত (৭মী বিভক্তি ) আৰু অল্‌+ অত
($৩৫৯)। স্ৰ্ৰীলিঙক্গ ‘অতী’ প্রত্যয়ৰ মূলে৷ ওপৰত দিয়া হৈছে (8 ৪১২ )।

নৱম বিধ
৪২৭ ৷ সা. লি. পুল্লিঙ্ স্ত্ৰালিঙ্গ
১। অক্‌ অক৷ অকী, অকি

এই প্ৰত্যয় কৃদন্ত সংজ্ঞা আৰু বিশেষণ উলিয়াবলৈ ব্যৱহৃত হয়। বেনে,
বৈঠক (৪ 58300, 2 51008), {0000} বৈঠ (020 গচ); জলক ( 071]]13:00

৩৭৬ অসমীয়া ব্যাকৰণ আকু ভাষাতত্ব

118} ), [000 অল্‌, জল্‌ ( 00 11106 ), পে. গুজ, বাড়কবু, সিন্ধী বল্‌কণু
0( 5}106 ); চালাক ( ০0006 ), চালাকি ( ০010101006895 ), 12000
চাল্‌ (০ গ্ৰ); লিখক, লেখক ( আঃ, 0 লিখ, লেখ, (0০
সদঃাাভৈ ); বৰমক ( 06]12)00] ), [0 ৰম্‌ ( 0 ৮6 0০]16690 ); গণক
( ৪০০০০০৪:, ৪50:0106067 ), £00100}; গণ ( [0 ০০০08); ইত্যাদি।

৪২৮ ৷ মূল ( [)€621৮৪(১০0৮0 )

এই প্রত্যয়ৰ মূল সংস্কৃত কৃৎ ‘অক’ প্রত্যয়। প্রৰাকৃতত কেতিয়াবা
‘ক’ ৰক্ষিত হয় আৰু কেতিয়াবা! থিত্ব হয়। যেনে, স.: নিঃশঙ্ক: ( 1681698 )
সঅপসদ্ৰ. নিসন্কু ( হে. ৪৷৩৯৬ ); স. পতাক৷ ( ৮৪8:06% )= অপনত্ৰ, পতাক। :
স, পদাতিক (1000 01016: ) = প্র'- পাইৰে৷ হে. (২৷১৩৬৮ ); স., তৃষ্ণীক
( 51160. ' ৪৪গ্রেঞ৷ো। )= পা. তুণহিৰে৷ ( হেমচ. ২৷৯৯ ); স. চপেটক
(9518} )= অপন্ৰ, চড়ক্ক ( হে. ৪৪০৬); স. হৃদয়কে (}}; }68%70) = মা.
প্রা. হড়ককে ( ববৰু, ১১৷১৬ ); ইত্যাদি। অসমীয়াতে৷ সেইদৰে ‘অক’ৰ ক
ৰক্ষিত হৈছে।

আঠাইশ আধ্য৷

তদ্ধিত ( ৪6০০০৭৪৫য 8০৮৷৮৪৮৪%৮৩ ৪6136 )
কে) স্বাধিক প্ৰত্যয় ( 15.0৩৩০৮ ৪০(84566 )
৪২৯ । স্বাধিক প্ৰত্যয় ( }১60000981,[ 50.00:%6695 )

সংস্কৃত শব্দৰ অন্ত্য স্বৰ প্রায়ে অ, ই, বা উ। ইয়াৰ ভিতৰত ইকাৰাস্ত
আৰু উকাৰাস্ত শব্দ সংখ্যাত কম আৰু সিবিলাকৰ ৰূপ কৰা| কিছু শ্রমসাধ্য।
অকাৰাস্ত শব্দৰ সংখ্যা সংস্কৃতত বেচি আৰু সেইদেখি সকলোৰে পৰিচিত।
এই কাৰণে প্রাকৃতত সকলে| শব্দকে অকাবাসত্ত কৰিবৰ এট চেষ্টা হৈছিল
আৰু ইকাৰাস্ত আৰু উষ্ণাবাস্ত শব্দৰ শেষত এটা ‘ক’ ( অ) যোগ কৰ!

তথ্ধিত ৩৭৭

হৈছিল। অৱশ্যে এই স্বাথিক ( £০৭00,0৪0৮ ) প্রত্যয় ‘ক’ আৰু ইয়াব
প্রয়োগ সংস্কৃততে আছিল আৰু প্ৰাকৃতৰ এনে নিয়ম বাস্তৱিকে সংস্কৃতৰ
অনুকৰণ ৷ কিন্তু সংস্কৃতত ইয়াৰ চলতি বিৰল। শেষত প্ৰাকৃতৰ সময়ত
ইয়াৰ চলতি ইমান বেচি হল যে অকাৰাতস্ত শব্দৰ শেষতো ‘এট৷ ‘ক’ (অ)
যোগ কৰাব নিয়ম চলিল আৰু এইদৰে সকলে| শব্দৰ ৰূপ একাকাৰ কৰা৷
হল। আমি ওপবত পাই আহিছে৷ যে শব্দ ৰূপ (বিভক্তিৰ মূল দেখা,
$ ২৬৮ ) আৰু ধাতুৰূপ ( গণপৰিবর্তন দেখা, $ ৩৪৬ )-ত এনে একাকাৰ
কবিবৰ প্ৰয়াস এটা প্ৰাকৃতৰ সময়ব পৰ৷ চলিছিল। তথদ্ধিতৰ বিষয়তো এনে
চেষ্টাৰ ব্যতিক্ৰম হোৱা৷ নাছিল। এই একাকাৰ কৰ। নিয়ম হিন্দী, অসমীয়া
আদি প্রাকৃতিক ভাষাবিলাকতে| ৰক্ষিত হৈছে। সংস্কৃত আৰু প্রাকৃতত
আৰু এটি কাৰণে স্বাথিক প্ৰত্যয় ‘ক’ব যোগ হৈছিল। তাত হ্থানাৰ্থক ‘ক’
প্ৰত্যয় তদন্ধিত বা স্বাধিক ‘ক’ প্ৰত্যয় হ্বৰপেও কেতিয়াবা ব্যৱহৃত হৈছিল।
সেই নিয়মো প্রাকৃতিক ভাষাত ৰক্ষিত হৈছে। যেনে, অসমীয়া---চেচুক
( 582৪8৭৮ ); মি000; চেঁচা (০০0]ও৭); পিতাই বা পিতাক (]]{},, ]}]006
0০৮ ), 00; পিতৃ বা পিতা; ইত্যাদি । অসমীয়া স্বাথিক প্ৰরত্যয়বিলাকক
তলত লিখা! দৰে বিভাগ কৰিব পাৰি।

প্রথম বিধ
৪৩০ । সাধাৰণ লিঙ্গ পুলিঙ্গ স্ত্ৰীলিঙ্গ
১। অ,আ,ই,উ অ, ই, উ বজ উ
২। অক, ইক, উক, অক, ইক, উক, এক অকী, ইকা
(বা অক, ষ্টক, উক) উকা
৩। অক, ইক, উক অক! ( একা, আকি, একি ), অকী, ইকী,
ইকা, উকা উৰণ
৪। অই (ঞ) অই (এঁ), আই 5
৫। -ঁঁ-- জআঁ৷, ইয়া, এয়া, ইয়, এয়া,
উৱা৷, ওঁৱ| উৱ ওঁৱ|

এই প্ৰত্যয় যোগ হলে অন্ত্য স্বৰৰ সাধাৰণতঃ লোপ হয় আৰু ই, উ
আৰু ও-ৰ ঠাইত হইয়া আৰু উৱা| ব| ওৱা হয়।

৪৮

৩৭৮ অসমীয়া| ব্যাকৰণ আকু ভাষাতত্ব

প্ৰথম থৰ| ঃ এই প্রত্যয় সংজ্ঞা ব৷ বিশেষণ শব্দৰ পাচত যোগ হয়।
যেনে, অসমীয়। ঘোড়া, ঘোৰা ( ৮0186 পু. ), মা. প্রাকৃত ঘোড়এ
ঘোটকঃ : অসমীয়া ঘুড়ী, ঘোৰী, ঘুৰী ( 08176 স্ত্ৰী. ), মা. প্র৷া৷ ঘোড়িঅ৷,
স. ঘোটিক|; নটুৱা, নতুৱ৷ ( ৪০৪০৮ পুং ), প্রা, ণত্তও, স. নতকঃ;
পতুৱা ( 16848, ৮৯%}; ), প্রা. পত্তও, স,. পত্ৰকম্‌ (ক্লীব); কড়া (৯ 90081]
91])6]] 0960, ৪৪ ০০180} ), প্র. কৱডডও, কৱডেড৷, স. কপৰ্দকঃ, কপর্দঃ;
কড়ি ( 3 9108]] 5]16]] ), প্র'" কৱড্ডিঅ৷ ( ? ), স. কপদিক৷; কম্বল (61301!
স|. লি. ), স. কম্বলম্‌ ১ কমলি ( ]]}, 3& $0028]] 21813], সা. লি. ), প্র.
কম্‌্বলিঅ, স. কম্বলিকা৷ ; কূপা (3 8068000৮000 ০}]-৮০৪১০], সা. লি. ), স.
কৃপকঃ (৪ 168006% 08] ৮০৪০০] ) ; কুৱা ( ০]], সা. লি. ), প্রা, কুৱও, স.
কৃপকঃ (৪ স০]]); ছোপ, (& 9511816, & ০1056 ), স. ছুপঃ; ছোপা
( ৪৯ 095}}, 3 ০[0506%£7 ), স. ছুপকঃ ( & ১}1010, 6005} ) ছুপি ( & 910181]]
08168, ) ; জোপ। (3 5}[0৮, 5৪19 ০£{ ৪ 0066 ), স. ছুপকঃ; জুপি
( & 921.8]] 0০6 ), স. ছুপিক৷ ( ? ); বাঁৱন৷, বাউন৷। (৪ 8৮৪11 পু. ), স-
ৱামনকঃ; বাউনী, বাৱনী (3৯ 600216 ৭]ছ./৪1{ ), স. ৱামনিক৷, বামনী;
মনা, ননিয়া ( 5]]2}}}, 9002]], }0.98107, স|. লি. ), প্র. মণঅম্‌. মণিঅম্‌,
মণ৷ ( হেমচ. ২।১৬৯ ), স. মনাক্‌ ; মিহলি ( 1%694 ), প্র'- মীসালিঅম্‌,
মীসম্‌ ( হেমচ. ২1১৭০), স. মিশ্রম্‌; গুৱা ( 3608-7300), প্রা, গুৱাও,
স. গুৱাকঃ; তিত৷ (৮০৮), অপম্ৰ, তিম্তউ ( হেমচ. ৪৷৪৩১ ), স. স্তিমিতকঃ;
ভতিজা, ভাতিজা ( ৮£০00605 901} ), মা. প্রা. ভত্তিজ্জএ, স. ভাতৃজ্সকঃ;
নাতি, ( 8080.050) পু. ), প্রা, নত্তিও, স. নপ্তকঃ; মাঙ্গ, মাই ( 00006,
স্ত্ৰী, ), প্রা, মাইআ, মাঙ্গমা, স. মাতৃক; হাতী ( 660}800 পু. ), প্রা.
ইখিও, মা. প্রা. হথখিএ, স. ইস্তিকঃ; মাটি (০৪80, স্ত্ৰী. ), প্রা. মত্তিআ,
স. মৃত্তিকা; সোন্ধ৷ ( 5৮০০৮ 5০০০০] ), প্রৰ৷.- স্বুঅংখও, মা. প্রা.
স্থুনংখএ, স. স্বুগন্ধকঃ; ধেঁ'ৱা| ( 0006, সা. লি. ), প্রা. ধূমণড, অপত্ত-
ধূ'অউ, স. ধূমকঃ; দিয়া ( দীয়া ) ( 151809, সা. লি. ), মা. প্রা, দীঅএ,
স. দ্বীপকঃ ; ফুলবাৰী ( 8০০৮-৪৪৭০ ), প্র, ফুল্লৱাড়িঅ', স.
ফুল্লৱাটিকা ; মৌমাখি (৮০০ ), প্র৷'- মহুমকৃখিআ, স. মধুমক্ষিকা; ছাৱ,
ছাৱ| (০118, ১০008 ০£{ ৪7 3101008] ), প্রা', সাৱও, স:. শাৱকঃ;
গুৰ ( }?০%06%, ০5০০০:১৯]]৮ ৮1০6-2০%০০৮ ), প্রা. গুম্্‌ডও, স, গুংডকঃ;

তথদ্ধিত ৩৭৯

গুৰি, গুড়ি (8000, 20068 ), মা. প্রা, গুম্‌ডিএ, স, গুংডিক1;
ফল৷ (৪৯ ৮০৪০০, ১518৮ ), স. ফলকম্‌ ; ফলি (৪ ১513৮), ৮৪৮]৪80),
স. ফলিক৷ (?}); মাচিয়া (& ০03% ), স. মংচিকা; বুঢ়৷ (০19,
০10. 0080, পু. ), প্রা, বুড়ঢও, স. বৃদ্ধকঃ; বুঢ়া (০19, ০]0 আণ৷৷৷3া৷ ),
প্ৰা, বুড়ঢ়িআ, স. বৃদ্ধিকা ; বৌ (98.০৫ ৮00268'5 অ}6ি ), প্র, বছআ!,
স, বধুকা৷; লৰু ( গ০3]108 ০7. ০০.620"; ১008), প্রা, লউড়এ,
স, লগুড়কঃ (৪ ০100); ঘব (৮০096), প্র'- ঘবঅম্‌, স, গৃহকম্‌ বা ঘৰঃ;
ঘব। ( }800956 : যেনে, বাট-ঘৰ| 82৮০-})10096 ), স. পৃহকম্‌, ঘৰকঃ;
চলু (৪ 80000] ০1 ত৪০০৮), স. চলুকঃ; লাড়ু, লাৰু (৯ ৮৪]] ৮0
ও৪৮"০০-0০63৮ ), স. লডড.ঃ, লড্ডকঃ; মাম! ( 10806878] 000]6 ), প্র.
মামও, স. মামকঃ ; মামী ( 108061103] ৪0018), সৈ. মামিক|; থোপা (৪
০]100506%, [02000] ), প্র, থুৱও, অপত্ৰ, থোৱ৷ ( হেমচ. ১1৭৫, 8৪৷৩৭৬ ) স.
সৱকঃ ; ইত্যাদি ।

দ্বিতীয় থব৷ ঃ এই প্রত্যয়েো| সংজ্ঞ৷ ব| বিশেষণৰ পাচত যোগ হয়।
যেনে, অন্ধক (01100), স. অন্ধ, অন্ধক ; জলক ( 07}1]]1300[ ]}12]}}0 ),
স. ভজ্বলঃ (81806, ]12]1[), বা. বাল। ( £]180]10.6 ]18}[)* ; ভৰ
( ভণ্ড) )) ভৰক ( }68%৮}10655 ), স. ভৰঃ ( 1089, সণ1৪]}}); জোন
( 10007, ), প্র৷'৷ জোণ হ।, স. জ্যোৎস্স। ( 70007.7]16]}}0) ; জোনাক ( 100008!-
]192]}30[ 0. 10,0017"]]0 ), জ্ঞী. জোনাকী ( 100000]]}, ]}}3৮]092 ]095006 1]]}6
10007:-]18}}} ) ; পিতাক ( ৪006: ), স. পিতা; মিচিক্‌ ( 86006 1806),
900.}]6 £ গে মিচিকিয়া ), স. স্মিতম্‌ ( 90.06 1808], ) বা শ্মিতিঃ ( ৪016 );
ফাইক ( 81680 ]7}0100668 ০৮ ৫0৪80) ), স. শ্ষাতিঃ ( $৮৮০]]}!1)6,
}0:8:6896 ), প্রা- ফাঙ্গা (1); হালুক ( ০৪}, ০৪০০০ ), হালকা
( ৮০৪], পু, ), হালুকী ( ৬০৪}, স্ত্ৰী ), প্রা. হলুঅম্‌ ( হেমচ. ২৷১২২), স.
লঘূুকম্‌ ; জল! ( }200860, 120}70}06 ), জালুক ( ]](, 60113]1010 ; 16106.
0180৮72612726 ), স. আ্বালঃ ( ৮010310.86 ) ; চেঁচ! ( ০০10), প্রা. সেচ্চ, স.
শৈত্যম্‌ ; চেচুক ( 98&৪&০% 21806 ), স. শীতকম্‌ ( ৪0৮ ০০1] 108); বাপ৷
( ]]0, (৪067, ৯ 72] 01 67.0681106710 ), প্রা, ৱগ্লো, স. ৱপ্রৰঃ ( ঞি0)6% );
বাপেক (13006 :: 5৪1০ 01 10180, ]}2>61500 ), স. ৱপ্ৰকঃ ; পৈ. ( }30508128 ),

১৷| €০%ি১&৪8৪২৭

৩৮০ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

প্ৰ. পঙ্গ, স. পতিঃ; পৈয়েক ( ষ॥৷০5৮৪00 5819, 0%£ 08011, 26150 ), স.
পতিকঃ। সেইদৰে ভনীয়েক ( 9াঞণ্ডৈঃ ), গিৰীয়েক '( }0509800. ) ; ইত্যাদি ।
বিশেষণ-সৰ্বনাম--এতেক (৪০ 000, ), জেতেক, ( ]}}0স% 10000} ),
ইত্যাদিতে হয় ($; ৩৩৫ ) ৷

তৃতীয় থৰ| : এই প্রত্যয়ে৷ সংজ্ঞ৷ বা বিশেষণৰ পাচত যোগ হয়।
যেনে, জলক৷ ( ০৮৪ণ্র০৪% সা] সে০00, 0০5909002062108), স. জলম্‌
( স৪ভৈ ) ; হালক ( ০৪} ; ওপবত দেখ! ); খৰিক৷ ( 00820}, 09569
108 ০168110.6 0806 ৮০৮), ), প্রা, খড়ও, স. খটকঃ; চিবিকা (৪ 0৭8
00 95108]] }]10;: যেনে, ঘৰ-চিৰিকা| ), প্রা- চড়িইআ৷, স. চটকিকা
( 508৪210% ) ; ফুঢুক। ( 9[}০৮০৭ ), শ্ৰী, ফুটুকী, 18070, ফুট (৪ ৭০৮,
৪& 97008]] 9৮০৮), প্রা, ফুঅ, ফুট্ট (৫, ফুট্টই =স. ক্ষুটতি, স্ফুট্‌,
হেমচ. ৪|১৭৭ ), স. স্ষুট ( বিণ 81580.08] ৮ ৮া519]6 ০৮ 008716508 ), বা স.
স্ষুটিকা (স.শ.৪ 3108]] 0186 80} ০, 3 5]]106 ) ; জেতুক৷ ( [00187]
}1610028 ), স. জতু ব| জতুঃ ( & }]08 008 £১6৭ ৭16 ), %, স. জতুকা (18০);
সেৰেক৷ ( ভঞ্ুণোচা, 105]219 ), স. সাৰকম্‌ৃ ( ৪); পোটোক৷ (৯৪
৭০০ ), স. পুটঃ ( ০০০০৪৮}৮সৈ ) বা পুটকম্‌ (৪ 95}৷8]10"স ০০0০ ৮০%
স্েঘা&ৈ ) ; মাই ( 17000060 ), মাইকী ( স্ঞা00081}, ), স.- মাতৃকা ( 10061
---ওপৰত দেখা $; ২২০৷খ ) ; বাপেকি ( 1৮06, 018 ৪0161]1009 ), প্রা.
ৱ্লও, অপন্ৰ, ৱক্সীকী, স. ৱপ্ৰরকঃ ( 1৪261 ); ইত্যাদি।

চতুৰ্থ থৰ: এই প্ৰত্যয় সাধাৰণতঃ সংজ্ঞা-শব্দৰ পাচত যোগ হয়। যেনে,
খাৱৈ (৪ 0100} ), মা. প্রা., খাৱএ, খাঅএ, স. খাতম্‌, খাতকম্‌ (৪ 100},
& 10080) ; গড়ৈ ( & 1909. 046 }}$}]) ), মা. প্রা, গড়এ, স. গড়কঃ; মেলুৱৈ
( 12060076625 0£{ ৪ 112.6608086 ), স. মেলাপকঃ ; মোমাই ( ॥08060739]
0০]6 ), প্রা- মামও স. মামকঃ; জোৱাঁই ( $0741.-]8"স" ), মা, প্রা,.
জামাইএ, স. জামাতৃকঃ; পূৰৈ, পূৃহ (৪3 1000 0০48 ঢ900%6%6 ), স-
পুতিকা; মিঠৈ (৪৮০০৮, 1001859569 ), মা. প্রা. মিট্‌ঠএ, মিট্‌ঠকে, মিট্‌ঠাকে,
স. মিষ্টকঃ; ইত্যাদি।

পঞ্চম থৰ সম্বদ্ধবাচক শব্দৰ পাচত এই প্ৰত্যয় হয়। যেনে, পৌৱা
( 900 5৪10 0 56০০৮০০ [76150 ) ঠি0ন0}}। পো ( 5010 ), প্র'৷ পোৰে ( হে.
১1১৭% ), স. পুতৰঃ; পৈয়' ( ট৷0986৪70, ১৪1 0০% ৪6০০০ 261500 )

তথ্ধিত ৩৮১

£ি0৷ পৈ ( })0586800 ), প্র', পঙ্গঁ, স. পতিঃ ( ))0586809 ) ; ভাইয়।
(৮002. ৮7006 ) [00 ভাই, মা, প্রা, ভাইএ স., আতৃকঃ; বৌৱ৷
( 1867. 07000675 আতি ) ি0াঃ বে প্রা, বহুআ, স, বধূক৷ ; জীয়
( ৭৪06}, 5৪10. 00 5০০০০] ]2615010) ) [৫000 জঁ, মা. প্রা. ধীএ
[ 8002}6%0, % দাসীএ ধীএ ( $; ২৩৭ ) ৭৪৮০৮) 0 2 1102810, 56৮31 ],
স, ধীদ| (৭৪০৪০)610, ভাণা) বা প্রা, জীআ ( 10000607 ), স. জ্যা
($৮৩ আ); ইত্যাদি।

৪৩১ ৷ মুল ( 12681৮28০2 )

এই প্ৰরত্যয়সৱ যোগ হলে সাধাৰণতঃ শব্দৰ অৰ্থৰ কোনে! পৰিবৰ্তন
নহয়। দ্বিতীয় আৰু তৃতীয় বিধ প্রত্যয় যোগ হলে কেত্য়াবা তুলনাৰ্থ
বুজাব পাৰে। এই প্রত্যয়সরৱৰ মূল সংস্কৃত তদ্ধিত প্রত্যয় ‘ক’ ( বা কণ)।
সংস্কৃতত এই ‘ক’ প্রতায় কেতিয়াব৷ নূযুনাৰ্থে (1) }1001000%৮6 9০86 )
প্ৰয়োগ হোৱা দেখা৷ যায়। যেনে, স. পুত্ৰকঃ=প্ৰা. পুত্তও, পুত্তম [ 0, এহি
মে পুত্তম ( যৃচ্ছক, )= এষ মে পুত্ৰকঃ। প্রাকৃতব পুত্তম আৰু অসমীয়৷
পুতাই উভয়ে এই অর্থত ব্যৱহৃত হেছে ] ৷ সেইদৰে অসমীয়া--পিতাই
( স. পিতৃকঃ, ]}{, 7) ]}006 8৪267 ) $; সোণাই (স. স্ুৱৰ্ণকম্‌, ]}]}, 10)
]}006 €০019---3 6002 048 €670.80683100600 ) ; ভৈয়াই ( স. ভ্ৰাতৃকঃ; 0)
00006 ) ইত্যাদিতে৷ এই অর্থ ৰক্ষিত হৈছে। কিন্তু সচৰাচৰ সংস্কৃতত
এই প্ৰত্যয় স্বাৰ্থে ব্যৱহৃত ইয়। যেনে, বালএৱ =বালকঃ ( ৮০%) ৷ প্রাকৃততে৷
এই প্রত্যয়ৰ স্বাৰ্থে প্ৰয়োগ হয়*। যেনে ক’লা (৮1৪০৮ ), প্রাকৃত-কালও,
কলও, স. কালকঃ ( হেমচ. ১৷৬৭ ); পদ্ম (10009 ), প্রা" পদুমঅং, স.
পদ্মকম্‌, পালি পদুমকং ; হু্ব'দয় বামহিয়া (5৮}]-001090, ]৪১৪ ])680 ),
প্রা. ছুহিঅএ ৰামহিঅয়এ, স. দু'দয়ে ৰামহৃদয়কে । কেতিয়াবা এই প্ৰত্যয়
দ্বিত্ব হয়। যেনে, প্রা. বহুঅয়ং = বহুককং == বহু-- ক + কং ( 90004}2180)।
অপ্ৰভ্ংশ প্রাকৃততেো এই প্রত্যয়ৰ ব্যৱহাৰ বৰ বেচি (প্র. হেমচ, ৪৪২৬"
৪৩০ )। যেনে, পহিউ ( ৪৮০]]6%1 ), ন. পথখিককঃ : অগ)গিট্‌ঠট (৪)
৮000 £1]08 1230} ), স. অগ্নিষ্ঠকঃ ৷ অসমীয়াতে| এই প্রত্যয়ৰ প্ৰচলন বেচি
দেখা যায়। যেনে, পিতাক ( ৪029 ), বায়েক (1063 51561 ), মাক
১। প্স্বাৰ্থে কশ্চ ৱা”, হে. ২৷১৬৪ ; ণ্্বাৰ্থে কে| ৱা”, কাত্যা, ৪|২৫

৩৮২ অসমীয়৷ ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

( 10006 ), ভিনীহিয়েক ( ০1862 :51506"5 },15৮300 ), ইত্যাদি । প্ৰাকৃতত
‘ক’ প্রত্যয়ৰ ঠাইত সচৰাচৰ ‘অ’ হয়। কিন্তু কেতিয়াবা ৰক্ষিত হয় (8 ৪২৮ ) ।
বিশেষকৈ পৈশাচী প্রাকৃতত ‘ক’ অপৰিবিতিত থাকে। যেনে, পৈ. প্রা.
বদনকে বদনকম্‌ সমগ্সেটুন = স. ৱদনে ৱদনং সমৰ্পয়িত্ব৷ ( হে. ২৷১৪৬)।
কেতিয়াব| ‘ক’ দ্বিত্ব হয়। যেনে, প্রা. তুণ হিকে৷ = স, তৃষ্ণীকঃ ( হে. ২৷৯৯ );
মা. প্রা. হড়কে = স, হৃদয়কে ( ববৰু, ১১৷১৬ ; অপত্ৰ, চৰকৰ, চড়ক = চপেট
( হেমচ, 8৪০৬ ), অস. চৰ (:18]} )। এইদৰে প্রাকৃতত ‘ক’ৰ ঠাইত
‘অ’ আৰু ‘কক’ৰ ঠাইত ‘অঅ’ ব৷ আ৷, মা. প্রাকৃতত এ আৰু কএ বা
( আকাবাস্ত, ইকাবান্ত আৰু উকাবান্ত শব্বৰ পাচত ) আকএ, ইকএ আৰু
উকএ হয়। এতেকে প্রাকৃতত আমি এইবিলাক প্ৰত্যয় পাওঁ; অৰ্থাৎ (১) ক
লোপ হলে এ বা অএ, ইএ, উএ (২) ক লোপ নহলে অকে, আকে,
ইকে, ঙ্গকে, উকে, উকে ; (৩) ভবল প্রত্যয় হলে অকএ, হইকুএ,
উকএ ব| আকএ, ইকএ' উকএ আৰু (৪) ডবল প্ৰত্যয় হলে আৰু
উভয় ‘ক' ‘অ’ হলে অমএ, ইঅএ উঅএ। প্ৰাকৃতৰ প্রথম বিধ প্রত্যয়
অসমীয়াত স্বৰ-বিকৃতিৰ নিয়মে অ, ই (ঙ্গী) আৰু উ (উ) হয় ($$ ১১৬।
১১৮ ); যেনে, মাতা, কুৱা, মাটি, মউ | প্ৰাকৃতৰ দ্বিতীয় বিধ প্ৰত্যয়
অসমীয়াত অক, ইক, উক হয়; যেনে, ভৰক, পিতাক, ফাইক, হালুক।
প্রাকৃতৰ তৃতীয় বিধ প্ৰত্যয় অসমীয়াত সন্ধিৰ নিয়মে অক৷, ইক, উক হয়;
যেনে, হালক, খৰিকা, জেতুক৷ ৷ কেতিয়াবা অকা, ইকা৷ আৰু উকা ৰ ঠাইত
আকি, ইকি আৰু উকি হয়। যেনে, চিনাকি ( 3০]0৪10.80%906 ) 12000]
চিন। ( 0006 ), মাইকী ( 1602816 ), ভাবুকি (6000 02068 )
{}0ম00। ভাব ( 6600026081006100 ) । প্রাকৃতৰ চতুৰ্থ বিধ প্ৰত্যয় অসমীয়াত
অঅএ=অঅই ($$8৯৯৷১১৫ )= আই ব| অই বা এ হয়; যেনে, গৰৈ=
প্রা, গড়অএস= স. গড়ককঃ; খাৱৈ=প্ৰা, খাঅঅএম্খাতককঃ। প্রাকৃতৰ

প্রথম বিধ প্রত্যয়ত স্বাথিক অণ, প্ৰত্যয় ( 8৪৩৪ ) যোগ কৰিলে এণখ ( =এ ),

ইএ৭ণ ( =ইএ' ), উএণ ( =উএ ) হয় বা ‘এ’ব ঠাইত অ হলে ($ ১১৬)
অ৷, ইয়।, উৱঁ হয়; যেনে, পোৱ, ভাইয়৷, বোৱা। স্বাধিক মস্্ৰালিঙ্গৰ
ইকা, উক! প্রত্যয় ইআ, উঅ=ঙ্গ, উ (8১১৭ ) বা ইয়া, উৱা ($৬৫ ) হয়।
আৰু ওপৰত লিখ। পুলিঙ্গৰ প্রত্যয়বিলাক আকী, ঙ্নকঁ, উকী আৰু অকা,
ক্‌। উক হয়।

২

তত্ধিত ৩৮৩

থিতীয় বিষ
৪৩২ । সা. লি. পুল্লিঙ্ স্্ৰীলিঙ্গ
১। আহু, আহ৷ আহী, আহি
(হ.) (হা) (হী)

এই প্রত্যয় কদাচিৎ হে ব্যৱহৃত হয়। অসমীয়াত মস্ৰীলিঙ্গৰ প্ৰত্যয়
কেতিয়াব৷ পুলিঙ্গতে| ব্যৱহৃত হয়। যেনে, হামাহি, হামি ( )৪্াগল৷্ ),
স. হৰ্মন্‌ ; গৰ৷, গাবা, গাৰ্হা (৪& 10), প্রা. গড্ডো, গড্ডা ( হেমচ. ২৷৩৫ ),
স. গৰ্ভঃ, গৰ্ভকঃ; ফোৰ্হা, ফোব| (৪& ৮0] ), প্রা, ফোড়ও, স. শ্ষোটকঃ;
ফিতাহি ( ৩960.800) ), স. স্ষীতকঃ ( ]](, $%৮০]]90; ); ভেকাহি ( 10909
00680) 0700880])7 8001) স. বুৰুনম্‌, বুক্কনকম্‌ (৮082}06, ৮০]])]016 ) ;
ৰূপহ ( }}৪৮}1.% 06300 ), স্ৰী ৰূপহী, স. ৰূপকম্‌ ; ছলাহী ( ৭০০৪),
০])6৪01096 ), স. ছলকম্‌ ; কেৰাহি ( 080]1006 ), স, কেকৰবকম্‌ ( 5ণ৮০%-
69০ ); ইত্যাদি।

৪৩৩ । মুল ( ]}৩01৮৪00০0 )

প্রথম বিধৰ দৰে এই প্রত্যয়ৰে| মূল সংস্কৃত স্বাধিক প্ৰত্যয় ‘ক’। প্ৰাকৃতত
‘ক’ৰ ঠাইত ‘অ’ হয় আৰু কেতিয়াৰ ‘অ’ বা গয়’ৰ ঠাইত ‘হ’ হয়”। যেনে,
স. ছায়া ( 5৪৭০, }৪00৮্৮ ), প্রা, ছাহ৷, ছঅআঅ|, ছাহী, অস. ছ|, ছায়া, ছাহ,
ছয়।। প্রাকৃতত কেতিয়াব৷ ‘ক’ৰ ঠাইত ‘হ’ হয়২; যেনে স. স্ফটিকঃ
( গ্ৰ৮ও৪] ), প্রা, ফলিহে|, অস, ফটিয়| (পে ফট-ফটিয়া গ্’)5৪]-]}}6 );
স. নিকষঃ (৪ 0000}.-50006 ), প্রা. ণিহসং; স. চিকুৰঃ ( দঞাঃ 0০% 006
}1988 ), প্রৰ'- চিহুৰো; স. শীকৰম্‌ ( 006 58%8]8 0৮০6৪ ), প্রা. সীহৰং
( কাত্যায়ন. ২৬ )। এইদৰে স্বাথিক ‘ক’ব ঠাইত অসমীয়৷ ‘হ’ হৈছে।
ডবল ‘ক’ যোগ হলে প্রাকৃতত অঅএ, অকএ আৰু অসমীয়াত অহ, আহ.
বা| আহ৷ হয়।

১। “্ছায়ায়াং হং”, বৰৰু, ২৷১৮
২। “্প্ফটিক-নিকৰ-চিকুৰেষু কন্যা হুঃ", বৰৰ, ২৷৪

৩৮৪ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতৰ্ব

তৃতীয় বিধ

৪৩৪ । সা. লি. পুল্লিঙগ সত্ৰালিঙ্গ

১ ৷ অৰ, অৰি অৰ, অৰ অৰী, অৰি, অৰ

২। অল, অলি অল অল বলী, অলি

৩। ইল, ব্রল, এল, হইল কলা, এলা, ইলি, ইলী, ব্রলী, এলী,
ইৰ, কৰ, এৰ. হইৰ৷, ক্টীৰা, এৰা ইৰী, টাবী, এৰী

৪। উল, উল, ওল, উল উল৷, ওল৷, উলী, উল্‌ী, ওলঁী,
উৰ, উৰ, ওৰ উৰা, উৰা, ওৰ! উৰী, উৰী, ওুৰী

৫। অন অন! অনী

(ন) (না) (নী)

প্রথম থৰ| : এই প্ৰত্যয় সংজ্ঞা শব্দ বা বিশেষণৰ পাচত যোগ হয়।.
যেনে, মতৰ! ( }৮0!7010.012গেটডে00, ॥8015260 5[26০০]}}; %ে., বাব-মতবৰা [1১6০০
9[262০}, ) ঠঞ'011) মাত ( ৪০009 ১৮০০০) ), স. মন্ত্ৰ ( গ066০8) ), পে.
প্রা. মন্তিদে৷=স. মন্ত্ৰি (১৯৫০, 9[20]60), হেমচ. ৪1২৬৭); চকৰ
( & £0000 [200 070, 006 2099৮ ) 000 চক্‌ ( & 10000 11106 ]1]6 ৪
16০]; - গাৰুৰ-চক--?0000 609 ঢে ৪ }]]০স৮ ; চক-ঢাৰি--?]00708
10080), প্রা. চকম্‌, স. চক্ৰম্‌ (086 ত)৮"০০] ০8 ৪ ০৪৮০৪০০, 2 গ্ৰেঃণ)০,
৪ 08) ; চকৰি ( & $008]] স}66] ), %&, বৈ, চক্র ( ৮])6০০], স্ত্ৰীলিঙ্গ,
৪০৭. ৮. ৮. $100); চকৰা (& 00816 91]}-0000}, পু. ), চকৰী (৪
00816 গ[]]-£/)॥000, আ্ৰী. ) ১ বনৰী ( ৪0 1000:0100850১6 সচম0110087) ) ঠমি'00) স.
বনম্‌ (৪& 10690) ; দমবা, দামব| (৪ ৮011-2810 ) 10000; প্রা. দস্মে৷, স.
দম্যঃ ( ৪ ঠ০0088 120.110}; ) ; দামৰি (-ৰী ), দামুৰি (-ৰী ) (৪ ০14;
]] & ০০%-০৪]/, স্ত্ৰী, ); জটবা (৪ 10816 ৭0০০৮ ভা0% ৫৪:০]18
}007725 ) 000 জট ( 0৪816 ), সন জটা! ( 3 &}182908, ) ; কালৰী (৪
0০%£{ ০0031), স্ৰী, ) ০010) কল| (৭৫০৪৫), স. বল্প (৭০৪£); লাহৰি,
লাহৰী ( &18০6%00] গে 10৮০]৮ঠ ভা000987,, স্ত্ৰী.) 100) লাহ, স. লাসঃ
( ৭০০০৮৪0০০%০% ০0% 1026 ৮০৭%/ ) ; নাৱরা, নাওৰ| (৪ ১০৮০৪)৮৪)০৭
002}, 12]8260 66৮০৮) দৈ0০ ০8৮০5 10 ০৪৮০৮ 018. 1810-5806 )

তদত্ধিত ৩৮৫

ঠি00 নাৰ (৪ ৮০৪৮); জীয়াৰী ( ৭৪০৫}.60 ) [১8010) জায়| ( ভ০00081),
৭৪৮০৪), ঘা ), প্ৰান জঁআ, স. ধীদা৷ ( ৭৪০৪৮, পাঠ়[:৷ ) বা বল৷
(৪11, ৭৪০৪৫) ) ০0%. স- জ্য| (৪ ০০০৪০); স- হুহিত্‌ ইয়াৰ
মূল নহয়,--স,. দুহিত্‌ বা দুহিত৷-ৰ পৰা| দুইঅ৷ ( = দুৱতী বা দুৱনী )
হে ইব।

দ্বিতীয় থব৷ হ£ এই প্রত্যয়ে| সংজ্ঞা শব্দ বা বিশেষণৰ পাচত ষোগ হয়।
যেনে, আগলগ (৯3৯ 000, 106-028, সা|. লি. ), আগল৷ (পু) আগলি,
আগলী (স্ত্ৰী, ) ি০৷৷৷ আগ (1০৮০ ), অপভ্ৰ. অগগলউ ( হেমচ, ৪৷৩৪১ ),
স. অগ্ৰম্‌; গীতল (৮০110, সা. লি. ), পীতল৷| (পু. ), গীতলী ( স্ত্ৰী. )
ি00 পীত, প্রা, পীৱলম্‌ ( হেমচ. ২৷১৭৩ ), স. গীতক (৮601০ );
পাতল ( ]1806}, সা. লি.) পাতল৷ (পু, ), পাতলী (স্ত্ৰী, ), £ি০৷৷) পাত
(1684 ), প্রা. পত্তলম্‌ ( হেমচ. ২।১৭৩ ), স. পত্ৰম্‌; অদন্ধল| ( ৮1109 পু. ),
অন্ধলী (স্ত্ৰী. ), প্রা অন্ধলে! ( হেমচ. ২৷১৭৩), স. অন্ধক, অস. অন্ধ, অন্ধক;
মুকাল ( 866, 006500811169, ০0260, সা. লি. ), মুকলি ( স্ত্ৰী. )) অপত্র
মোক্কলড় ( হেমচ. ৪৷৩৬৬ ), গুজ, মোকভ্‌ ( ঠি6৬6, 01650881564 ), সিদ্ধি
মোকল ( }€6, 10056 ), স. মুক্তক ; আধলি (৮'ঞাণিয়}?্‌ড) ছি০0৷ আধ্যা)
স. অর্ধক (}]8]{ ); ছাৱাল, ছাৱালি (পু, অ. গন ),) ছোৱালী (৪
61], স্ৰী, ) £০৮০%) ছাৱা, প্রা. শাৱও, শাৱএ, সম. শাৱকঃ ( ৮০008 ০0% ৪7%
31.1708] ) ; পথালি ( 0768000; সা লি. ), প্রা. পট্‌ঠে৷ (?), স. প্ৰস্থঃ:ং
দীঘল ( 108 ), দীঘল৷ (পু. ), দীঘলী (স্ত্ৰী, ) 00% দীঘ ( 16080 ),
প্রা" দিগ,ঘেো, স. দীৰ্ঘ ( হেম. ২.৯১ ); জেঠাল ( 8098808'5 ৩1062
8১০00064 ) 010; জেঠা, প্র'---জেট্‌ঠো, স. জ্যেষ্ঠ) ( ০1897 ৮20006% );
গৰাল (১০০০৪৭০ ) ছে০%, গড়, স. গড়ঃ ( 90%০10906, 1028); পুতল!
(৪ ৭০]]; ]}{, 3 ]}]006 500, পূ.), পুতলী ( স্ত্ৰী. ) 2০৮০0 পুত, প্রা. পুত্তও,
স. পুত্ৰকঃ ( ]1006 900); ধূুৱলি ( 97000], 10150 ) 000 ধেৱা , প্রা.
ধূুৱও, স. ধূমকঃ ( 90001 ); কু'ৱলী. কুৱলী (0889, 015 ), 10000
কূৱা, স. কৃহা, কুহেড়ী, কুহেলিক৷ ( ৷056, 108); পাচলি ( ৮০৫০১৪০]৬৪ )
£িয00৷ে স, পচঃ ( ০০০810.6 ) ব| স. পচেলিম (০০০0.68, 0017.65 ০০০১০ );
পচল! (৯ 8৮800600 ৪[2£00.[ 01765560 1017. ০০0010106 ) 11070} স. পাচলঃ ;
(3 00106 ৭৮০5০০৭ সত/100000[ 006 ৪10 0{ 16 ) ; ছাগল ( & 1368০098,

৪৯.৯

ভ৩৮৬ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

পু, ) ছাগলী (3 9526-2098, জ্ৰী, ) 0110) ছাগ, স. ছাগঃ ; হছাগলঃ; (3
£০৪৮); এ. “ছাগ শিম বকৰণ। তিনি পঁ'চ পোন্ধৰ কীল অকাৰণ ॥*
(][]})6 £0806, 0086 91]4০0[007; 66 ৪100 006 ০1806 : 08166 (100.65
চি৮৫ ০৮ 81660; 610%৮5 স]ঙ। 006 61৮0"; ৪16 তঠ][0000[ ০৪০৪০ );
গুফলি ( }0156"5 70806 ) {0710 গৌফ, স. খৃচদ্ফঃ: ( 1005880}16 );
আচুৱলী (৪৭০০৭ অ, ০০]007608 ৮311) ) গে00। আচু ( ০০100069
8236808 ) ; ইত্যাদি ।

তৃতীয় থৰা| ; এই প্ৰত্যয়ে৷ সংজ্ঞ৷ আৰু বিশেষণৰ পাচত যোগ হয়।
যেনে পহিল ( 8158, সা. লি, ), পহিল৷ (পু. ), মা. প্রা, পঢমিল্লে, প্রা.
পঢমও, স. প্রথমকঃ; কীৰিলি (1004 1938803067, 10}%00 ) 1000 ক্ৰীড়া,
খেলা, প্রা. কীল৷ (হেমচ. ১৷২৭২ ), স. ক্ৰলড়া (১5৮০৮); কামিল৷
( 08640] ) 11000 কাম, প্রা. কম্মো, স. কৰ্মন্‌ (সঞ০]০); পখিলা (৯
অআ]1.6260, 10560; টচ002489 ) 600 পখা, পাখা, প্রা, পক্খেো, স. পক্ষ?
( 086, ৪0160), পে. “সপ্ত শৃহ্য পাখ। পাখ|। বাণ চন্দ্ৰ কৰিবা লেখা ॥৮;
মাহিলি ( 17008001% ), প্রা, মাসিও, স. মাসিক, অ. মাহী; পেটেৰা
পেটাৰি (-স), পেটেৰি (স) (৪৯ ০৪০০৮০৪59]6), 3 603% ) 11010; স.
পেটাকঃ; ভেবেল৷ (৪৯ ৭00]] 078 90210 [26150 পু. ), ভেবেলী ( স্ত্ৰী. )
ঠি0নোঃ ভেবা ( ৯ 100], 010ণ:47639 ), স. ববৰঃ ( 3 190], ৮100]1:4]}680 )
গ্ল' ভস্ভঃ (]]8, 90016 ); বেঙ্গেৰা, বেঙ্ন। ( 30 10100, & 0000} পু. ),
বেঙ্গেৰী, বেঙ্গুৰী, বেঙ্গী ( স্ত্ৰী, ) ঠ'00}) পালি বঙ্গে), স, ব্যঙ্গঃ ( ]}1}, 81010
& ]}0}৮, 0610011060 ) ; বেছেৰা| (ঢ}2)007. শ16580016, & ভৈযা। 0{ ]021ৈ
পু. ), বেছেৰী (স্ত্ৰী, ) 1007) বাছা (০0119), প্রা. ৱচ্ছেো, স. বতৎ্সঃ (৪
৮০%, 900, ০])}]৭ ) ; জেঠেৰি ( 1!’ ০10.62 15700067 ) 70101) জেঠ| ( { ),
প্র'- জেট্ঠও, স. জোষ্ঠকঃ ( ০1৭67 00061 ); ইত্যাদি ৷

সকলে| লিঙ্গতে ঘিতীয় পুৰুষৰ সম্বন্ধবাচক শব্দৰ পাচত তুচ্ছাৰ্থে ‘ৰ’ বা
‘এৰ’ আৰু মাঙ্যাৰ্থে ‘ৰ’ বা ‘এৰা’ ইয়। যেনে, বে ( 91898 ৮00006"5
স£6 ), তোৰ বৌৱেৰ ( ৮ ০1060: ৮7000605 স1£6 ), তোমাৰ বৌৱেৰ|
(৮০0৮. 510০৮ 06000060"98 সতা1!6 ) । সেইদৰে ভাই ( ৮0006 ), ভায়েৰ,
ভায়েৰ৷ ; ম| (00006 ), মাৰ, মাৰা বা মায়েবা| ; সখি (21609 )
সখিয়েৰ, সখিয়েৰ| ; ইত্যাদি ।

33

তদ্ধিত ৩৮৭

চতুৰ্থ থৰ| ঃ এই প্ৰরতায়ে| সংজ্ঞা বা বিশেষণৰ পাচত যোগ ইয়। যেনে,
বিজুলী ( ]18})80106 ). প্রা, বিজ্ছুল৷ ( হেমচ. ১৷১৭৩ ), স. বিদ্যুৎ; বঞ্তলা
( [00181 গো6 পু. ), বগুলী, বগলী ( স্ত্ৰী. ), 100} বক, স, বকঃ; স্থতুলী
( গটা]12, 1001680) ঠৈ0ন0) স্মৃতা, প্ৰা. সূত্তম্‌, স,. স্ূত্ৰম্‌; ভেকোলা (৪
£0৪8. পু. ) ভেকুলী ( স্ত্ৰী. ) ঠি0৷৷ স, ভেকঃ; বপুৰ| ( 0200 গ্ল6৪006, ৪
লৈ 00 01লৈ পু, ), বপূৰী ( স্ত্ৰী, ) 0) বাপ বা বাপা, গুজ, বাপডু
( }001 ), অপত্ত ৱ্‌.ড়া ( হেমচ. ৪।৩৮৭ ), প্র৷, ৱগ্ে৷, স. ৱপ্ৰঃ (৪0161);
জুপুৰ| (10% 0 609) 85 ৯ 00060 01 0666 ), জুপুৰী ( & 9108]]
0 স্ত্ৰী, ), গুজ, বুপড়ী, সিন্ধী, বুপিড়ী ( =]}00), 9৩) জোপ বা ছোপ
(৪ ৮095}, 00101668 ), অপত্ৰ, বুম্‌পুড়া (3 }0}), স. ছুপঃ (3 9}100,
1৮009] : হেমচ, 8৪১৬ ); কাউৰ (৪ গে০ পু, ), কাউৰী ( স্ত্ৰী. ) 80100
কাৱ|, কোৱ| ( গ্ল'0স ), প্রা. কাৰো, স. কাকঃ; হাতোবা (06 1006-8৪
00198 ) 700} হাত, প্র৷. হতথুল্ল৷ ( হেমচ,. ২৷১৬৪ ), স. হস্তকঃ ( })300);
হাতুৰী (& }))3700061 ) 0} হাত, অপত্ৰ, ইত্মড়উ ( হেমচ. 8৷৪৪৫ ), স.
হস্তকঃ (80); ফৌহোৱ| (৪ ৮0]] ) ন000। ফৌহা, স- স্ফোটকঃ (৪
}১110002]6 ); বাছৰ (& ০৪]{ ) 010; বাছা ( & ০010), প্রৰা. ৱচ্ছও, স.
ৰংসকঃ (& গে18৭ু) বা বৈদিক--ৱা্খা (৪ ০816, খক্‌ ১৷৩২৷২ ); থূপুৰী,
থুবুৰী (০০11600669, সা. লি.) 100; থূপ (3৯ 168, 07 16 ), প্রা.
থুৱে৷, স. স্বূপঃ (৪ })68]) 07 116 ); ছেঁউবৰী (৪ ০০ত-০৪]{ স্ৰী, ) 1'00])
ছাৱ, ছাৱ| (0086 ৮0016 0{ ৪87) ৪]]}[008] ), প্রা, ছাৱো, ছাৱও, স.
শাৱঃ, শাৱকঃ; থোৰা, থব| (৪& ]}[]6 0016, & 0185 ), থুৰী ( স্ত্ৰী. )
{1010} থোৰ ( ]][']6 ), প্রা, থোঅং, স, স্তোকম্‌ ; মোতবৰি ( & 0888986, ৪
1080 ) 1010 মোত (& 8600016 ), বৈদিক মৃত (৪ ০৮০0, 08906,
শতপ,. ব্ৰা, ২৷৬৷২৷১৭ ); ইত্যাদি।

পঞ্চম থৰ| * এই প্রত্যয় সাধাৰণতঃ সৱ'নামত যোগ ইয়। যেনে, এনি,
তেনি, কেনি, যেনি, অর্থাৎ এ, তে, কে আৰু যেত যোগ ( $৩৩৯৷ঘ ) ৷
সেইদৰে এনে, তেনে, কেনে, যেনে ( $৩৩৯৷ঘ ) ৷ এঁসানি, তাহানি, কাহানি,
ষৈসানি ( যেইনি ', অপত্ৰ, প্রা, অইসো৷, তইসে, কইসে৷, জইসো, স.
ইীদৃশঃ, তাদৃশঃ, কীদৃশঃ, যাদৃশ: ( $৩৩৯৷ব ) | অথনি, প্রা, এত্তাহে, স.
ইদানীম্‌ ($ ৩৩৯৷৫৷ ) । এমন, তেমন, অপত্ৰ, এম, তেম, স. এবম্‌, তথা

৩৮৮ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

($৩৩৯।৷ট ) । এনুৱা, তেন্‌ৱা, অপত্ৰ, এৱডু, তেৱডু, স. ঙ্গীদৃশ:, তাদৃশঃ
($৩৩৬৷খ ) । অতনা, ততন৷ ($৩৩৬৷ক ); ইত্যাদি।

সংজ্ঞা-শব্দতে৷ এই প্ৰত্যয় হয়। যেনে, গোন৷ (৪& 8%6-608810, 8৪2
0% পুং) 010. স. গো (৪ ট01]], ৪) 0৯% পু, ৪ ০০স্ স্ত্ৰী ), প্র'া. গোণে৷
(হে ২১৭৪); ছানা (৯ ৮০০0৪ ০1% ৪10, ৪0}]008] ) {1॥00} স. হা (৪70
11806 ৪ ০)]]] ) ব| স. শাৱঃ, প্ৰা, শাৱো:; পোন| (৪ ৮ ) 1100]
পো, স. পুতৰঃ, প্রা, পোৰ (90% ); ইত্যাদি।

৪৩৫ । মুল ( 1)৩1৮৪0000 )

এই প্ৰত্যয়ৰাশিৰ মূল সংস্কৃত ‘ট’', ‘ৰ’ আৰু ‘ল’। স্বাৰ্থে সংস্কৃতত
কেতিয়াব৷ ‘ট’ প্রতায় হয়। যেনে, কৰ্কঃ (৪ গেঞ৮চ ) বা কৰ্কট’ (৪ গেঞ০ );
মৰ্কঃ ( ৪0 ৪}26 ) বা মৰ্কটঃ ( ৪0০, 8}6 ) | অপভ্ৰংশ প্রাকৃতত ‘ট’ৰ ঠাইত
অ, অড় আৰু উন্ল প্রত্যয় হয় ৷ যেনে, অপত্ৰ, মন্চডু =স- মরৰ্কটঃ ( হেমচ.
৪।৪২৩ ) ; অপত্ৰ, ৱে দোসড়।= স. দ্বৌ দোষোৌ ( ভৈ০0]৭ 18010); অপন্ত,
এৰ কডুল্লী =স. একা কুটী ( 006 গে০৫6) ৷ প্ৰাকৃততো অড় হয়; যেনে,
প্রা, কম্‌কোড়ে৷ =স. কৰ্ষটঃ (৪ ০৪৮) । এই প্রত্যয়ৰ পাচত স্বাথিক
‘ক’ যোগ হলে অপতভ্ৰংশত অড়অ, উল্লম আৰু উল্লড় (= উল্ল+অড় ) হয়২ং ৷
যেনে, অপন্ৰ.--হিঅড়উম্‌ = স. সৃদয়ম্‌ ( }6316); চূডুল্লউ=স. চূড়কঃ (৪
০]] ); অপভ্ৰ, বাহুবলুল্লড়া = স. বাছবলম্‌ ( 59080}; 01 28009) ৷
সংস্কৃতত নযুনাৰ্থত ‘ৰ’ প্রত্যয় হয়; যেনে, কুটাবঃ (৯ ০০৪৮০, ]800)
01010] কুটি, কুটী (৪ ০০৮০৪৮০ ); শমীৰ £ (& $008]] ৮৪316) 0£{ $5}3311)]
0৮6০০ ) [000 শমী ( ৪ ঠ}[00 0£{ ঠে66 ); গুপ্ডাবঃ ( ৯0} 51602]}28005 দ0700}; )
700 শুণগ্ড|া ( 31) €190}805 ত00}0;) । সেইদৰে অল্লাৰ্থে সংস্কৃতত ‘ল’
প্ৰত্যয় হয়; যেনে, বহুল ( 3}00700310}) 13007]; বহু ( 10381}/ ) ; শীতল
(০০]৭ ) £000, শীত (০০]৭ ); শ্যামল ( £7560 ) 00, শ্যাম ( 7661);
ইত্যাদি। প্রাকৃতত এই দুই প্রত্যয়ৰ পৰ৷ ইল্ল, উল্ল ( হেমচ. ২৷১৬৪), ল্ল
বা অল্প ( হেমচ. ২।১৬৫ ),) আলীঅ ( হেমচ. ২।৷১৭% ),) ৰ ( হেমচ. ২৷১৭১)

১ ৷ “অড়ড়ডুন্লাঃ স্থাধিককলুক্‌ চ”, হেমচ, ৪|(৪২৯ :

২ । “যোগজাষস্চেষাম্‌”, হেমচ. ৪৷৪২০ ৷ ( অপন্তংশে অড়ড়ডুল্লানাম্‌ যোগভেদেভো৷
যে জায়ন্তে ড়ড়অ ইত্যাদয়ঃ প্ৰত্যয়াস্তেৎপি প্ৰায়ে| ভৱন্তি।)

তদ্ধিত ৩৮৯

আৰু ল ( হেমচ. ২৷১৭৩ ) হৈছে। যেনে, স. পুৰম্‌ ( ০1) ), প্রা. পুৰিল্ল|;
স. হস্তকঃ (৮0309) প্ৰা. হতধথুল্লা,৷ অ- হাতোৰ৷ (076608% ); স.
এক (০০০) প্রা, একল্লো, অ. একল, অকল ( 11016 ); স. মিশ্রম্‌
( 001%698 ) = প্ৰা, মীসালিঅম্‌, মীসম্‌, অ. মিহলি; স. দীৰ্ঘম্‌ (1008)
প্রা, দীঘঘম্‌, দীহৰম্‌, দীহম্‌, অ. দীঘল; স. পত্ৰম্‌ (1684) =প্রা,
পত্তলম্‌, অ. পাতল (]}8]}}}); স. অন্ধ ( 810৭ ) = প্ৰ৷'- অম্ধলে|, অ.
অন্ধল। ; ইত্যাদি ।

(১) ওপবত লিখ| অড় প্ৰত্যয় অপদ্ৰ. প্ৰাকৃতত পুল্লিঙ্গে অড়ে আৰু
স্ত্ৰীলিঙক্গত অড়ী হয় ( হেমচ. ৪8৪৩১ ) | যেনে, গোবড়া (৪ ত০00080; ০
£29ি[' ০002]63101} ) 000) গোৰী, স. গৌৰী ( হেমচ. ৪8৪৩১ )। তাৰ
লগত স্বাধিক প্ৰত্যয় ক (=অ ) যোগ কবিলে পুল্লিক্ষত অড়এ আৰু স্ত্ৰীলিঙ্গত
অড়িঅ| হয়। তাৰ পৰা অসমীয়া প্রত্যয় অব ( সা. লি. ), অব৷ (পু,)) আৰু
অৰী, অৰি (স্ত্ৰী') হয়; যেনে, বতৰা, বাতৰ| (065, 88185 ), বাতৰি,
বাতৰী (স্ৰী. £ি00 বাত (? ৮০৫০৭, ০1816 ), স. ৱাৰ্তম্‌। প্রা, ৱত্তা, মা, প্রা.
ৱত্তাড়এ (পু.). ৱত্তাড়িম৷ ( হেমচ. ২৷৩০ ), স. ৱাৰ্তা (06%9 ); বাহৰ
( ০৪002}, €1703110]210620} ) [নঅ০00} বাহ, বাহ। ( ]30056, ভোয১০৷৪1"
৭জ০]]}}1৮£ ), প্রা'. ৱাসো৷, অপন্ৰ, ৱাস্থ ( হেমচ,. ৪।৪৩০ ), মা. প্রা. ৱাসড়এ,
স. ৱাসঃ [৪৯0০ 3৮০৭০; ০%£ স. ৱসতি=প্র৷', বৃসই ৭.০]]106. ( হেমচ.
১৷২১৪) ] ; লাহৰ ( }80.090006 পু. ), লাহৰি, লাহৰী ( 10৮6]% সী. )
ঠি'011) লাহ, প্ৰ. লাসও ( হেমচ,. ২৷৯২ ), স. লাসকঃ ( ৭৪:00708, 5[১০301106,
2 08008 ), লাসঃ ( 8৪1গ্ে06 ৪5 }18০560, 0) ত/0008:}) ; ইত৷।াদি ৷

(২) প্ৰাকৃত অল্প প্রত্যয়ত স্বাথিক অ (=ক ) যোগ কৰিলে মাগধী
প্রাকৃতত অল্পএ (পু)) আৰু অল্লিঅ৷ (স্ত্ৰী, ) হয় ( হে. ২৷১৬৫,)। তাৰ ‘ল’
লোপ হলে অসমীয়াত অল৷| (পু)) আৰু অলী, অলি (স্ত্ৰী') হয়। এই কথ!
পাহৰিব নালাগে যে প্রাকৃতৰ ‘ৰ’ৰ ঠাইত মাগধী প্ৰাকৃতত ‘ল’ হয় ( হেমচ,
৪।২৮৮ ) । এতেকে সেই নিয়মে অসমীয়| অব, অৰ| আৰু অৰী-ৰ ঠাইত
অল্‌, অলা আৰু অলী হোৱাটো স্বাভাৱিক । কিন্তু এই প্ৰত্যয় বাস্তৱিকে
প্রাকৃত ‘অল্ল’ব পৰাহে নামিছে; যেনে, আজলা, অজল| ( 18103, 910012]6,
£০0]15]} )) আজলী (স্ত্র"), ০10 প্র৷, অজ্ঞ, স, অজ্ঞ ( 180,00800, হেমচ.
২।৮৪ ); ৰঙ! (169, গে]0050, ) 010) প্রা'- ৰগগও ( হেমচ, ২|১% ৮৯),

৩৯০ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

স., বক্তক (?60, গ্রে100500, ৮81000-0760 ), স্ত্রাণ- ৰাঙ্গলী ( গখ্]109500, ৮1000-
£০0 ) ; ইত্যাদি ।

(৩) প্রাকৃত ইল্ল বা ইল্‌, মাগধী প্ৰাকৃতত ইল্লে (পু) বা ইলে (পু)
গাৰু ইল্লী ব| ইলী (স্ত্ৰী, হয় (%%. হেমচ. ৪৪৩১ ) আৰু তাত স্বাখিক
প্রত্যয় ‘অ’ যোগ কৰিলে ইল্লিঅ| বা ইলিঅ৷| স্ত্ৰী), আৰু ইল্লএ বা ইলএ
(পুং) হয়। তাৰ পব৷ অসমীয়৷ ইল্‌ (সা. লি.), ইলা, ষ্টল৷ (পুং) আৰু ইলী
(স্ত্ৰী) হয়। অসমীয়া আৰু প্রাকৃতত ‘ল’ব ঠাইত ‘ৰ’ হয় (88১৭৩৷১৫৫ ) ৷
এই নিয়মে অসমীয়া ইৰ, ইবা, ঙ্গীৰা, ইবী, ষ্টৰী হৈছে । আকৌ। প্ৰাকৃত
আৰু অসমীয়াত ই, স্টি-ব ঠাইত এ হয় ($১২৮)। এই নিয়মে, অসমীয়া
এৰা, এবী আৰু এলা, এলী ওলাইছে। যেনে, পাতিল ( ৪1, ০8006 1200,
সা. লি. ? )) পাইল৷ ( গ0া0 পাতিল৷ ? পু. ), প্রা. পাত্তম্‌ ( হেমচ. ২|৷১৭৩ ),
স, পাত্ৰম্‌ (৯ ৮০%%০], 20); গঁড়িল৷, গঁবিল| (৪ 5012}20706 107 3 1669-
স্াঞ[] ) 20000 গড় ( ৯ 500[20706 ), স. গণগুকঃ ( ৪0, 0695068016, ৪ }010[)
0 গণ্ড (৪ ]}}]]]10স ) ; লিগিৰ| ( ৪0 ৪060.030, 12886, পু. ), লিকিব!
(৪& ৮০% ), জৰী. লিগিৰী, লিকিবী 80৮00 প্রা, লগগও, স. লগ্নকঃ (৮০৯9৭১5-
10800 ) ; ই্টত্যাদি।

(৪) সেইদৰে প্ৰাকৃত উল্ল বা| উল প্রত্যয়ৰ পৰ৷ অসমীয়া উল ( সা.
লি. ) উলা, উলা (পু. ) আৰু উলী, উলী (স্ত্ৰী, ) হৈছে । অসমীয়াত ‘ল’ৰ
ঠাইত ৰ হয় ( 88$১১০৩৷১৫৫ ) বুলি ওপৰত কোৱ| হৈছে। আকু উ, উ-ৰ
ঠাইত ‘ও’ হয় বুলিও দেখুৱ| হৈছে ( 8১১৩২ ) । এই নিয়মে প্রাকৃত উল্ল বা
উল প্ৰত্যয় আৰু অসমীয়া উল, উল৷ আৰু উলী প্ৰত্যয় ওৰ, ওৰা, ওৰী
আৰু উৰ, উবা, উৰী হৈছে । যেনে, মাজল ( }ণ5010) 0. 00106 ]1}; 106
881৭৭]০, সা. লি.) মাজিল! ব| মজলীয়া (18916 পু, ), মাজুলী বা
মৈজেলী ( 310, 15187. ][) & হ1৮ণা, স্ত্ৰী. ) ঠহি0য৷। মাজু ( 12010916 ), প্র'.
মঞ্জ'বিলও ( হেমচ. ১1৪৮ ), মা. প্রা. মজ বল্লএ ( পু. ), মজ বুল্লিঅআ৷ ( স্ত্ৰী, ),
স. মধ্যমকঃ ( 18416 ); মাউব। ( ॥00006216595 ০0% 180060]699 পু. ),
স্ৰী, মাউৰী 000 প্র', অমাউও (হেমচ. ১৷১৩১, মাউআ।= মাতৃক1 ),
স. অমাতৃকঃ; খুতুৰা (৪& 9008}] 16026 ) 0 খুতা| (৪ 97081]
চা), প্র', খুডডও, মা. প্রা, খুডডল্পএ ( পুং ); খুডডল্লিঅ৷ (স্ত্ৰী. ), স. ক্ষুদ্ৰকঃ
( 5108]] ) ; টুকুৰা ( & $9102]] 01626 ) 10) টুক (1), প্রা. থোক্ম্‌

তদ্ধিত ৩৯১

( হেমচ. ২৷১২৫ ), মা. প্রা, ধোকুড়এ হিন্দী টোকৰা৷, টোকড়া, স. স্তোকঃ
(৪ ]}}৮]!8৪ ) ।

(৫) ওপৰত কোৱ!৷ হৈছে যে অপভ্ৰংশ এত্তিলে৷, তেত্তিলে| আদি শব্দৰ
‘ল’ৰ ঠাইত ন হোৱাত ($ ১%১৷১৫৬ ) অসমীয়| অতন, ততন৷ আদি শব্দ
সিদ্ধ হৈছে ($ ৩৩৬৷ক ) । ওপবৰ দ্বিতীয় থৰ৷ প্ৰত্যয় অল্‌ৃ, অল৷, অলী-ৰ
‘ল’ৰ ঠাইত সেইদৰে ন হলে অন, অনা, অনী প্রত্যয় বা সংস্কৃত আৰু প্ৰাকৃত
ল-প্ৰত্যয়ৰ ঠাইত ন হলে ন, না, নী প্ৰত্যয় অসমীয়াত পোৱা যায়।
প্রাকৃততে| এইদৰে ‘ল’ব ঠাইত ৭*৭ হোৱ৷ দেখা! যায়। যেনে, প্রাকৃত
অগ্্‌.ল্লম্‌ (৮ ১18 হেমচ. ২৷১৬৩ ) অগ্লণয়ম্‌ ( হে. ২।১৫৩ ), অপ্সঃ, (হে.
২৷৮৩ ), অপ্লণিঅআ৷ ( হেমচ,. ৩৷১৪, ৫৭ ), অপত্ৰ, অপ্পণু ( হে. ৪৷৩৩৭ ), স.
আত্মীয়ম্‌, অসমীয়া আপুন।

৪৩৬ । স্বাধিক প্রত্যয়ৰ অৰ্থ ( 518018085০০ ০£ 806 ॥০৭০০৭৪০৷
5॥0412368 )

স্বাধিক প্রত্যয় যোগ হলে শব্দৰ অৰ্থৰ পৰিৱৰ্তন নঘটে; কেৱল
কেতিয়াব৷ কেতিয়াবা শব্দাৰ্থ সংকীৰ্ণ হয় আৰু কেতিয়াবা| সিবিলাকে
কোনে! জাতিব ব| শ্রেণীৰ কোনে। বঞ্তু বা গুণক বুজায়। যেনে, চকৰ!,
চকৰী বুলিলে ঘূৰণীয়া দাগ থকা সকলো| জন্তুক বা বস্তুক নুবুজাই কেৱল
এবিধ পতঙ্গক অর্থাৎ পখিলাক বুজায়। জেঠাল বুলিলে সকলে৷ জ্যেষ্ঠক
নুবুজাই কেবল ব্ৰামীৰ জ্যেষ্ঠক বুজায়। ছেউৰী বুলিলে সকলে| জন্তুৰ
মাইকী পোৱালীক মুবুজাই কেৱল গৰু ব৷| ম’হৰ তেনে পোৱালীক বৃক্জায়।
এই স্বাধিক প্ৰরত্যয়সৱে কেতিয়াবা ন্যুনাৰ্থ ( ৭100000%৮০ ) প্রকাশ কৰে;
যেনে, পোনা বুলিলে সকলে| জীৱৰ, বিশেষকৈ মাছৰ ছানাক বৃুজায়।
দামুৰী বুলিলে গৰুৰ সৰু পোৱালীক বৃুজায়। কেতিয়াবা সাদৃশ্য বুজাবলৈ
স্বাধিক প্রত্যয়ৰ ব্যৱহাৰ হয়। তেতিঃ। ইহঁত সাধাৰণ তদ্ধিত প্রত্যয়।
বেনে, পাতল (]12}0) 11000 পাত ( 1684 : সণ্ড2)01695 10108 );
পুতলা, পুতলী ( ৭০]] ) ০০ পুত (500 ); ইত্যাদি। এই কথাও মনত
ৰাখিব লাগে যে স্বাধিক প্রত্যয় যোগত অৰ্থতকৈ লিঙ্গৰ বেচি বিপৰ্যয় ঘটে;
যেনে, পুতুলা (৪ ৭০]] ), পুতলী, পুতুলী (৪ 5008]] 100] স্ত্ৰী, ) [000
পুত (পু,)। এনে শব্দত পুল্লিক্গই বৃহৎ আৰু স্ত্রীলিঙ্গং ক্ষু্র অৰ্থ প্ৰকাশ

৩৯২ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব
কৰে। ওপৰত দিয়া| বহুত পুল্লি্দ আৰু স্ত্ৰীলিঙ্গ শব্দ বৰ্তমানত সাধাৰণ
লিঙ্গ স্বৰূপে ব্যৱহৃত হয়।
(থ) সাধাৰণ তদ্ধিত
( 6€010017.001708 9600.082") 062]1৬3ণ৮6 9011073%69 )

৪৩৭ । তলত দিয়| দৰে অসমীয়া| তদ্ধিত প্রত্যয় বিলাকৰ শ্ৰেণীবিভাগ
কৰিব পাৰি ৷

প্রথম বিধ
সা. লি পুল্লিঙ্গ স্ৰীলিঙ্গ
১। জী মা ব্রনী, ইনি

জাতি বুজালে বা কোনে কাম কৰ| বা জীৱিক৷| নিৰ্বাহ কৰা| বুজালে
এই পরত্যয় হয়। যেনে, ভাৰৰী ( 1084-০8171628 ) 10000 ভাব ( 1080 ),
স. ভাবৰঃ (10890); দুৱাৰী, দুৱবী ( ৫০০৮-76০[৮০৮ ) 18001) দ্বাব, দুৱাৰ
(0৫০০ ), স. দ্বাৰ্ম্‌; স্থুখী ( }3]2]}2) ) 10010} স্বুখ ( }'812}21116955 ), স. স্মুখম্‌ :
তুষী ( 00082), 12000 ) }মি0ঘ0। ত্খ ( ঘ0819619 120৮6 ), সি তঃখম্‌;
কাকতী (৪ সাাণো, 5০006 ) 000; কাকত ( }8]}2607 ), ইচলা|. কাগজ ;
ভাগৱতী, ভাগতী (৪& 2£68৭০% ০0 ]30828৮৪08, ) 1011) ভাগৱত (৪
চ}'010808 ) $ কটকী ( 8068558001 ) ঠছি0[}1 কটক (৪ £0%38] ০৪108] ),
স. কটকঃ; দেউৰী, দেৱবী ( 3 ৪080.00৮ ]0। & 25100216:; ৭1507৮0002
০£ ০8611105 ) 00 দেৱৰ, দেওৰ ( & 00216 ), স. দেৱগৃহম্‌ ; ইত্যাদি ।

৪৩৮ ৷ মূল ( [02৩৮৪1০20, )

এই প্ৰত্যয়ৰ মূল সংস্কৃত তদ্ধিত প্রত্যয় ‘ইন্‌’ ৷ প্রাকৃতত ‘ইন’ৰ ঠাইত
ই’ হয়। যেনে, হাতী (9608.800), স্ৰী. হাতিনী, প্র৷'. হথি, স. হস্তিন্‌,
হত্তী ; তামূলী (০০০ অ], ঢ0!7908265 126 ']'81'৮0]8, ৪12 [0060.031
0 006 225 ]23183০06 ছস্]}}0 ]}}0105 006 ৮০৮]-০৪%৮ ৮০ 1026 0086),
স্ত্ৰী. তামূলিনী, প্রা৷. তাম্বূলী, স. তাম্বুলিন্‌। সেইদৰে, বৰ্মা ( 11610-৮68296% )
000} স. ৱমিন্‌ ; ভাৰী (1089-০9762 ) 1000 স. ভাবিন্‌ ; দুৱৰী, দুৱাৰী
( ৭০০৮ 16062 ) ঠি01} স, দ্বাৰিন্‌, ইত্যাদি।

তম্বিত ৩৯৩

দ্বিতীয় বিধ
৪৩৯ । সা. লি. পুলিঙ্গ স্ম্ৰীলিঙ্গ
১৷। অ৷ | উ্ওলী

তাত হোৱা বা তাৰ সম্বন্ধ বুজাবলৈ এই প্রত্যয়ৰ ব্যৱহাৰ হয়। যেনে,
বুনা (৮000, 0); 02 ০0000{086 1001), 006 {006506) 1০০0১ বন, স, বনম্‌
(০0069 ); দিন৷ (৮০00 ৫0071] 086 ৭৯% 01006, পু, ) দিনে৷ (স্ত্ৰী. )
০0 দিন, স. দিনম্‌ ( ৫৪% ) ; জঙ্গল| ( ]008]%,পু. ), জঙ্গলী ( স্ৰী, ) ঠেঃ)
জঙ্গল, স. জঙ্গলম্‌ (}]00816 ); মৈহ', মৈষ৷, ভৈচ৷ ( 161৪006 00, 01 ০0000
ঠি0100। ৮6002]10 ) যেনে, মৈহা-জ্ঞোক ( ৪ 009 0{ ৪০০৮ 1660}, ) ; মৈষা ব|
ভৈচা দুধ (৮08৪10-7008]}; ) ঠি0া0। মৈহ, ম’হ, ভৈচ, স. মহিষঃ ( ৮0৫3]0 );
গেঁৰা (৮০৮৮০]]}০6ণ ) 80003 গেঁৰ, স. গোণুঃ ( 865}}৮ 008৮০] ) ; শিল।
(70010 5000৮) েযোন। শিল, স. শিল| ( 50006 ০0% 10010); জঁ পব|, জাপৰ।
( 05} ৮ ); জাপৰী (স্ত্ৰী, )) ঠি0া জাবৰ ( 00.0770017060 817, 100015}} ),
সৈ. যাৱসঃ (৪ 68} ০0£{ 21899 ) ১; আহিন! (০006 ৮0৫1 ]1[} &৪৮]া৷ )
ঠি00) আহিন ( 026 10010008, ০{ ৪৮া]]& ), স. আশ্বিনঃ; শাওন| ( 006
80270, ][08 518%৮310.৮8 ), শাওনী (স্রী.) £0700। শাওন, ( 006 00100}
এ38৪৮৪০৪ ) ; চৈত| ( 006 ৮0870, }]। ৫৪108: ), চৈতী (স্ত্ৰী, ) 000; চ’ত,
চৈত, স. চৈত্ৰঃ (006 01000], ০1 €:81088 ) ; ইত্যাদি ।

৪৪০ ৷ মুল (129603৮৪0001 )

এই প্রত্যয়ৰ মূল সংস্কৃত তদ্ধিত প্ৰত্যয় ‘ক’ ( কণ.) আৰু ই সাধাৰণতঃ
অকাবাস্ত বা আকাৰান্ত শব্দৰ পাচত যোগ হয়। প্রাকৃতত ‘ক’ব ঠাইত
‘অ’ ( =ও, এ) হয় ( হেমচ. ১৷৬৭, ৮২ )। তাত হোৱা অর্থত সংস্কৃতত
অণ., স্যাণ. ( য ), কণ, আদি প্ৰত্যয় হয়। অসমীয়া ‘আ!’ প্রত্যয়ো| এই
অৰ্থত হয়। যেনে, কণ, প্রত্যয়--স. আৰণ্যকঃ ( স্]]10, 20070, {1} & 100০9 )
'000 অবণ্য (07656); ধানুষ্চ ( ০006 ০387010.86 ][৮6]1}2009 10} ৪
৮০% ) মীৈ000 ধনুস্‌ (& 00. ) | ইয়াত এই কথ৷| মনত ৰাখিব লাগে যে
প্রাকৃত আৰু অসমীয়াত আদি ( পদ-মধ্যবৰ্তী ) আকাবৰ ঠাইত অকাৰ হয়
(8১২৬ ) । আকৌ। প্ৰাকৃতত এঁকাবৰ ঠাইত অই, এ ব| ই ( বৰৰু, ১৷৩৪-৩৯)

৩০

৩৯৪ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতৰ্ব

আৰু ওকাৰৰ ঠাইত অউ, ও বা উ হয় ( বৰৰু, ১1৪২-৪৫ ) । সেইদৰে
অসমীয়াত ‘এ’, ‘এঁ’ৰ ঠাইত এঁ, ই, এ আৰু ‘ও, ‘এঁ’ৰ ঠাইত ৬৪, উ, ও
হয় (8$৯৯৷১৩৪ ) । যেনে, বুন! ( স্ষ]10, ৮077, ]0} 3 ]01086106 ) 100 প্র.
ৱণও (1), স. ৱানক, অর্থাৎ অসমীয়া বুন+অ=সবুন৷ ($১২৪); শিল৷
( 10010, 50010}%/ ) = শিল + অ, প্রা., সেলাও, সেলও, স. শৈলক ( 1০০] );
প্লা. সেল', সেলো =স. শৈল ($৯৯ ); পুহা (৮0070, ]}} 026 10000 0
78058 ), প্রা., পউসও, পুসও, পউস্‌সাও, পুস্সাও (}), স. পৌষক, পোৌষ্বাক
( ? ঠল0ো। 07063 1006 ৪566015}; পুষ্যা ) 700} পুষ্যা (৪ ০০৪5০]]30010 );
চৈত| (৮০, 1} 0%6 00000 ০%{ ৫1083 ), প্রা, চইত্তও, স. চৈত্ৰক
(8৯৯ ) ঠঢে0100; চিত্ৰ ( 308 ৪5060150] ) ; জঙ্গলা ( ভ৷]0, 8৮61016172 100
06 10250 ), প্রা', জম্‌গলও, স. জাঙ্গলক ( ৮6610186]17.6 [0 010.616 ) ঞে0}]]
জঙ্গলম্‌ ( 3 }]0086]6 ) ।

তৃতীয় বিধ
৪১৩ ৷ সা. লি. পুলিঙ্গ স্্ৰীলিঙ্গ
১। উ উ নী, আনী, উনী,
২। উৱ৷ উৱ| আনী, উনী, উৱানী
৩। ও ও আলী, উনী, উ
৪। ওৱা ওৱা আনী, উনী উৱানী
৫। -- -- ‘উ, ও

এই প্রত্যয়বিলাক সম্বন্ধবাচক সংজ্ঞা বা বিশেষণ সিদ্ধ কৰিবলৈ প্ৰাতি-
পদিকৰ পাচত যোগ কৰা হয়। প্রথম, তৃতীয় আৰু পঞ্চম থবা হস্ব আৰু
সাধাৰণতঃ সম্বন্ধবাচক সংজ্ঞ৷ উলিয়াবলৈ ব্যৱহৃত হয়। দ্বিতীয় আৰু চতুৰ্থ
থৰ! দীঘ আৰু ইসৱে সম্বন্ধৱাচক ব| তাত হোৱা অৰ্থৰ বিশেষণ বা সংজ্ঞা
গঠিত কৰে। প্রথম থৰ৷| কেৱল ম্্ৰীলিঙ্গত ব্যৱহৃত হয়।

প্রথম আৰু দ্বিতীয় থৰা :ঃ আলহু ( & 5]068632:0 ), এলেহুৱা, আলচায়৷
(1016 ) £ি০0গ। আলাহ, এলাহ ( 1016:0655 ); পৰ্বই (৪ ৪0}00000621,
038৮০]]6 ), প্রৱস্থুৱা ( 006 }0077.6%1702 ৪}07080, ৪০567. [071010) ])0006 )
ঠি00 প্ৰবাস, পৰাহ (}00106% ৪07080) ; ভাজু ( 006 ১৪৮]))৮ 3 260.0),

তথ্ধিত ৩৯৫

ন্ত্ৰী, ভাজী ; ভজুৱা!, ভাজুৱা ( গ্র'০০১০০৭ু 0 ]0৪&৮া৷৮ 2609) ৮য় ভাজ
(৪& 0608); ভাতু (০৪০৪% ০0% ৮0160, 72106 ), স্ত্ৰী, ভাতুনী ; ভঙতুৱ৷,
ভাতুৱা৷ (88 ০০] 1০ ০৪৮ ৮০150 106, স্দ1001699 ) 10০00) ভাত
(৮০168 1:16 ); ঠাই (৪ ]}র280.050006 26150} ), ঠামুৱ| ( 9}0806]9,
৮০৪০0] ) 0000 ঠান (১58)৪]26 ); ঠণগুৱা (10%৮6]%9, 9}8}26]%/ ), জৰী,
ঠগো| ঠি00 ঠগ ( ৮০৪৮৮ ), স. ঠকুৰঃ (18}); জেঠু ( 006 ৮0070, 1:
066.000, ০ ]815888 ), জেঠুৱা (৮০৪06 (0 006 70000, দে
]915008 ) {00003 জেঠ ( 3 10000}, ) ; কেলেহু ( ৪ 15065564, }61500 ),
কেলেহুৱ৷ (0৮000, ৭15055569 ) 1000; কেলেশ, ক্লেশ ( ॥৷01561% );
হাটুৱ৷ ( [76100 ৮াগ্রা08 838) 1200) হাট (৪ 70881660 ) ; গোবৰুৱা
(৮0702 10; ০০ত০৭০০৫ ; & ১০০]০ ) 000 গোবৰ (গে ্ণু৷৷৷৮৬ ); সচঁক্ৱা
(};8দ]026 ৪8 ]2]]}; 01 }ণে ৮5৪10, 01 ৮78০1606 ) 1:000) সচাৰ ( & ]6%৮ );
ভদীয়া, ভদক ( ৮00. }0, 8৮02908 ) গঞো010)) ভাদ ( & 7000.00) ; মঙ্গলু,
মঙ্গল। (৮০210, 00, 3 ']06508%9 ), জৰী. মঙ্গলী 000) মঙ্গল ( '['06588% );
মাঘু (৮০21 ]0; [1৪8] ), জ্ৰী. মাঘী ; মঘুৱা, মাঘুৱা| ( ৮00, 1; ]৪৪]) )
8000 মাঘ ( 036 17000], 01 1189} ); ঘকুৱ। ( [১618.10 1116 10 30096,
},0170.6-007"0} ) 11401) ঘখব ( & 10056 ) ১; আহৰু ( ৮000 1} ১৪৪৫৮ ) [1000]
আহাব (006 00000], 0{ ৯৪৪ ); বুতু, বুদাৰু ( 000 010 & বণ ০806508% )
010 বুধ ( ঘয৩০০903% ) ; সমাজু, সমজুৱা ( 006008৮67 0£ 310 ৪৪০০0] )
ঠি000। সমাজ ( ৪5৪6000]%/, ৬০০]০৮ৈ ) ; দাতুৱা, দতুৱা| ( ০06 ])33&৮1]08
]280100}7600 6660) ঞি'00। দীত (৪ ৮0000); পোটুৱা ( 006 ]}}8৮}06
৪& ৮1 ৮০]]}৮ ) 1000 পেট (৮6]]) ) ; খাৰুৱা ( 568590069 সা]0} ৪]1}&]] )
£ি0 খাৰ ( ৯]1৪]}] ) ; কেচুৱা ( }৷৪:}) ম'000) কেচা ( 00006, এ0োলৈ
॥৪ ); ইত্যাদি।

তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ থব| £ঃ কেহে৷ (০০০ ]289৮106 ৪৮0008ম00 0ো
680.040] ])3]£ ) 0:00 কেশ, কেহ ( ]}28]% ) ; দৰে ( 80019.) ঠছে0]]1} দৰ
(৪৮); বলে| (006 ]33৮]06, 5ঢ[50002, ) 10000; বল (5গ০০০৪ঘ৷ );
পদে| (৪ 009, 91066 ০£{ ৮808 ) গঠ৮'০0 পদ (& 000 00 ৮০৪০ ) ;
মেঘে! ( ০000), 126108]1116, [0 গে008 ) ঠি000} মেঘ ( গে000]); শেহো৷
(1856; 006 00070 1356) £০0 শেহ ( 6048.) ; দাশে। ( গ]ও৮০, 1॥9618ট00086

৩৯৬ অসমীয়৷ ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

0 :518৮6০ ) 11010; দাশ ( $13৮০ ) ; জালে৷, জালোৱা ( 85}06070810, £০ 162 )
000 জাল (৪ 026৮); হালোৱ| ( }21001027081) ) 0010} হাল ( 2 [21008] );
ইত্যাদি ।

পঞ্চম থব| :ঃ এই প্ৰত্যয় স্ত্ৰালিঙ্গত চলে। যেনে, লাহে| (& 100015]৷
সদ00087 ) ঠতে00) লাহ ( ৭০০০১৪০০গ়ে৷ 0 036 ৮০৭% ; ]18. 0৪1০শে06) ;
ৰহে। ( 3& ০12 311001106 সয011281 ) ঠি'0[]) বহ, বস ( ৪506, 916881206, 10৮6,
০৪100); পাহে (৪ 00082 ]}3৮102 ৪001.081706 01 231} 0}
গে০00৮02০6]৭ ০৭৪০০ ])3]}' ) ঠি'000৷ পাহ, পাশ ( ০৪০ 01 .&৯৮17003226, পে. সং.
কেশপাশঃ ) ; বগে, বগী (3 1817 স000381} ; & স]}216 ০০ঘ% ) ঠৈ0য) বগা
( ক্ষ} 1&ৈ ০০002); থুমু ( & স্ষা0[1181, }3%৮]06 18166 19০85 ) 11.000
থন, প্রা, ঠণ (পে থনকোব ৪& 8156856 ০£{ 006 ৮6898 ) স. স্তন!
( 00816 01685 ) ; বাপে। (৯ ০30০ট10] স০000817৷ ) ঘহো0ো ৰূপ
(৮০৪0০0৮ৈ ); থগে| (৪ ভাটা0৪8]; })3পা}৮2 080050006 1'01} ) 1017}; থগ
( 5}18026, ৮68৮]0জৈ, 10700) ; দিনে! (3 প্ঞূ00817) ৮00) ]1]} 08 চ01006 )

ঠি'0ম)। দিন ( ৭3% ); ইত্যাদি।

৪৪২ । মুল ( 12৩01৮৪0070 )

দেখ৷ মাত্ৰেই এই প্রত্যয়ৰ মূল সংস্কৃত উক (উকঞ ) বুলি ভ্ৰম হয়। এনে
ভাবিব পাৰি যে সংস্কৃতৰ কিছুমান কাল্পনিক আকৃতিবিশিষ্ট শব্দ ( 8}৮][20০006-
0081 10000, )--যেনে, আলস্থক, প্রৱাস্থুক, ভক্ত ক, ভঞ্জুক, আষাঢ় ক, ভক্ৰক,
মঙ্গলুক, মাঘুক, কেণশ্ডক, দৰুক, বলুক, হালুক, মেঘুক, লাস্থুক, বস্থুক, পাণ্ডক,
স্তমুক আদিৰ পৰা৷ এই শব্দবিলাক উক্‌ প্ৰত্যয় যোগত সিদ্ধ হৈছে। অৱশ্যে
এইটো স্বীকাৰ্য যে কথ্য সংস্কৃতত এনে কাল্পনিক আকৃতি থকা৷ অসম্ভৱ নহয়।
কিন্তু‘ উক্‌'-প্রত্যয় কৃৎ আৰু ধাতুত হে যোগ হয়। এই প্রত্যয় আষাঢ়, ভাদ্ৰ,
মাঘ, হাল আদি সংজ্ঞা শব্দৰ পাচত তদ্ধৈত ৰূপে ব্যৱহৃত হোৱা৷ সম্ভৱপৰ নহয়।
আকৌ।ৰ| সংস্কৃতত স্ত্ৰীপ্ৰত্যয় ‘উ’ কেৱল ‘শ্বজ্ৰ’ ( 00006. 110)-]3'স ) শব্দত হে
প্রয়োগ হয় আৰু সিও নিপাতনে সিদ্ধ হয়। সেইদেখি এইবিলাক প্রত্যয়ৰ
মূল সংস্কৃত ‘উক’ বুলি ভাবিব নোৱাৰি । আমাৰ বোধে এই প্রত্যয়ৰ মূল
সংস্কৃত তদ্ধত প্রত্যয় ‘ইক’। প্রাকৃতত ‘'ইক’ৰ ঠাইত ‘ইঅ’ হয় ( হেমচ.,
১৬৭, ৭০%, ১৬০৭ ) আৰু ‘ইকা’ৰ (স্ত্ৰালিঙ্গ) ঠাইত ‘ইআ’ হয় ( হেমচ.

তদ্ধিত ৩৯৭

১১৭৭ ) । অসমীয়াত স্বববিকৃতিৰ নিয়মে ‘ই’ 'ষ্ট’ৰ ঠাইত ‘উ’, ‘উ’ ব| ‘ও’
হয় ( $১২৭ ) । সেই নিয়মে প্ৰাকৃত ‘ইঅ’বৰ ঠাইত অসমীয়াত ‘উঅ’ আৰু
প্ৰাকৃত ‘ইআ’ব ঠাইত অসমীয়াত ‘উঅ|!’ হয়। অসমীয়াত অ আৰু আ লোপ
হলে ‘উ’ থাকে। আৰু স্বাথিক প্রত্যয় ক ( =অ) যোগ কৰিলে এই
প্রত্যয় উঅঅস্উঅ| ( =উৱা| ) হয়। আকে৷ অসমীয়াত ‘উ’, ‘উ’্ৰ ঠাইত
কেতিয়াব| ‘ও’ হয় ( $১৩২ ) ৷ সেই নিয়মে ‘উ’ৰ ঠাইত ‘ও’ আৰু ‘উৱা’ৰ
ঠাইত ‘ওৱা’ হয়। যেনে, হলোৱ৷ ( }100800087) ), প্রা, হালিও ( হেমচ.
১।৷৬৭), স.. হালিকঃ ; জালোৱা ( 858600081, 1[0']ণা' ), প্রা, জালিও, স.
জালিকঃ; সমজুৱা, সমাজু ( 100600065 0 ৪13 &5০00})2])/), পা. সমাজিঅ (?),
স. সমাজিকঃ ; সামাজিকঃ; আহৰু (0070 ]}) &5৪৭]}৷৪ ), প্রা, আসাঢ়িঅ (?),
স. আযাঢ়িকঃ; পৰ্বহু, প্ৰৱস্থৱা ( 50]001726%, গ৪৮০]]€া ), প্র'. পাৱাস্ব,
পৱাস্ল্ ( হেমচ. ১৷৪৪ ), স. প্রৱাসিন্‌ ; প্রা. পৱাস্লুৃও, স. প্রৱাসিকঃ ; ইত্যাদি।
সেইদৰে, ৰহে (৯ £78০600] 01 ০]"300106, 01080 ) স. বসিকা; লাহে৷
(৪ 0}]02]5]} স০001080} ), প্রা৷ লাসিঅআ, স. লাসিকা, লাস্য; পাহে৷ (&%
সদ070810 ]})3,চ]]৮6; [[0আ01]80}[ ])9]1[{ ), প্রা, পাসিআ, স. পাশিকা (৮.
কেশপাশঃ ); থুমু (& স্ঞ010030৷ ])3৮]6 18186 16898 ), প্রা, থণিআ|
( হেমচ. ১৷৮৪ $; ৪1৩৫০%, ৩৬৭ ), স. স্তনিক৷ (?); ইত্যাদি।

চতুৰ্থ বিধ
৪৪৩ । সা. লিঙ্গ পুলিঙ্গ স্ত্ৰীলিঙ্গ:
৬ ন ৰ নঁণী, এণী, ণী, অণী

২।৷ ইয়|,নয়| হয়) লয়| ইয়াণী, ষয়াণী, উণী

সম্বন্ধ-বাচক বিশেষ্য বা বিশেষণ গঠিত কৰিবলৈ এই প্রত্যয়ৰ ব্যৱহাৰ
হয়। প্রথম থব| হস্ব আৰু দ্বিতীয় থৰ| দীৰ্ঘ । দ্বিতীয় থবা প্রত্যয় যোগ
হলে সাধাৰণতঃ শব্দৰ উপধ্া দীৰ্ঘ স্বৰ ইস্ব হয়।

প্রথম থব| 2; যেনে, কপটী ( })]20স]6 ) £071) কপৰ্ট ( }))]১০প্রেওচ৮ );
তেলী ( গে]0181) ) 000; তেল ( গো] ) ; কীহী ( ]10, 70806 0 ৮6]] 00608] ;
3 ৮18৮6 ( 000 কঁহ ) ৮০]]-7062] ; গছী ( 0000185060, ৪5 28009 )
{£000 গছ (০৮০৮০); কাঠী ( ভ০০৭০০ ) [0] কাঠ ; কামৰূপী

৩৯৮ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতৰ্ব

(৮61008108 ৮0 ঠঞোঘো0]}2 ) 8000 কামৱপ $; দামোদৱী ( ১॥৩]191002

017৩8০]৮6০0 ৮6% ])6৮ ]128000088 ; সে ০০0000680081%৮ ০£{ ])8100081' )

[মো দামোদৰ ; তেজী ( 20%ণ্10], 10শ1016 ) {000, তেজ ( 10৮৩1,

৮1000); পিতলী ( 68260, ) [100 পিতল ( ৮1895 ) ; হাতী-দীতী

(785089০6 ০£ ০160৮08:} 005}; ) ঠতি0া হাতী-দীত ; বীহী (]}]8}, 70806 ০

৪02৮00 : 18006 ) 100) বাহ ( ৮8100৮000 ) ; ভাগী ) ]1{, 95}]8197 ;

}01)05081, ) £00) ভাগ (৪ 9}319 ); বঙ্গালী ( ৮০1০0081026 100, 00

07008 1500 36088] ), 10100, বঙ্গাল; বিলাতী ( ৮60811009 100

চঃ01006 ); ইত্যাণি। স্্ৰালিঙ্গত--কামৰূপিণী, কামৰূপনণী, কামৰূপেনণী,

ভাগিয়ণী ; ইত্যাদি।

দ্বিতীয় থব| £ নান| অর্থত এই প্রত্যয়ৰ ব্যৱহাৰ হয়। যেনে,

দিক অৰ্থত,-- এঢলীয়া ( 5180.06 ), এফলীয়া ( 070.6-51069 ), পশ্চিমীয়!
( 69081} ), ইতাাদি ।

স্বভাৱ অৰ্থত.--কপটীয়া ( }))}"০০ো০০৪] ), কচু টীয়া ( }}৪৮]086 10086 "
02 ])2}1৮৪8৮ ]]]-ড]]] )-- স্ৰী. কৃঢুটীয়ানী, লুণীয়। ( 53106 ), লক্ষণীয়৷
( ০)8৪103০]500, ]00108000% ), ইত্যাদি।

ভাৱ অৰ্থত,--অনুকূলীয়া ( &ি৮০০০৮৪৮]০ ), পুৰুষীয়া ( ৮9806 100
£০09788070, ), কুলীয়। ( ৮০10061308 10.৪ ০৪%, কুল = ০৪৪০ ),
ইত্যাদি ৷

ব্যৱসায় অর্থত,-_কুঠবীয়| ( ৮০০৭-০০৮৮ ), কৰ্তীয়৷ (9১৪০৮ ), খন্তীয়৷
(16]380৮ 1৮০6 9 ৪& ১0886, পে; খনসন্তীয়া-বগ & 110, ])8.৮]116
5023০০-5})3160 ৮০৪}; ), দাণ্ডাগুটীয়া| ( ০06 ঢ0]3)1086 সা, 3
128:08098600 ০0%. ৪ ৮৪]] )- জ্ৰী. দাণ্ডাগুটীয়ানী, বৰটোপীয়া বা
বৰটুপীয়া ( ০৪:000697 )-- স্লী, বৰটোপীয়ানী, ইত্যাদি।

জীৱিক৷ অরৰ্থত,--বেতনীয়া ( 5৪181160 ), তেলীয়া ( 0}]0087 )-- স্ৰী,
তেলীয়ানী, বণিয়া ( গ৮0.৪060, 000, বণিক্‌ )-- স্ত্ৰী, বণিয়াণী, বাণীয়া,
বণিয়। ( ৮01890008, {0003 স. সৌৱণিকঃ, প্রা. স্থুৱশ্রিও--হেমচ.
১।১৬* ), ঢুলীয়া ( 000080067 )--জ্ৰী, ঢুলিয়াণী, কালীয়া ( গ6ম )---
ন্ত্ৰী, কালীয়ানী, আঠপৰীয়া৷ (৪& ভ}016-0006 ৪08৪7 1} ৪
000]6 ), ইত্যাদি ।

তদ্ধিত ৩৯৯

উপাদান অর্থত,--হাতী-দতীয়া ( 10806 0০%, 00 90000}, ]]]6, 00}; ),
বীহ-পতীয়া| ( 10886 0০%, ০0% ]}}'6, & ৮8100600-1]68{ ), চন্দনীয়|
( 70206 0০%, 07 0000, 53088] ৮০০৭ ), ইত্যাদি ।

সাদৃশ্যাৰ্থত,-_-কপাহ-গুটীয়া ( £65600৮0]}1096 ০০৮০০-০০০৭ ), কুকুৰ-নেচীয়৷
বা কুকুৰ-লেজীয়া ( 10, ৪0% 310008] })8ঘ]1806 ৪ 131] ॥68610৮,]1708,
02887: ৪ 8০৮, 15008%9 ), ইত্যাদি ।

অৱস্থা অৰ্থত,--বৰ-কথীয়া (৪& ৮092858 )-- স্ৰী, বৰকথীয়াণী, সুখধীয়া
( })8]2]2% ), তুখীয়া ( 2001 ), যুটীয়৷ ( ০০][6০066] ), গুটীয়া! ( $110616 ),

'_ ইত্যাদি ।

যুক্তাৰ্থত,--তেলতেলীয়া ( 90816] }!}। 01], 10000 তেল = ০]] ), কেশীয়৷
( ]}}8৮}া}6, ৪৮102087)0[ }2801 ), মঙ্গলীয়া ( 305121010095 ), শহা-কণীয়া
বা শহা-কাণীয়া ( ণ০10% ০8 26810 ), নিয়মীয়া ( 1000867806 ),
কপালীয়া ( 107000806 ), ইত্যাদি।

পৰিমাণ অরৰ্থত,--যোজনীয়া, (০0£{ 1006 15080 ০{ ৪& ৮৮০] ), একঠ্ায়
(০ 006 ০৪০৪ণ্রেে 00 ৪ ॥0886 ০£{ 1০6 ), আঠুৱনীয়া ( }066-
৭০০]১ ), ইত্যাদি ।

সম্বন্ধাৰ্থত,--সমজীয়৷, সমজুৱ৷ ( }1}656%0}; }[} 311 ৪596100]%' ), বাপতীয়৷
( }866878] ), ইত্যাদি ।

কালাৰ্থত,--মুহৃতীয়| ( 70026) ), চিৰকলীয়া ( ০18, 261026008] ),
দিনীয়া ( ৭৪2]) ), ক্ষস্তেকাীয়| ( 18508006 {03 8 10001006710{ ), বাৰমহীয়।
(18508 1017 ]2 1000005 ), ইত্যাদি।

মূল্যাৰ্থত,--পোণীয়া, পুণীয়া ( ০0% 16 ৮৪106 0{ & 200 ), টকীয়া ( 0{ 006
৮৪106 01. ৪ ]3001266 ), দুণীয়া (০{ 006 ৮৪]06 0০% & ৭8০০),
ইত্যাদি ৷

ব্বাৰ্থত--উত্তমীয়। ( ০%০০]]901[ ), উদৰীয়া ( £6]3008 ৫০ ৪1080} ),
উপমীয়া (0০% 006 08৪06 01 3 [[001]6 ), উপবাসীয়| ( 1৪5008 ),
অলপীয়া ( 9002]], ]}006 ), ইত্যাদি।

তাত হোৱা অর্থত,_ আঘথোনীয়া ( 6000, 11} ৯&£]107 ), ফাগুণীয়|। ( ৮0773 }[)
ঢ"'3]200, ), পৰ্বতীয়া (৮০00.808 10, 0 10003 }1}, & 70000108110,
॥1000101.081116621 ), বিদেশীয়| ( {08918 ), ইত্যাদি ৷

৪০০ অসমীয়া| ব্যাকৰ্ণ আৰু ভাষাতত্ব

কঁৰোত৷ অৰ্থত,--বিগ্ৰহীয়। ( 606326698 11} ভ'3া' ), কন্দলীয়| (00.৪৫76]1507106),
জগৰীয়া ( 3০০০১০৭ ), ইত্যাদি ।
স্থানাৰ্থত,--কলিঙ্গীয়। (৮61006109 [0 7108]]10.62 ), গুৱাহটীয়া, ( ৮618076
10 ৪০৮৪০ ), তেজপুৰীয়া ( ৮000, ][, ০0% 17619808 10, '['62]}70}' ),
ইত্যাদি ।
কেতিয়াব| ‘্ীয়া’ৰ ঠাইত 'উৱ|’ বা ‘ওৱা’ হয়। যেনে, সমজীয়৷,
সমজুৱ৷ ( 106006609 01 ৪2% 355600}0]%) ) ; জালীয়া, জালোৱা (10167,
89567) ), ইত্যাদি ।

৪৪৪ ৷ মুল ( 12608৮802070,)

এই প্রত্যয়ৰ মূল সংস্কৃত তদ্ধিত ‘স্ীয়’ প্রত্যয় বুলি সহজে ভাবিব পাৰি।
সংস্কৃত ‘ষ্গীয়’ প্রত্যয় প্রাকৃতত কেতিয়াবা ‘কেব’ (হেমচ. ২।১৪৭) আৰু কেতিয়াবা
‘কো’, ‘ইক’ ( হেমচ. ২।১৪৮ ) হয়। যেনে, স. অস্মদীয়ঃ ( 6610791116 00 09 );/
প্রা. অম্‌ৃহকেৰে, অম্হকেৰে৷ ( হেমচ,. ২৷৯৯ ); ৰাজকীয়ম্‌ (৮০]100081176 0
}26108112116 [0 036 }112), প্র।. বায়কেবম্‌, বাইকম্‌ (হেমচ. ২৷|১৪৮) ; ইত্যাদি।
প্ৰাকৃত ‘ইক’ প্রত্যয়ৰ ‘কি’ লোপ হলে ই থাকে আৰু স্বাথিক প্ৰত্যয় ‘অ’ (=ক)
যোগ হলে ইঅঅ=ইঅ! বা ইয়৷ হয়। স্বাথিক ‘ক’ যোগ হলে পূর্ৱ স্বৰ
দীৰ্ঘ হয়। যেনে, লাউণকে, লাউণাকে ( ]0৮6]}10695 ), স. লাৱণ্যকঃ।
এতেকে ‘ইআ’ৰ ঠাইত সক্গঅআ৷ হয়। অসমীয়াত এই নিয়মে ‘ইআ’ৰ ঠাইত
ষীবাদীয়া হয়(8১১৭)৷। আকৌ সংস্কৃত ‘পীয়াৰ য় লোপ হলে ঙ্গ থাকে
আৰু স্বাধিক ‘অ’ যোগ হলে সীয়া হয়। যেনে, অ. পৱ'ৰ্তীয়া (৮610081706
0 1000.087, ]0)00110812661 ) স. পৱৰ্তীয়ঃ, প্রলাচ পব্বতীও ; অ. দেশী
( ০০০৮৮ -70802০ ), স, দেশীয়ঃ, প্রা, দেসীও (? ); যোজনীয়৷ (৮০% 006
16000, ০1 & যোজন ), স. যোজনীয়ঃ, প্রা" জোজনীও (1); ইত্যাদি।
এতেকে সংস্কৃতৰ পৰা| পোণে পোণে বা প্ৰাকৃতৰ মাজেদি ‘নসয়’ প্রত্যয় ‘লীয়া’
হৈ অসমীয়ালৈ আহিছে বুলি ভাবিব পাৰি। কিন্তু ঙ্গীয়-প্রত্যয়ান্ত শব্দ
সংস্কৃতত অতি বিৰল। সেই দেখি অসমীয়৷ ‘ঙ্ট’ আৰু ‘স্টীয়? প্রত্যয় সংস্কৃত
‘য়’ নহয়, সংস্কৃত ‘ইক’ প্রত্যয়ৰবপব| অহাহে বেচি সম্ভৱ। তেতিয়া সংস্কৃত
ষীয়-প্রত্যয়ান্ত শৰ কারপনিক (}))}০086008]) ইক প্ৰত্যয়াস্ত বুলি ভাবিব
লাগিব। সংস্কৃত তদ্ধিত ‘ইক’-প্রত্যয় প্রাকৃতত ইঅ (ইও) হয়। যেনে,

তনদ্ধিত ৪০১

স. হালিকঃ ( }1008)0092) ), প্রা, হলিও, হালিও ( হেমচ. ১৬৭ ), অ.
হালোৱা ; স. কাংসিক ( 1080০ 0০% ৮০]]-70628], 18৮6 ), প্র'া, কংসিও, অ.
কীাহী; স. ৱাংশিকঃ (৮৪৮০৮০০-০০৮০৮, 80064013960 ), প্রা, ৱম্‌সিও
( হেমচ. ১৷৭৭ ), অ. বীহীয়া (? ) ;: স. দৌৱাৰিকঃ ( 0৫০০১)০০০৮6৷৮ ), প্রা.
দুৱাৰিও, অ. দুৱাৰী, তুৱৰী ১ স. সোৌৱণিকঃ ( 801950010 ), প্রা, স্বৱগ্তিও
( হেমচ. ১১৬৭), অ. বণিয়|; স. ৱৰ্তীকা, বতিকা (কমে 0০% ৪ 1900) ),
প্রৰা ৱত্বিম|, অ, বতীয়া; স. ৱটীকঃ (& ১0006 ). প্রা, ৱঁটিও, অ.
বটীয়া (& 00689, ৮0 ৮6 70986] 100১0 ৪ 1০০৭1 ); স. কান্তি
(16180806 100 কৃত্তিকা ), প্রা. কত্তিও ( হেমচ. ২৩% ), অ. কাতীয়া (৮,
স. কাণ্তিকেয়ঃ, প্রা- কটিিএও--কাত্যা, ৪৷৮)। তাব লগত স্বাধিক ‘অ’-
প্রত্যয় যোগ কৰিলে ইঅঅ ( ইঅও ) হয়। ‘ক’-প্ৰত্যয় যোগ হলে প্ৰাকৃতত
তাৰ পূৱ'ল্বৰ বিকল্লে দীৰ্ঘ হয়ণ। এতেকে প্ৰাকৃতিক ভাষাত ইঅঅ =ষ্টঅঅ =
ঙ্ঁয়া হয়। স্ত্ৰীলিঙ্গত সংস্কৃত তদ্ধিত ‘ইকা’-প্রত্যয় প্রাকৃতত ‘ইআ’ হয় ( হেমচ.,
১1১৭০ ) ৷ যেনে, স. কন্দৰিক৷ ( 3৯ 0]10৮% ), প্র৷৷ কণ্ডলিঅ৷ ( হেমচ,
২।৷৩৮ ) ; নৱমালিক। (& 900 0£{ }89100106 ), প্র'' ণোমালিঅ৷ ( হেমচ.,
১৷১৭৭ ), অ. নুমলীয়া ( 0১6স]৮ 60210), )৮০001.669%0) বা নৱকলিক|, (৪
ড0708]} 1016 ড]৮ ]70817160 071 006 ভ'}}0 }}85 ]058} ৪0৪17260, ]20৮061097 ),
প্রা পোহলিঅ| ( হেমচ. ১১৭৭ ); স. চটকিকা (৪ 90৪8ম70স ), প্র1. চডইয়া,
অ. চৰাই; ইত্যাদি । এই ‘ইআ’ৰ পাচত তদ্ধিত ‘আনী’ প্ৰত্যয় যোগ
কৰিলে ইআনী ( =ইয়ানী ) আৰু ‘ইআ’ৰ ঠাইত পল’ কৰিলে ($ ১১৭)
ষ্গআনী ( =স্ীয়ানী ) হয়। ‘ইকা’ৰ ঠাইত ‘ই’ ব| ‘ঙ্ন’ কৰিলে আৰু তাত
সংস্কৃত ‘ইনী প্রত্যয় যোগ কৰিলে দ্টনী প্রত্যয় পোৱা যায়। আৰু ‘ইনী’ৰ
‘ই’ব ঠাইত ‘উ’ কৰিলে ‘উনী’ হয় ($ ১২৭ )। অনী প্রত্যয় সংস্কৃত ‘আনী’ৰ
ৰূপান্তৰ ($ ১২৬ )।

(ক) প্রাকৃতত কিছুমান শব্দৰ আদি আকাৰৰ ঠাইত বিকল্পে অকাৰ
হয়। যেনে, স. কালক ( 0180}; ), প্রা, কলও ; স. হালিকঃ (}100610081 ),

১ | 56০ [7০716 ০000, য্ঢ৪৫)800।. 8 298 ত}৷6৫০ }৪416096%/58 15 (০০০০৭
0005 :--4100, 19, 16: “কে দীৰ্ঘে ৱা” । ক্রত্যয়পৰে পূৱে দীৰ্ঘো ৱা স্কাৎ। (1.6,
“(06 ভ০%০1 [02.6066]106 1076 ৪্০[]3%0 ক 1089 ০000081]1৮ 126 10067 ),
চ:১৪0))16 |--_লাউণাকে, লাউণবে ।

৪০২ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

প্র'', হলিও, হালিও ( হেমচ. ১৬৷৭ )। অসমীয়াতে|৷ এই নিয়ম ৰক্ষিত
হৈছে £--যেনে, কপটীয়া ( ৮৮1000001৮66 ), স,. কাপটিকঃ; অমুকুলীয়৷
( 1৪৮০৷৷৷৪0]6 ), স. আনুকূুলিক । সেইদৰে লক্ষণীয়৷ ( ০03818০219510,
}1.0108000%9 ), স. লাক্ষণিকঃ; লাখুটীয়। ( ৪0068 অ}, & ০]0৮0 ০0%
০০৭৪০] ), স. লাকুটিকঃ; কথীয়া ( 91068}6% : গে. বৰকথীয়া ), স. কাখথিকঃ
(3 108108007 0{ 9000165 ) ; মঙ্গলীয়া ( ৪৷09[0]ণে0095, 00108 100
€000. 180100706 : ৩. বিমঙ্গলীয়া, অমঙ্গলীয়৷ ),) স. মাঙ্গলিক ; সমজুৱা
( ৮০10011186 00, 10606 0£, ৪810 ৪95610}]%/ ), স. সামাজিক ; অক্গীয়া
( }?ণ০/ 08100 [0:৪9 ]}}} ), স. আঙছঙিক ; বছৰীয়া, বছেৰেকীয়া (০£ 006
৪০০ 0; 21008] ) স. ৱাবধিক, ৱাত্সৰিক ; মহীয়া, মাহীয়| ( 1100.0%]%) )
স. মাসিক; কলিঙ্গীয়৷ ( ৮6০10081086 10০ [1128 ), স.- কাপিঙল্গিক ;
নগৰীয়া ( ৮০10081028,0৮0 & ০0% ), স. নাগৰিকঃ; ইতা্যাদি।

(খ) সংস্কৃত শব্দৰ আদি এঁকাৰৰ ঠাইত প্ৰাকৃতত একাৰ হয় ( হেমচ.
১১৪৮ ) । যেনে, স. তৈলম্‌ (গো] ), প্রা. ত্ল্লেম্‌ ( হেমচ. ১৷২৭০; ২।৷৯৮ ),
অ, তেল; স.- শৈল (১০০%% ), প্রা., সেল৷, অ. শিল৷; স. বৈ: (৯3
]2}))৮51গে9৷) ), প্র।. ৱেজ্জে| ( হেমচ. ১৷১৪৮ ), অ. বেজ ; স. সৈন্যম্‌ ( 50108167 ),
প্ৰা. সেপ্নম্‌, অ‘ সেনা ( হেমচ. ১1১৫৭ ); স. ত্ৰৈলোক্যম্‌ ( 086 10766
স০%]]85), প্রা'- তেলোকম্‌ (হেমচ. ১1১৪৮); স. ৱৈৰ্ম্‌ (2010, }}050]}) )
প্র'- ৱেৰম্‌ ; স. ৱৈতালিকঃ ( ৮80, 1৷}1.50০] ), পা. ৱেআলিও ; স., ৱৈশিকঃ
( 310 ৪550ণ18৮ৈ 01 ৪ }181]00), প্রা'. ৱেসিও ( হেমচ. ১৷১৫২ ); ইত্যাদি।
অসমীয়াতে৷ এই নিয়ম ৰক্ষিত হৈছে ($ ১৩৭) যেনে, বেতনীয়| ( 58]81160 ),
স. ৱৈতনিকঃ; তেলীয়া ( 01]0081} ), স. তৈলিকঃ; ইত্যাদি ।

(গ) সংস্কৃত শব্বৰ আদি এঁকাব প্রাকৃতত কেতিয়াবা ইকাৰ হয়
( হেমচ. ১1১৪৯ ) । যেনে, স. পসৈন্ধৱম্‌ (3৪ 1000 ০{ £0০1:-58]10 ), প্রা.
সিম্ধৱম্‌ ; স. শনৈশ্চৰঃ ( ৪৪001 ), প্রা. সণিচ্ছৰ| ৷ অসমীয়াতে| তেনে
ইয়। যেনে, বিদেশীয়া| ( 1076190,, 1029০12061 ), স. বৱৈদেশিকঃ; বিদেহীয়৷
_ [6100.612 100, 00 €0100106 11'011। খ186}18 ), স. ৱৈদেহিকঃ ; পিশাচীয়।
( }1061128] ), স. পৈশাচিকঃ; ইত্যাদি ।

(ঘ) সংস্কৃত শব্দৰ আদি গুকাৰৰ ঠাইত প্রাকৃতত ও আৰু উ হয়
( হেমচ. ১৷১৫৯-১৬*০ ) | যেনে, স. কৌশিকঃ ( 10089569 ), প্রা.- কোসিও;

তদ্ধিত ৪০৩

স. যৌৱনম্‌ ( 000} ), প্র', জোৱব্ণম্‌ ; স. দৌৱাৰিকঃ; ( ৭০০প্রে-6৷ ),
প্রা, দুৱাৰিও, অ. ছুৱাৰী; সৌৱণিকঃ ( 8£0০19500 ), প্রা, স্বৃৱর্রিও, অ.
বণিয়া ৷ অসমীয়াতে| হয় ( $ ১৩৭ ), যেনে, পুৰুষীয়া ( 16180108 (0 01098
07 8606780017} ), স. পৌকষবিক:ঃ; কুলীয়া ( ৮০1006016 10 :& 1৪70})/
00 ০8৪96 ), স. কৌলিকঃ; ঢুলীয়া ( 00706 ), স. ঢৌলিকঃ (1);
সুখীয়। ( 82) ), স. সৌখিকঃ; যুটীয়| ( }0}11(), স. যৌধিকঃ; যোজনীয়|
(০£ 006 815080106 0% & যোজন ), স. যৌঞ্জনিক?; মূহূৰ্্ীয়া ( 010000611-
ঞোঠ ), স. মোৌতুণ্ভিকঃ; উপস্গীয়া ( }০1[60.8009 ), স. ওপসগিকঃ;
উপবাসীয়া (80 {07 ৪্‌!£), স. ওপৱাসিকঃ; ইত্যাদি। সংস্কৃত লৱণ,
নৱমালিক৷। আদি শব্দৰ ‘অ’ব ঠাইত প্ৰাকৃতত ওকাৰ হয় ( কাত্যা, ১৷৭)।
যেনে, স. লৱণম্‌ ( ০00000101 58] ), প্রাকৃত লোণং। আকাৰৰ ঠাইত
অকাব হয় বুলি আগেয়ে কোৱা হৈছে। এতেকে, স. লাৱণিক স্প্র৷.

লোনীঅ = অ. লুণীয়৷ ৷
পঞ্চম বিধ
8৪৫ । সা. লি. পুলিঙ্গ স্ৰীলিঙ্
১। আল আল আলী
২ ৷ আলি, আলি,
আলী আলী
৩ ৷ ইয়াল ইয়াল ইয়ালনী
৪। উৱাল উৱাল উৱালনী
৫। ওৱাল, ওৱাল, ওৱালনী,
ওৱালী ওৱালী ওৱালী

সচৰাচৰ সম্বন্ধবাচক বিশেষণ সিদ্ধ কৰিবলৈ এইবিলাক প্রত্যয়ৰ ব্যৱহাৰ
হয়। প্রথম আৰু দ্বিতীয় থব| হইন্ব আৰু তৃতীয়, চতুৰ্থ আৰু পঞ্চম থৰ!
34 দীৰ্ঘ । স্ৰীলিল্কৰ প্রত্যয় প্রায়ে কাল্পনিক। কদাচিত হে ব্যৱনস্নত হয়।
প্রথম থব| : সংজ্ঞা শব্দৰ পাচত এই প্ৰত্যয় যোগ হলে বিশেষণ হয়।
যেনে, দৰ্পাল ( }1000, ৪1708098818) {1017} দৰ্প ১; গপাল (1000) 0000

৪০৪ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

গপ; ৰসাল (}৷0/ ) 10010 ৰস; জটাল ( ৮৪৮02 1008002680, ]381]} গো
ট:80209},1,6, ])018; ) 13000 জট ; তেজাল (}2০স6170], 50006) 107]
তেজ ; ফৌটাল ( ৮৪৮08 & 10016 ০0% 920৮ 07} 06 1016}689 ) 0100
ফোট; কোবাল ( 5০৮০৪, }০ ০710] ) £00} কোব ; ধাবাল (5৮৪৮০ )
ঠি ধাৰ; পেটাল ( 018-৮9]]1689 ) {£০00 পেট; মুখাল (০1্9%,
9[20]}'501210 ) ঠি0া0) মুখ ; গাৱাল ( ০০]020160}) 01010} গা, গাৱ; গছাল
( }186}, &5 ৪ ঘট66০ ) মী/ো010} গছ ; ধোল্দাল ( ৮০]10% ) 000 ধোন্দ
(৪ টা ৮2016); খঙ্গাল (৪০7৮ ) 1010) খং (চুটিয়া, খং, গাৰে
খাওনাঙা = ৪1,৫০% ) ; ইত্যাদি ৷

আ্ৰীলিঙ্গ ঃ--গপালী, কোবালী, পেটালী (?) (%% পেটুল৷, পোটুলী );
ইত্যাদি ।

ত্িতীয় থৰ| ঃ এই প্ৰত্যয়ে| সংজ্ঞা-শব্দৰ পাচত যোগ হলে বিশেষণ
ওলায়। যেনে, ভোগালি, (-স) ( 60]07386]16, ি৪ম৮০৮ ) 0০৮) ভোগ
( 20]0%91060.}) ; জোনালী ( }]][0017980250) ঠৈ0না0। জোন ( 10000);
ৰঙ্গালি, (-) ( ৪৮ 1028 2]8)}, 5ঢ[0যট৮০) 01) বঙ্গ (5]}2010) ; সোণালী,
সোণোৱালী ( 811959, £0196% ) ঠি০৷৷৷ সোণ ( £018); ৰূপালী, ৰূপোৱালী
( গ]]৮ণা), 00806 ০1 5][৮০%৮ ) 10010}; বূ'প ; মাজালী ( ০০০0৪], 100.01005 )
000; মাজ ( 0010416 ) ; ইত্যাদি।

তৃতীয় থবা £ ইও বিশেষণ সিদ্ধ কবে। যেনে, কাঠিয়াল ( গএ]}/[]0] )
100 কাঠ ( ৮০০৭); হাবিয়াল ( ]]৮}.৮6 10, 0} ৮61008106 100, &৪
]0102]6 ) £মে০00। হাবি; সাহিয়াল ( ৮1৪৮০, ০০০০৪৪০০৮০5 ), 001) সাহ ;
চাপবিয়াল (]}৮108 }}) 3 ০1৪08] ), 101) চাপৰি ; মৰমিয়াল ( }]!0ণ0,
৪8608008266 ) 00 মৰম ( ৪8০০০৷,) ; ৰঙ্গিয়াল ( গ0০ণেমৃ৮০, £5৭ )
1000 বঙ.; ৰাগীয়াল ( 1000920980106 ) 000; বাগী (10031268000 );
ফাটকিয়াল ( 15006 ) ঠিয় ফাটক ( 11900} ) ; নদীয়াল ( 85}0677087 )
18000} নদী (8]চ৫।॥ ); বাহিয়াল ( [0089], ১9]281776 ) ৪000 ৰাহি
( ৮621010108, 9৮])08 ) ; ইত্যাদি। ইয়াৰ পব| দেখ| যাব যে সংজ্ঞা-শৰ্বও
হয়। শ্ীলিঙ্গ :--হাবিয়ালনী, চাপৰিয়ালনী; ইত্যাদি।

চতুৰ্থ থৰ| ; ইও বিশেষণ গঠিত কৰে। যেনে ভিতকৱাল ( 1006208] )
£ি0াঃ। ভিতৰ ( 1060107 ) ; বঙ্গুৱাল ( 508৬6 ) 100) বঙ, (০৫0);

তভদ্ধিত ৪০৫

বতৰকুৱাল ( 5635010.0]6 ) [1011 বতৰ ( ত৮০৪০6%, 56350.) ২ পাহছুৱাল
(00000, £৪৮) ম0:000 পাহ, স. পাশঃ (]1{, 20); ইত্যাদি ।

পঞ্চম থব| ঃ ই বিশেষ্য আৰু বিশেষণ সিদ্ধ কৰে। যেনে, আগোৱাল
(00967, 0603000370,; 3৮}. 006 000" ) গীজ'0008। আগ ( }680, 009);
ঘাটোৱাল ( 10770) ) ££000 ঘাট ( & 187.81086 00 ৮802116 21806
070. & ]৮ণ০[-081}; ); হাটোবাল (৪ ঘসাগাসো৷ ০£{ 3৯ ৮8৮8) ঠ00 হাট
(00881 ) ১; খাতোবাল (৪ ণৈয৪া}} }]}। ৪ 10008) ঠ801) খাত ( ৪10
658৮6 ) ; সোণোৱাল (£010-স89]12 ) ঠ[00) সোণ (80]8 ) ; লাহোৱাল
(স্ষ০62 1}; 130 ) ঠ1[010} লা, লাহ (180 ); মতোৱাল ( 100031038069 )

ি000. মত্ত ( ]00008007) ) ১ সোণোৱালী, ৰূপোৱালী, ইত্যাদি ( দ্বিতীয়
থব| দেখ! ) ।

৪৪৬ । মূল ([0)€1৮৪8100 )

এই প্রত্যয়ৰ মূল প্রাকৃত তদ্ধিত ‘আল’ প্রত্যয়। প্রাকৃতত সংস্কৃত ৱং
বা মৎ প্রত্যয়ৰ ঠাইত ‘আলু’, ‘আল’ আদি প্ৰত্যয় হয় ( হেমচ. ২৷১৫৯;
বৰক. ৪৷২৫ ) । যেনে, স. ধনৱতৎ (}8ণ}) ), প্রা. ধণালে| ১ স. জ্যোত্স্নাৱত
( ][0500005 ; ]]]010117180668 ), প্রা, জোণহালে৷, জোনালী । সংস্কৃত লচ
প্রত্যয়--যেনে, অংসল. মাংসল আৰু সংস্কৃত আল প্ৰত্যয়--যেনে, বাচাল
এই প্রত্যয়ৰ পৰা| পৃথক ৷ সংস্কৃত লচ. প্ৰত্যয়, যেনে জটাল, এই প্রত্যয়ৰ
অনুবূপ হলেও এই প্রত্যয়ৰ মূল ‘ৱত' বুলিহে বিশ্বাস হয়। প্ৰাকৃত ‘আল’
স্ৰীলিঙ্গত ‘আলী’ হয়। এই হুই প্রত্যয়ৰ পৰা| অসমীয়া ‘আল’ আক ‘আল’
প্ৰত্যয় আহিছে। ‘আলী’ প্রত্যয়ৰ পাচত স্বাধিক ‘কা (=আ৷) প্ৰত্যয়
যোগ হলে আলআ= আলী বা আলি হয়। ই যদিও মশ্্ৰীলিঙ্গৰ প্রত্যয়
তথাপি অসমীয়াত পুল্লিঙ্গতে| ব্যৱহৃত হয়। প্ৰাকৃতৰ সময়তে যে লিঙ্গ-
বিপৰ্যয় ঘটিছিল ( হেমচ. ১1৩১-৩৬, ৪৪৪৫ ) সেই কথা পাহৰিব নালাগে।
অসমীয়াত শব্দৰ অন্তত থকা ই বা ষ্ট-ব ঠাইত ই হয় ( $ ১১৩) । সেই
নিয়মে ‘আলী’ব ঠাইত ৱিকল্লে ‘আলি’ হয়। ‘আল’-প্রত্যয়ৰ আগত
অসমীয়া| ‘ইয়া’ ($ ৪৪৩), ‘উৱা’ আৰু ‘ওৱ৷’ ($ ৪৪১) প্রত্যয় যোগ
কৰিলে ইয়াল, উৱাল আৰু ওৱাল প্ৰত্যয় পোৱ৷ যায়। প্রাকৃতত ‘ৱ’ ব্ৰবস্ব
প্ৰাপ্তি আৰু ‘ত’ৰ ঠাইত কেতিয়াৱা ৰ বা ল হয় ($ ১৪২)। এই নিয়মে

৪০৬ অসমীয়া ব্যাকবণ আকু্টভাষাতত্ব

‘ৱত্ৰ ঠাইত ‘অল্‌’ আৰু তাৰ আগত স্বাখিক প্ৰত্যয় ‘অ’ যোগ কৰিলে
‘আল্‌’ হয়। এইদবে ‘ৱত্ৰ পৰ৷ ‘আল্‌’ ওলোৱ। সম্ভৱ ( 8$ ১৪৬ ১৫২ দেখ! )।

ষষ্ঠ বিধ
৪৪৭ । সা. লিঙ্গ পুলিঙ্গ সত্ৰীলিঙ্গ
১। অলীয়৷ অল্গীয়| অঙ্গীয়ানী
২। অলুৱা অলুৱ অলুৱানী
৩ । অৰীয়৷ অৰীয়। অৰীয়ানী
৪। অৰ্যৱ৷ অৰুৱ| অৰুৱানী

এই প্ৰত্যয় যোগত সম্বন্ধবাচক বিশেষ্য বা বিশেষণ সিদ্ধ ইয়। কিন্তু
এই প্ৰত্যায়াস্ত শব্দ বিবল।.

প্রথম থব| £ যেনে, গঁাৱলীয়| ( ৮6101.80116 10 & ৮]]]8866, 3 ৮]]]8967' )
16000 গঁও (৪ ]]]326 ); গজলীয়া ( ১৮০000000] ) [000 গাজ (৪
91000) ; মিছলীয়| (]{8% ) 10000 মিছা (৯ ]16 ); মতলীয়| ( 8000} )
1:00) স. মত্ত ( 100031080669 ) $; মজলীয়৷ ( 17010916, 710]1086 ) 1[{'000]
মাজ ( 10104]6 ); দীয়লীয়। ( }60])]6 0{ 3৯ 1218 ) }3'0]1) দীয়| ( ৪1}
( 15]809 }]]}} 3 প]৮6া[ ); হাবিয়লীয়। ('ষ]]0, ]006]) ) ঠি0ন/8 হাবি
( 3 ]008]6 ); দোভাচলীয়। ( 8৭০৮০৮০]6-0076060, ) 000; দে৷-ভাষা
( ৭০0০৮]০6 1811602906 ) ; হাজলীয়া ( 1760}2]6 ০1£{ []]3}0 ) £8'01) হাজে।
( 1১8006 0{ & ভ}]]]8866 ) ; বাথানলীয়া ( }2০6001]6 ০0 3 ]8800317) ) 1:07]
বাথান (9[6ৈ 100 11.66]210.৮ 00.081065 ) $; খবলীয়া ( 81) ) {000} খব
( }680, 817910655 ) ১; ইত্যাদি ।

দ্বিতীয় থব| ঃ এই প্রত্যয়যুক্ত শব্দ অতি বিবল। যেনে, বঙ্গলুৱা
( }2610211]]6 10, 01 8৮027) ]0}, 86183] ) 1000} বঙ্গ ( 60968] );
কেঁচেলুৱা ( }18]{ 17126 ) 1070 কেঁচ| ( 81০67, 00036 ) ; গেৰেলুৱা ( [200
৮6]1]160 ) 1100; গেঁৰ, স. গোণ্ডুঃ (& }69}}%৮ 1289৬] ); কেৰেলুৱ৷ (৪
18000 008 000 ) 1000} কীট, বৈ, কুৰূক ( & ১0০০1০5 08 অ] ),
অথ, বে. ][], 31. 2 ); ইত্যাদি।

তৃতীয় থবা :ঃ যেনে, বনৰীয়া ( ভ}]}ন৭ু) 1180 বন ( ৯ ]0006]6 ) ;

তদ্ধিত ৪০৭

লগবীয়া ( ৪9900136, ০01002812107) ) ঠি0া0}} লগ ( 0100, ০01100310101}-
5]]]}১? ) $; ভাৱৰীয়া ( ৪1 ৪০৮০ ) [£0108; ভাও ( 3 8183৮ ) : নাৱবীয়।"( ৪
0800033, ) মি০%) নাও (৪ 0080); কাঠৱীয়| (3 ত ০০৭-০০৮ )
ঙি০00)। কাঠ ( ৬০০৭, 10৮6৮); কাষৰীয়া ( [৪0106 [0 ৪ 9186 01
০88০ ) 1010; কাষ ( ৪106 01 ০৭৪০ ) ; বিজ্জাতৰীয়া ( ৭০০০.০18 ) 18070]
বিজাত (0০০0৪০০০৭ }}। ০৪5৮০ 00 101855 ) ; ভাগৰীয়া ( }0][}0) 0ম) ভাগ
(৪ 95}816 ); ইত্যাদি ।

নত্ৰীলিঙ্গ লগৰীয়ানী, ভাৱৰীয়ানী, ইত্যাদি।

চতুৰ্থ থব| ঃ যেনে, বাটকৱ| ( ম৯৮০]]9৮ ) [[01}}) বাট ( 3 ॥০৪৭ );
হাটকৱ| ( [261[501. 160]0970.016 & })8৮[) 18000, হাট ( & 80106);
ভাগৰুৱা (010৮) 1000 ভাগ (৪ 9]1816 ); বেহেৰকৱা| ( 6003060 ]!}
03806, 3 080০7) 001} বেহা (080০6 ); ভডেকেকৰা| ( 10]]-000 1) )
000; ডেকা ( ৮000} ) ; ঘাটৰকৱ৷ ( [)>609501] 160.0601}6 3 গ্ৰ}13} ) 1307)
ঘাট (3৯ 08800008 গে' 130.0106 ]2}806 01} 3 1]৮6[ 8৮৪10}; ) ; আধৰুৱ।৷
( }}8]{ 0006 ) {800} আধ৷!( }}2]{ ) ; ইত্যাদি।

৪৪৮ । মূল ( [)61৮৪[01077 )

সংস্কৃতত তাত হোৱ| অর্থত য, ইক আদি প্ৰত্যয় হয়। প্ৰাকৃতত সেই
অৰ্থত ‘ইল্ল’ বা ‘উল্ল’ প্রত্যয় হয় ( হেমচ. ২।৷১৬৩) ৷ ইল্ল আৰু উল্ল প্রত্যয়ৰ
কথ| আগেয়ে কোৱা হৈছে ($৪৩৫ ) । সংযুক্ত ‘শ্ব এটা লোপ হলে এই
প্ৰত্যয় ইল বা উল হয়। অসমীয়াত ‘ই’ আৰু ‘উ’ৰ ঠাইত ‘অ’ বা ‘আ’
হয় ($8১২৯।১৩৭ ) । এইদৰে ‘অল’ প্ৰত্যয় পোৱা যায়। আকে৷ ‘ল’ৰ
ঠাইত ৰ হলে ( 88১০৩৷১৫৫ ) ‘অৰ’ প্রত্যয় ওলায়। তাব পাচত অসমীয়!
তদ্ধিত ইয়| আৰু উৱা| যোগ কৰিলে ($$৪৪8১।৷৪৪৩ ), অলীয়া, অৰীয়া, অলুৱা,
অকৰুৱ| প্ৰত্যয় পোৱা যায়। এনে প্রত্যয় প্লাকৃততেো৷ পোৱা যায়। যেনি,
স.- গ্ৰামাক ব| এপ্রামিক (৮61008106 ০ ৪& ]]18366, }]]13268 ) = প্রা.
গামিল্লিঅ| ( হেমচ. ২৷১৬৩ ), গামেলুঅ| ( মৃচ্ছক. )), অ. গাৱলীয়া। স.
মিশ্রম্‌ ( ॥8%০০ ), প্রা, মীসালিঅম্‌ ( হেমচ. ২৷১৭০ ), অ. মিহলীয়া :
ইত্যাদি।

৪০৮ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

সপ্তম বিধ
৪৪৯ ৷ সা. লি. পুল্রিগ্গ স্ত্ৰীলিঙ্গ
১। উল|৷ উল উলী
২। জল৷ ওলা ওলী
৩। উৰ! উৰ| উৰী,
৪। ওৰা ওৰ! ওৰী

সম্বন্ধবাচক বিশেষ্য ব| বিশেষণ উলিয়াবলৈ এই প্রত্যয়ৰ ব্যৱহাৰ হয়।

প্রথম আৰু দ্বিতীয় থৰ| £ যেনে, খহুল৷ ( ৪০০৮০] সদ}, 100]}2 ) 10002
খহু (৪10, 101৯, ৪ 1205[0]6 ), স্ত্ৰী, খহুলী ১; ঠেইল| ( 50]]}'%ে ) 1011} ঠেহ
( 50]]1610695 ), স্ৰী, ঠেছলী ; পেটুল। ( 2১০৮৮০]]169 ) ফি পেট (৮০]])),
স্ত্ৰী, পেটুলী ; জুটুল| ( 5}ঃ01[[ 3700. ০02] ৪5 })917, 5[001069 ) {7000} জ'ট
(1080, 0808]০ ), স্ৰী, জুটুলী ; ধেোন্দোলা (}0]]0ঘ% ) ঠিয় ধোন্দ (18
}'016 ]0; 026 ০০০০০ ), হত্ৰী ধুন্দুলী ; গোমোল৷ ( ৫৪1]; ৪5 গ]000.) 1ম'000}
গোম| (9৪81; ); ফোপোল|, ফোফোল৷ ( ]}}01]0"%" ) 1%00) ফোপ, ফোফ
(& }}0]6); গুৰুল৷ ( ৮6০০০ (0 }20%068 00 ]20]]}) ) 1000; গুব।
(}০%০০৮ ) ; ইত্যাদি ।

তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ থৰ৷ ;ঃ যেনে, মুজুৰা ( ৮০৪৮ ৪109. 50060 ই}
€2০%00, ) 18070; মুজ৷ ( 10569. ০% 1৮০০৮); টোটোৰা ( গ[৷]৮০]]০68
00, ০০0.08০৮০৭ ) 000; টুটা ( ০০0.৪০৮০৭ ), স. টোট ( 5002]], 10৮06);
চোকোৰ!, ছোকোৰব| (006. 3}6]] 01 ৪1) ০৪৪৮ ; & 9০৪৮) [1000 চক| ( 1 ),
স. শক্ষম্‌ ([)&া0, £1000, 006 5০৪৮ ০01 ৪ 15};) ; সোপোৰা ( স্া]0]0]60,
গ}00]]৮০]]90) ছি000। সোপ। ( ৯ 10895 ) ; মোকোৰা! (& 18186 ১॥া৷।000110] )
£}ি000; মুখ ( 12000); কিন্তু মোখোৰা (৪& ॥0022]16 10: ৮০0]100}; )
ঠিয় স, মূখবিন্‌ ( 6 8161:08 & ৮:1016 ); ইত্যাদি।

৪৫০ । মূল ( [)৩১;৮৪৫১১০৮ )

এই প্রত্যয় বাসত্তৱিকে স্বাঘিক আৰু ইয়াৰ আলোচন ওপৰত
( 88৪৩৪।৪৩৫ ) কৰ| হৈছে। কিন্তু ‘তাৰ এই ভাব’ এই অর্থতে৷ ইয়াৰ
ব্যৱহাৰ হয় বুলি আকে) এই প্রত্যয়ৰ উল্লেখ কৰা| হল। এই প্রত্যয়ৰ মূল

তদ্ধিত 8%%৯

প্ৰাকৃত 'উল্ল' প্রত্যয় ( হেমচ. ২।৷১৬৩ £ $৪৪৮ ) । যেনে, স. আত্মন্‌ (9৩1),
কে অঞ্্‌ল্লম্‌, অ. আপুন। উল্ল প্রত্যয়ৰ পাচত স্বাৰ্ধিক ‘অ’ প্রত্যয় যোগ
কৰিলে উল্লঅ= উল্লল৷ হয় আৰু ‘ল’ লোপ হলে ‘উল’ হয়। ‘ল’ৰ ঠাইত ‘ৰ’
আৰু ‘উ’ৰ ঠাইত ‘ও’ হলে ‘উৰ’ আৰু ‘ওৰা’ হয় ( 8১৩২।১৫৫ ) ৷ প্ৰাকৃতত
স্বাৰ্থে ‘উল্ল’ প্ৰত্যয় হয় বুলি ওপবত কোৱ৷ হৈছে ( $৪৩৫ ) ৷ যেনে, স.
মুখম্‌ ( 1000 ), প্রা- মুহুল্লম্‌, অ, মোকোৰ|। ‘ইল্ল’ প্রত্যয় পালিতে| আছে
( কাচ্চা. $২৭৯ ) ; যেনে পা. তুণ্ডিল ( }}8৪৮া৷2 ৪ 13386 5000৮) 10000
(৪ গ200})== অ. ধোন্দোল।।

অঁঠম বিধ
৪৫১ ৷ সা. লি. পুলিঙ্গ স্ৰীলিঙ্গ
১। এলা এল। এলী
২। এৰা এৰা এৰী

এই প্রত্যয়ে| বাস্তৱিকে স্বাধিক। কিন্তু প্রাকৃতত তাত হোৱা অর্থতে৷
এই প্রত্যয়ৰ ব্যৱহাৰ হয় বুলি আকে৷ ইয়াত উনিকিওৱা! হল। এই প্রত্যয়ৰ
যোগত সম্বন্ধ :_ বিশেষণ সিদ্ধ হয়।

প্রথম থব| 2£ যেনে, গেৰেলা (}0০৮6]]160 ) ঞ0171) গেঁৰ, স. গোণগ্ুঃ
( 11658) 718৮৩] ) ; গেন্ধেলা (৮80; ]}]} ])8৮1006 1280, 5106]] ) 1107)
গন্ধ ( 5006]]); গেঁঠেল। ( }18706060 & ো)0][26 ) ৮0100 গঁাঠি (৪
}&০৮) ; ফেদেল৷ ( 810৮, 0110) {11010 ফেদা| ( 0]}1[); মেদেল| ( ৪,
০০120.121.} ) 01) মেদ (৪৮) ; ইত্যাদি ৷

দ্বিতীয় থবা| £ঃ যেনে, লেতেৰা (দে ) 010) লাট ( ৪06০%০৫০
গে০00065 ), স. লাটঃ ( 019 0 5}।3}৮% ০100065 ); হেকেব| ( ০৮]1896,
০০০৮.০৭ ) 0০00; হেক। ( ৮688); পেনেৰা ( স্ায়৷)ঠ2০]062 ) 1£০০ পেন
(৪ ভ}1000260 ) ; লেহেৰা ( }.60সে600) [[0101}) লাহ (স্৪আ11000, 5]2010) ;
ইত্যাদি ।

৪৫২ । মুল ( 12601৮880800 )

এই প্রত্যয়ৰ মূল প্রাকৃত ‘ইল্ল'’ প্রত্যয়। তাৰ পাচত স্বাঘিক ‘অ’
যোগ হলে ‘ইল্ল’ আকু ‘ল’ব লোপ হলে আৰু ‘ই’ব ঠাইত ‘এ’ হলে ‘এলা’

৫২

8১০ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতৰ্ব

হয় আৰু ‘ল’ৰ ঠাইত ৰ হলে ‘এৰ৷ হয়। ইয়াৰ আলোচন৷ ওপৰত কৰ!
হৈছে (8৪৩৫ )।

নৱম বিধ
৪৫৩ । সা. লি. পুলিঙ্গ সত্ৰীলিঙ্গ

১। ৱন্ত, ৱস্তু, অনস্তী, ৱন্তী
ৱান ৱান অতী, ৱী, তী

২। মন্ত মস্ত, মতভী, অন্তী, ৱস্ত্ী,
মান মান অতভী, ভী

৩ ৷ অইত, অইত, অইতনী,
আইত আইত আইতনী

প্রাতিপদিকৰ পাচত এই প্রত্যয়বিলাক যোগ হলে সম্বন্ধবাচক সংজ্ঞ৷ বা
বিশেষণ সিদ্ধ হয়। এই প্রত্যয়াস্ত বেচিভাগ শব্দই তত্সম বা অর্ধ-তৎসম।৷

প্রথম থৰ| £ যেনে, ভগৱন্ত ( স. ভগৱান্‌ 8£101005, ]]]5ট0ো]005, ৪
021৮ৈ ) 000. ভগ ( ৪(0চো৮চ06593, ভাগে ) ; ভাগ্যৱন্ত ( স. ভাগ্যৱান্‌
£0700086 ), জ্ৰী- ভাগ্যৱতী ঠহ&00, ভাগ্য ( 1020086, 100}; ) ; মাক্ঠাৱস্ত
( স. মান্যৱান্‌ £॥68026০০৪০]6 ), স্ত্ৰী. মাহ্যৱতা 80100; মান্য ( £॥6526০০৮ );
গুণৱন্ত ( স. গুণৱান্‌ 7826210021005 ), স্ত্ৰী, গুণৱতী 0 গুণ ( 00671);
পুণ্যৱান্‌ ( পাঃ০0৪ ) 0000) পুণ্য ( পা! ); ইত্যাদি।

এই প্ৰত্যয়ান্তু কিছুমান শব্দ সচৰাচৰ স্ত্ৰীলিঙ্গত হে ব্যৱহৃত হয়; যেনে,
লাজন্তী ( স, লজঙ্জাৱতী & ৮995]){[0] ০087 ) ; ফুলন্তী ( স. ফুল্লৱতী ({)
& 00087, ০260} ]]) ৬ত৮০৪৮]006 ০718106108] 01}; ) ; ৰূপস্তী ( সং-
ৰূপৱতী ৮০৪০ 00] স00090 ); খোড়তী, খোৰতী ( & 13006 দ্000310. )
£ি০%0 স, খোড়; খোৰ ব| ধোল ( 18006 ); খীৰতী (স. ক্ষীৰৱতী ॥0110}) ;
লাহতী (স. লাসৱতী & 878০০] অ০008, ) 1000 লাহ ( ৫০০০১৪০010, ),
স. লাসঃ (৭৪০গ্রে০৫); পাহতী (স. পাশৱতী ৪ 00080, }8৮108
[03়01]873)06 10811 ) 1000} পাহ ( ৮০৫0০%৮ }]811 ), স- পাশঃ (এ. কেশ-
পাশঃ ); নামতী (৪ 00080, 63066 10} গ})8106 5008 ( স. নামৱতী )
গোপ নাম ( 9008); ইত্যাদি ।

তদ্ধিত ৪১১

দিতীয় থৰ| £ যেনে, হনুমন্ত ( স. হনুমান্‌ & স৩]]-}৷৷০া। ৪126 গে
006 চ803108%878 ) 2 ছিৰীমন্ত, খ্ৰীমস্ত, আমান ( স. গ্ৰীমান্‌ ৮০৪100,
}১709060005 ), জ্রী, গ্ৰীমতী ; যশোমস্ত ( স. যশস্বিন্‌ ৪0005,
1]]050]005 ), স্ৰী. যশোমতী £&'010; যশ (18006 ) ১ কাচনমতী । স্ত্ৰী, স.
কাঞ্চনৱতী & ০1060, 0৮ ৮০৪০.800] স্০7081} ) ; ইত্যাদি ।

তৃতীয় .থৰ| £- যেনে, সেৱাইত ( ৮০৮০৮) ) 011} সেৱা ( ভ০%5৮৷]১ );
ডকাইত ( £1০৮6৮06%8 ) 16০1 ডক৷ ( ॥০৮৮০৮%) ); গভাইত ( ০০০.110069,
&5 & 00164 ) [ি01) গৰ্ব (৮1186; পে, হেমচ. ২|১৫৯ ) 01 গভ ( 96৪৫০], );
পঞ্চাইত ( পা]]88£6 ৪01080017। ৪55600৮])} ) £ঠমে০00। পঞ্চ (৪৮০);
লিঙ্গাইত ( সভ০১৪5)[)})০6% ০1 951৮৪-]11063 ) 12000) লিঙ্গ ( 1708]6 গ্ে্ড৪
00 8০60.6088072, ); অঘাইত ( ৮০% 81680) £0৷৷৷ আগ ( 102760009 ),
স. অগ্ৰৱান্‌ ইত্যাদি ।

৪৫৪ । মুল ( 1)৩50:৮৪৮১০৮ )

এই প্রত্যয়ৰ মূল সংস্কৃত তদ্ধিত প্ৰত্যয় ৱত আৰু মত। বৈদিক
যুগত এই প্রত্যয় ‘ৱস্ত’ আৰু ‘মন্ত’ আছিল> আৰু সংজ্ঞা শব্দৰ পৰা
সম্বন্ধ-বাচক বিশেষণ উলিয়াবলৈ ইয়াৰ ব্যৱহাৰ হৈছিল। যেনে, বৈদিক
অশ্বৱন্ত ( ০816 }301965 ), সখিৱন্ত ( }}3৮]08 11767095 ), বিষ্ণুৱস্ত
( ৪০০০0]2310160, 8৮%. ঘ15]}]}1॥00 ), বোমণৱত্ত ( }820) ), পয়স্ৱস্ত
( ০00.8]0076 0]]]; ), অশনিমন্ত ( }095655106 026 10010061-02]0 ),
গোমন্ত ( 110], 0) ০০৬৪৬ ), চক্ষ্ষ মন্ত ( }?০596১১০০ ০{ ০%০% ) । সংস্কৃততো৷
কেতিয়াব| ( বিশেযকৈ বহুবচনত ) ৱস্ত আৰু মন্ত হৈছিল। বৈদিকৰ দৰে
প্রাকৃতত প্রায় সদাই ৱংতে৷ আৰু মংতে৷ প্রত্যয় হৈছিল ( হেমচ.
২১৫৯ ; বৰৰু,. ৪৷২৫ ) ৷ যেনে, প্ৰাকৃত হণুমংতো ( স. হমুমান্‌ ),
জীৱণমংতে! ( স. জীৱনৱান্‌ ৪৮16 ]16 ); সিৰিমিংতো (স. জ্ীমান্‌
8}'০6৪]100৮ ), ধণৱংতে৷ (স. ধনবান্‌ যাগ ), ভত্তিৱংতো ( স. ভক্তিমান
01005) । সংস্কৃত প্রথমাব একবচনত ৱান্‌ আক মান্‌ হয়। উভয়
বিধ প্রত্যয় অসমীয়াত ৰক্ষিত হৈছে। স্ত্ৰীলিঙ্গত সংস্কৃত এই প্রত্যয়

১। /) ৯০৭৫, ৩০০1০ সশ্লেঞ৷৷00 £ $ ১৮২৷২

৪১২ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

বতী আৰু মতী আৰু প্ৰাকৃতত ৱংতী আৰু মংতী হয়। এই উভয় বিধ
প্রত্যয় আৰু সিহঁতৰ ৰূপান্তৰ ‘অতী’ আৰু ‘তী’ অসমীয়াত বঞক্ষিত
হৈছে। সংস্কৃত মৎ আৰু ৱত প্ৰত্যয় ‘প্রাকৃতত ‘ইংত’ ( বৰৰু, ৪২৫ )
বা ‘ইত্ত' ( হেমচ,. ২৷১৫৯ ) হয়। তাব আগত স্বাধিক ক ( =অ)
ব| কক ( =অঅস্অ|৷) যোগ কৰিলে অইত্তে৷ আৰু আইনভন্তে৷ আৰু
সৰল আকৃতিত অইত আক আইত হয়। যেনে, স, কাৱ্যৱান্‌
( }2৪৮106; }000%]16066 ২0}; কাব্য ), প্রা৷ কৱ্ৱইত্তো, অ. কাব্যইত;
স. মান্তৱান্‌ ( ৮০9০০০৮৮০] ), প্রা, মাণইতন্তে৷ (হেমচ. ২৷১৫৯ ), অ.
মানইত (?)। প্ৰাকৃত ৱংত বা মংত-ৰ পৰা| এই প্ৰত্যয় নামিছে বুলি
সহজে ধৰিব পাৰি। ৱংত-ৰ ৱ লোপ হলে অংত হয় আৰু অ-ৰ ঠাইত
‘ই’ হলে ( $১২৩ ) ইংত ( বৰক, ৪৷২৫ ) হয়। হেমচন্দ্ৰ মতে ইংত-ৰ
ঠাইত ইত্ত হয়। এই প্ৰত্যয়ো| অসমীয়াত বক্ষিত হৈছে।

ছশম বিধ
৪৫৫ | সা. লি.
১। অম
২। আম
৩। আমি
৪। অম!৷, ম!

এই প্রত্যয় অতি বিবল। সংজ্ঞা-শব্দত আৰু কেতিয়াবা বিশেষণত
এই প্রত্যয় যোগ কৰিলে সম্বন্ধবাচক বিশেষণ ওলায়। কদাচিত সংজ্ঞা-
শব্দও সিদ্ধ হয়।

উদাহৰণ 2 জলম (& ৮৮০.০০:০%5 ৭১০১5 ) 000, জাল (& £2160);
লেহাম, লেহেম (9]0"্" ) 8010) লাহ ( 5]00655; ]]{}, ৪0106 ) ;
ফুলাম ( }}3৮া6 070.8706০1008]1 06510 ) 00] ফুল ( 10.6% ) ) বাখবাম,
বাখবামি ( 5১6৮ ক্ষ}, }2?"6]005 90065 ) £00} বাখৰ ( }াো্ণে০৮5 50006 ) ;
সৈ ভাস্কৰঃ ; গেধেম|!, গধম৷ (গে, 7008]; ৪00. } 68৮) ) [0070) গাঢ়
( 0000}, ৭০056 ); লেধেম৷ (৮০৪৮) ) {011}; লেধ৷ ( গ০স ); লোধোম৷
( ০০02]201600} ) 11300) লোধ (?), স. লোখঃ (& 1000 ০1 80৮%6০৫৮ ),

তদ্ধিত ৪১৩

স্ত্ৰী, লুধুমী; লুৰুম! ( 5000.60 ) 000 লুব| (? ), স. লুংডিকা| (৪ ১০00]
17855 ০08 .08]]) $; লেন্গাম ( গ[ঘ0ঞণে(নু, ৪£{ 006 08}] ০08৮ 1০000) 11000)
লেজ্গ, নেজ, স. লঙঞ্জঃ ( ৪], 10006); ভৈয়াম ( 18105, 1০৮০] 00000 ) ==
ভূই-+ আম 0 ভূই, ভূমি, (1800); ইত্যাদি।

৪৫৬ ৷ মূল ( [)611৮৪৯1০082 )

এই প্রত্যয়ৰ মূল সংস্কৃত তদ্ধিত প্ৰত্যয় মত। প্রাকৃতত ই. ‘মংত’ হয়।
তাব ‘ংত’ ইত হলে ‘ম' থাকে আৰু তাৰ আগত স্বাধিক প্ৰত্যয় ক ( = অ)
আৰু কক ( =অঅ=আ!৷) যোগ হলে অম, ‘আম’ হয়। ‘আমি’-প্রত্যয়ৰ
‘ই’ স্বাথক (8 ৪৩, )। আকেৌ।ি৷ সংস্কৃত ‘মত’-প্ৰত্যয় প্রাকৃতত কেতিয়াবা
‘মণ’ হয় ( হেমচ. ২১৫৯ ) । যেনে, প্রা, ধণমণে৷= স, ধনৱান্‌ (}০১৪০5১০০
০1 ৮০৪] ) । তাৰ ‘৭’ লোপ হলে ‘ম’ থাকে আৰু তাৰ আগত স্বাধিক
‘অ’ যোগ হলে অম হয়। যেনে, স. লুণ্ডিকামান্‌ (৪দা৷6 & ০৮০০0
10855 ) =প্র'. লুংড়িআমণে। = লুংড়িমণে৷ ( = লুড়িমাণে৷ )=অ-. লুৰুমাণ=
লুকমা। প্ৰাকৃতত মংপ্রত্যয় কেতিয়াবা ‘ম|’ হয় ( হেমচ. ২৷১৫৯ ); যেনে,
হণুম| = স. হনুমান্‌ ( স্দ6]]-])চ৷0্1 8]2৮6) । এই "মা|’ৰ পৰা অসমীয়া এই
প্রত্যয় আহিছে বুলি সহজে ভাবিব পাৰবি।

একাদশ বিধ,
৪৫৭ । সা. লি. পুল্লিঙ্গ স্ব্ীলিঙ্গ
১। ইয়াৰ ইয়াৰ ইয়াৰণী

সংজ্ঞা-শব্দত এই প্ৰত্যয় যোগ কৰিলে সম্বন্ধবাচক সংজ্ঞা-শব্দ পোৱা যায়।
কদাচিত বিশেষণ হয়।

উদ্দাহৰণু 2: বাগিয়াৰ (গাৰঁ0] 76150} ) 11000} বাগি ( €%00056,
]21666006 ) ; খালসিয়াৰ ( £17855-00৮1' ) 1£0100; ঘাস, ঘঁহি ( £1895 )
বন্দীয়াৰ ( [21506 ) 10010} বন্দী ( ০৪]20৮০ ); ফন্দিয়াৰ, ফন্দীয়াবৰ
( গ্রেঞ্জাটতো ) ঠি0গ ফল্দী ( ০9516); মুচীয়াৰ ( (৪1.068) '0) মুচী (3
০০৮৮৪, 3 08000620) ; হঁচিয়াৰ ( 31640] ) 101}; হু'চ ( ০০05ণে005-
10655 ) $ হাতিয়াৰ ( ]0012]617672 ) 1077} হাত ( }30৭ ) ; বাদিয়াৰ
( 3০০৮॥১০৮ ) 1800}; বাদ ( ৪০০০9৪৫0]) ) ; ইত্যাদি ৷

৪১৪ অসমীয়| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব
৪৫৮ ৷ মূল ( [2611 ড৮88000 )

এই প্রত্যয়ৰ মূল সংস্কৃত তদ্ধিত ‘ইক’=অ, ইয়, ইয়| + ব্বাঘিক ‘অৰ’
প্রত্যয়। উভয়ৰ মূল ওপৰত দিয়া| হৈছে ( 8$ ৪৩৫৷৪৪৪ )।

দ্বাদশ বিধ
৪৫৯ । ‘সা. লি. পুল্রিঙ্গ স্্ৰীলিঙ্গ
১। অৰু, অৰু, অৰী, আৰী,
আৰু আৰু উৰী
২। অলুঃ অলুঃ অলুনী,
আলু আলু আৱুনী

সংজ্ঞ|-শব্দ বা বিশেষণত এই প্ৰত্যয় যোগ হলে সম্বন্ধবাচক সংজ্ঞা ৰা
বিশেষণ হয়।

উদ্বাহৰণ : লঠক ( ৮819-7680, 1087 ) 0000 লঠ| ( ৮31012655 গে
৮319৭ ) ; হৌকক ( & গ[000] ) ০00} হৌক ( চ[0}:]}&, 30) ৪}0823005
{07 570001006 ) ; বুদাৰু, বুদৰু ( 006 00710, 00; 3 খঘ%০0৮০0০508৮চ ) 107]
বুধ ( ঘ6906508% ); বাটলু ( ৪ ০010.0010.6, ৪1) 0100}890 0118} )
000} বাট ( & 108৭ ); দয়ালু ( ]0119 ) £7071) দয়| ( }00100655 ); ইত্যাদি ।

৪৬০ ৷ মূল ( [৩1৮৪০ )

এই প্রত্যয়ৰ মূল সংস্কৃত তদ্ধিত প্রত্যয় ‘আলু’ ৷ সংস্কৃত ‘মং’ প্রত্যয়ৰ
ঠাইত প্রাকৃতত ‘আলু’ প্রত্যয় হয় ( হেমচ. ২১৫৯; বৰৰু, ৪৷২৫ )। এই
প্রত্যয় বাস্তৱিকে সংস্কৃত ‘আলু’। যেনে, স. স্নেহৱত=প্রৰা. নেহালু
( ৪86০0100806 ); স. দয় ৱত, দয়ালু=প্রা, দয়ালু ( }3090); স. সইৰ্যাৱত,
ল্প্রা, স্সালু ( 01610] ); স. নিদ্ৰাৱত, নিদ্ৰালু = প্র৷. পিদ্দালু (51660116 );
স. লকজ্জাৱত =পা৷, লক্জালু ( ১৪90] ); ইত্যাদি । অসমীয়াত এই ‘আলু’
প্রত্যয় বক্ষিত হৈছে। অসমীয়াত কেতিয়াবা! ‘ল’ৰ ঠাইত ‘ৰ’ হয় (8$ ১৭৩৷১৫৫)
আৰু ‘আ’ব ঠাইত ‘অ’ ($ ১২৬ ) হয়। এই দৰে ‘আলু'ৰ ঠাইত ‘অলু’, ‘অৰু’
আৰু ‘আৰু’ পোৱা যায়। আলু প্ৰত্যয় তত্সম শব্দত হে যোগ হয়। এই
প্ৰত্যয় কৃৎ ‘আৰু’ প্ৰত্যয় (১ ৪১৫) নহয়।

তদ্ধিত 8১৫

ত্ৰয়োদশ বিধ
৪৬১ । সা. লি. পুল্লিঙ্গ শন্ত্ৰীলিঙ্গ
১। আৰ আৰ আৰমণী, আৰ্ণী
২। আৰী, আৰীয), আৰীয়লী, আৰি্ণী
আৰি আৰি

ব্যৱসায় বা উপজীৱিক!৷ অৰ্থত এই প্রত্যয়ৰ ব্যৱহাৰ হয়। সংজ্ঞা-শব্দৰ
পাচত এই প্রত্যয় যোগ হয় আৰু সম্বন্ধবাচক শব্দ গঠিত কৰে।

প্রথম থবা £ঃ যেনে, কমাৰ ( ৮1301900100, স. কৰ্মকাৰ: বা কৰ্মাৰ: )
00; কৰ্মম কাম ( দ০৫]0), স্ত্ৰী, কমাবদী ; কুমাৰ, (])0081 স. কুম্ভকাৰ;
{৫000 কুম্ভ (৪ 0100}, 1206), স্ত্ৰী, কুমাবণী ; চমাৰ (৪ ০০৮৮]৮০%, স.
চৰ্মকাব: ) 000; চৰ্ম ( 1680068 ), জৰী. চমাবণী ১; সূতাৰ ( ০৪০60, স.
স্মূত্ৰধাৰ: ) 00 স্মূত্ৰ, সূতা ( 3& 80630), স্ত্ৰী, সৃতাৰণী ; কঁহাৰ (৮০)
00606] 0], স. কংসকাৰ: ) ০৮0 কাহ ( ৮০16০] ), জৰী,
কঁহাবণী ; ইত্যাদি ।

দ্বিতীয় থবা| £ যেনে, সোণাৰি (৪ €019950010), স. স্বৰ্ণকাৰ:, সুৱৰ্ণকাৰ £ )
1000 সোণ, সোণ!| (৪0189); পূজাবি ( ৮0658; সা015]1[)})61, সং.
পূজাকাৰিন্‌ ) ££000} পূজ| ( স্ষ০৫9)}}; ); ইত্যাদি।

৪৬২ । মূল ( [)€61'1৮৪0807 )

এই প্রত্যয়ৰ মূল সংস্কৃত ‘কাব’ বা ‘কাৰি্ন্‌’। মা. প্রাকৃতত ‘কাৰ’ৰ ঠাইত
‘আৰে!’ আৰু ‘আলে’ হয় আৰু অসমীয়াত ‘আৰ’ হয় ( হেমচ, ৩২৮৮ )।
সেইদৰে ‘কাবৰিন্‌’ৰ ঠাইত অসমীয়াত আৰী, আৰি হয়; যেনে স. কুম্ভকাৰ;
( }2০0৮8৮ ), মা, প্রা, কুম্ভআলে বা কুংভালে, শৌৰসেনী কুম্ভাবো, অ. কুমাৰ ;
স. পূজাকাবিন্‌, মা. প্রা, পূজআলিএ, অ. পূজাবি, পূজাৰী । স্্রীলিঙ্গত আবণী
সংস্কৃত তদ্ধিত ‘আনী’ আৰু আবিণী সংস্কৃত তদ্ধৈত ‘ইনি’ৰ পব৷ ওলাইছে।

চতুৰ্দশ বিধ
৩৬৩ ৷ সা. লি. পুষ্লিঙ জলি
১। আল আছ আলনী, টী. আলিনী
২। আল৷ আল! আলী, ৱালী, আলিনী, কা

৪১৬ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

সংজ্ঞা-শৰমত এই প্ৰত্যয় যোগ হলে সম্বন্ধবাচক সংজ্ঞা-শব্দ ওলায়।

প্রথম থব| £ যেনে, গোৱাল, গুৱাল ( }}610911281], ]1]}}]}]91) ), আুৰী.
গোৱালী, গোৱালিনী, গোৱালনী {00} গে! (০০% ); চকিয়াল ( 80৷05-
8081) ), আ্ৰী. চকিয়ালী 10100 চকি (৪৯ 1০160 01 80870); মেচাল,
মৈহাল (৯ ]})610500800 ) 1000 ম’হ, মৈহু ( ৮0810 ); কুঠীয়াল ( }০6061
0০% 3 ০০৮৪৪০ ) 00; কুঠী, স. কুটী (৯ ০০৮৪৪০ ) ; ইত্যাদি ।

দ্বিতীয় থৰ| : যেনে, ত্ধাল| ( }]]}}]}0}81) ), স্ত্ৰী, দুধালী, 1300} দুধ
( ঘ]]}; ); বোম্বেৱাল৷ ( 1010; ০{ ]300808 7 ) 1100; বোম্বে ; কটীৱাল।
(৮৪2৮ ) 1000} কটী ( 68680 ) ; গাড়ীৱাল৷ ( ০067 0{ ০৪৮৮) 11000]
গাড়ী (& ৮0); পানীৱাল| ( ভ৪2-০৪11]620 ) 11000 পানী ( ৪0০ );
ইত্যাদি। কিছুমান ‘অল৷|’-প্রত্যয়াসত্ত শব্দৰ ‘অলা|’ প্রত্যয় বাস্তৱিকে ‘আল’
প্ৰত্যয় (8 ৪৪৫); যেন্যে জঅঁটল| ( 8৪06]60) ৷

৪৬৪ । মূল ( 12611৮৪0080 )

ইয়াৰ মূল সম্ভৱতঃ সংস্কৃত ‘পাল ( 80301), 16696 ) ; যেনে,
সংস্কৃত গোপালঃ ( }}60050080 ) । তাত স্বাধিক প্রত্যয় ‘ক’ যোগ হলে
‘পালক’ হয়। প্রাকৃতত ‘প’ৰ ঠাইত ‘ৱ’ হয় ( বৰৰু. ২।৷১৫) ৷ অপতভ্ৰংশতে৷
ইয় ( হেমচ. ৪।৩৩৮ ) । যেনে, স. গোপয়তি, অপভ্ৰ- গোৱই, অস. গোৱায়
( আ}}165 ৪৪৮ )। প্রৰাকৃতত পাল, পালক শব্দৰ ঠাইত ৱাল, ৱালঅ
( =ৱাল| ) হয়। ‘ৱ’ লোপ হলে অসমীয়াত ‘আল’ হয়; যেনে, স.
গোপালঃ, গোপালকঃ= প্রাকৃত, গোৱালে৷, গোৱালও= অ. গোৱাল।

পথ্দশ বিধ
৪৬৫ । সা. লি. পুলিঙ্গ সৰীলিঙ্গ
১। অই, ঞঁ!, অই অনী ( য়নী, ৱনী )
ৱই, ৰৈ (ঠৈ, ৱই )
২। আই আই আনী

অধ্যক্ষ বা সম্বন্ধ অৰ্থত সংজ্ঞা-শব্বৰ পাচত এই প্ৰত্যয় যোগ হয় আৰু
সংজ্ঞা-শব্দ গঠিত কৰে। প্রথম থব| হন্ব আৰু দ্বিতীয় থবা| দীৰ্ঘ ।

তনদ্ধিত ৪১৭

প্রথম থবা| ;+-_ যেনে, মেলুৱৈ ( 60006 ০8 3 106] 01 ]]]986
355600৮}])/ ) 000; মেল ( ৪99600৮])৮ ) ; ঘাটুৱৈ, ঘাটৈ ( 1612)1080 )
ঠি0। ঘাট (৪ 1007, ৪ 13010 07. 108021186 12]306 ) ; হাট্্‌ৱৈ (৪
পাগ 08 ৪ ]ন৪৮ ০0% 182}660) ) {8000 হাট (3৯ 08810); হালুৱৈ
(৮10080720887 ) 08) হাল (৪ 21006} ) ; বনুৱৈ ( স্মেষ্ঠা৪া) ) 0000
বন ( স্ষ০%)-); পমূৱৈ, পামুৱৈ (৪ ০0]0৮3002 }[}; 3 980) {8000 পাম
(3 00, 01 ০0]৮৪0010) 10; 3 ৫0150870{ 21906 ); দলৈ ( 1008:98621
01 3 0002]6 ) 000; দ’ল (3 6100]6 ); ইত্যাদি ।

এই বিধৰ বহুত শব্দ এই প্ৰত্যয়াস্ত নহয়। যেনে, কাৱৈ (৪ 1! 0
85] ) 100} স. কৱষী ; পেংলাই (}]99[) 11080 কছা. পেংলাই; বাঢ়ৈ
( ০৪260 ) [10100 স. বঞ্ধকিন্‌ ; বেফাই ( ০৩৪]৪770107 ) 1000; স. বিপদ্‌
($ ১৪%); ইত্যাদি।

দ্বিতীয় থব| : যেনে, বৈনাই ( ৮০৮০.৫০৮ 91525 }}0508000 ) 18010
বৈনী, ভনী ( গণ্ড ); মেলুৱাই ( 700600625 0£{ & 1066808 ; ওপৰত
দেখা ); পাণোৱাই ( গ0০]৪ো গে পাণ, 1.6, 0])]000. ) 1000} পাণ ( ৮6 ]-
1684 ) ; গছোৱাই ( 91160 }[0; ০]]}010.6 ঠে66৪ ) 1£000। গছ ( ৪ 0066 ) ৰ
ইত্যাদি ।

৪৬৬ । মুল ( 1281৮88100 )

এই প্রত্যয়ৰ মূল সংস্কৃত ‘পতি’ ( ০6 ) বুলি অনুমান হয়। সংস্কৃত
পতি শব্দ আদিতে থাকিলে তাব ঠাইৰ প্রাকৃত ‘পই’ হয় ( হেমচ,. ১৷৫)।
কিন্তু কোনে। শব্দৰ পিচত বহিলে সি ‘ৱই’ হয় ( হেমচ. ১৷১৩৪ ) । যেনে,
স. পিতৃপতিঃ ( '£[৪10]03, }]0}0 ), প্র৷'. পিউৱই ; গৃহপতিঃ ( ৮0856 01
86 0096 ), প্রা. গহৱই (বৰক, ৪।৷৩২ )। অসমীয়াতো তেনে হৃয়।
যেনে, স. মেলপতিঃ ( ০০৮০০ণে]]0% ), প্রা'. মেলৱই, অ. মেলৱই । আবকে।
অসমীয়| শব্বৰ সবল আকৃতিত কেতিয়াব| উপধ| স্বৰ একাৰ ব| ওকাৰ
হয় ($ ৯৫)। এতেকে সবল আকৃতিত ‘মেলৱই’ শব্দ ৰূপাস্তৰ্ত হৈ
‘মেলুৱই’ ব| ‘মেলুৱৈ’ হয়। সেইদৰে বনুৱৈ, পমুৱৈ আদি শব্দ সিদ্ধ
হৈছে।

৫৩

৪১৮ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

(ষোড়শ বিধ
৪৬৭ ৷ সা, লি পুল্লিঙ্গ হ্ৰীলিঙ্গ
১। ক,কা কককি,কু কী
২। কিয়া,
কীয়া,
একীয়া

সংজ্ঞা-শব্দত এই প্রত্যয় যোগ হলে সম্বন্ধবাচক বিশেষণ ওলায়। কদাচিত
ংজ্ঞা-শব্দ সিদ্ধ হয়। প্রথম থব| হৃস্ব আৰু দ্বিতীয় থব| দীৰ্ঘ ৷

প্রথম থব| ঃ যেনে, লাজুক (08900]), স্ৰী, লাজুকী 0 লাজ
( ৮৪9}017695 ); জোনাক, জোনাকী (100001-]10) 010) জোন (11001);
মেলকি ( 0060৮667 ০£{ 3 10668026 ) £000 মেল (& 1066ঘ8006 ০0%
০০0.6160206 ) ; ভেলেৰ্ক৷, ভেঙ্কা ( 00]], 100]15}] ), স্ত্ৰী, ভেলেকী, ভেন্কী
100] স. ভেল ( 100]1598, ); পেটেকা (৭০008 ) 18০৮) পেট ( ৮ণ্রাদ );.
কথকি, কথকু ( 6100.060, €৪77010095 ) 00 কথা ( ১০০০] ); বাপেকী
( }08066108], ৪106508] ) ঠঞম'000 বাপ (2৪টে1ণ9া' ), স. ৱপ্ৰঃ ( চ0[ ৪966০
বাপেকি, $ ৪৩০ ); বঞন্ধী (91000060.[:; 0, বহু-বন্ধী ) '01}) বোল ( 5০০০],
ড০000 ); চহকী ( সে][0৮3007, )7]0]}}) ) 11070} চহ ( ০]10৮30ঘ00। ; %,
বৈ. চক্ষ_ 1 ৮1008} ); মাহেকী ( 1000])} ) 18000 মাহ ( 20000);
ভূমকি, ভূমুকি (]}{, 19108 0£ 006 10001) }]05[ ৯৮০৮০ 106 ]200]2070) :
];{8}} }6০0)068 ) 8০00) স. ভৌম (৮6108 070; 006 ০3৮09, ]18)% );
গৰাকী ( ০৮061 ) £ি0[1) ঘৰ ( & 0096 ); চানেকি (}2৪[600) ) [100]
চান (গা্ঠ0৷ ), স. সংজ্ঞা, প্রা- সঞ8্।; দেউকি (৪ 50৪) 70) 162: ) 007)
দেও (৪ 8}090); ইত্যাদি।

দ্বিতীয় থবা| £-- যেনে, মাহেকীয়া ( 1000000]৮ ) 0070) মাহ ( & 00000 );
চানেকীয়া (100}0086 ]]}৮ ) 0} চান (& গণ্ড) ; পষেকীয়া ({018010)]গ9)
000 পৰ ( & 00685016 0 106 ); পৰেকীয়া ( 1}835008 100.8 ])1}8]180' )
000) পৰ (৪ 700685016 0 মট106 ) ; বছৰেকীয়া ( ৪817.008] ) 11000)
বছৰ (& ১৮০3% ); জলকীয়া (০}]]} ) 18000 জলা ( }078667.} 8906 ) ;
ইত্যাদি।

35০

তদ্ধিত ৪১৯
৪৬৮ ৷ মূল ([0681৮886০0। )
ক, কা, কী, কু প্রত্যয়ৰ মূল ৬ষ্ঠী বিভক্তি আৰু ষষ্ঠীৰ অর্থত প্ৰয়োগ হয়
($ ২৭৫ )। “‘কীয়া’ প্রত্যয়ৰ মূল ষষ্ঠী বিভক্তি + ইয়| ($ ৪৪৩ )! সুী-লিঙ্গত
সংস্কৃত ‘ন’ প্ৰত্যয় যোগ হয়। সংজ্ঞা-শব্দৰ প্রত্যয় স্বাধিক (8 ৪৩৯ )।

সপ্তদশ বিধ
৪৬৯ । সা. লি. পুতলি স্ৰীলিঙ্গ
১। অক অক মী, অকনী

সংজ্ঞা-শব্দৰ পাচত এই প্রত্যয় যোগ কৰিলে সম্বন্ধবাচক বিশেষ্য বা
বিশেষণ ওলায়।

উদাহৰণ 2 যেনে, ভমক ( 500.867 00000150 0{ ৪0021 ) 011} ভম
( 500060, 198:06 ); বুধিয়ক ( ]06]]1867} ) 100 বুধি ( }1106]]1660.06 );
খেতিয়ক ( সমে] 0৮৪}; ) 0070; খেতি ( গোমঘ৪টা0ো) ); ফন্দীয়ক, ফন্দিয়ক
( গ্ৰেঞ্%ৈ ) [100 ফন্দী ( গৰেঞ্জাৰৰ্চ্‌ ৫০9181} ) ; কাঠিয়ক ( এ]{0]) 10]
কাঠ (৮০০০) বা কাঠী ( গমণ ); ইত্যাদি।

৪৭০ ৷ মুল ( 1)911ড880000 )

এই প্রত্যয়ৰ মূল সংস্কৃত তদ্ধিত ‘ক’ প্রত্যয়। যেনে, স. অন্তক: ( [৪008 )
000 অন্ত (600); পাদক: (]]0]6 1000) 8000 পাদ (1000)।
অসমীয়াত ‘ক’ব আগত স্বাধিক প্ৰত্যয় অ (= ক ) যোগ কৰিলে ‘অক’ হয়
আৰু সন্ধিৰ নিয়মে ইকাৰ্ব পাচত অকাব থাকিলে ‘অ’ৰ ঠাইত ৱিকল্লে ‘য়’
হয় (8 ৬৫ )। এইদৰে ‘অক’ প্রত্যয়ৰ ঠাইত বিকল্লে 'য়ক’ হয়।

অীদশ বিধ
8৭১। সা. লি. পুল্লিঙ্গ সম্ৰীলিঙ্
১। ময় ময় ময়ী

এই প্রত্যয় প্ৰচুৰ, বিকাৰ আৰু অভাৱ অর্থত সংজ্ঞা-শৰ্মবৰ পাচত যোগ
হৈ বিশেষণ সিদ্ধ কৰে।

উদাহৰণ ঃ ধানময় (1ঘ0]] 08 09899 ) {190 ধান (8089৭) );
পানীময় (10]] ০{ সা৪ণ্োো ) তে000। পানী (ভ৪ণলো ); জোনালীময়

6২০ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

(এট৮000982026 0{ ]]]0008000, ) 1000} জোনালী ( }[]01030800, ) ;
পেঁকময় ( 100] 0 10000) 13010; পেঁক ( 70000) ; সোণাময় ( 01967 )
£8০0 সোণ। ( €0]0 ) ; ইত্যাদি।

৪৭২ ৷ মূল ( 12681৮800০2 )

এই প্রত্যয়ৰ মূল সংস্কৃত ‘ময়ট্‌’ প্রত্যয় আৰু সংস্কৃতৰ দৰেই ইয়াৰ ব্যৱহাৰ
হয়। প্রাকৃতত ‘ময়ট’ৰ ঠাইত ‘মই’ হয় ( হেমচ. ১1৫০ )। যেনে, স:.
ৱিষময়ঃ ( ৭৪0860005, €৮]] ) প্রা, ৱিসমও, ৱিসমও, অ. বিষময়, বিহময়।
পালিতো৷ ‘ময়’ হয় ( কাচ্চা, ১২৬২ ); যেনে, স. অয়স্‌ (}![0%. ), পা. অয়;
স. অয়স্ময় ( 00806 0 }£00, ), পা. অয়ময় ; স. স্বুৱৰ্ণ ( €018), পা. স্থৱঃ৷ ;
স. স্বুৱৰ্ণময় ( 1019606 0 8০19 ), পা. স্ুৱগপ্ময়। অসমীয়া প্ৰত্যয়ো তেনে।

উনৱিংশ বিধ
৪৭৩ । সাং. লি. পুল্লিঙ্ সত্ৰীলিঙ্গ
১। ভি, ভী, অভি -- ম্‌
১ | ভীয়া --- ন

৩ ৷ ভিয়াল, তীয়াল তিয়াল, তীয়াল তিয়ালনী, তীয়ালনী

৪। তভিয়াৰ, ভীয়াৰ তিয়াৰ, ভঁয়াৰ ডিয়াৰণী, তীয়াৰণী

তাত হোৱ| অথঁত সংজ্ঞা-শব্দৰ পাচত এই প্রত্যয় যোগ হয় আৰু লব্ধ
শৰ বিশেষণ হয়। প্রথম থৰ৷ হশ্ব, দ্বিতীয় থৰা দীৰ্ঘ আৰু তৃতীয় আৰু
চতুৰ্থ থব| দীৰ্ঘ আকু যৌগিক ৷

প্রথম থবা| £ যেনে, পু'ৱতি ( ৯৮৮৮০৪০৮৷৷৪ 007)106 ) 0} পুৱা
( 10001706 ) ; বাপতি ( ৪0০০50৪] ) 11010; বাপ (১৪1০0 ) ; বেলেগতি
( 960328৮698 ) ££000, বেলেগ ( ১৫০৪৪, ১5০৮৪৮7৪00৷, ) ২ আগলতী
(০ গে 3 2]8110810-]684{ ) [0071 আগল ( [008 071 1016-0310),
আগ ( 00, 008) ; বাৰতি ( হৈয়োত ভ12000100100067; %, বাবতি-
কাল ) ঠ000, বাৰ ( জৈত)ণ্ড 01 00065 ) ; পাচতি ব| পচতি ( ০6৮60000%)
৩6100070020, 00 026 81400, ৭৪% ৫০% ঠোসা]৪’5 ট৮]0[0)) 1[1000; পাচ
( 8৮৫); ইত্যাদি।

তত্ধিত ৪২১

দ্বিতীয় থব| ঠঃ যেনে, বাপতীয়া ( ৪0০০১০৪], }30108] ) 010 বাপ
(৪টা ); আলগতীয়া ( 56০৪%৪০৭ ) [00 আলগ ( 01%694 );
আলাগতীয়া ( 0561695 ) 01) আলাগ ( 00800); বেলেগতীয়া
( 5$60808৮66] ) [0070 বেলেগ ( ১০৮৪৷৮৪০০, 956৮29818000.) ; তলতীয়|
( 16610, 50৮000010826 ) 1100) তল (৮0000); পু'ৱতীয়া
( 302017080}}06 700070]08 ) {800 পুৱা ( 100000070) ; শেহতীয়!
( 0010. গ1' ])10000608 1390) 18011) শেহ ( 6200) ; পাচতীয়া (]3&1',
}2050]101 ) 00) পাচ ( ৮8০8, ৮6100) ; আগতীয়া ( ৪0.20]101 ) {0007
আগ (060076, 200); কাষতীয়া ( 0 6'8৪][)}11৮ ০ 2৯ 9106 ) ঠি0[}} কাষ
( গ]ও]6 ); আগলতীয়া ( }?6[৪]0116 [0 06 000 101 ৪ ]2]81008]1-]684{ )
ঠি00। আগল ; বানতীয়া ( 8০0064 ) 10000 বান (8০০৭ ); ইত্যাদি।

তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ থব| £ যেনে, লাগতিয়াল ( 0606853, 05610] )
{100 লাগ ( 60659 ) ; নামতিয়াল ( 0180৮০ 0 006 2]8105 ) {10170
নাম (1068 }8}}) $; চাবতিয়াল ( 0০%60005 ) 1011} চাব ( 3 50016
01 00000} ) ; মাছতিয়াৰ (& 90] 9]16া ) {1070 মাছ (}15]}) );
ইত্যাদি ।

(ক) প্রথম থৰা কেতিয়াবা সংজ্ঞা ইহয়। যেনে, কমতি ( 9}1000886 )
00} কম (1635, 58016 ); চলতি ( 05886 ) 010 চল (96);
পচতি (৪ ০6৮60000৮ 01) 006 81008 ৭৪% ০ [ঠো5)008)5 8]102,) {10100
পাঁচ ( 8৮০ ); খজতি, খজুৱতি (10[0}} ) 070 খইজ, স. খৰ্জ: (1008);
ঘূমতি ( 8%0910695 ) 1010; ঘুম ( ]66]) ) ; সঙ্গতি (& 56০৮) 1010}
সঙ্গ ( ০০0002810101.5]}1]}) ) ২ চগতি ( 828}}, 10686) 0000} সঙ্য ( & £100]0,
০0701788101} ) বা স. সা|| গতিঃ ( ১৪069 £৪৮; শ্রে. মাংস= মাং সঃ }6
11006 == 1068, 165] ; ইত্যাদি ।

কৃৎ তি আৰু অতি প্রত্যয়ৰ কথা পাহবিব নালাগে ( $৪১৭)।

৪৭৪ । মুল ( [2681৮88101 )

এই প্রত্যয়ৰ মূল সংস্কৃত ‘ৱ্ত্ত' বা ব্ত্তি (০০০৫-80০0, 70006 0
]]16, €8171065, 6৮৫. )* | প্রাকৃতত বপ্তি’ৰ ঠাইত ‘ৱট্রি' হয় ( হেমচ,

আথমছ অসজ আৰ অ অ ৰ ৰত

১ ৷ ৬566 চ{[0016 : €08800, যঢল/৪1)[103, ১২৪৪,

৪২২ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতৰ্ব

২৩০ ) আৰু এই শব্দ হিন্দীত ৱটী আৰু অসমীয়াত ‘ৱ’ লোপ হলে অতী,
‘ অতি, তী বা তি হয়। যেনে, স. সঙ্ঘৱ্‌ত্তি ( 1056 ০0100017,.80010, ), প্র.
সম্ঘৱটি, হি. সগৌতী ( 1063৮, 865}, ), অ. চগতি ( 10680); ৱপ্রৱ্ত্তি
( 68771092 0£ 1৪067, দ}2800]1001}%/ ), পা. বন্তি, বাপবৰি, হি. বাপৱটী
বা বপোটা, অস. বাপতি। ‘তি’ৰ পাচত সীয়া, ইয়াল আৰু ইয়াৰ প্ৰত্যয়
(8$ ৪৪৩।৪৪৫৷৪৫৭ ) ষোগ কৰিলে আনবিলাক প্ৰত্যয় পোৱা যায়।

বিংশ বিধ
৪৭৫ । সা. লি.
১। চী
২। চীয়

তাত হোৱা বা তাৰ প্রকৃতি বুজাবলৈ সংজ্ঞা-শব্দৰ পাচত এই প্রত্যয়
যোগ কৰি বিশেষণ সিদ্ধ কৰা৷ ইয়। প্রথম থৰ! হস্ব, দ্বিতীয় থবা দীৰ্ঘ ।

উদ্দাহৰণ 2 খৰচী, খৰচীয়া ( ০০০৪০ ৪5 ০0৭67 ) 0) খৰ ( ৮৯৮৭,
1৮006}, 50]}9 ) ; ঘবচীয়া ( ৭০0০065010 ) ££/00171}) ঘব ( }00956 ); কেৰেচী,
কেৰেচীয়া ( }}3][40310690, ৪5 310 310][08] ) ঠছি0া]। স. কিৰি: ? (৪ 008,
৮০৪৮ ) বা কেতঃ ( ৮০06 ); ইত্যাদি ৷

"8৭৬ ৷ মুল ( 1260৮৪0000 )

এই প্রত্যয়ৰ মূল সম্ভৱতঃ সংস্কৃত ষষ্ঠী বিভক্তি’ । সংস্কৃত ৬ষ্ঠী বিভক্তি স্থা
প্ৰাকৃতত স্স হয় ( 8২৩৪ ) । তাঁৰ ‘স’ ইং হলে অসমীয়াত চ ( =স)
হয়। তাব পাচত অসমীয়া তদ্ধিত প্রত্যয় ‘ন’ যোগ কৰিলে 'চী’ আৰু
‘জীয়’ যোগ কৰিলে ‘চীয়া’ ইয় ($$ ৪৩৭৷৪৪৩ )) ৷ হিন্দীত এই প্ৰত্যয়
‘চ|’ ইহয়। যেনে, ঘৰচা ( ৭০006500 )২ ।

একবিংশ বিধ
8৭৭ ৷ সা. লি.
১। চ, চা চী
২। চীয়া চুৱা

১। ডাক্তৰ জ্ৰযুক্তবাণীকান্ত কাকতিদেৱে ইয়াৰ মূল সংস্কৃত ‘ত্য' বুলি ভাবে।

২৷। 566 [][00016, €01000. স্লোঞ্[1}, 8 ২৪০

তন্ধিত ৪২৩

সাদৃশ্য বুজাবলৈ সংজ্ঞা বা বিশেষণ-শব্দৰ পাচত এই প্ৰত্যয় যোগ কৰি
বিশেষণ সিদ্ধ কৰ| হয়। প্রথম থৰ৷ হ্ৰস্ব আৰু দ্বিতীয় থৰ৷ দীৰ্ঘ ৷

উদ্বাহৰণ 2 আপোচ ( 808:7608, 3170108.2]6 ) £9৩য। অপত্ৰ, অগ্স
( হেমচ. ৪1৪২২, ৪২৩ ), প্রা, অপ্লা ( হেমচ, ২1৫১ ), স. আত্মন্‌ (১6০]£ );
তলচা (]}][8, ৪1050 ৮০0০1), ৮0000 ) 11000 তল ( ৮০৮৮০ ); জিম-
খৰিচ| ( £০008)) ৭৮/ [70060 01 [600060.060, 08:00৮00 95}200[) 10010
খৰ ; টেঙচ|, টেঙচী ( 50006 9%}3১3[ ৪&গে৭ ) 10781) টেঙা ( ৪০০ ); কালচ৷
(৮2180805} ) 1000 ক’ল। (018০8); পানচা, পানচীয়া ( }0981010 ) [10000
পানী ( ৪3); টেৰচা, টেবচাঁয়া ( 512:0106 ) ঠে0]8) টেবা| ( }100]106,
3180.806 ) ; স. টেৰ, টেৰক ( ৪ণ]০৪10.-6%)০০৭ ); ভেমেচা ( গ্লো০0]06698 )
££000) স. তৃমিঃ (৪1) ০৭% ); ৰাংচীয়|। ( £১০0919]) ) 1000 বঙা (1698);
মবচীয়| (৮0৮180160609 ০0% 160206760, টাাট00).6 ) 00700 মব| ( 06৪8৭);
ৰঙ,চীয়া, ( ৪][10058 ০০1000%960 ) 1000} ৰং ( ০০100; ); পইচা (৪ }}1০6 )
000} পাই (& ঢ16 ); ইত্যাদি ।

৪৭৮ ৷ মূল (12621৮80800)

এই প্রত্যয়ৰ মূল সংস্কৃত তদ্ধিত ‘দেশীয়’ প্রত্যয়। সংস্কৃতত স্নবৎ অসমাপ্তি
( ন্যূন ) অৰ্থত ‘দেশীয়’ প্রত্যয় হয়। দেশীয় প্রত্যয়ৰ ‘দে’ লোপ হলে ‘শীয়’
থাকে। তাত স্বাধিক প্ৰত্যয় যোগ কৰিলে অসমীয়াত ‘চীয়অ’ = ‘চীয়া’ হয়

আৰু ‘য়’ ত্যাগ কৰিলে চী হয়। চ আৰু চা প্ৰত্যয় ‘চা’ৰ ৰূপাস্তৰ আৰু
‘চুৱ৷” প্রত্যয় ‘চীয়া’ব ৰূপাস্তৰ।

দ্বাবিংশ বিধ

৪৭৯ । - সা. লি.
১। অন
<! আন
সংজ্ঞা-শৰ্দবৰ পাচত এই প্ৰত্যয় যোগ হলে সম্বন্ধবাচক বিশেষণ বা
বিশেষ্ধ হয়।
উদ্বাহৰণ $ মলিয়ন ( ৫ম) ) 0) মলি, মল ( 110), স. মল:
(614.68 810); ভাটীয়ন ( ৭০ড্া-5০০৪৷ছ৷৷ ) 1100) ভাটী (৭০০ &

৪২৪ অসমীয়। ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

ক06৪00}) ; গীঠিয়ন (৪ 88878; }{ ১০৮৮ 8০000) {8000 গাঠি, স, খহ্থিঃ
(3 }&0৮ ); বিহুৱান ( 2165600 ৪৮ 006 ]}}]}00, £6501৮8৪], ০100]-}0165601
0০8 1006 8180) ঠ£ি0ঞা) বিহু, স. বিষুৱং ( ৮:08] ০০০]03 ); বঞগুৱান (৪
81886 ০0£{ }গঠ]}। 1920 ) 1008} বগুৱা ( ০০00৪] 5600 01 ৪ }2}8108110
1684 ); ইত্যাদি ।

৪৮৭ | মুল (061৮8000 )

এই প্রত্যয়ৰ মূল সংস্কৃত তদ্ধিত প্রত্যয় ‘মত ৷ প্রাকৃতত এই ‘মত’ প্রত্যয়
‘মণ’ হয় ( হেমচ. ২1১৫৯ ) | যেনে, স. ধনৱান্‌ ( 110} ) = প্রা, ধণমণে বা
ধণৱংতে৷ ৷ শব্দৰ মাজত পৰিলে ‘ম’ লোপ হয় বুলি ওপৰত কোৱ| হৈছে
($ ১৭২)। এতেকে প্ৰাকৃত ‘নণ’ প্রত্যয় অসমীয়াত ‘অন’ হয় বুলি সহজে
ভাবিব পাবি ৷ যেনে, স. বিষুৱং ( ০]০780% )== ৱিস্বুমণো, ৱিস্ুৱংতে৷ (?)=
অ. বিহুৱান ( 01005 £]ক60৷ 3৮ 006 ০600100%3 ); স. গ্ৰন্থিৱৎ ( }}8৮ঘা৷৮
109 ) = প্রা- গম্‌ঠিমণে।=অ. গাঠিয়ন। অসমীয়া ‘আন’ প্রত্যয় সংস্কৃত
‘ৱান’ৰ ৰূপান্তৰ।

ত্ৰয়োবিংশ বিধ
৪৮১ ৷ সা. লি.
১। অই (এঁ)
২। আই
সাধাৰণতঃ বিশেষণৰ পৰা গুণবাচক বিশেষয ( 3৯৮১০৪০৮ 70000} )
উলিয়াবলৈ এই প্রত্যয়ৰ ব্যৱহাৰ হয়।
উদ্ধাহৰণ 2 বৰই ( বৰৈ ), বৰাই ( £168006695, ])1]06 ) 100) বব
(18186, 8168৮), স. ৱড় ( 18886, ৮16, £7680) : %{. “ঘুমতিৰ বৰৈৰ পুৱা ।
তিবীৰ সকুমুৱা ॥*; টাই ( 0106, 3107088106 ) £0100 ট'ক, ( ৪0867 ), স.
টংকঃ ([]06, 80860 ); উলাই ( ০০৷.06600])0 ) 8011} স. উল্লংখনম্‌ (})
( 8189:০98170 ) ; মিঠৈ, মিঠাই ( ]]{, $%৮০০০০০৪৪ : 1000185969 ) ££000; মিঠা,
স. মিষ্টম্‌ (১৯৮০০); সতাই ( 80090695 ) 01} সৎ ( 8000, 0005 );
বোজাই ( 00062 08 & 6086 ০08 ০৪70) £00} বোজ| ( 60060);
হোজাই ( গ]0[]]0]0/ ) ঠি000 হোজ| (গ[00]}2]6 ); দূৱৈ ( 15081006 ) 80000

তদ্ধিত ৪২৫.

দূৰ ( 01580:0); দোহাই ( গ্রচঁ 100 10506 ) £ি0 দ্ৰোহ ( সঃ০08,
০66০০ ); পোষ্টাই ( 90৩০৫0, 1১}01000[2066598 ) 0) পুষ্ট ( 1৪0, 50006 );
লাই ( }000126026 ) 0০0) স. লল ( }}৯)|যি], 1]]}}06£ ); ইত্যাদি ।

৪৮২ ৷ মুল (1)68)৮৪08০৮০ )

এই প্রত্যয়ৰ মূল সংস্কৃত তদ্ধিত প্ৰত্যয় ‘তল্‌’, স্ত্ৰীলি্গত ‘তা’। প্রাকৃতত
এই প্রত্যয় ‘দ৷!’ হয় ( হেমচ,. ৪৷২৬৭,২।৷১৫৪ )। তাত স্বাখিক প্রত্যয় অ
( =ক ) যোগ কৰিলে স. ‘তিক!৷’ প্রতায় হয় ( স্ত্ৰালিল্গিত ‘ইকা|’ প্রত্যয়;
যেনে, ৰাধা, বাধিক! ; বালক, বালিক! ) । প্রাকৃতত প্ৰরত্যয়টে৷ ‘দিআ’ ব৷ ‘ইআ!’
হয়। তাৰ আগত প্রৰাতিপদিকৰ ‘অ’ যোগ হলে অইআঅ৷ ( =অই ) আৰু
তাত স্বাঘিক প্রত্যয় অ যোগ হলে অঅইঅ| ( =আই ) হয়। এইদৰে
অসমীয়। অই আৰু আই প্রত্যয় পোৱা যায়। যেনে, স. ৱড্ৰ-ঞ৷, ৱ্বড্চেো| ;
বা স. ৱড্রতা =প্রৰাকৃত ৱড্ডআ৷; বা| স. ৱড্ৰতিকা=প্র৷া, বড্ডদিঅ৷ বা
বড্ডইআ|৷ = অ, ববই ( বৰৈ )* ।

চতুৱিংশ বিধ

৪৮৩ । স|. লি.
১। আৱ
২। অনি, আনি:

সংজ্ঞা ব| বিশেষণৰ পাচত এই প্রত্যয় যোগ হলে গুণবাচক বিশেষণ
( ৪&ট050৪০৷ 10000 ) পোৱ যায়।

প্রথম থৰ| £ যেনে, চাৰৱ ( 12} ) 1:00 চৰা বা চাৰ| (1) );
উধাৱ ( ৩19}; ) 1010) উধ্ব/ ( 12} ) ; উবাৱ ( 819}0) 10000) উৰা
( 8518 ).; ইত্যাদি।

দ্বিতীয় থব| 2: যেনে, খাবনি (5০008000, 08 2০০৪5}, 07 50088. ) 70000
খাৰ ( }০0০০৪9]}, 0৮ 5008 ) ; তেলনি ( &০৮ ০£ 108 0) 01] ) [2000 তেল
(০); তিলনি (৪ [00628] ০০৫৩0১০0%9/ 10; ত]310}; ॥({[ 15 ৮0৪60 )

১। ভাতৰ ্ীবুক্তবাৰীকান্ত কাকতিদেৱে ইয়াৰ মূল বৈদিক ‘অতি’ প্রত্যয় বুলি
ভাবে । কিন্তু স্থৰ-বিধ্কৃতিৰ নিয়ৰে ‘তাতি’ৰ ঠাইত ‘আৰি’ বা ‘আলি’ হে হ’ব ঃ 56০
চই0716, €0002 মে031080, 8 928.

৫৪

৪২৬ অসমীয়া ব্যাকৰণ আকৰু ভাষাভতু

00 তিল ( 5653.000. ) ; ফুটানি ( ])11086, 0550.08002, ) 1300; ফুট
(81002) ); ফুটনি ( ৭০৪০০%0%০%৮ ) ঠ&0% ফুট্‌ (3}।০00); জুৰণি (৪
০০০]10.%8 0806}; ) 000, জুৰ ( ০০০] ); জেকনি ( 8৪701226955 ) 0100
জেক! (৭3000 ); ইত্যাদি।

০৮৪ ৷ মুল ( 122৩03৮200০2 )

এই প্রত্যয়ৰ মূল সংস্কৃত তদ্ধিত ‘বব’ আৰু বৈদিক ‘“ত্বৰ্্‌' 'প্রত্যয়ং।
প্রাকৃতত আৰু অপভ্ৰংশতো এই প্ৰত্যয় ত্ত, ত্তৰ হয় ( হেমচ. ২।৷১৫৪, ১৭২;
৪।৪৩৭ ) । যেনে, বৈ, ৱড্রত্বনস্য ( ০0{ 8€76৪00699 ) = প্র', বা. অপ্ৰ,
বড্ডণহে। ৷ প্রাকৃত স্ত্ৰীলিঙ্গত ত্বন্‌ প্রত্যয় ত্তণিঅ৷ ( =ভুণিক৷) হয় আৰু
তু. ইৎ হলে অণিঅ! হয়। প্রাতিপদিকৰ অন্তত থকা৷ ‘অ’ ষোগ কৰিলে
এই প্রত্যয় অঅণিআ৷,, ব৷ অইআ| হয়। তাৰ পৰাই অসমীয়া অনি, আনি প্ৰত্যয়
ওলাইছে। এই প্রত্যয় মুলত স্ত্ৰীলিঙ্গ। কিন্তু আমি তাক ক্লীবলিঙ্গৰ দৰে
ব্যৱহাৰ কৰে৷ ৷ সিন্ধী ভাষাতে| তেনে হয়। যেনে, অচ্ছাণি ( স্ফ'৷161655 ),
কৰাণি (2180103655 ), বড়াণি ( £€76800655 ) | আৱ প্ৰত্যয় কিন্তু স্ীলিঙ্গ
নহয়। প্ৰাকৃত ‘স্ব’ প্রত্যয়ৰ ‘সত্ব’ লোপ হলে আৰু প্রাতিপদিকৰ শেষত
থকা! অ যোগ হলে অশঅ প্ৰত্যয় হয় আৰু প্রাতিপদিকৰ শেষত স্বাধঘিক অ
( =ক ) যোগ কৰিলে এই প্রত্যয় অঅঅ=আআঅ হয়। উচ্চাৰণৰ স্মুবিধাৰ
বাবে এই আআঅ প্ৰত্যয় আৱ কৰ| হয় ($ ৩২ )। যেনে, স. কস্ফুটত্বন্‌
(৪০৮ ০0 00813306 18100009 ), প্রা. ফুটভ্তণ, স্ত্ৰী ফুটত্তণিঅ= ফুটঅণিআ৷,
বা স. ফুটকত্বন্‌, প্ৰা, ফুটঅন্তণ, স্ৰী, ফুটঅন্তণিআ = ফুটঅঅণিআ! = ফুটণিআ!,
অস. ফুটনি, ফুটানি। স. উধ্ব'ত্বম্‌ ( 91820 ), প্র'- উধ্বত্ত বা উধ্বঅত্তো =
উধ্বঅও = উধ্বাও = অস, উধাৱ ৷

পঞ্চৱিংশ বিধ
৪৮৫ । _ সা, লি.
১। অনি
সমূহ ব| তাত হোৱা অৰ্থত সংজ্ঞা-শব্দবৰ পাচত ‘অনি’ প্রত্যয় হয়।
যেনে, বেতনি (৪ ৮1306 ৪৮০0001086 2) ০৪6 ), স. ৱেতস্বান্‌ 00

অৰজস্সন্ঞক্লপস্ পল্নশকসৰ্ঞ এড > এহেছসন্াক

শৱ শঅনাগনলাত-পাষ লৱলঙশসবাতডেপসপলভসৰণ;

২। র3068. 6৭6 সোনদা়া।, 8 ১৮২|২, যেনে, সখিত্বন ( (1160051810 ).

তদ্ধিত ৪২৭

বেত ( ০৪০০ ), স, ৱেতস্‌ ; নলনি ( ৪ }1}8০৫6 ৪১৮০৷০০,০]06 11) 76605 ),-স.
নড্‌ ন্‌ 8:00) নল, স. নড়ঃ,-ড়ং ( £১৩০৭ ) । সেইদৰে, খেৰণি ( 81000 00067
10800} ) 010, খেৰ ( 08800}, ), স. খটঃ ( 81855 ); পদুমনি (1816 ০0%
8692 £0]] ০£ 1000565 ) ££010। পত্ম (10009 ); কাঠনি ( ৮96০ '1০009৪0 )
00 কাঠ ( ৮০০৭); পিটনি; (৯ ০০৮০৮০৭ আত}, 80880 3৭0০0
17355 ) 1000 পিট ( 808806 3৪০০০৪]০ ]2]805ৈ ); দলনি (18008 ০৫
ভ৪েম ০০৮2০] স'10]3,।ণ 120] 20855 ) ]}00}}) দল (৪ 1]09 ৰ্মে €17895 ) ;
নাহবণি (৪& ৮1806 ৪৮০৮০০%০0]000 ][}, 1খ৪}18৮} 0665 ) 1৮০00) নাহৰ
(3৪ 000 00 10066); ইকৰাণি (৪ 218০6 [8]] ০ ][[!/'৫$ ) 000
ইকৰা (& }]1৷8 08 ॥66৭ ); চুৱনি, চুৱানি (৪ ৮1806 স}676 8100, 801]
60056 ৪76 [8:00 ) 18000}; চুব| ( অ600008801[ 0{ 1000 0 ]00)])006
81085 ) ; ধাননি (৮8৭৭%) 86194 ) গে০01) ধান ( }১৯৭৭% ); ইত্যাদি।

৪৮৬ ৷ মুল ([)৩}1৮৪0100 )

এই প্ৰত্যয় বাস্তৱিকে স্ৰীলিঙ্গত ব্যৱহৃত হয়। কিন্তু আমি ইয়াক
ক্লীবলিঙ্গৰ প্ৰত্যয় বুলি ধৰে| আৰু সেইদৰে ইয়াৰ ব্যৱহাৰ কৰেো। এই
প্রত্যয়ৰ মূল সংস্কৃত তদ্ধিত প্ৰত্যয় ডূতুপ, ( =বান্‌ )। যেনে, কুমুদ্ধান্‌৷
নড্‌ন্‌, বেতস্বান্‌, ইত্যাদি। অসমীয়াত এই প্রত্যয়ৰ আকাৰৰ ঠাইত অকাৰ
হয় আৰু স্ত্রীলিঙ্কৰ প্রত্যয় টী যোগ হয় আৰু ‘ষ্ট'ৰ ঠাইত ‘ই’ হয়। যেনে,
কুমুদনি, নলনি, বেতনি, ইত্যাদি। এই প্ৰত্যয় যোগ হলে প্রাতিপদিকৰ
ইকাবৰ পাচত ‘অ’ৰ ঠাইত ‘য়’ হয় আৰু উকাবৰ পাচত ৱ হয় ( সন্ধিৰ নিয়ম
দেখা৷, $ ৬৫ )। যেনে, হাবিয়নি (10690), উলূৱনি ( £170010.0 ০০৮০৮০৭
0} [0 1895 ) |

ষড়বিংশ বিধ
৪৮৭ । স্‌ লি.
১। অন
তাৰ এই ভাব এনে অৰ্থত এই প্ৰত্যয় যোগ হয় আক এই পুত্যয় নিষ্পয়
শৰ্দ গুণবাচক বিশেষ্য হয়। ইকাৰাস্ত আৰু উকাৰাস্ত প্রাতিপদিকৰ পাচত
এই প্রত্যয়ৰ ‘অ’ ৱিকল্লে য় আৰু ৱ হয়। এই প্ৰত্যয়ান্ত শৰ অতি বিবল।

৪২৮ অসমীয়া| য্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

যেনে, কালিয়ন ( গ্ৰে) £০৷0 স. কালিক .(])106 0০% 10 ৪810.016
6৮6 ঢ)%10 ৮) 10508]0060ৈ ) ; পতিয়ন? ( ০০৮10), ৮6]16{ ) 10000
স. প্ৰত্যয়: ( হৈ05চ ৮০160 ) ; ইত্যাদি ।

৪৮৮ । মূল (10957 ড80০8 )

এই প্রত্যয়ৰ মূল বৈদিক তদ্ধিত প্রত্যয় ‘স্বন্’। তাৰ পৰ| প্রাকৃতত
ত্তণ, হয় বুলি ওপৰত ($ ৪৮৪ ) কোৱা হৈছে। ‘ব্ণ’ব ‘ভ্ব’ লোপ হলে
‘অণ’ থাকে। এই প্রত্যয় অসমীয়াত ৰক্ষিত হৈছে। যেনে বৈ, স.
কালিকাত্বন =প্ৰা. কালিআত্তণ = অ. কালিয়ন।

সপ্তৱিংশ বিধ
৪৮৯ | সা. লি.
১। আলি
২। অৰি, আৰি

সংজ্ঞা-শব্দ বা বিশেষণৰ পাচত এই প্রত্যয় যোগ হলে গুণবাচক
বিশেষ্য ওলায়।

, প্রথম থৰ| : যেনে, বুঢ়ালি ( ৭০৪]10০5 ০£{ 30 010 281) ) 18900 বুঢ়া
(০18, 0]9৭ 1088} ) ; টেক্গবালি ( 300010655 ) 1100} টেঙ্গৰ (৪£000]);
খৰালি ( ৭) 56850, ৷৷66৫) 00} খৰ ( 8£008}18); সোৰোপালি
( 1016069595 ) 11000} সোৰৱোপ। (10196 ); বালাবালি ( 80০৪]165 0£{ ৪
10001}১6%), 5}28106]1০99706959 ) 1008 বান্দৰ ( & ][000}6%/ ); বলিয়ালি
( 108010698 ) মি00} বলিয়া ( 8080); ধুৰ্তালি ( ০0100010067699 ) 100 ধৃত
( ০00001086 ) ; ল’বালি ( ০}1]015}122695 ) [00:0) ল’ব| (৪& ৮০%); ওজালি

( }10659101} 01 ৪10 0}]}3৯ ) ম1010; ওজ| ( 006 1680 01 ৪ ০1009 );
মইমতালি ( 961{-০00৮068]0 ) 000) মইমত (১6]{-%]]]60 ) ; ইত্যাদি।

দ্বিতীয় থব|; যেনে, ভালৰি ( £00970,655, 1160095]]} ) £[£000, ভাল

( €009 ) ; লাটৰি ( ০০৪৫১৬০০০১৬ ) 1000} লাট ( ০০৫১০ 2810 মেঁ (60

১ ‘পতঙিয়া’ৰ পৰ! ওলাইছে বুলি ধৰিলে কৃত প্রত্যয় ‘অন্‌’ ( 8৪২১ ) হব। যেনে
পতিয়| + অন্ম্্পতিয়ান, পতিয়ন ।

তদ্ধিত ৪২৯

গ]]7) ; কাষৰি ( গ0০ ০0%; ০০৪০ 01 ৪1১ 600082}00061; 11} ৪ ৮06-.868]0 )
££000 কাষ (910০, ০৭৪০ ) ; কুষাৰি (}]}-স]]], 5[2৮1]&ৈ ) [৮0000 কোব, স,
কুক্ষিঃ ( 10600 ০0 &0%)0106 ) $ গোহাৰি (01896 ) ৩00 স‘ গ্রহঃ
( 08গেঁ%9ৈ, 9151506006 ) $; সভাৰি ( }610000678000, (0:33 &596000]% )

ঠি00 সভা ( & 10660 ); ইত্যাদি ৷

৪৯০ ৷ মুল (}}৩ল1"৮৯81০8 )

এই প্রত্যয় বান্ধৱিকে স্ত্রীলিঙ্গ আৰু গুণবাচক সংজ্ঞা-শব্দ উলিয়াবলৈ
ব্যৱহৃত হয়। কিন্তু আমি ইয়াক সাধাৰণ ব| ক্লীবলিঙ্গ স্বৰূপে ব্যৱহাৰ
কৰে৷৷ এই প্রত্যয়ৰ মূল বৈদিক তদ্ধিত ‘তাতি' প্রত্যয়’। বৈদিকত
‘তাতি’ আৰু ‘তাড়’ প্ৰত্যয় ‘তা’ প্রত্যয়ৰ নিচিন! স্ত্ৰীলিঙ্গৰ গুণবাচক বিশেষ্য
গঠিত কৰিবলৈ ব্যৱহৃত হয় ( } ৪৯০৭. ৮০৭1০ স্েঞ্া৷৷, 8১৮২৷২ ) । প্রাকৃতত
স্বৰৰ পিচত থক! ‘ত’ব ঠাইত কেতিয়াবা ‘ড়’ হয় ( হেমচ. ১৷২*৬
বৰৰু, ২৷৭)। যেনে, স. প্ৰরতিসৰ ( ৭০০৮০০০৪৷১, 5০016) = প্রা,
পড়িসৰে| ; স. ৱেতস: ( ০৪০০ ) = প্র৷'- বেড়িসে৷ ; স. পতাক৷ (198 )=
প্রা, পড়াআ৷; স. প্রতিম৷ (180])= প্রা' পড়িম৷ ; স. প্ৰরতিকৰোতি
( ॥০]01025, £৩]28৮5 ) = প্র', পড়িকবই ; স. ৱিভীতক: ; ( & 1] 0 66 )
= প্র'. ৱহেড়ও, অ, ভইৰা| ; স. স্ুকৃতম্‌ (গাণা!০] )= প্রা, সুকড়ম্‌। এই-
দৰে প্রাকৃতত ‘তাতি’ব ঠাইত ‘তাড়ি’ হয়। আকেই। প্রাকৃতত স্বৰৰ পাচত
অসংযুক্ত ‘ড়’ থাকিলে সি প্ৰায়ে ‘ল’ হয় ( হেমচ. ১৷২%২ ; বৰৰু, ২৷২* ) ৷
যেনে, স. গৰুড়ঃ = প্রা, গৰুলে৷; স. তড়াগম্‌ (৪ ৪0% ০0% 18}6 ) = প্র।.
তলায়ম্‌ ; স. ক্রীড়তি (}}9 8১185 ) = প্র', কীলই। সংস্কৃতত ড়, ল উভয়ে
হয়। যেনে, স. দাড়িমম্‌ দালিমম্‌ ( }০00068178082৮6 ); গুড় গুল:
( 1001959565 ); নাড়ী, নালী ( ৯৮০%)', 0006 ) ; নড়ম্‌, নলম্‌ ( ৪ $06০০৪ 01
৮66৭ ) । অসমীয়াতে| হয় (8$$ ১৪৬৷১৫২ )। এতেকে জন৷ যায় যে
প্রাকৃতত ‘তাড়ি’ প্রত্যয় ৰূপান্তৰিত হৈ ‘তালি’ হয়। এই প্রত্যয়ৰ ‘ত
প্রাতিপদিকত যোগ হওঁতে শব্দৰ মাজত পৰে। তেনে অৱস্থাত ( অৰ্থাৎ
পদমধ্যবৰ্তা স্বৰৰ পাচৰ অসংযুক্ত ) ‘ত'ৰ লোপ হয় ( হেমচ. ১৷৭৭; বৰৰু,

১ । ডাক্ষৰ জ্রযুক্ত বাণীকান্ত কাকতিদেৱে এই প্রত্যয়ৰ মূল বিশেষণ-প্রত্যয় আল-+
গুণবাচক বিশেষ্বা-প্রত্যয় ই <ইক! বুলি অঙ্গুমান কৰে।

6৩০ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু তাষাতৰ্ব

২৷২ ) । যেনে, স. ৱিতানম্‌ (1615006, 7৩% ) = প্র'- ৱিআগম্‌; স-.
ৰসাতলম্‌ ( ১6৪10, 00060 ০৪200 ) = প্রা, ৰসায়লম্‌ ; স. বতিঃ ( ৪5306010 )
=প্রা. জই; স. তৃতম্‌ (৮০০০৫ ) = প্রা, তূঅং ৷ এতেকে ধৰিব পাৰি যে
‘তালি’ প্রত্যয় প্রাকৃততে স্বৰ-বিকৃতিৰ নিয়মে ‘আলি’ হৈছে আৰু এইয়েই
অসমীয়া প্রত্যয়। যেনে, বৈ. জ্যেষ্ঠ-তাতিঃ ( 0০৮০০ ) = প্রা, জেঠঠ-
আড়ি = জেঠঠআলি = অস. জ্বেঠালি ( ৭০3]1065 ০{ & ]6008, 180062’5
০109৮. 00006 ) । সেইদৰে বৈদিক সৱ-তাতিঃ ( ০০00166 ৩826
0 ০00001০060635 ) = প্রা', সৱ ব্আলি = অ. সৱালি (})। বঙ্গালীতে৷ এই
প্রত্যয় আছে। যেনে, চতূৰালি ( ৫০০০৮০৷০৷ )। এতিয়া বুজিব পৰ! যাব
যে ‘তাতি’ৰ পৰা ‘তাড়ি’ বা ‘তাৰি’ আৰু তাৰ ‘ত’ লোপ হলে ‘আৰি’
তাৰ ৰূপান্তৰ ‘অৰি’ পোৱা যায়।

৪৯%, * সা. লি

গুণব'চক বিশেষ্ক সিদ্ধ কৰিবলৈ সংজ্ঞ৷ শব্দ ব| বিশেষণত এই প্ৰত্যয়
যোগ হয়। কিন্তু সচৰাচৰ অসমীয়াত এই প্রত্যয়ৰ সলনি ‘আলি’ প্রত্যয়ৰ
ব্যৱহাৰ হয়।

উদাহৰণ £ তুষ্টামি ( ভ্1০]6৭০০০০ ) 00; দুষ্ট ( ভ'}১েষ৩৭ও ); লুচ্ছামি
( 185গে10050.658 ) 18000, লুচ্থা৷ ( ]1০602০6, 06876 ), প্রা. লিচ্ছ৷
( হেমচ. ২।৷২১ ), স. লিপ্স৷; ধুৰ্তামি (প্র0]0635) 3010; ধুৰ
( ৪00] ); লৰামি ( ০}11015}; ৮০838৮1001 ) [70100 ল’ৰ| (৪ 00%);
ফাত্ৰামি ( ]0)গ110১০61]চো, ৮৮00700010]10255, ]65১0) 0ঘ00000); ফাতা।
( 1051006246 ) ; ইত্যাদি।

পক্ষে, দুষ্টালি, লুচ্ছালি, ধূৰ্তালি, লবালি, ফাত্ৰালি।

৪৯২ ৷ মূল (12601৮88০2)

এই প্রত্যয়ৰ মূল সংস্কৃত তদ্ধিত স্ব বা বৈদিক স্বন্‌ প্রত্যয়। প্রাকৃতত
এই প্ৰত্যয় ‘ইমা!’ ব| ‘তুণ’ হয়।১ যেনে, স. গীনত্বম্‌ (9৪৮ %ে 6৩108
চুণুঁছ0), 8০58]}} ০0 0010-44 5৪1], 010 অা008)"5 01985 ), প্রা, পীপিম!
১ । শ্ৰ্বক্ষ ডিমাণে৷ ৱ|”, ছেম্চ, ২|১৫৪

তমদ্ধিত ৪৩১

বা পীণত্তণং; স. পুষ্পত্বম্‌ ( ৭প৪]1৮ে 0 ৪ 8০০ ), প্রা, পুপ,ফিমা বা
পুপফলত্তণং ৷ অসমীয়াত স্বৰ্ব ব্যত্যয় হয় আৰু ‘ইম৷’ৰ ঠাইত আমি
ইয়। যেনে, পীণামি পুষ্পামি। বঙ্গালীতে| এই প্রতায় আছে। যেনে,
গৌবামি (০৮৮০৭০৯% ), ৫০% গৌৰা| ( ০810.) ৷ এই প্রত্যয়ান্ত শব্দ
বাস্তৱিকে স্্্রালিঙ্গ। কিন্তু আমি তাক ক্লাবলিঙ্গ বুলি ভাবে৷৷ প্ৰাকৃত
‘ইমা’ প্রত্যয়ৰ মূল বাল্তৱিকতে সংস্কৃত ইমন্‌ প্রত্যয়। যেনে, স. মহিমা,
গৰিমা, ধৃতিমা, ইত্যাদি ।

উনত্ৰিংশ বিধ
৪৯৩ । সা. লি.
১। ভলী
২। থলী

তাত হোৱা অৰ্থত স্থানবাচক বিশেষ্য উলিয়াবলৈ এই প্রতায়ৰ ব্যৱহাৰ হয়।

প্রথম থব| £ যেনে মাহতলী (2) 0]567161৭ ) 12077 মাহ (}0]96 );
সৰিয়হতলী ( 00050889-8619 ) £000, সবিয়ইহ ( 1000508809 ); কঠায়াতলী
( ৮6৪৭৭% 5০০৭-৮০] ) £'000 কঠীয়া ( ১106-5666 ]11)29 ) ; ইত্যাদি ৷

দ্বিতীয় থব| 2: যেনে, বণথলী ( ৮৪৯006-36]0 ) 10000 ৰণ ( ৮৪006 );
সভা-থলী (]2]2326 01 10660002 ) 1010) সভা ( ৪ 1066000%6 ) ; ইত্যাদি ।

৪৯৪ ৷ মূল ( 12৩21৮8880০0 )

এই প্রত্যয়ব মূল সংস্কৃত ‘স্থলী’ ( 9000.00 01 13110 ) ৷ প্রাকৃতত ই
‘তলি’ ( হেমচ. ৩৩৩৪ ) আৰু অপতভ্ৰংশত ‘থলী’ ( হেমচ. ৪৷৩৩০ ) হয়।
তাৰ পৰব অসমীয়া তলী আৰু থলী প্ৰত্যয় ওলাইছে। তলী-প্রত্যয় সংস্কৃত
‘তল’ ( ৮০000: )ৰ পৰাও আহিব পাৰে।

ত্ৰিংশ বিধ
৪৯৫ ৷ সা. লি.
১। কুৱা
এই প্রত্যয় যোগত বিশেষণ-সৰ্্বনাম পোৱা যায়। যেনে, এনেকুৱা,
যেনেকুৱা, তেনেকুৱ| ইত্যাদি। এই প্রত্যয়ৰ মূল ওপৰত দিয় হৈছে
( $৩৩৬৷খ ) ।

উনত্ৰিংশ আধ্য|
শব্াংশ ( ৮৪১০1০৪ )

৪৯৬ | অসমীয়া ভাষাত কিছুমান শব্দ সুকীয়া শব্দ স্বৰূপে ব্যৱহৃত
নহয়; তদ্ধিতৰ দৰে আন শব্দৰ শেষত যোগ হয়। ইহঁত বাস্তৱিকে তদ্ধিত

প্রত্যয়ে৷ নহয়,

শব্দও নহয়।

সেই দেখি কোনে কোনে| বৈয়াকৰণিকে

ইবিলাকক “উপশবৰ্দ” বুলিছে। আমি এই নামকৰণব কোনে| বিশেষ কাৰণ
নাপাই ইবিলাকক শব্দাংশ (৮৮০০০) বুলিলো৷। এই শব্দাংশবিলাক
সংখ্যাবাচক শব্দ, বিশেষ্য আৰু সৰ্বনাম শব্দৰ শেষত যোগ হয় আৰু সংখ৷৷,

পৰিমাণ বা আকৃতি নিৰ্দেশ কৰে ৷

ইংৰাজী ])26080.166 ৪16001]6ৰ অর্থ

ইবিলাকে প্রকাশ কৰে ৷ * তলত এটি তালিক৷ দিলে৷। ই অসৰ্্পূৰ্ণ।

৪8৯৭ ।

১।
২।
৩।
৪ |
৫ |
ঙ৬।
৭
৮।
৯ ।
১" ।
১১ ।
১২ |
১৩ ।
১৪ |
১৫ |
১৬ |
১৭ |
১৮ |
১৯ ৷
২" ।

খৰ, খৰ!

খুতা, খুতৰা, খুতুৰা

গোছ৷, কোছ!
গছ, গছি
গোট, গুটি
জন, অজন!
জোপ, ছোপ
টো, টি, টা
ঢুকুৰ|

টোপ, টোপা!
ডাল, ডালি
ডোখৰ

থোক

থোপা, থুপি
ধাৰ

পাট, পাচি
ফেৰ, ফেৰি
ল্‌দা

সুত

সাধাৰণ লিঙ্গ
থন, খান, খনি, খানি

পুলিঙ্গ

খন, খান, খনি, খানি

শব্াংশ ৪৩৩

স্ত্ৰীলিঙ্গত টী, গুটী, জনী, খনী আৰু ডুখুৰী হয়।

ঃ পুথিখন (006 000}; ), কহ্যাখানী (006 886 ); বস্তি-
খৰ ( 6 ০৪০৫]6 ) ; সাপখবৰ| ( 006 গা] : ]]{, 06 21606 01 90816 );
মঙ্গহখুতুৰা,-খুতৰা ( 006 16০6 ০£{ 8695]}} ); এখুতুৰা (& 01696 ); ধান-
গোছ| ( 106 ৮00016 0£ 8৭৭৮ ) ; খৰিকোছা ( 006 ৮00৭16 ০ 06] );
লেজুগছ (096 21606 0% 1006 ) ; বলধগোট ( 0886 ৮0100):

“ঘাৰগোট পালতায়া এক আখি চাই।

সচকিত মনে সি আহাৰ পানী খাই ৷৷”, ম!. ক.
মানুহজনী ( 006 00081); মানুহটো (086 00081); ছোৱালীটী (006 8011);
মাছটুকুৰ| (66 01606 0% 85); পানীটোপা (006 ৫00 0০£{ অ'৪ৈ );
এডাল বাঁহ ( 006 ৮800৮00 ) ; জৰিডাল ( 006 1606 0০£{ 12006 ); সুতা-
ডালি ( 006 01606 0০ 00680); কাঠ ডোখৰ ( 06 01606 ০{ ০০০ );
তামোলখথোক (৮০০ 6000] 0 3৪৮6০৪৷৷০৮০ৈ ) ; আঙ্গুৰথোপা ( 006 ট00০ গে
2180265 ) ; মণিধাৰ (086 গ0]1086 ০£ 66805 ) : ব’ঠাপাট (086.০8৮);

“এক পাট শৰে বালী সঙ্কধলিল। জীৱ”।, শঙ্কৰ;

বাঁহছোপ (06৪ গ]000[0 ০0 ৮৪0০১৮০০৪ ); এফেব! চূণ (৪ ]10]6

]}106 ); গোববৰলদ। (006 ]0100[) 01 10855 ০01 ০০008); বেতনত
(6 }1}6০6 0 5৮]][ ৪0৪ ৭4165960, ০৪০6 ) । এইবিলাকৰ বাহিবেও
চট| ( 838 1606 ), খিল৷ (1684 ]}}'6 01806 ), আটি ( ৮009]16 ), সোপা!
( 10899 ), বিব| (1984 ) আদি বহুত শব্দাংশ আছে। সৱৰ্নাম ব| বিশেষণৰ
লগত এনে শব্দাংশ যোগ হলে সাধাবণতঃ সংজ্ঞা-শব্দ এটা উহা থাকে। যেনে,
এইটি (10015, 1.6, 02015 00178); আগবটে| (006 10006, 1.6. 0806
{01006 10180) 01 00]. ) ; ইত্যাদি । ইকাবাস্ত শব্দাংশবিলাক ( অৰ্থাং
খানি, গছি, টি, ডালি, ইত্যাদি) অল্পাৰ্থে ব্যৱহৃত ইয়। যেনে, চৰাইটি
(006 ]][]06 6]10); শেলপাটি (006 90081] 0০৪1 ); ইত্যাদি ।

৪৯৮ । মুল ( [)গু'৮৪}ৈর৩৮ )

(ক) খন, খান, খনি, খানি--সংস্কৃত খওডম্‌ (৪৯ 11606 ), প্র, খম্ভম্‌, ( হেমচ,
২৷৯৭ ), অপত্ৰ, খম্্‌ডু, খম্‌ডই, ( হেমচ, 6|৩৪০১ ৪6৪6 ); অ. খন, খান।
স্থাৰ্ধিক ‘ই’ যোগত খনি, খানি আকু স্ত্ৰীলিঙ্গত ‘ষট’ হলে খানী হয় ( ৪8৪৩৭ )।

৪৩৪ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতৰ্ব

খৰ, খৰ| (& [16০৪), স, খণ্ডুম্‌, প্র৷: খম্ডম্‌, অ. খৰ। স. খণ্ডকমৃস্পপ্রা
খম্ডঅম্‌ অ, খৰ! ৷

খুতাঁ, খুতৰ|, খুতুৰা (3 90081} [1606 )_স, ক্ষুত্ৰকঃ ( ৷%0৪]] ), প্র৷. খুডডও, ছুট্টও
( হেয়চ, ২৷১৭৪ ), হি. ছোট|, অ. খুত|। স্বাধিক ‘উৰা|’-প্রত্যয়
($৪৩৪ ) যোগত খুতুৰা আৰু ‘অৰ|’ যোগত ($৪৩৪ ) খুতৰ| হয়।

(৪8৪৩৫ দেখ! )।

গোছা, কোছ! (৪ ৮০000}, 3 00916 )- স, গুচ্ছকঃ, প্র, গোচ্ছও, অস. গোছ| বা
কোছ| (৪১৪০ )।

গছ, গছি (৪ 0766, 3৯ [0:0680৩85101) )--স. গচ্ছঃ, অ. গছ। স্বাধিক ই যোগত
গছি (8৪৩. )।

গোট (৮০16 00 0091৮1069 00116 ), গুটি ( 32 9173]] 1৮8]1 ০£ 56০৭ '-_স.
গুটিক|, গুটী ( & 90031] 681] ০৮ €1066 ), অ. গুটি, স্ৰী. গুটা। গোট
আৰু গেট ইয়াৰ ৰূপান্তৰ (88 ১২৯৷১৩২)।
জন, জন|, জনী ( 01800, 00811 )-_স. ব| বৈ. জন, জনি, জনী ($২২%, গ)৷
জোপা, ছোপ ( 1810৮, 605}} )-_স, ছুপঃ ( 3৯ 51}10৮6, 2091}; ), অ. ছোপ (8৪১৩২ )।
জোপ| তাৰ বিক্তি ($১৯৬ )। জোপাৰ আকাৰ বান্তৱিকে স্বাঘিক
অবাঅঅ।৷
টো, টি, টা ( (86, 036 11006 )_{ $২২%,গ ) |
টুকুৰ| (& 900] 16৫০6 )_ স, টুংটুক ( গ৷3]}, 11006 )। উৰ| ব| অৰ স্বাধিক
(86৪৩৪); বাস, ন্তোকঃ (3 106 £ 8৪8৩৫।৪ দেখ! )।
টোপ, টোপ| (৪ 9790 )-_স,. তিপ, ব| তেপ, (৮০ 9190, 2 ০০26 ০%৮ 1698},
তেপনম্‌ (} ৪ 9]79%)। কিন্তু স. জ্রৱংঃ (০০হ৪|06, 9০%]}08 )
বেচি সম্ভৱ।
ডাল, ভালি ( 1০9, 5৪.1 )--স. দাড়কম্‌ (৯ 50010, 50৯8 ০৫% £০০ ), প্র" ডালঅম্‌
অপত্ৰ.- ডালইং ( হেমচ. ৪1৪৪৫ ), হিন্দী ডাল৷, অ. ডাল, ডালি।
ডোখৰ (৯ 21626 )_'স. দ্বিখণ্ডম্‌ (2 00108 0700}; 000 [৬০ ), প্র, দোখম্‌ডম্‌,
অ. ডোখৰ ৷
থোক ( 6090 )-_স, স্তোকম্‌ৃ (৩6% ), প্রা' থোকং ( হেমচ, ২৷|১২৫ ), অ, থোক।
থোপ।, খুপি (৪ 05060 )_ স, স্তৱকঃ (3 ৮000, 05068 ), প্রী, খুৱাও ( হেমচ.
১৷৭৫ ), অপত্ৰ, খুৱও, থোৱা ( হেমচ. ৪।৩৭৬ ), অ. থোপ| বা স্বাধিক ই
ষঘোগত ধথুলি। বা বৈ, দ্বপ (৯৪ ঘেহচি ০0 }}&1//), শ, বৰা. ১৩!৩৷৫ |
সা. বে, ]], ৪,

36০

শব্দাংশ ৪৩৫

ধাৰ (3৯ ০০0000005 1106 ০৫৮ 50108 )--স, ধাৰ] (& ৩০০0800005 1106 গে
৪6165 ), প্র. ধাৰ ( হেষচ, ৪৷৩৮৩ ), অ. ধাৰ।

পাট, পাটি (৯ 1880 1896 )-স, পট্ঃ (& 9!ঞ&৬১ 0 80160) ব| মল, পত্ম
(৪ 1694), প্রা, পত্তণম্‌, অপত্ৰ, পট্টগু ( হেমচ, ২৷১৭৩ : ৪|৩৭%, ও৮৭ )
অ, পাট, স্বাধিক ই যোগত পাঢি।

ফেৱা|। ফেৱি, (৪3 চ৮6/(; 3 থ9003]] [16০6 )--স, পিণ্ডুকম্‌ (3 10000, 3 ৭০9,
৪ 11006] ), ' প্র৷'- পেগওুঅম্‌ ( হেমচ, ১৷৮৫ )==অস, পেৰ্গ (8; ১৪৯ )==
পেৰা, ফেৰ| ($ ১৪৭) বা স্ব৷ত্্ক ই যোগত, পেৰি, ফেৰি।

লদা (3 10000 01 10195 )--স, লুংডিকা (3৯ 10000 10855 ৮০৮ 11), প্র.
লোম্ডিঅ (}), অ, লদ|।

লূত (2৯ 5[)[[ [1606 )--স, সূত্ৰম্‌ (3 00680, ও0108 ), প্ৰ. সৃত্তম্‌, অ, স্থত।

চটা (& 1888 016০6 ) £000) স. চটনম্‌ (১৮]1৮0:08--+/চট্‌ (00

5ঢ0]}৮) ; খিল! (১ ১৯৩ দেখ|: ৪& ভ})0]6 168 ), স. অখিল ( )01]6,

90016 ); আটি (3 860. 000016 ) £ি0৷৷৷ স. অন্ত:, অন্দ; ( 01010 :

স: অন্ত, 0 06); সোপ|১ (3 10855 ) ঠি00 স. শোফঃ (3 56০]]}116,

0000); বিব| (৪৯ 1684) ঠি07) স, ৰবিটিঃ (৮০০] ৮1800); পে.

কছাবী--বিলাই (1684) ৷

(খ) অসমীয়া শব্দাংশ বাৱহাৰব এই লক্ষণ সংস্কৃতৰ পৰ| নহয় বড়ে|

ভাষাৰ পৰাহে অসমীয়াত সোমাইছে। কছাৰী আৰু গাৰে| ভাষাত সংখ্যাবাচক

শব্দৰ ব্যৱহাৰ কৰোতে বস্তুটোৰ শ্ৰেণী বুজুৱা কিছুমান শব্দাংশ সদাই যোগ

কৰা| হয়। অসমীয়াতে| তেনে ইয়। ইয়াত কেৱল প্রভেদ এই যে বড়ো

ভাষাত তেনে শব্দাংশ সংখ্যাবাচক শব্দৰ প্ৰায়ে আগত কিন্তু অসমীয়াত

সংখ্যাবাচক শব্দৰ পাচত বহে। তলত এটি চুটি তালিকা দিলে| । সম্পূৰ্ণ

তালিক। দিয়| সম্ভৱপৰ নহয়।

গাবে| কছাৰী অসমীয়৷ প্রকৃতি ব৷ -অণী

চাক্‌ চা জন, টা টণে 100601146600; 166100859
25 10080, €০৭, 6100,

মাং মা টা [01010611667010 810800818,

25 68508, 21195 606,

১। ৫ স. সৰ্ব (8]1)==পালি--সগ্নম্অস, সোপ|৷

৪৩৬ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব
গাৰে! ফছাৰী অসমীয়া প্ৰকৃতি 'বা -অগী
গে গং, মন্‌ টা, খন, চুঞচে 3£080165 ০০০০6ঠ৮০৭
ইত্যাদি ৪5 ৪6[১৪৫৯৫ 1460.010 ;
£606261781 600.
গং খাই টা ]০[১৩০৪, 20৩ €০০,
গং থো ডাল 13802}2008 €0০,
ৰং থাই টা চূন 15, 10000 1210.685 ৩1৫
দতৎ মত খুতুৰ|৷, ডোখৰ 1"162০65 ০01 50016 €০০,
বল্‌ ফাং জোপ, ছোপা, ]+01' (1665 €10,
ইত্যাদি ।
খিং গাং খন, পাট, ঢা০%৮ 10880} 830 100181165,
ইত্যাদি 3৪ 6000, 1634, €০০,
ষমিং মন্‌ ৬ খন, টা ঢু'০চ ০৫05. 5001165 €00,
থে থাই খন, টা 1709, 006095115, €৫০.
থং মং ডোখৰ, খৰ! ১৪৮, 562818.694 [291'%
ই
ৰং দাং ধাৰ, ধোপ!।, 08 91002]] £০%009 ০/%
ইত্যাদি ০0000300 1]311283.
উদাহৰণ £ গাৰে| চা, কছাৰী চে=অস, এক (০০০)।
গাৰে৷ কছাৰী অসমীয়৷ [719 ]]5])
মানো চাক্‌ চা মানচই চা চে এজন মাছহ 076 1109.10
ম| চা ডুও ম| চে ভাও এটা চৰাই 006 110
গে চা আচু মন চে হাঙগু এখন পৰ্বত 006 1}!
গেচাৰ্ৰা গং চে খাৰ এপাট কীাৰ 23.0) ৪11"0%
থক্ক| গং চা, {
থাই চে থাকা৷ এটা টকা 076 }১৬১৩০
ব|ঠ, গং চা থক্ধা
ওৱ| গং চা, |
থ| চে ওৱা এডাল বাহ 006 580৮১০০
ৰ|,' গং চ| ওৱা
৬৮% { খাই চে খাইলে এটা আম 0006 08080

ব!, ৰং চ| থেগাট্‌চু

সমাস ৪৩৭

গাৰে! কছাৰী অসমীয়৷ | 4119
দত্ চা বিচ্নি্‌ দত চে বেদত এখুতুৰ| মঙ্গহ ১, [24666 ০ ৩651}
ব্ল্‌ বল্‌ চা ফাং চে বংফাং এজোপ৷ গছ 4১ 066
বাৰ| খিং চা গাং চে চি এখন কাপোৰ + 01666 9 9০8
মিং চা খাখা মন্‌ চে খাখা এট| কথা৷ বা 2 ০০9]
একাযাৰ কথা
থখে চা খৰ| (বা ৰং) খুৰি থাই চে এটা বাটি & ০৮%
থং চা খিল্‌দিং দ্‌ং চে খুন্‌ডুং এডাল সুতা বা| + [16০6 ০
এডোখৰ স্থতা 001689
ৰং চ| ৰিপোক্‌ দাং চে লে এধাৰ মণি 2' 50108
০{' 2০%
ত্ৰিশ আধ্য৷

সমাস (€০০০৮০৮০%০] ৬০৮০৪)

৪৯৯ ৷ দুই ব| ততোধিক পদৰ একপদীভাৱক সমাস ( 0000000009 )
বোলে। আদি প্রাকৃত (বা বৈদিক ), প্ৰাকৃত আৰু প্রাকৃতিক ভাষাত সমাস
বিবল। কিন্তু সংস্কৃত ভাষাত ইয়াব মাত্ৰ৷ বৰ বেচি । বাস্তৱিকতে সমাস
তিনি বিধ :£-_

১। তৎ্পুৰুষ (1)৩০৮৮০৮০৪৮০৩৪ ) ।
২ ঘন্্ব (€৫০-০৫৭1০৪৪৮০৪ ) ।
৩-! বসহৃত্ৰীহি (}7০8868৪81৮68 ) ।

তংপুৰুষ সমাসক তলত লিখ! দৰে দুভাগ কৰিব পাৰি, অর্থাৎ---

(১) প্ৰকৃত তৎপুৰুষ ( 129060087.0 ৭০০৮০00.0%৮6০ ০০00[2০01105 ),

(২) কৰ্ম-ধাৰয় (1269ৌথ108৮6 0০৮০৮00]780%9৮6 81000 ০৮ 3012091-
00081 ০০0012000.85 ).

কৰ্মধাৰয়ৰ ভিতৰত অব্যয়ীভাব বুলি এবিধ সমাস ( ৯&৭৮০৮য৪]
০0000000009 ) ভুক্ত আছে। আকে। বহুত্ৰীহি সমাসৰ ভিতৰত দুবিধ পৃথক
সমাস ভুক্ত থাকে, অৰ্থাত--

৪৩৮ অসমীয়া ব্যাকৰ্ণ আৰু ভাষাতত্ব

(১) নঞ{, সমাস ( ঘব৬০0৪ম]৮০ 1208956591৮695 ) ।

(২) দ্বিগ্ু সদাস ( [খ৷৷৷0608] 120552551৮29 ) |

সমাস হলে সাধাৰণতঃ প্রথম পদৰ বিভক্তি লোপ হয় আৰু শেষৰ পদৰ
লিঙ্গ যৌগিক শবৰ্াৰে| লিঙ্গ হয়।

১। তৎপুৰুষ সমাস
(12806008110{ 0৫০21001080৮6€65 )

৫০০ । এই সমাসৰ প্ৰথম পদটো! সংজ্ঞা-শব্দ বা সৰৱ'ৰ্নাম হয় আক কাৰক
বা সম্বন্ধ পদৰ অর্থ আৰু কেতিয়াব৷ আকৃতি গ্রহণ কৰে। শেষৰ পদটো
কৃদন্ত সংজ্ঞ৷ বা সাধাৰণ সংজ্ঞা শব্দ হয়। শেষৰ শব্দটে। বিশেষ্য হলে
যৌগিক শব্দটোও বিশেষ্য হয় আৰু শেষৰ পদ বিশেষণ হলে সমস্থমান
শব্দটোও বিশেষণ হয়।

(১) দ্বিতীয়াতৎপুৰুষ সমাস ( &০০০১৪দ৪৮০ ৭০৮০০৭৪০৪ ) : এই
সমাসত সাধাৰণতঃ শেষৰ পদটে। কৃদস্ত সংজ্ঞা হয়। যেনে, বতাহ-গিল৷
অৰ্থাৎ বতাইক গিলা (]]8} $৪ত3]10স}086 ০£{ &]1 : ৪ 708006 01 ৪
10028 ); মূধা-ফুটা ( ]16, ])]9গ্রেঞ্৷6 0 006 1086 0{ & ]20096 ;
০০05]2]00.005, ]]]}''5ঠঢ]009 ) ১ কাণ-খোৰ| (6৪1-638 ) ১ বাখৰ-পত৷
( 96৮} 100} 5000%665 ); মাল-যুজ্জ বা মাল-যুজ| ( ]8)201268 0108210060 ;
৮০106 ) ; কচু-ঘেঁটা| ( ০])011017086 ]]1]6 }0৪০])01 01 32000 ) ; লৱণু-চোৰ
( ট0%৮-5০০৪]16---9517]0508, ) ১ মাছ-বোক| (]}]6, 193}1-5ণে৪)0ঢ৮6া ;
10108-895}1601 ) ; তেজ-পিয়া (]]0}, ৮10090-500]81; 3 10904 ]]12810 ) ;
সেপ-ঢোঁক৷ ( 5৪]]0 106 0 9গ1টণচৈ6 ); দা-ধৱ| (]]}, টঠ01060 0£ 120;
& ০1335 ০{ ৮০৭%-08105 0 006 /১})000, [83]8}}5 ) ; গুৱা-কট| ( ০006
ভ)৷0 চৈ 31603.4]085ৈ 101 1}]6 (০০৪৪.0}) ; গোবৰ-খৌোচৰা (006
[00200 ); পদুলী-শুঙা (]}]6}, ০০6 900611106 £৪৫০-৮৮৪%৮৪--0006
£6ণ0060.0106 ০061 26026’ })0056 1200.}:0606990ৈ ); ইত্যাদি ।

(২) তৃতীয়াতৎপুৰুষ সমান ( ]0:50701006008] ৭9০০৩০০৭৪০৬ ) এই
সমাসতে| শেষৰ শব্দটো! সাধাৰণতঃ কৃদস্ত-সংজ্ঞা হয়। যেনে, ভৰি-মৰ!
( অৰ্থাৎ ভৰিবে মবা 08569, ত}}} 1668); হাতে-কটা (1808-9000 );

সমাস ৪৩৯

বৰশী-মাৰ৷| মাছ (858; ০৪০৫), ভৈ ॥০৪ ৪00 }106 ); জুই-পোব৷
( টঘ]}[ 0) 8£6 ) ; বটালী-কট। ( ০৮ ত}0}্ৈৈ & ০0196] ); হাল-চহ
(0168. সা] }}002}৮ ); ইত্যাদি।

“মাছে-গৰক৷ আঞ্ত। খাব| ।

শাছ-গৰক! বোৱাৰী ' বাব|” ৷, ইত্যাদি ।

(৩) চতুৰীতৎপুৰুষ সমাস (12980৮6 8০0600979ৈ ) £ এই সমাসত
উভয় পদে সংজ্ঞা-শব্দ হয়। যেনে, দীপ-কাঠী ( দীপলৈ কাঠা ( ]][, ০০%
গ্ল' 66 ]]160[ 00. ]8100}৮"_708001)-59008; ) ; ডেকা-চাং ( অর্থাৎ ডেকালৈ
চাং (& ০৮৪০.৮৫ 02 1}3১0056 102. 108০02610195 ) ; হোম-খৰি ( 81৮6.০০৭ 10%
5৯গ্োঠিসেহ] 16 ) ; ভকত-সেৱ৷ ( 60.600810006211[ 10 006 80810985 )
গোপাল-ভোগ ) গোপাললৈ ভোগ ]00080602, 10: 006 ০০%}6095 ) ; শল!-
কানি (1236 10% 1006 স1০% ); গোৰখীয়া-ভাৰ ( & 108৭ ০{ 60560 10
006 ০০%])600 00%5 ][}, & 1081770386 ])2}00699100} ) ১ তামোল-গামচ৷
(৪৯ 101.6 50]]2 08 00) 10 7৮102 ৪৮6087)05 600. ][}} & 000.0]6
10 ॥6৪৭%) 096 ); পিক-দান (৪ গ]00010}); পিঠ|-গুৰি ( }০৮০৮00698
£106 10710,8]0126 ০৪}6 ) ; বিধান-ধান ( ১০০৭-৮০৪৭৭%৮ ) ; গুৰু-ঘাত ( 006
0062:17.6 700510 02 1068.076 01 0101] ][} })010007' 0{ [06 ]216০০]200 );
গুৰি-বঠা ( ০৪৮ 10: 006 }}6]80 ) ১ জল-ভীতি ( })/8৭%০০))০৮া]৪ ) ; জালী-
গাত (৪0 ৮0.027-870010480 ০৮০0, 10: 60}]102 $0281-০806 }01০6 );
টনি-জৰী ( £০006 107 ৪ 0280.8001827 [2810 0{ & 10000); টাং-গুটি (৪
৮৪1] 100.3 ০6৮0811) 3006 ) ; মহী-চুঙ্গা ( 10};_2০৮); পাৰ-ঘাট (৪ 1600 );
দলি-মাৰি বা| -বাৰি ( 3 1081]60) ; ইত্যাদি ৷

(৪) পঞ্চমীততপুৰুষ সমাস ( ৯&৮13]৮০ ৭০৮০০০৪০৬ ) : এই সমাসত
দ্বিতীয় পদটে। সাধাৰণ বা কৃদন্ত সংজ্ঞা হয়। যেনে, পাতাল-গাজনি ( পাতালৰ
পৰ! গাজনি, & ॥010811706 070060-870010 50000); ভূহি-খোব| ( ভূইব
পৰ থোৰা, ]2>6906, & 18166 90100} [2070 (6 8£270010.8 ) : গঙ্ক-সৰ।
( গছৰ পৰ! সবা, 1, 08 ঠি (26 ৮০০ ) ; পাতাল-ফুটা 9[]}} 02 16700
0.057497010060 ) ; কাণ-বাগৰ| ( কাণৰ পবা বাগৰা, ]1}; 701160, 1:00
006 ০8 00 31700 = }॥631838/ ) ; পানী-গছ! ( পানীৰ পৰা গছা, ৪
9৮০00); ইত্যাদি ৷

৪8৪০ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

(৫) বউাতৎপুৰুব সমাস ( ০60৮6 ৭০০৩০]৭৪৷৩ ) : এই সমাসত
উভয় পদে সংজ্ঞা-শব্দ হয়; যেনে, পানী-জোল৷ ( পানীৰ জোলা, চ]1508% ) ;
গড়-খাৱৈ ( গড়ৰ খাৱৈ, ]1} 01000, ৪0009 3 1008; ৪ 0080); পেড়া-
খাট (৪৯ ০৮%০% সা], & ৮০৭5৪৪৭৫ ) ; ফেহু জালি ( ফেঁহৰ জালি, ]1{,
গে০ঘ]0.6 00 8160}0, 3৯ 1009.00 170,০09 সা ); ব-চুঙা (৪ 066 102
08102, 1001000, 312 001680, ) ; হাত-বাউলি ( হাতৰ বাউলি, স্ব ৪৮]]৷0
০ 006 }}30.8 ); জুহাল (জুইৰ শাল, 816-021826 ); ৰাজ-বাট ( 1}
দ্৪)/ ); মূৰ-ফুৰণি ( মূৰৰ ফুৰণি, }][}, ত} }}]}0{68 ০£ [08110 ; 5%৮০০০, );
ম’হ ব| মৈহ-খুটি ( & 018০6 108 16901 00881065 ); ইটা|-খলি ( চ৮10:-
১3৯৮0); পানী-যুৱলি বা! জিয়লি ( ০৭৪০ 00 স৪৮%৮ ); তুলা-পাত ( তুলাৰ
পাত, ]}]{, 1584 ০06 ০০৮০০, 28260 ) ; নগা৷-ঢাৰি ( 108.8 10806 }%৮ 1006
৪৪৪৪ ); ইত্যাদি ৷

(৬) সপ্তমীততৎপুৰুষ সমাস ( [,008ঘ৮6 0০৮০:০৪৷)ধৈ )

দ্বিতীয় পদটো! প্রায়ে কৃদস্ত-বিশেষণ হয়। যেনে, মৌ-সন। ( মৌত সনা,
00168, সাঠ[}। }10069) ); কপাল-ফৌট। ( কপালত ফৌট|, })3ঘ][0€ & 500
070, 086 1009}1680 ) ; ঘৰ-ওপঞ্জ। ( ঘৰত ওপজ৷, }10006-60117} ) $; গছ-পকা
(গছত পকা, }][)6 ০00 006 066 ); আকাশ-বসন্তি (আকাশত বস্তি, ]}],
18100] ]0}; 006 95}তে ); খবিকা-দিয়| ( খৰিকাত দিয়া, ॥0350660, 00; ৪
গচ ); ইত্যাদি ।

৫০১ ৷ মূল (12৩03৮৪87100, )

আদি প্রাকৃত বা বৈদিক যুগৰ পৰাই এই সমাসৰ চলতি আছে। কিন্তু
শেষৰ ( সংস্কৃতৰ ) কালত হে বৈয়াকৰণিক সকলে এই সমাসৰ তংপুৰুষ বুলি
নামকৰণ কৰিছে। বৈদিকত প্ৰথম পদটো সংজ্ঞ৷ ব| সৱ'নাম শব্দ হয় আৰু
সি অৰ্থ আৰু আকৃতিত কাৰক হয়। কৰ্ম, কবণ, অপাদান আৰু অধিকৰণ
অৰ্থত শেষৰ পদটে। কৃদস্ত-সংজ্ঞ৷া হয় আৰু সম্প্ৰদান বা সম্বন্ধ অর্থত. সি সদাই
সংজ্ঞা-শব্দ হয়। শেষৰ পদ বিশেষ্য হলে সমাসে| বিশেষ্য হয় আৰু সি
বিশেষণ হলে সমাসে| বিশেষণ হয়। অসমীয়াত এই নিয়ম প্রায়ে ৰক্ষিত হৈছে।

(ক) দ্বিতীয়|-ভৎপুৰুষ সমাস £ শেষৰ পদটে। সদাই কৃদস্ত-সংজ্ঞ| হয়।
যেনে, দেৱ-মাদন (স্বুক্‌, ০%10118380106 0806 €0095 ) ; গৰাগীৰ্ণ ( অথ, বে.

সমাস ৪৪১
৯৮106 ধ$ড৪]]0খ"০৭] 10201500, ) ; ভূবি-দাধন্‌ (থক্‌, 1৮108 ॥0000 );
অশ্ব-হয় ( খক্‌, 6106 ০00; 5৬০০5 ); গে|!-ত্ন ( থক্‌, ০০%-৪518)108 ) |
তেনেকৈ অসমীয়া--কমলি-ধৰ| (]{{, 3১০০০৪৮০৮ }০1৭108 10১6 10187)]60
018:,6870698267 ); শেন-চোৱা (৪ £৪1০006%8 ); পিপৰা-গুচুৱা৷ (10,
॥5000%৮11[{86£ .0{ ৪125 : & তভ০][-}1]3"0%%90) 010 ৩55৪1656 01808, ) ; চোৰ-
ধৰা (][{, ৫৬৯০]06 0£ 006 0160 : ৪00006:£ 010 ৯558102696 0181008 );
ইত্যাদি। পালিতে| হয়, যেনে--অপায়-গতে৷ ( = অপায়ন্‌ গতে৷= £006
0০ }6]])।

(খ) তৃতীয়াতৎপুৰুব সমাস £ বৈদিকত এই সমাসতে| শেষৰ পদটো
কৃদস্ত সংজ্ঞ৷ হয়। যেনে, অগ্নি-দগ্ধ ( থক্‌, ৮000 10} 1৮6 ); অবিত্ৰ-
পাৰণ ( খক্‌, শ0095106 স10 0819 ) ; দেৱত্ত ( = দেৱদত্ত: খক্‌, 81৮60
৮) 06 &€০৭5 ) । সেইদৰে অসমীয়া---নওৰ!-সিচ! ( ৮৯160 ০80৮ সা} ৪
৮০৪ল]]}€ 0008} : 12806 04 ৪ 71৮6 8 ) | পালিতে| তেনে ; যেনে,
ইস্‌সৰ-কথন ( =ইস্্‌্সবেণ কথন্্‌ = 5}১০]৪60৷ 0) ]558178 ) ।

(১) অলুক সমাস £ বৈদিক আকু সংস্কৃতত কেতিয়াব৷ প্রথম পদটোৰ
বিভক্তিৰ লোপ নহয়। তেনে সমাসক সংস্কৃতত অলুক সমাস বোলে। যেনে,
তৃতীয়৷ততপুৰুষ--গিৰা-নুধ_ ( ধক্‌, £১॥6]010]08 }}) 5008 ) ; ৱাচা|-স্তেন ( থক্‌,
00600 07 95[026০০}৮, 56গ্র6]) ]]0}01]06 0৮% ৮০105 ) ; শুনেষিত ( থক্‌,
01৮০৮, ৮2) 90895 ) ; ৱিদ্মনাপস্‌ ( খক্‌, সদয় অপস্‌ স}(}} ৱিদ্মন। ),
ইত্যাদি। সেইদৰে অসমীয়াতো কেতিয়াবা বিভক্তি লোপ নহয়। যেনে,
হাতে-ৰোৱা৷ ( }1]8260. ত] 006 800), কাণে-শুনা| (6800 ত]
006 ০৪8৮) ।

(গ) চতুৰ্থাতৎপুৰুষ সমাস ঃ বৈদিক আৰু সংস্কৃতত উভয় পদে
সাধাৰণতঃ সংজ্ঞা-শব্দ হয়। যেনে, ৱক্মৰাজ-সত্য ( খক্‌, (৪1000[0] 00 006
070310675 0£{ ]2)0005 ) ; বিশ্ব-শত্ভু ( থক্‌, 5৪8]008%)৮ 100. 3]1)।
অসমীয়াতে| তেনে ।

(ঘ) পঞ্চমীতৎপুৰুষ সমাস £ বৈদিক আৰু সংস্কৃতত শেষৰ পদ প্রায়ে
কৃদস্ত-সংজ্ঞা হয়। যেনে, গো-জা ( খক্‌, 070000609 1:01) ০০৪) । 'অলুক্‌
সমাস---যেনে, দিৱে৷-জ| ( থক্‌, }৮7%8000069, 00 }}6৪৮০৷৷ ) ; দিৱে|-ৰুচ

১ ৷ ৬566, }[3০৭. ০9, গট্র ৪8১0৫, $ 1871 (28 ),

৫৬

৪৪২ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

( খাক্‌, 51016 {£000 06 9]})ো ) | অসমীয়া £: যেনে, খেলৰ-আলগ ( খেলৰ
পৰব আলগ ৪০%গ10068, 0; 8॥]26] ) । বিৰল। পালিতে হয়; টা
চোঁৰ-ভয়ন ( = চোৰস্ম৷ ভয়নন্‌ = 1683 1800 & 10164 ) ।

(৬) ষ্টাতৎপুৰুষ সমাস £ বৈদিক আৰু সংস্কৃতত উভয় পদে সাধাৰণত:
সংজ্ঞা-শব্দ হয়। যেনে, বাজ-পুত্ৰঃ ( অথ, বে, 018’9 501 ); ৱিশ_পতিঃ
( বক্‌, 100 00 006 ০181 ) । অসমীয়াতে| তেনে। কেতিয়াব! অলুক
সমাস হয়; যেনে, জাস্‌-পতিঃ ( খক্‌, 1008 ০{ ৪ 18000]৮ ); গ্ৰাস্‌-পতিঃ
( খক্‌, }}050809 7:04 & 01৮]06 স্কর010081)) ; দিৰোঁদাসঃ (খক্‌, 56৮31
01 263৮6 ); শুনঃ-শেপঃ ( থক্‌, ৭০৪’5১ ঞ9ৈ!]] )। অসমীয়াতে৷ তেনে;
যেনে, কুটৰ-ঘৰৰ-কুূটি ( & 06060 0 ৪য0}]) 0{ ॥৮০৫০015}। ৭০০০5 ) ;
বঢ়াব-পো| ( 070} 01 006 বঢ়া : 010100811216 0 ]/[28]}18৮ ]>26৮ ) ; তেলৰ-
ভাব ( ]]}, & 1080.04 01] : }16]][0}188 3" 1216560ৈ 10 .& 1106 ০৪১£[1698
1[} 02000699101] ছগ্ব][}} 10010 ); “নদীৰ হান| ৷ পাইকৰ-খান| ॥?” ( 016
৮0106 008 ৪৪০]; ০{ ৪ 1৮627 ৪09 006 ]}}0]8106 ০£{ ৪ 95621%৮106-
ভৈ] ৪){ ( ৪76 1200] 0100630811) ). “গৰুচোৰৰ-গঙ্গ৷-স্নান ৷” (096 ৮৪0011086
00.৪ ০৪006-]]{6 ]0) 006 ০৪:০৪০৪) ৷ পালিতো তেনে; যেনে, ৰাজ-
পুৰিসে৷ (= ৰন্তে| পুৰিসে৷ = ৷৷060, 0০£ 096 008 ) ৷

(চ) সপ্তমীতৎপুৰুষ সমাস £ বৈদিক আৰু সংস্কৃত শেষৰ পদটে৷
সাধাৰণতঃ কৃদন্ত-সংজ্ঞা বা বিশেষণ হয়। যেনে, অহব-জাতঃ; ( অথ, বে.,
10270, 10 006 0৪% ) ; উদ-প্লুত ( অথ, বে, ড্দ][8 1206 }]}। ভ'৪৫ ); পুৰু-
ভূ ( ধ৷ক্‌; 06078 }}; 10810) 218069 ) | অসমীয়াতে| তেনে । অলুক সমাস;
যেনে ৰথে-ষ্ঠ| ( থক্‌. 50৪2)01176 01} 3 ০৪% ) ; গোষু-যুধ_ ( সক্‌, 88].8106 ]1}
116) ৷ অসমীয়াতে| হয়; যেনে, “পৰত-আশ ৷ বনত-বাস ৷॥* ( ম০01086
]0; ০0065 15 ]]]6 ]]৮][6 10} 3 }]0126]6 ) । “পরৰ্বতত-কাচ-কণী” ( (ঘ1016-
6285 ]},; 006 1000101810, ) ; তেলত-ভজ।৷ (8160, }!1 0]] ); ইত্যাদি।
পালিতো তেনে ৷ যেনে, সন্সাৰ-দুক্‌খন্‌ (= সন্সাৰে দুক্‌খন্‌ = 01561 1}
006 স্০0110) ৷

সমাস ৪৪৩
১ কৰ্মধাৰয় সমাস

( [265ণশো]]2৮6 0606০}10]13১808969 )

৫০২ ৷ কমধাৰয় সমাস (1265গস1[2[[৮০ 01 3}1১05100010,8] 060681"01108.-
0৮৪৪) 2 সি সমাসত সমস্তামান পদব্লিকে বিশেষয আৰু বিশেষণৰ ভাৱ
গ্ৰহণ কৰে নাইব| অভেদ সম্বন্ধত একাৰ্থ-প্রতিপাদক হয় তাক কৰ্মধাৰয় সমাস
বোলে। এই সমাসত প্রথম পদটোৱে শেষৰ পদটোক সংজ্ঞা-শব্দ হলে
বিশেষণ স্বৰূপে আৰু কুদকন্ত-সংজ্ঞ৷ হলে ক্ৰিয়াবিশেষণ স্বৰূপে প্রকাশ কৰে।
প্রথম পদব লগত দ্বিতীয় পদৰ সম্বন্ধ অন্বয়বোধক ব৷ একাৰ্থ-প্রতিপাদক
( ৪]2}০09510008] ), গুণবাচক ( ৪॥[ঞ8])৮)00৮6০ ) বা| ক্ৰিয়াবিশেষণ-বোধক
( ৯0৮০৮/018] ) হয়। ইয়াক তিনি ৰকমে প্রকাশ কৰিব পাৰি £-_

(১) সংজ্ঞা-শব্দৰ দ্বাব! ( 0৮ &৪ 500508010৮6 )--

(ক) শেষৰ পদটে।৷ সংঙ্ক। শব্দ হলে প্ৰথমটো গুণবাচক বিশেষণ স্বৰূপে
ব্যৱহৃত হয়। যেনে, ঘোৰা-বাক (ঘোৰাৰ দৰে ওখ যি বীক, & }8.৮001005
তা৪661-06207010; ০৪ট06 895]}, সি ঘোৰা বাক =3ঃ 0৪8]] ৪9 & বাক, 1.6,
৮ণ৮.18]] ) ; জোন-বিৰি ( জোনৰ দৰে যি বিৰি সি জোন-বিৰি=ঞ্জ
গ্6৪০6:.5]121260, = 0128106101} সপ0ো[]। ]}} ৪ ]160}:]180০6 ); বেজী-
দাত ) বেজীৰ দৰে জোঙ্গ। যি দাত সি বেজী-দাত = 5}৪[2-]2001)060|
10000. ]}]6 ৪ ১০6০৭]6 ); পিতল-চকু (পিতলৰ দবে যি চকু সি
পিতল-চকু = ৮০]]0"' 696 ); ধাৰ৷-চাপৰ ( ধাৰাৰ বা সৌতৰ দৰে যি চাপৰ
সি ধাৰা|-চাপৰ =& 56৮০৫6 ৮]0'স স]}) 00261} }1010 ) ; ভেট-গুটি ( ভেটৰ
গুটিৰ দৰে সৰু যি গুটি সি ভেট-গুটি =3& ৮08]] ৪5 9108]] ৪5 06 ১০০৭
০% ত৪-]}]৮ ) । সেইদৰে টাং-গুটি (৯ ৮8]] 103 12]8১)]1)0 0006 8811)6
0০£{ ]'£11£ 1008); বাঘ-জবী ( ৮1016 : 16205 0{ 3৪ 10156 ৪00৪8০)60]
6.৪ ০৪%); বাঘ-জালী ( ৯ ])}01106 ]2]8306 101 1)61501)5 18116 5108169
40% 0885 ) ; উৰুলি-পুঙা (৪5 ]18]}} ৪5.৪ 10806 0560, 1} 115])106 :
}161106, ॥0506689% 31008, ত0100]1655 : ৪ ৮৪৪1811[) ; ইত্যাদি ৷

(খ) শেষৰ পদটোে৷ কৃদন্ত বিশেষণ বা সংজ্ঞা হলে প্রথমটে। অভেদ
সম্বন্ধত একাৰ্থ-প্রতিপাদক ( 3৯}2}0910003] ) হয়। যেনে, ৰিঠা-দগৰ। (ৰিঠ৷
মাছ দগৰাৰ দৰে যি কাম সি ৰিঠা-দগৰ৷= ৮০৪) ]}}6 ৪ ]0% 19} );

8৪8৪ অসমীয়া| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

বাঘ-ঢক। বা বাঘ-ঢেক| ( বাঘে মৰ| ঢকাব দৰে যি ঢকা| সি বাঘ-ঢক|=৪
500.067 5800}৪ৈ 01 205] {1000} 06])]]}10 ]]}6 00৪80[ 008 ৪ 00868 );
আধা-খুন্দ৷ ( আধা বা অসম্পূৰ্ণ কৈ খুন্দা যি চাউল সি আধ্া-খুন্দ৷==০০৪৷১০
8106-8001 ) ; চালনী-সবক৷ (চালনীত সবক দি যি সবকা সি চালনী-
সবকা = }]801]6 ০0% ৪ 100 01 8৪106 ); কঁকাল-ছিঙা বা ছিগ। (কঁকাল
ছিগাৰ দৰে যি খেল| সি কঁকাল-ছিগ৷ =৪ 109.10 88006 ); বাঘ-আছোৰ!
(বাঘৰ দৰে আছোবে যি সি বাঘ-অআঁছোৰা=৪ 1108 ০{ 100.021)
গ্ে6626 ) ; ইত্যাদি ।

(গ) শেষৰ পদটে| বিশেষণ হলেও একাৰ্থ-প্রৰতিপাদক ( 8৪}৮]208101008] )
হয়। যেনে, কুকুৰ-নেচীয়। বা কুকুব-লেজীয়| ( কুকুবৰ নেজৰ দৰে নেজ যাৰ
সি কুকুব-নেচীয়া=৪& 19300 ০£{ 16009] ); বেঙ্গেন।-বুলীয়া বা বাঙনা-
বুলীয়। ( বেঙেনাৰ নিচিন], বোল বা বৰণ যাৰ সি বেঙেনা-বুলীয়৷ = 10160);
কপাহ-গুটীয়| ( কপাহৰ গুটিব দৰে যি মেঘ সি কপাইহগুটীয়া =৯& ৮৪16,
0 21000: 06008605 ) | সেইদৰে--শও-বৰণীয়| ( ]8])0])} ৭30]; 10
০0000216301017) ) ; লাউমুব ( & 1080 }8৮102 }}15 }680 5}181260 ]}}6 &
০৮0০-০০৮০ ); ইত্যাদি ৷

(২) বিশেষণৰ দ্বাৰা ( ৮0) ৪80) ৪৯016০081৮6 )---

শেষৰ পদটো! সংজ্ঞা-শব্দ হলে প্রথমটে| গুণবাচক হয়। যেনে, বেজীয়৷-
ঘেক (বেজীব দৰে ঠোট যি ঘেঁ'কৰ সি বেজীয়া-ঘেৌক =৪& 100 01
ঘা৪010৮2 0100, স. ঘূকঃ= ০] | নেজাল-তৰ| ব৷ লেঙজাল-তাৰ| ( নেজ-
যুক্ত যি তৰ| সি নেজাল-তৰা| = ]1{, & 5080 সা] ৪ &্]] =৪ ' ০০৮০৮);
কলা৷-ঘুমতি ( কল| বা কাণে নুগ্ুন| অৱস্থাৰ যি ঘুমতি সি কল৷|-ঘুমতি =
৪ ]18])}[ 9]166]}) 0 0812 ); গোলাপী-জামু ( গোপাপৰ ববণীয়া যি জামু সি
গোলাপী-জামু = !056-2]}2}}]5 : & 000 0{ 010 ); খুদীয়া-বৰল ( খুদৰ দৰে
সক যি বৰল সি খুদীয়া-বৰল = ৪ 5008}}০' 91260165 0 ৪5[2 ); মধুৰি-আম
( মধুৰ দৰে মিঠা যি আম সি মধুৰি-আম.= 8৪ 80৪৮৪ ); কাঠ-হীহি
(কাঠব দৱে নিবস যি হীাহি পি কাঠ-হীহি =&৪ ঠা]}};) ; ক’ল|-আজৰ ( ক’ল
পৰে যি আজৰত সি ক’ল৷-আজৰ = ৮1৪০-6৮০৮: ](৪]&- 3281 ) ; বৰ-গিৰী
(ভাৰ্যাত কৈ বৰ যি গিৰী বা গৃহস্থ সি বৰ-গিৰী = স]!/6'5 ০186৮ 07000 ) ;
পথালি-কোল৷ ( পথালিকৈ লোৱা যি কোল| সি পথালি-কোল৷ =]!

সমাস ৪8৪8৫

0068002- 156 132) : ৪ [200.001 00006 0£{ ০৪) 9106 & ০8]]0] 00
086 জ্যৈ০ ৪৮005 ৮67.৪8 06500); পোণ-পটি ( পোণ যি পটি ব| বাট
সি পোণ-পটি, }1{, 58৪1200৮ 1088 : 50:818]}0-4401"%81913655 ) ; তকুৱা-
কদম (তকুৱ৷ বা ক্ষুদ্লৰু যি কদম সি তকৱ|-কদম, 3 }100 0 00666 ) ; আগ-
চালি ( আগ বা সন্মুখৰ যি চালি সি আগ-চালি, & ৮০%3%০৭৪}, ); ইত্যাদি ৷

(৩) ক্ৰিপ্ন-বিশেষণৰ দ্বাবা৷ (৮) ৪1} ৪0৮০০ ) : অব্যয়ীভাৱ সমাস
(এ৯0৮০০৮০]৪] ০০:0020010 ) :--

এই সমাসত প্রথম পদটো ক্ৰিয়া-বিশেষণ, অব্যয় ব| উপসৰ্গ হলেও
গুণবাচক হয়। সংস্কৃতত এই সমাসৰ নাম অব্যয়ীভাব।

উদ্বাহৰণ £ সু-খবৰ (সু ব৷ উত্তম যি খবৰ সি স্বু-খবৰ = &£০০৫০ }1১6ঘ.৮৪ ) ;
কু-সপন (কু বা বেয়| যি সপন সি কু-সপন, 6%}} 01680) ) ; আতি-গুৰি
( অতি আদি যি গুৰি সি আতি-গুৰি, 07181} ) ; পুনচ্‌বিয়া ( পুনৰ বা
আকেৌ। যি বিয়া সি পুনচ.-বিয়া, 06 ০:০0) 26006] 010}; & £1}]
৪008110]06 12009 ); পুনৰ্নৱ৷ ( পুনৰ ব| আকৌ৷ নৱ যি শাক সি
পুনৰ্নৱা, 006 208-৯০০] ); আও-বাট ( আও বা বেয়৷ যি বাট সি
আওবাট, স্008 অভ৪) ); আভুৱা (আ ব৷ ন+ তুৱা বা জ্ঞান যাৰ সি
আভুৱা, 0028০0031060, ০৮ ১00ঢ010 ); উপবিহ (উপ ব৷ উপৰীয়৷ যি
বিহ সি উপবিহ, & 10.8000010 ॥2১01501} ) ; বিগঢ়ী (বি বা বেয়| গঢ় যাৰ
সি বিগঢ়া, 0৪]) ); বিজাতৰীয়| (বি ব| বেয়| জাতৰ যি সি বিজাতৰীয়া,
0৭০2028৭০৭ 1} ০৪5০৮ : ৭০৪০৷০০০৪৮০০৭ ); বিজুটি (বি ব| নাই জুটি যাব
সি বিজুটি, স্ষ3াঃ![ 0{ ০০0৮০০16006 ); বিসঙ্গতি ব| বেসঙ্গতি (বি ব| নাই
সঙ্গতি বা স্মুবিধা যাব সি বিসঙ্গতি, 17।00:46100167006 ); বিবুদ্ধি (বি বা নাই
বুদ্ধি যাৰ সি বিবুদ্ধি, ১০00]০%10) ); উপৰ-চকুৱা ( ওপৰৰ ফালে চকু যাৰ
সি উপৰ-চকুৱা,. ৪ ]]!}0 0 85} ); ইত্যাদি।

৫০৩ ৷ মুল (12681৮88000 )

আদি প্রাকৃত ব| বৈদিকত এই সমাসব বাৱহাৰ নিচেই কন আছিল।
ইয়াব নামকৰণ সংস্কৃতৰ শেষৰ যুগত হে হৈছিল। আদিতে পদ ছুটাৰ
ভিতবত শেষৰটে। সংজ্ঞা-শব্দ হৈছিল; কিন্তু কেতিয়াবা কৃদন্ত ব৷
সাধাৰণ বিশেষণে৷ হৈছিল। দ্বিতীয় পদটোৰ লগত প্রথম পদৰ সম্বন্ধ

৪৪৬ অসমীয়া| ব্যাকবণ আৰু ভাষাতত্ব

একাৰ্থ-প্রতিপাদক বা গুণবাচক আছিল) । ইয়াক তিনি ৰকমে প্রকাশ
কৰা হৈছিল।

(১) ঘতুয়ো| সংজ্ঞা-শব্দ হলে প্ৰথমটে৷ দ্বিতীয়টোব গুগবাচক বিশেষণ
স্বৰূপে ব্যৱহৃত হয়।

সংস্কৃত আৰু বৈদিকৰ উদ্দাহৰণ 2?--পুৰুষ-মৃগঃ (বা. স. 10816
810 610126 = 10081} ) ; উলুক-যাতুঃ ( খক্‌., 0%]-0610001) = 06000, ]0; 026
10700. 0{ ৪70} ০0%] ); পুৰুষ-ব্যাস্তঃ ( বা. স. ॥00.-8827=8 100. গে
06001.) ; ধাববাক ( খক্‌,, 5000.016 ]]}6 ৪ 90680) | অসমীয়াতে৷
তেনে ; যেনে, ঘোবৰা-বীক।

পালিতে৷ তেনে; যেনে, ৰবি-হন্স (৪ $0০০-৭০% ); তৰূসিল
(]['৪%]]]8& ) |

(২) প্রথম পদ বিশেষণ আকু দ্বিতীয়টে৷ সংজ্ঞা-শব্দ হলে প্রথমটে৷
গুণবাচক হয় অর্থাৎ প্রথমটে| বিধেয় ( } ০01০8 ) আৰু শেষৰটো অনুবান্য
বা উদ্দেশ্য (9001606) হয়। যেনে, সংস্কৃত বা বৈদিক--নৱজ্বাৰ ( খক্‌.,
116 5%4[02810]} ) । অসমীয়াতে| তেনে ; যেনে, কল৷-আজৰ ( ৮6180846৮621 ) ;
ক’লপানী ( ]]}, ৮18০}8-স৮৪6৷ == হৈওা35[১010810001 ) ।

পালিতে! তেনে; যেনে, লোহিত-চন্দনন্‌ (= লোহিতন্‌ চন্দনন্‌ = ১০০0
5৪1102]-%০০৭ ) ; মহা|-গহগ্লতি ( = 21268 }200956-10850661 ) ।

(৩) কেতিয়াবা প্ৰথম পদটে৷ উপসৰ্গ, অব্যয় (বা ক্ৰিয়া বিশেষণ )
হয়। যেনে, সংস্কৃত ব| বৈদিক,--পুনৰ-নৱ (থক্‌, ৮ণ০06স108 196]{ );
পুৰো৷-যাৱন্‌ ( খক্‌, ৪0106 06006 ); সায়ম্‌-ভৱ ( অ, বে, 0620001:08
6৮621]1}2 ) ; সুৱসনম্‌ (18]} 93110060[) ; সম্-স্বংসবঃ ( খক্‌,, 10]] ৮6৪ ) ৷
অসমীয়াতে৷ তেনে; যেনে,--“সুফুল ফুলিছে পিন্ধোতা নাই (8০৪00
80615 }}3৮6 01000760, ৮086 11006 1৮0০ তভ'০৪% 00600); পালিতে
তেনে ; যেনে, অভিকৃখু (008 & 01650); ৱবিমুখো (৪ ৮৪৮ 18৪০০ );
কুঅসনন্‌ (৮৪৭ £008,); স্ুগন্ধে| ( 8০000 9106]] ); কুপুৰিস| বা কাপুস৷
( 680 10601 ); কুদাস| (৮৪৭ 9$1৯৬69 ) ; তিৰ-পগ্পতন্‌ (৮6%০০00 06

1010102081109 ) |

১ ঘথৈ3০0], ৮০৭০ রয্োো8 80011. 8188.

সমাস ৪৪৭

২। দ্বস্থ সমাস
(€০7০001080৮6 08 €011600৮6 ০০:00020010805 )

৫৭৪ ৷ ঘ্বন্দ্ব সমাস (০০-০৮০103]৮০ ০০001১00009 )

দ্বন্ত্ৰ অৰ্থ যোবা| ( }&]; 00 ০০০০] ) । সাধাবণতঃ ছুট| ব| ততোধিক
সংজ্ঞা-শব্দ আৰু কেতিয়াবা তেনে বিশেষণ-শব্দ সংযোজক অব্যয় ‘আক’ৰ
দ্বাৰ যুক্ত হলে যৌগিক শবৰ্দটোব দ্বন্থ সমাস (0০0-০0781088৮০ 01
০০11500৬৮6 ০০৷0০০০০৷০০৭ ) হয়। সংযোঞজ্জকক অব্যয় ‘আৰু’ লোপ হয়।
যেনে, গায়ন-বায়ন (অর্থাৎ গায়ন আক বায়ন, 50668 ৪28. 8701000700621 =
৪ ৮800.104 100051018ম15 ) ; ঢাবি-পাটী ( ঢাৰি আৰু পাটী, 1088 ৪0৭0 8106
008[== ৪, 0260); তামোল-ছালি (তামোল আৰু ছালি ৪6০৪-00০৮ ৪48
0828; 00 & ০6708৪]1 066 = ৪ [216128098.0801) 04 ৪£০০3.700, 1১81}, ]][006
৪00.032]; 084.৪ ০০8] 0:66 ) ; গৰু-ম’হ ( গৰু আৰু ম’হ, ০০% 3৪08
ঢ008810 =০৪৮০০ ) ; হীহ-পাৰ ( হীহ আৰু পাৰ, 80]: ৪0৭ 21620 =
1200]0) ) ; তেল-টেঙ্গ৷ ( তেল আৰু টেঙ্গা, 01] ৪0৭ ৪ণে৭=৪ যা00216
01 500] 0000.695 ) ; চূণ-খাৰ ( চূণ আৰু খাৰ, ]}}06 308. 590483 = [070867,
ঞৈঃ5 ]]}৬ 0.8.07104 ]][016 ৪01৭0 5098.) ১ পালী-পহৰী ( পালী আৰু পহৰী,
}১6150:25 01]! 85 6) 070}, 3118. ত/3৮0]002)67, == 0870, ) ; বান্ধন-বাঢ়ন
( ৰান্ধন আৰু বাঢ়ন, ০০০06 ৪0.0 6৫150ী]1000.010 == ০০০)61%/ ); কথন-
মথন ( কথন আৰু মথন, ১৮০৪]91.6 ৪080, ০000.106 == ০০101৮০%5৪.0010 ) ;
“নাক-চুলি কাটে৷” ( নাক আৰু চুলি কাটো, ] ০০} 2056 ৪08 7 =
০3002066 ৪70.0. ])0001]13১6 ০০6 ) ; অভাল-ভাল ( অভাল আৰু ভাল,
সা 310187104 }}68]00, 3118 }০2100.= ৭০৪৮০ ) $; আই-বোপাই (আই আৰু
বোপাই, ৮000067 300. 1800.63 == })৯16118ৈ ) ; ছা|-ছলি ( ছা আৰু ছলি,
স. ছ'৷=৪াঃ 11818}, 3 ০118 ৪0০0০ স. ছল্লি =০৪%১1]02, }2006620),
চা61১06 10480} ৪010 ০88]018]08 == ]}1]91610 ) ; বোৱাৰী-বেটী ( বোৱাৰী
আকু বেটী, 0৪0০৪} 21-417}-]2'% 3100. ৭৪০08)"ভৈ: = া0:0081740]}; ) ; লৰা-
ছোৱালী ( ল’ৰা আৰু ছোৱালী, ৮6097 ৪708. ্াঃ] =০)1]0%9% ) ; কাপোৰ-
কানি (কাপোৰ আৰু কানি, ০0008, 30৭ ৮3৯৪ = ০]100)108 ); ধুন-পেঁচ
( ধুন আৰু পেঁচ, ৫০০০3৷[০৷৷ ৪00. 600106]]15}'00670= 0৫০০০৪৪০%৷ 0

8৪৮ অসমীয়া| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

0065; 86০৭) ); অন্ন-ভাল ( অন্ন আৰু জল, 1009 ৪00. ৪:109};= ]1{6,
10086ঘ}1{৮ ) ; নাতি-পুতি (নাতি আৰু পুতি, 87870.0507। ৪100 ১01. =
065060.08085, 1205[8]10) ) ; তিৰী-ছলি (তিবী আৰু ছলি, 00080 01
ভি ৪00 ০})}]][67,= 1810}]]৮ ); ( মাহ-চাউল ( মাহ আৰু চাউল,
[20156 ৪00, 1106 = ৪0; ০8921116 ০0{ €৪০৪০165 ]016560৮ৈ0 £০ ৪ ৫1%ৈ
308. 10610, 01500100060, 10}; & 1॥6]]121005 £230061106 ) ; ইত্যাদি ।

(ক) এরকশেষ দ্বন্দ (}]]}]})১(10৪] 10)৮৪09%৮3 ) 2: কেতিয়াবা| কেইবাট।
নামৰ একেটা! ৰাখি তাত বহুবচনৰ প্ৰত্যয় যোগ কৰি আটাই কেইটাকে
নিৰ্দেশ কৰ। ইয়। এনে দ্বন্থ সমাসক একশেষ দ্বন্ধ বোলে। এক্‌শেষৰ অৰ্থ
শেষ এট। (1£600811.06% ০{ 016 ) । যেনে, বামহঁত ( অর্থাৎ ৰাম, হবি,
গোবিন্দ আদি, 8৪11) 818 0006219 ) ।

আধা

৫০৭ ৷ মূল (1260}1৮50020 )

সংস্কৃত এই সমাসৰ চলতি বৰ বেচি। বৈদিকত সচৰাচৰ যোৰা যোৰা
নাম যোগ কৰিবলৈ দ্বন্থ সমাস কৰা| হৈছিল) | যেনে, মিত্ৰা-বৰুণ৷ ( খক্‌.
1098. 300. ৮৪10108 ) ; স্যাৰা-পৃথিৱী ( খক্‌., }}68৮617 3110. 6810} ) ; স্ৰ্ষ-
চন্দ্ৰমস| ( ধক্‌.,, 5010 300. 00000 ); ইত্যাদি। পালিতে৷ তেনে২ ; যেনে,
সমণ-ব্ৰহ্মণ৷ ( সমণ চ ব্ৰহ্মণ চ, ৯ }3009]215[} ]21165[ ৪00, & ])18]10]} ) ;
সাৰিপুত্ত-মোগগলন৷| (সাৰ্িপুত্ত চ মোগগলন চ, ১0008, ৪00
1[০928818718 ) ; ইণ্তি-অস্‌সন্‌ ( ইণ্ডি চ অস্স!। চ, 9612]281005 3700 ])01969 ) ।
অসমীয়াতে| তেনে ; যেনে, মাছ-কাছ ( 89}; ৪00 0016 ); ডাঢ়ি-গোফ
(06810, 80.0 ভ]15161'5 ) |

(ক) বৈদিক যুগতে কেতিয়াব| দ্বন্থ সমাসৰ উভয় নাম উল্লেখ, নকৰি
কেৱল প্ৰথমটে। ৰখাৰ নিয়ম চলিছিল আৰু দ্বিতীয়টে। সাধাৰণতঃ পৰিত্যাগ
কৰ। হৈছিল ৷ সংস্কৃতত তেনে ৰক্ষিত শব্দটোক সাধাৰণতঃ দ্বিবচনত আৰু
বৈদিকত বহুবচনত থোৱ| হৈছিল। বেনে, স. পিতৰে৷, বৈ, পিতৰা ( খক্‌,
৪0067 3138 71016 ) ; স. সাৱেঁ, বৈ. তাৱ| ( থ. }}০8/61) 800 19910} ) |
সংস্কৃতত এই সমাসৰ নাম একশেষ দ্বন্ব।

১| 909. ৬০৭1০ ঢ়, 8 £86
২ ৷৷ কাচ্চায়ন, ৮১৪1 রয্লোঞ্জ1, 8 186

সমাস ৪৪8৯

পালিত সাধাৰণতঃ শেষৰ শব্দটে। লোপ নহয়, কিন্তু 'সমাসটো বহুবচনাস্ত
হয়। যেনে, অঞ্জেলেকন্‌ বা অজেলক। (অজ্স চ এলকো৷ চ, & 0৪৮ ৪20 & ॥৪৯:০0) |

অসমীয়াত একশেষ দবন্বত সদাই বহুবচন হয়। যেনে, ৰামহঁত ( }!&৷
00 ০0165 ) ।

(খ) বিশেষণৰ দ্বন্ছ সমাস হলে সংস্কৃত আৰু বৈদিকত শব্দ দুটাই
বিপৰীত ভাব বুজায়। যেনে, উৎকুল-নিকুল (বা. স, &081086 ঘা) া]] ৪0৭
0০2} }]] ) । অসমীয়াতো তেনে; যেনে, ওখ-চাপৰ ( 1) ৪00 10:
&ৈ]] 800. 51070); নাজল-নাথল ( 0610060 স্360 17101; 1800 ) ; উচা-
নীচ| (}18}} 309 10% ) । বিশেষণ শব্দ দুটাই যদি ববণ বুজায় তেন্তে
সমাসত সিহঁতৰ অৰ্থ এট| মিশ্র বৰ্ণ হয়। যেনে, নীল-লোহিত ( খক্‌,, ৮106
300.190 = 083}; 168) । অসমীয়াতে| তেনে হয়; যেনে, ৰঙ|-মুগ৷ ( ॥6৭০]5)
১৮০]]10% ) ; তেল-ক’লা ( ১)}01096 018০0]; ); ক’ল|-কঞ্জলা (৭৪৮0 12 01]2]6 ) ।

৩ ৷ বহুবীহি সমাস

( }?095569551]৮6 ০০100]20070095 )

৫০৬ । বহুব্ৰীহি সমাস (}20556991৮6 ০০%]0)0000895 ) ; বহুত্ৰীহিৰ
অৰ্থ বহুত ধান থকা! (৮0059659108 1000} £12০6 ) | এই সমাস হলে
সাধাৰণতঃ শব্দটে| বিশেষণ বা বিধেয় ( }1?601০9306 ) হয় আৰু কেঙ্য়াবা
নিশ্চিত সম্বন্ধ-বাচক শব্দ হয়। তাৰ অর্থ সম্বন্ধ-বাচক সৱনামৰ দ্বাব| প্ৰকাশ
কবিব পাৰি। শেষৰ শব্দটো! সংজ্ঞা-শব্দ; কিন্তু সি সাধাৰণতঃ তদ্ধিত
(আ, ষ্ী বাদীয়া) প্রত্যয়ান্ত হৈ বিশেষণ হয়। সমাসৰ পদ দুটাই নিজ
নিজ অৰ্থ প্রকাশ নকৰি আন এটা অর্থ বুজায়। এই সমাস দুবিধ £--
কৰ্মধাৰয়-বহুত্ৰীহি আৰু ততপুৰুষ-বহুত্ৰীহি ।

৫০৭ । কৰ্মধাৰয়-বহুবীহি ( চ0817088}1818%)8, ]20996591৮6 )-_-এই
সমাসত প্রথম পদটে। গুণবাচক বিশেষণ, একাৰ্থবোধক সংজ্ঞা বা অব্যয়
হয়। সাধাৰণতঃ তুলনা! অৰ্থত এই সমাস হয়। যেনে, কামী-হাড় ( কামীৰ
দৰে যি হাড় সি কামী-হাড়, ১006 ]}]}6 5[02]]1[ 0800000 10560, 10; 108
৪]] গশ্ৰু085-গ1596=৪8 1810 ); ঢেঁকীয়াপতীয়া (ঢে'কীয়াৰ পাতৰ দৰে
আঁচ যাৰ গাত সি ঢেকীয়া-পতীয়া, 00838 স1গ) ]}}835 901065
]]]6 006 68৮65 ০£ 3 1810.=8 ১0০০165 0{ 00660 ) ; পিতল-চকুৱা

৫৭

৪৫০ অসমীয়৷ ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

(পিতলৰ দৰে চকু যাৰ সি পিতল-চকুৱা, 006 স})৷0 }85 60৮ ০৮০৪ ]1}6
0835 == ৮100-69০8, ); নাহৰ-ফুটুকী ( নাহৰৰ ফুলৰ দৰে ফুট যাৰ সি
নাহৰ-ফুটুকী, 008৮ আ)৷]0]}} }}85 9][১0ৈ ]1}6 106 ]খ৪8৫০১া3% 8061=৪
90260]69 ০£{ 1900880, ); তেল-টুপি ( তেল-টুপি ঘঁহাব দৰে নিমজ গা যাৰ
সি তেল-টুপি, (2৪৮ স্}৷1]}) 100]9 51006 ৪5 00008 51063160 দা]
01] = 006 581.0-7008%60) ) ১ সাত-সবী ( সাত সাৰী যাব সি.সাতসৰী, 088!
‘তা]2.10]}; ]})85 56৮61} 51085 == 3৯ 0601]8০06 ০01 56%৮০1 500]0829 ) ; আমা-
ডিম| ( আম|৷ যি ডিম্ন। সি আমাডিমা৷, 0০6 ০৪৪ সখ্য )}0}) ])85 ]|05[ 066)
]1810.:= মন] ৮০008 ) ; অবাইজ ( অ ব৷ নাই ৰাজ্য য’ত= ]]06172699 );
গজমূৰ| ( গজৰ ব| হাতীৰ মূবৰ দৰে আঘাত পায় যাৰ মূৰে সি গজমূৰা,
€162৮80.40680960, = 00.00007086 1080}; ]]810106201 ০{ ৬০৮%৮]] );
ইত্যাদি ।

৫০৮ । তত্পুৰুষ-বহুল্ৰীহি ( "]['৪00010958 ]209562959]৮6 )

এই সমাসত প্রথম পদটে৷ সম্বন্ধ-পদৰ আৰু কেতিয়াবা অধিকৰণৰ অর্থ
প্রকাশ কৰে। যেনে, তিত|-ফুল (তিতাগছৰ যি ফুল সি তিতা-ফুল, 006
80০6 00 88)28}8, & ]00100 0{ 181 12]8101[) ; থল-গিৰী ( থলৰ যি
গিৰী পি থল-গিবী, ০767 0 80800 0£{ 006 21806 = 37) 6প]}] 5ঢ][]0 ) ;
দেওবৰ ( দেওবাৰে উপজিছে যি, 006 স}}০ সভ'৪5 ৮017 010} & 500.039 =
& 1018106 ) ; ইত্যাদি ।

৫%। মুল ( 1)€৩}1৮৪8000)

এই সমাসব মূল সংস্কৃত আৰু বৈদিক বহুত্ৰীহি সমাস। কৰ্্মধাবয়
বহুব্ৰীহিত প্রথম পদটে৷| গুণবাচক বিশেষণ ব| একাৰ্থ-প্রতিপাদক সংজ্ঞ৷ বা
অব্যয় হয়”। যেনে, উগ্ৰ-বাহু ( ৮2০স210]-811060 ); অশ্ব-পৰ্ণ ( }0096"
100০0, 1,6., আ}৷০১6০ সষ105 ৪6 ]1003565 ); স্থুপৰ্ণ (৮০৪০.]0]-
10869 )। তৎত্পুৰুয-বহুব্ৰীহিত প্রথম পদটো৷ সম্বন্ধ পদ আৰু কেতিয়াব|
অধিকৰণ হয়। যেনে;--ৱাজস্কাম (]}3প]0 0 ৪ 8০516 107 6810} );

১? । 01820 ত, গয্রেঃ৪000,, 8$ 189.

37

সমাস 8৪৫৬১

দিবি-যোনি (}3পা!16 গোভ়। }। 62601) । পালিতে তেনেঃ ; যেনে,
ছিন্-ছত্তে৷ (হছিয়ে| হত্তে৷ 08৪0 স্ষ} 1০৮, 85 ০) 006 12808 = 086 })81708-
০000006); সম্পন্ন-সস্সে| ( সম্পন্নানি সস্নানি, ভ}৷6৫%০ চঠা3)া। ]}185
&0০000060 = 006 87810. 3)0০000176 ) ; ধৰ-বিন্দু ( ও 7008 ) ।

অসমীয়াতে। তেনে।

৫১% ৷ নঞ সমাস ([]৮৪ট৮০ }8])0ঘা]])} 01 ]650৪্‌৮6০ 10596591৮65)

নাই অৰ্থত ‘ন’ৰ পাচত সংজ্ঞা-শব্দবৰ আৰু কদাচিত বিশেষণৰ যোগ
হলে ধি বহুত্ৰীহি সমাস হয় তাৰ নাম নঞ্-সমাস। ‘ন’ ব| ‘নাই’ৰ ঠাইত
সাধাৰণতঃ ‘অ’ ব| ‘অন|’ উপসৰ্গ আদিতে যোগ হয়। যেনে, অনাহক
( নাই হক যাৰ, 0038 সষ]৷]0]) }}85 00 ০]3]1 = £1001101655, €]8]11)]655 ) ;
অথাজ (ন বা নহয় খাদ্য যি, 88৮ ভাগ} 15 0008 68৪০88৮]০ = })[£0)})1৮1069
£000, 93810, 860618]]) 01 15]}) ); অনা-ধোৱা| (নাই ধোৱ| যাক, 108
ড্}}10}) }}১35 110} 0661) ৪5060 == 0176 ড}]0 19110} 0280060 ][1071608136]%
00% ৮0%); অনাভূৱ| (নাই ভুৱা যাব, ০006 ত}0 }898 700
}0)0ত]6026 = 50010, ৭০]] ); অকামিল| ( নহয় কামিলা যি, 80008 101
17:000176 = 0105}]]{0], ত০0000]655 ) ; নাটনি (নাই আটনি যাৰ 088!
ভ্}{০}} 15 1010} 508]0]61010=1705001গে60, 0০৪] ) ; ইত্যাদি।

৫১১ ৷ মুল (1)61৮৪8207 )

বৈদিক যুগৰ পৰ| এই সমাসব চলতি আছে। সচবাচৰ অ, অন, নি
উপসৰ্গ প্রথম পদ স্বৰূপে যোগ হয়। যেনে, অনপত্য ( অ. বে, 10168 =
}}]]016950655 ) ; নিকিষিষ ( 86]]৮681106 0} গ}) | পালিতো| হয়;
যেনে, নভিক্‌খু বা অভিকৃখু (006 83 01165); নঅৰিয় ব| অবিয়ে| (000
31} ৯180. ) | অসমীয়াতে৷ তেনে ৷

৫১২ ৷ দ্বিণ্ড সমাস ( ঘৈয়েণ3] ]20856551৮6 ০0000001189 )
দুই বা তদুধ্ব সংখ্যাবাচক শব্দ প্রথম পদ হলে আৰু সমষ্টি অর্থ বুজালে
বছত্ৰীহ্ি সমাসক ঘিগু সমাস ( বৈয়ো৷6া৪] 1205956391৮6 00' 066700103.096
০00000008 ) বোল! যায়। যেনে, সাতাম-পুৰুষ ( সাতে| পুৰুষ যি, 96৮৪০)
8606781005 ০০]]6০]৮০]) ); চাৰালি ( চাৰি আলি য’ত, গ্রে্ডে্৷৷৷৫ 0

১ [৪০০] চ৪8]1 01800, ৪ 986,

ভ্ড্‌

৪৫২ অসমীয়া ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব

1000 10889 ); তিনি-স্থ'তি ( তিনি স্থুতিৰ মুখ ষ’ত, }0া১০800, ০% টৈতেত
5068:09 ) ; সাত-বিহু ( সাতদিন ব্যাপি বি বিহু, 56৮6০ 1009 == &
650৮8] ) ; বাবতি-কাল ( বাবতি বি কাল, ভ‘ৈত!৮৩ ৪068=৪]] ৪865,
31৪৮৪ ); পঁচৰঙ্গী ( পাচ বঙ্গ যাৰ, & ০1000, 048 8৮০.০০]000=৪8 208.
0 ০০]001060.. 26708 07 1238929 গে!০0 ) |

৫১৩ ৷ মুল ( }2৩৫'1৮930০০ )

ইয়াৰ মূল সংস্কৃত থিগ। সমাস । বৈদিক যুগতে দুইৰ পৰ| উধ্ব/সংখ্যাবাচক
শব্দ প্রথম পদ হলে আৰু সমষ্টি অর্থ প্রকাশ কৰিলে সমাসটো ফ্লীবলিঙ্গ
একবচন হৈছিল? । যেনে, ত্ৰিযুগ ( ৮1০3 দে 00066 ]1৬69 ); দশাঙ্গুল
(16086, 01 0, {810.6615 ) ।

পালিতেো| এই সমাস,আছিল। কিন্তু পালিত সংস্কৃতৰ লিঙ্গ সদাই ৰক্ষিত
নহৈছিলং ৷ যেনে স. ব্ৰিলোক (ক্লীব লি. ), পালি--ত্ৰিলোকি ( সহ্লী. ).
(00066 সগ্]নু5ঃ ০০1]160ঘ8৮6]% ) । সেইদৰে চতু-দিসন্‌ (ক্লী, (16 100
12]8০6৪ ) ; স. ত্ৰিনয়ন ( পু, লি. ), পালি তি্-নয়ন্‌ (006 10066 €6%০9 );
পালি পনিচ-ৱৱন্‌ (ক্লী, %৮6 ০%০০ ) । অসমীয়াত পালিৰ দবে ক্লীবলিঙ্গ
হয়। কদাচিত পুল্লিক্গ বা সাধাৰণ লিঙ্গ হয়। যেনে, বাৰ-ভূঞ|৷ (006
ভৈণ্ডণ6 ]}}}0৮3115 ০০]]60০01৮62]%৮ ) ।

অন্ত

১। ]/3:8. ৬০৭1০ 00810000,, $ 180,
২। }3৯026}}, ঢ৮98]], গফযো8৪1011},, ৪8 284.

শব্দ-সূচী

ঘফ। মতে নম্বৰ
সম অথচ--৪০৯ ৷
অথন--৩৩৮ ।

অ--৪০৯ ৷ অঘাঁন--৩৩৮, ৪৩৪ ৷
অ'--৪০৯। অথল্তৰ--২১০ ।
অংসল-_ ৪8৪৬ । অথৱা _- ৪8৪0৭ 1
অণ্ৰা--২০৬, ২৯৫ । আঁথাত--১৪২, ১৮০ ।
অকট্‌ৰ--১২ ৷ অদ্‌ষ্ট--১৪ ৷
অকঠিন--১২ ৷ আঁধক--২৮৬, ৩৪০ ৷
অকৰণ--৬ ৷ অনন্তৰ--৪০৬ ৷
অকল--৯১, ১৯১, ৩৩০, ৩৪০, ৪৩৫ ৷ "€৬অনা--৩৫২ ৷
অকস্মাং--৩৪০ ৷ অনাধোৱা--৫১০ ৷
অকামলা--৫১০ ৷ অনাভুৱা--৫১০ ৷
অক্ষি--৪ ৷ অনাহক--৫১০ ৷
অথাটি--২১০ ৷ আঁনামষ--৩৩ ।
অখাজ--৯১, ৫১০ ৷ অন্কুলয়া--৪৪৩ ।৪88৪88 ৷
অগৰু+__১৩০ ৷ অন্:সাঁৰ--২৭৬, ৪০৬ ৷
আ্নিহোল্--২৭১ ৷ অন্চুসাৰে--২৭৭, ৪০৬ ।
অঘাইত--৪৫৩ । অন্তঃকৰণ--৩৬ ৷
অঞ্গসৱ--৩২ ৷ অন্তবে--২৮২, ৪০৬ ৷
অঞ্গয়া--৪৪৪ ৷ অন্দবে--৪০৬ ।
অচলা--২৮৪ ৷ অন্ধ-_-৪৩৪ ৷
অজ--১৯১ ৷ অন্যক--৪৩০, ৪৩৪ ৷
অজৰা--১৯১। অন্যলা--৪৩৪, ৪৩৫ ৷
অজলা--২৮৪, ৪৩৫ । অন্ধলা--৪৩৪ ৷
অঠৰ--২৮১৯ । অমন্নজল--€৫০৪1
অঠৰই--২১১ ৷ অন্যন্ম--৩৪০।
অশ ২৮৬ ৷ অপাতি+"/ কৰ--৪০৪ ৷
অত--৩৩৫ ৷ অপ'চা--১২২, ২১৮ ।
অ’ত--৩৩৮ ৷ অপৰ্ণচন--২১৮ ।
অতএব--৪০৭ ৷ অপৰ--৩৩৭ ।
অতনা--৩৩৫, ৪8৩৪, ৪৩৫ । অপায়--২৪৫ ।
অত্যন্ত--৩৪০ ৷ অপগসৰা--২১৩ ।

৪8৫৪

অপেশ্বৰা--'৮ ৮ ।
অবযোহ--১৪৭ ৷
অবাধ--১৪০ ৷
অবাণ্টনা+ ৬ হ--৪০৪ ৷
আঁবহন--১৩০, ২০৭ ৷
অবুজ--১৪০। ৷
অভাগা--৯৪০ ।
অভাল-ভাল--৫০৪ ৷
আভিমন্যা--১৪০ ৷
অমণ্দাল"য়া--৪৪৪ ।
অমলা--৮৫ ৷
অমক--২১০ ৷
অযত--২১৯০ ৷
অৰাইজ--৫০৭ ৷
আঁৰহা--৮৩ ।
"৬আঁৰহ--৩৪৪ ৷
অবে--৪০৯ ৷
অৰ্থাং--৪০৭ ৷
অৰ্থাৰ্থ--৩৮১।
অৰ্থে--২৮২, ৪০৬ ৷
অলপায়া--8৪8৩ । '
অলৈ--৩৩৮ ৷
অৱাধ--২৭৭, ৪০৬ ৷
অৱলা--৩২ ৷
অচ্টং--২৯৩, ২১৪ ৷
আঁস--৩৩ ৷
অসৰন৩৩ ৷
অসময়া--২৮০ ৷
আঁস্ম--৩৩, ৩০২!

অস্মে (বৈ, ৰূপ )-৩০৯ ৷
অহং (প্লাঃ ব্প )-৩০২ ৷

অহই--৪০১ ।

অহা-যোৱা+৬/ কৰ্‌--৪০৪ ৷

অহাঁই--৩৩৮ ৷
অহ---৪০৯।

অঙ্গে (পাঃ ৰুপ )-"৩০৯ ।

অ]

আঃ (অব্য.)-৪০৯।

আঁউসা--১৬৯ ৷

আঁও (অব্য. )_৪০৯।

আঁখ--৯২, ১৮৫, ২১৫ ৷

আঁজাল--১৮৭ ৷

"৬ আঁট--৩৫২ ৷

€৬অআঅঁত্‌-_৩৫২ ৷

আঁৱা--১৬১৯, ১৮৮ ৷

আ--{(অব্য, )_৪০৯ ৷

আই--২০৬, ২১৮, ২২০ ।৷

আই এঁ--৪০৯।

আই ওঁ--৪০৯।

আই-ওঁ-দোঁহ--৪০৯ ৷

আইচু--২১৮ ৷

আই-বোপাই--৫০৪ ৷

আও--১৬৭ ৷

আওকাণ-+/ কৰ---৪০৪ ৷

আওথাল--৩২ ৷

আওঘটনা--১৬৭ ৷

আওচ--১৬৬ ৷

আওতান--১৪২ (৩)।

আওদ:ৱাৰ--১৬৭ ৷

আওবাট--৫০২।

আওয়াজ--২৬৪ ৷

আক--৩২৪ ৷

আকাশ-বান্ত--৫০০ ৷

আকোঁ--৪০৭ ৷

আক্লান্ত--২১০ ৷

আখা-১৯৩০ ।

আগ (০০)--৪৩৪, ৪৪৫, ৪৭৩
-আগল ৪৩৪, ৪8৭৩, আগলা,
আগলাঁ ৪৩৪, আগাঁল ১৮৭, £৩৪,
আগোৱাল ৪8৪৫, আগলতশ, আগ-
লতশয়া--৪৭৩ ।

আগ (৮০০৫০)--আগতৰয়া ৪৭৩ ।

৬ আগচ্‌--৩৫২ ৷

আগলা--৪৩৪ ৷

আগাল, আগল--৪৩৪ ৷

আগ-চালি--৫০২ ।

আগলতশ, আগলতশয়া--৪৭৩ ।

আগে--৬৯, ৩৪০, ৪০৬ ৷

আগেয়ে--৩৪০ ।

আগোৱাল--68৫ ৷
আঘোণায়া--৪৪৩ ।
আঙাঠি--১৩০ ।
আঙা--১৯২ ৷
আঞ্ক--৩২৪ ৷
আঙ্গাৰ--১৮৭ ৷
আঙ্গুল--১৮৭, ৩৫০ ।
"৬ আপাঢুলিয়া--৩৫০ ৷
আচাঁৰত--৯২, ৯৭, ১৮৫ ৷
আচৰোক--৩৬৯ ৷
আচু--৪৩৪ ৷
আচুৱল--6৩৪ ৷
"৬৬ আচোৰ্‌--৩৫২ ৷
আচ্ছা--১৮৭, ২১০, ৪০৮ ৷
৬ আছ--৩৪৪, ৩৫২, ৩৯৪ ৷
--আছিলে-১২ ৷
আছিল হনল্তে--৩৭১৯ ৷
আছাৰ--১৭৯ ৷
আছাৰ--৮৫, ১৮৮ ।
"€৬/ আছোৰ্‌--৩৫২ ।
আজৰা--১৯১ ৷
আজলা--আজল (স্মণ.)--২৮৪,
৪৩৫ ।
আজ--১৭৬, ৩৪০ ৷
আজো--১২৬, ১৩২, ১৭৬ ।
আজ্ঞা--১০৭ ।
আঞ্যোলে দিয়া--২৭২ ৷
আজঞ্জা--১৬৭ ৷
আটঢাই--৩৩৭ ৷
আচি--৪৯৭, ৪৯৮ ৷
আঠ--২৮৯, ২৯৩ ।
আঠই--২৯১ ৷
আঠচলিলিশ--২৮৯ ৷
আঠতৱিশ--২৮৯ ৷
আঠপৰাণয়া--৪৪৩ ৷
আঠ-ষচ্ঠি (4টি)_ ২৮১৯ ৷
আঠ-সন্তৰ--২৮৯ ৷
"আঠা--২৯১, ২৯৩, ২৯৪ ৷
আঠাইশ-২৮৯ ৷

৪৫৫

আঠান্তৰ--২৮১৯ ৷
আঠান্ৱৈ--২৮১৯ ৷
আঠা-পৰ্ণচশ--২৯১।
আঠাপন--২৮৯ ।
আঠাৱন--২৮৯ ।
আঠ:ৱনী--৪৪৩ ।
আঠে--২৯৩, ২৯৪ ৷
আঢ়াষ্ট--২৯১৷
আঢ্য--২৯ ৷
আতা--২০৬ ৷
আতাই--৩৩৭ ৷
আতিগুৰ--৫০২ ৷
আতে--৩৩৮ ।
আত্ম-জ্ঞান-নিষ্ঠা--৩৮১ ৷
আথাকে--৩৪০ ৷
আঘথেৰে--৩২৪ ৷
আদা-১৮৮।৷
আদাৰ--১২৬ ৷
আদি--৪০৬ ।
আধা--৯২, ১৫১, ২৯১, ৪৩৪, ৪8৪৭
--আধাঁল--৪৩৪, আধব্ুৱা--৪৪৭ ৷
আধ্া-খৃন্দা--৫০২ ৷
আধাৰ-+৬/বাট্‌--৪০৪।
"ঞআন্‌--৩৫২ ।
আন--৩০১, ৩২৪, ৩৩৭ ।
আন আছা--৩৭৪ ৷
আশ্ধাৰ--১২৬, ১৮৮ ৷
আপা--২১৮, ২১৯, ২২০ ।
আপি--২১০, ২১৮, ২১৯ ৷
আপা--২১৮, ২১৯ ৷
আপুন--৩২২, ৪৩৪, ৪৫০ ।
আপ্৷ন--৩২২ ৷
আপোচ--৪৭৭ ৷
আপোন--৯১, ১২০, ১২৪, ১৩২, :
১৫৬ ।
৬৬ আফাল্‌--৩৫২ ৷
আৰফিল--২১০ ৷
আফ:--১৪০, ২১০ ।
আবু-২১০ ।

আভডুৱা--৫০২ ৷ আৰ্চৰর-১৮৭ ।
আন--৯১। আৰ্ত-_৩৮১ ।
আনমৰা--৯২৬ । আল--২১০ ৷
আমলা--৮৫, ১৮৭ ৷ আলগ, }
আমাঠেৰ--২৭৫ ৷ আলগতয়া+ _ 85৭৩ ৷
আমা-ডিমা--৫০৭ । আলচ'য়া--৪৪১৯।
আমি (পে. অ. ৰপ)--আমৰা, আল--৬ ধৰ্‌--আলধৰণয়া, আলধৰা,
আমাক, আমাক,-(দি, দিয়া), আ্মাৰ, আলধৰণয়ান-- 6১৯৩ ৷
আমাৰা, আমাক-লাগ, আমাসৱ, আলহ--২১০ ৷
আমাসৱক, আমাসৱক-লাগি, আমাত আলাগ,--আলাগতয়া--৪৭৩ ।
হন্তে, আমাসৱত হন্তে, আমৰাসৱ, আলান্ধ_--১৮৭ ৷
আমাত, আমাসৱত, আমিসৱ, আমা- আলাহ--১৮৮, ৪৪8১ ৷
ঠেক, আমাসক, আমাসভ্ক, আমা আলহ:---৪৪১ ৷
সাৰ, আহ্‌ম, আহ-মাক, আহঞমাৰ, আল'া--১২৬ ।
আহ-মাত, আহমা (ক, দি, পদয়া,) আলতং--১১৯।
আমাহাষ্ক, আহ-মাত,ইনল্তে--৩০৬, আন্বথাল--৩২ ।
৩০৯ ৷ আৱতান--৯১, ১৯২ (৩) ৷
আমি (ৰ:প)--আমাক, আমাক-(দদি, আৱৰ--৩৫৫ ।
লাগি), আমাৰ, আমাৰে, আমাৰ- "৬ আৱৰা--৩৫২ ৷
(দ্বাবা, পৰা), আমালৈ, আমাত, --আৱলা--২২৭ ৷
আমালোক, আমালোকে, আমিৰা, আবৱাৰ--১৪০, ১৪৪ ৷
আমালোকে-(ৰে, দি,), আনিৰাকাদ, আৱে--০৩৮, ৩৬৭ ।
আমালোকলৈ, আদিৰাক লাগি, আবল--১৮৫ ৷
আমালোকৰ পৰা, আমিৰাৰ পৰা, আবষচ্য--৪৪২ ৷
আমালোকত, আদমিৰাত--৩০৭ ৷ আদি আছা--৩৭৪ ৷
আমিন--আমিনন"-_-(0--২১৬ । আসিছে--৩৭৪ ৷
আমৈ--২১৮। আদসদিয়া আছম্ত--৩৭৫ ৷
আমোল-+৬/কৰ্‌---৪০৪ ৷ আসশ্তাৱল--২০৭ ।
আম্‌হ--৩০৯ ৷ আশস্তে আশ্তে--৩৪০ ৷
আয়তা--২১০, ২১৩, ২৬০ ৷ আহ---১৬৭ ৷
আৰ (৮০,)--৩২৪। আহ: (অব্য,)-৪০৯।
আৰ (০০৫),)--.৪০৭ ৷ আহাঁ-২৩২, ৩২৩, ৩২৪ ৷
৬৮আৰম্ভ--৩৫২। --আহাঁ ০০%) ২৩২ ৷
আৰা--৩২৩, ৩২৪। আহাৰেসে--৩৭২ ।
আৰাক--৩০৬, ৩৮৪ ৷ আহান--৩২৪ ৷
আৰাধন--৩৮১ । আহাৰ,--আহৰ্‌--৪৪6১, ৪৪২ ।
আৰাৱ--৩২ ৷ আহাৰ-+৬/দি--৪০৪ ৷
আৰিশ--৮৩, ১৭০। আহিন, -আহিনা--৪৩৯ ৷

আৰ্--৪০৭, ৩৩৭ । আনছ্মি--৩০১৯ ৷

ই
ই--৩০১৯৮
ইঃ (অব্য,)--৪০৯।
ইংৰাজ--১৭৮ ৷
ই (ৰুপ)-ই, ইয়াক, ইসৱ, ইহা, ইহাক,

ইহাঙ্ক, ইহাৰ, ইহাৰা, ইত্যাদি ।--
৩২৩, ৩২৪ ৷

ইকৰা--৪৮৫ ।
ইকৰাণি--৪৮৫ ।
ইচায়ে--৩২, ৩৫৫ ৷
ইচ্ছা--২১৩, ২৮৪ ৷
ইটা-খাঁল--৫০০ ৷
ইত্যাদি--৫৭ ৷
ইন্দৃৰ--৯৯।
ইমান--৩৩৫ ।
ইমি--৩২৩ ।
ইয়াত--৩৩৮ ।
ইয়ালৈ--৩৩৮ ।
ইসাদ-_-৫৫ ।
ইস্‌ (অব্য.,)--৪০৯ ৷
ইস্কুল--২০৭ ৷
ইহান--৩২৪ ৷
ইহ- (অব্য,,--৪6০৯।

ম

ঙ্স্য|--২৮০ ৷
ক্ট্য--৪ ৷
ট্াহ--৩৩ ।

_

উ--৩২৫।

উঃ (অৈব্য,)--৪০৯।
উকহ--১৩৪, ৯৬৫ ॥
উকা--৯১, ১৪৮।
€৬ উিকা--৩৫২ ।
€৬উিবকিয়া--৩৫২ ৷
উথনি--১৯০ ।
উখহ৷--১৯৮৫ ৷

৫৮

৪8৫৭

উখা (বিণ.)--৩৩, ১৯১ ।

উথখা (ক্রি. ৰববিণ.)--১৯১
"€৬উখিয়া--৩৫২ ৷
উগা--১৪৮ ।

"€৬ উঘলা--৪০০ ৷

"€৬ উঘাল্‌---৩৪২, ৩৫২ ৷
উচা-নাঁচা--৫০৫ ।
"€৬ডিচাল---৩৫২ ৷
উচুকা--১৭৯, ১৯১ ৷
"৬ভিচুকা--৩৫২ ৷

উছন--৯১।

উছলা--১৮৫ ।

উছলা-দাতা, উছলা-দাতা (&)--২১৮ ।
উছ্ভৱ--১২০ ৷

উছাহ--৯১, ১২০ ৷
€৬উজৰ--৩৫২ ৷

উজল-দ’তা, উজল-দাঁতাঁ ()--২১৮ ৷
উজলা--১৮৫ ।

উজাগৰ--২৬২ ৷
উজাৰ-৬খা-৪০৪ ৷
উজ:--৯১, ১৩৩, ১৩৫, ২১০ ৷
উল্জৰ্ল--২৮৪ ৷
"€৬ভিট্‌ূ্‌ঁত৩ণ&২। ।

'উট--৯১ ৷

"€৬উিঠ্‌-৩৪৪, ৩৫২, ৪০৪, ৪১৩ ।
-উঠিয়া, উঠনশ, উঠনা, ৪১৩,
উঠন্ত--৩৬৬, উতিল--৩৮৮ ।

উঠি+ যা--৪০৪ ৷

€৬ঞিড়্‌ূঁত৫২।

উড়ম্তয়া--১৪১৯ ৷

উড়ল--১৭৫ ।

উড়া--১৯১।

"€৬উঢ়৩৫২ ৷

"€৬উিঢ়, উৰ,--উঢ়ন, উৰণ, ওৰণাী
--৪২১।

€৬উতল--৩৫২ ৷

উৎং--১৯০ ।

উত্তমীয়া--৪৪৩ ।

উত্তৰী--৯০ ৷

৪8৫৮

উৎসাহ--৩৩ ।

"৬ উথল্‌--৩৫২ ৷
উদং--৯১, ২১০ ৷
উদৰণয়া--৪৪৩ ।
উদাস--৯১৯৯ ২১০ ৷
উধান--৯১ ৷

"€৬ উপজ্‌--৩৫২ ৷
উপাঁযহ--৫০২।
উপবাসাঁয়া--৪৪৩, ৪৪88 ।
উপমায়া--৪৪৩ ৷
উপৰ--৯৯ ৷
উপৰ-চকুৱা--৫০২ ৷
উপাৰ--৪০৬ ।
উপবে--৩৪০, ৪০৬ ৷
উপাসন্তে আছে--৩৫৬ ।
উপসগ'য়া--৪৪৪ ৷
€৬ডিফা--৩৫২ ৷
উবাৰ--১৪৭ ।
€৬উিভত্‌--৩৫২ ৷
উভত--১৯০ ৷
উভয়--৩৩৭ |
উভা--৯১।

উম--৯১, ৯৭, ১১৬ ৷

--উমক, উমত, উমৰ--৯৭ |

উমল--১৯০ ৷

€৬ উমল্‌---৩৫২ ৷
"€৬উমা--৩৫২ ৷
"€৬ডিব্‌--১৯০ ৷
উৰণ--২১৩ ৷
উৰন্তয়া--১৪৯, ১৭৩ ।
উৰল--১৫৫, ১৭৫।
উৰা--৪৮৩ ৷
উৰাৱ--৪৮৩, ৪৮৪ ৷
উৰ;খ--১৮২ ৷
উৰ্‌ল--১৫৫ ৷

উৰ লি-পৃঙা--৫০২ ৷
উৰ্বৱ শাঁ-২১৩ ।
"€৬উলট্‌--৩৫২ ৷
উলাট--১১।

উলাই--৪৮১।
উল্‌--১৯২৪।
উল্‌ৱনা--৬৫, ৪৮৬ ৷
উৱা তৈব্য,)>-৪০৯ ৷_
উৰা--৩৩, ১৯১, ২২০ ।
উসাহ--৫&৫ ৷

উস্‌ (অব্য,>-৪০৯।
উহ--৩৩, ১৬৫, ২১০ ।'
উহা (পৰ অ-ৰ্প)--৩২৫ ৷
উহ (অব্য.)--৪০৯।

মৃ

উনচাল্সণস--২৮১৯ ৷
উনাৱশ--২৮১৯ ৷
উননৱৈ--২৮৯ ৷
উনন্নৱৈ--২৮১৯ ৷
উনপণ্যাশ--২৮৯ ৷
উনযাতঠি--২৮৯ ।
উনসত্তৰ--২৮৯ ৷
উনসত্তাৰ--২৮১৯ ।
উনাশা--২৮১৯ ৷
উনৈশ--২৮৯ ৷
উধাৱ--৪৮৩ ৷
উৰ-_'6৮৩ ।
উহ--২১০।

খাতু--১৪।
খাদ্ধ--১৩৫ ৷

এ

এঃ (অব্য,)-৪০৯।

এ--৩৩৭ ।

এই--৩০১।

এই (ৰুপ)--৩২৩ ।

এই (পৰ, অ;-ৰ-প)-
-এশ্তে, এসন্বা, এহে’, এহেন্তে,
এহোঁ--৩২৩, এ, এৰ, এরক়ি, এহি
ইত্যাদি--৩২৪।

এইচা--৪৩৪ ৷

এইয়া--৪৩৪ ৷
এও’--১৭৫, (ৰুপ) ৩২৩ ।
একং--২৯৩ ।

এক--১৪১, ২৮৯, ৩৩৭ ।
একৰাৰ--১৮১৯ ৷
একচাল্লণ--২৮১৯ ৷
একঠাঁয়া--৪৪৩ ।
একলিশ--৩৮১।
একল--৯১৯, ৩৩৭, ৪৩৫ ৷
একলে--৩৪০ ।
একাঁবংশ--২৯২ ।
একধষচ্টি, একফাট--২৮৯ ৷
একা--২৯৪ ৷
একাদশ--২৯১ ।

একান্নৱৈ, একাম্নব্বৈ--২৮১৯ ৷
একাৱন--২৮১৯ ৷
একাশাী--২৮১৯ ৷
একু--২৫১ ৷
একুশে--২৯১ ৷
একে--২৯৩ ৷
একৈশ--২৮৯ ৷
এখন--৩৩৮ ।
এখেত--৩২৩ ।
এগো--২৯১ ।

এঘাৰ--১৪০, ১৪৩, ১৮০, ২৮৯ ।

এণ্গা--১৯২ ৷
এণপাৰ--১৮৭ ৷
এছাৰ--১৮৮ ।
এঢলাঁয়া--৪8৪৩ ।
এতাৱম্ত--২১০ ।

এতিয়া--১৮৯, ২১০, ৩০৯, ৩৩৮ ৷

এতিয়ান--৩৩৮।
এতে-৩৩৮ ।

এতেক--৩০১, ৪৩০, ৩৩৫ ৷

এতেকে--৪০৭ ৷
এথা--৩৩৮ ৷
এদা--১৮৮।
এনা--৩৩৫, ৩৩৮ ।"
এনাই--৩৩৮ ।

এনি--৩৩৮, ৪৩৪ ৷
এন্ম্ৰা--৪৩৪ ।
এনে--৩৩৫, ৩৩৮, ৪০08 ৷
এনেই--৩৩৮ ।
এনেকুৱা--৩৩৫, ৪৯৫ ৷
এন্দ্ৰ--৯৯, ১৮৯ ।
এন্ধাৰ--১২৬, ১৮৮ ৷
এন্থ--৩৩৫ ৷
এন্থা--৩৩৫ ৷
এফল'য়া--৪৪৩ ।
এমতে--৩৩৮ ৷
এমন--৩৩৮৫, ৪৩৪ ।
এমনে--৩৩৮ ।
এৰ--১৮৯ ৷
€৬এৰ--৩৫২ ৷
এৰা তেব্য,--১৮৯, ৪০৮ ৷
এৰাল--১৮৭ ।
এবাল-+ ৬ দ--৪০৪ ৷
এলা--৩৩৮ ৷
এলাহ--১৮৮, ৪৪১।
এলেকা--১৮১৯।
এলেহ:-ৱা--৪৪১ ৷
এসব্তৰ--২৮১৯ ৷
এৱাঁ-১৮৮ ।
এৱে--৩৩৮ ৷
এ'হা--৩৩৮ ৷
এহেলৈ--৩৩৮ ৷
এহ্‌ (অব্য,)+-- ৪০৯ ।
এই্লা--৩৩৫ ।

ঞঁ

এঁ তেব্য)-৪০১৯।

এঁত--৩৩৮ ৷

এঁ ৰাম--৪০৯।

এঁসান--৩৩৮, ৪৩৪ ।
ও

ওঃ (অব্য,) ৪০৯ ।

ওঁ গে)--২১০, ৪০৮।

ও (অব্য,)-৪0৭ ৷

৪৫৯

৪8৪৬০

ওকচণ--১৯০।

"৬ ওকাল্‌--৩৪৪, ৩৫২ ।

ওকাল--১৪৮, ---ওকালি, ওকোলা--
৪8১৯।

ওখ-_১৯.৮৫ ।

ওখ-চাপৰ--৫০৫ ।

ওখাঁন--১৯০। ৷

--ওঘ--২১৭ ৷

ওজৰ--১৯০।৷

ওজা--৭৪, ১২০, ১৪০, ১৯০, ২০৬ ।

ওজা (গ:0৪8০%),-'ওজালি 8৮১৯ ।

ওবা--৭৪, ১২০, ১৪০ ।

ওবকাক (:)5৷০৭০)--২৭৮।

ওটা--১৯২ ৷

ওঠঁঠ--৯৬ ৷

ওঠৰ--২৮৯ ৷

ওঢ়--১৯০ ৷

ওত--১৯০।

"€৬ওনা--৩৫২ ।

"€৬ওপং--৩৫২ ৷

ওপসঙাব--২৬০ ৷

€৬ওপচ্‌--৩৫২, ১৯০ ।

"৬ ওপলন্‌--১১৯০, ৩৫২ ।

ওপৰ --৯৯ ৷

ওপৰত--৩৪০ ৷

ওপাঁৰ--৪০৬ ৷

ওপৰে--৪০৬ ।

"€৬ওফন্দ:--৩৫২ ৷

"৬ ওভত্‌--১৯০, ৩৫২ ৷

"৬ ওমল্‌_--১৯০, ৩৫২ ।

ওৰ--২১০ ।

ওৰা--৩২৫।

ওল--১২৬ ।

ওলাঁট--৯১৯ ।

€৬ওলা--৩৫২ ।

ওসৱ--৩২৫ ৷

ওহাৰ--১৬ ২ ।

ওহোঁ (৯০)--৪8০৮ ।

ওহ- (অব্য.,)>-৪০৯ ।

ৰ

ওঁ (অব্য,.)-৪০৯।

ৰক

€৬ক ৩৫২--কউান, কওন, কও/ন,

কৱন, কৱানি--৪২১, কয়--১৪২,

১৬০, ১৭৫, ক--২৬০ ৷
কই--৬৯, ৩৬২ ৷
কই--৬ পেলা--৪০৪ ।
ফইৰ, কইৰা, কৈৰা--১৩৩ ।
ককাই--২১৩, ২১৮ ৷
ককাৰ, ককাৰাঁ--২৩২ ।
ককাল-ছিগা, ককাল-ছিঙা--৫০২ ৷
কথন--৩৩৮ ।
কঙাল, কষ্গাল--১৮৩ ৷
কচ--১৯৪ ৷
"৬ কচাল্‌--৩৫২ ।
কচু-ঘোঁটা--৪৯৭, ৪৯৮ ৷
কজলা, কাজলা--২১৮ ৷
কৰ্ঞ--২৮।
কঞা--৩১।
কণ্টৰা--১২৯, ১৪৫ ৷
ক্ণটয়া--১৭০ ৷
কটক--৪৩৭ ।
কটকা--৪৩৭ ৷
কটাৰণ, কাটাৰ--১২২ ৷
কঠ--১৪৫, ১৪১৯ ৷
ক'ঠাল--৬৬ ।
কঠীয়া, কঠীয়াতলী--৪৯৩ ।
কড়া- ৪৩০ ।
কাড়--৯১, ১৮৬, ৪৩০ ।৷
কণ, ৬ কণশণিয়া--৪২০ ৷
কণ, কণা, কণি, কণী--৪২০ ৷
কণুৱা--১৩৭ ৷
কণ্ড--১৭১ ৷
ক’তৰা--১৪৫ ।
কত--৩৩৫ ৷
কতনা--৩৩৫, ৪৩৪ ৷

কতি--৩৩৮।

ক'ত--৩৩৮ ৷

ক'তূ- ৩৩৮ ৷

(কথা), কথাক, কথকুূ-৪6৬৭।

কথন-মথন--৫০৪ ৷

কথা--২৮৪ ।

কথায়া--৪৪৪ ৷

কদাচিত--৩৪০ ৷

কদাপ--৩৪০ ৷

কমন্দলায়া-- ৪৪৩ ।

কলন্দৃৰা--৪১৫ ৷

কম্ধ-_-১৪০, ১৬৯ ।

কন্যা--২১৮।

ক'পা--৩৮।

কপট, কপঢী--৪৪8৩, কপঢয়া--9৪8৩,
৪৪৪1

কপাল-ফোঁটা--৫০০ ৷

কপালয়া--৪৪৩ ।

কপাহ-গটায়া--৪৪৩, ৫০২ ৷

কপিল--১৪০।

কাপল'--২১৩ ।

কপোঁ--১২৪ ৷

কপোএ, কপোঁৱে--৬৫ ৷

কফ--১৯৪০ ।

কফণঁন--১৪০ ৷

কব-+/'দি--৪০৪ ৷

কম--২১৯, ৪১০, ৪৭৩, কমাত-
৪১০,৪৭৩ ।

কমলি--৪৩০ ৷

' কমালি-ধৰা--৫০১ ৷

কমাৰ--৬৬, ২১০ ৷

কন্বল---6৩০ ।

বকয়--১৪২, ১৬০, ১৭৫ ৷

বয়া--২৮ ৷

"€/কৰ্‌---২৬০, ৩৪২, ৩৪৬, ৩৫২ ৷

কৰ্‌ (ৰুপ) ৩৯৫, কৰহ----৩৮৬৯,
কৰাইলা--৩৮৮, কৰাউক--৩৬৯,
কৰা বাব--৩৮৮, কৰাহা--৩৬৯,
কাৰ আছো, কাৰছো, কাঁৰছা--

শৰ্দ-শুটী

৪৬১

৩৭৪, কৰিব, কাৰিবেফক--৩৮৪,
কাৰবে লাগিছা--৩৫৬, কাঁৰলে হয়
--৩৮১, কৰিলো--৩৭২, কাৰলন্ত
--৩৫৬, কৰা--১৫২, কাৰ--১৫২
কে, কৈ-৬৯, ২৮৬, ৩৬২,
কৰৈয়া, কৰণ, কৰুণা--৪১৩ ।

কৰ (৮%৭)--১০২ ৷

কৰণলান--১৪০ ৷

কৰচ, কৰচাল--১০৩, ১১৩, ১৫৫ ।

কৰণ--৬ ।

কৰতশয়া--৪৪৩ ৷

€৬ কৰা--৪০০, ৪০১, (ৰিপ)--৪০২ ৷

কৰাই--১৯৪ ৷

€৬ কৰাউ--৪০১।

কৰাহা-১৪৫ ।

কাঁৰ (০দ:1০)--৯৮৬ ৷

ক'ৰণয়া--১৩০, ২১০ ।

৬ কৰোৱা (ৰংপ)-৪০২, ৪৫।

কৰ্ম-কাম, কমাৰ, কমাৰণী--৪৬১।

কৰ্মফল--২৮৬ ৷

কল (13::819)--১৪০, ১৭০ ।

কল (ঘম৷])--১৯৪ ৷

কলচ'-১৭৭ ৷

কল-ডল, কলা-ভডিল--২১০ ৷

কলহ--৬ ৷

কলা (%০%)--২১৮, ৪৩৪ ৷

কলা মাহ)--১৯৪ ।

কলা-ঘুমাত--৫০২ ।

ক'লা--১২, ৯৮, ১১৬, ১৩৫, ১৪০,
৪৩১, কল'--২৮৪ ৷

ক'লা, -কালচা--৪৭৭ ।

কলা-আজৰ--৫০২, ৫০৩ ।

ক'লা-কজলা--৫০৫ ।

ক’লা-পান-_&৫০৩ ।

কালষগাঁয়া-৪8৪8৩, ৪৪৪ 1

কালিতা,=কলিতানা--২১৮ ।

কলৈ--৩৩৮ ৷

€৬কৱা--৪০১।

কৰে-৩৩৮ ৷

৪৬২

কৱৈ--১৭০, ৪৬৫

কৰষাটিত--২৬৪।

কল্ট--৩৩।

কাঁহ:--৩৩৮ ৷

ক'হাৰ, কণ্হাৰণা--৪৬১।

কহ--১৬১।

"৬ কিহ্‌ৃ--৩৫২,-কহওঁ, কহঞো--
৩৬৭, কহা--৩৬৯, কাহছো,
কাঁহল৷ কাহলো--৩৭১, কহিলন্ত
হন্তে, কাহলো হন্তে--৩৮১, কৈলা
হন্তে--৩৭৯, কহে--১৪০, ১৬০ ।

কহাঁই--৩৩৮ ৷

কাঁই--১৩৬ ।

কাঁইট--১১৬ ৷

কাইব--৮৬ ।

কাইম--১২৯, ১৪০।

কাউৰ কাউৰা--২১৩, ২১৮, ২৮৪ ৷

কাকত,--কাকত'া--১৪০, ৪৩৭ ।

কাকৰা--৯৫, ১২৫ ৷

কাকৰাল--২১০ ।

কাকিৰাল--৯০, ২১০ ।

কাঁকৈ- ১৩৭, ১৮৩ ।

কাঙাল--১৮৩ ।

কাচ--১৪০।৷

কাচনমতা--৪৫৩ ।

কাচৰ--১৭৯ ।

কাজ--১২, ১৭৬ ৷

কাজলা--২১৮ ৷

কাঁটা--১৫, ১১৬ ৷

কাটাৰা--১২২ ৷

কাঠ- ৪৪৩, ৪88৭, ৪৬৯, ৪৮৫,
--কাঠান--৪৮৫, কাঠৰায়া, কাঠি-
য়ক, কাঠয়াল--৪৬৯, কাঠী
৪৪৩ ।

কাঠান--৪৮৫ ৷

কাঠ-হাঁহ--৫০২ ৷

কাঠিয়ক- ৪৬১ ৷

কাঠিয়াল--৪৬৯ ৷

"কাঢ়, কাঢ়ন, কাঢ়ন--৪২১।

শৰা-সূচী

"৬ কাঢ়া--৩৪৪, ৩৫২ ৷

কাঢ়ি+-৬ল--৪০৪।

কাণ--২৯ ৷

কাণ-খোৱা--৫০০ ।

কাণ-তাল-+-৬/ মাৰ--৪০৪ ৷

কাণ-+/1দ--৪০৪ ৷

কাণ+বাগৰা-৫ ০০ ।

কাণে-শুনা--৫০১ ৷ '

কাতাঁয়া--৪৪৪ ৷

কান--২৯ ৷

কানীয়া--২৬০।

কান্‌---৯১, ১৩৩, ১৭৫ ৷
--৪১৫, কান্দলে--৩১৯৮ ৷

কান্দিব+ ৬ ধৰ্_৪০৪ ৷

কান্ধ_১৯৪, ২৫৯ ৷

কাপোৰ-কানি--৫০৪ ৷

কাব্যইত--৪৫৪ ৷

কাম (৭%১॥০)--২১৩ ।

কাম (৭০৫)--১২৯, ১৪০ ৷

কাম (৮০০১)--১১৫, ৪8৩৪, 5৬১।
--কমিলা--৪৩৪ ৷

কামৰাঙা--২১৩ ।

কামৰপ,--কামৰ-পাঁ, কামৰপণাঁ, কাম-
ৰুপিণী, কামৰপেণী--৪৪৩ ।

"€এ৬কামা--৩৫২ ৷

কামাৰ--৬৬, ২১০ ৷

কামিলা--৪৩৪ ।

কাম-হাৰ--৫০৫। ৷

কময়--৩৩০ ৷

কায়--১৭৬ ৷

কায়স্থ, কায়স্থনা, কায়শ্থেন--২১৮।৷

কায়া--২৭৬ ৷

কাঁৰ--৪৯৮ ৷

কাঁৰ+"৬/ চাঁচ--৪০৪ ৷

কাৰণ,--কাৰণে--৪০৬ ৷

কালচা--৪৭৭ ৷

কালৰী--২১৮, ৪৩৪ ৷

কালি--১১, ৩৪০ ৷

কালিকা, কালিয়ন--৪৮৭, ৪৮৮ ৷

কালাঁয়া, কালিয়ান1--$৪৪৩ ।

কাল্লা--২৯০, ২১৮ ৷

কাৱা, কোৱা--১৪০, ২১৮, ৪৩৪।
--কাউৰ, কাউৰা--২১৩, ৪৩৪ ৷

কাৱৈ--১৭০, ৪৬৫ ।

কাষ--১৮৫, ৪88৭, ৪8৭৩, ৪৮৯,
কাষতশয়া--5৭৩, কাষাঁৰ--৪৮৯,
কাষৰশয়া--৪৪৭ ।

কাষ-+/চাপ্‌--৪০৪ ৷

কাষৰ-+/হ--৪০৪, ৩৫১ 1,

কাষে--২৭৬, ৪০৬ ৷

কাঁহ--৪৪৩, ৪৬১,--কাঁহাঁ--১২, ১৩৫
৪৪৩, কইাঁব, কহাঁৰনণ--৪৬১।

কাহ--২৫৯ ।

কাহ-+পাঁৰ+জ'ণ+/যা--৪০৪ ৷

কাঁহা--৩৩৮ ৷

কাহা, কেহা--১৬৫ ৷

কাহানি--৩৩৮, ৪৩৪ ৷

কাহল--১২৩ ।

{*ক (অব্য,)-৪০৭।

{+কছ্‌--৩০১, ৩৩৭ ।

কিছ, (ৰৈ:প)-কিছ-ৱে, কছৰমান,
ইত্যাদ--৩৩৩ ৷

কাণ্ডি _-৩৩৭ ।

৬কিন্‌--৩৪৫, ৩৪৬, ৩৫২ ।

{1কনো (অব্য,)-৪০৮।

1কন্তু--৪০৭ ৷

{+কমতে--৩৩৮ ।

=*কিমান--৩৩৫ ।

+কনশ্বা--৪০৭ ৷

*কয়--১৭৫, ৩৩৮, ৪০৭ ৷

+কয়নো--৪০৭ ।

?+কৰা--৮৫, ২০৮ ৷

{কাৰিপা--১৩৩ ।

1কিৰ্পণা--১৩৩ ।

কস (পংচ, অ,-ৰ-প)- কিসে, কিসক,
কক, ইত্যাদ--৩৩১ ৷

কিসক--৩৫৫, ৩৫৬ ।

৪৬৩

কিহু (ৰংপ),-1ক, কহে, কিহেৰে,
ইত্যাদ--৩৩১ ৷

কণঁট--৪৪৭ ।

কৰঁৰাল--৪৩৪ ৷

কাল--২১০ ৷

কুকুৰ-নেচয়া, কুকুৰ-লেজ"য়া--88৩,
৫০২।

কুচি- ১১৮, ১৭৯।

কুচুনা--২১৮ ৷

কু’জ--১৫।

কুজ'--২১৩ ৷

কুঞা--৩২, ১৫৩ ।

কুণ্ডৰাঁয়া--৪৪৩ ।

কুঠী,--কৃঠীয়াল--৪৬৩ ।

কুঢ়- ১৪৯ ৷

কুনি--১৬৭, ৩৩০ ৷

কুন্দ্ৰাক্ষ_্ ৪ 1

কুন্ধচ--১৯২ ৷

কুপতা--১২৪।

কুমৰ + _
চে } ১৮, ১২৬, ২৮৪, ফ্লুমাৰণ--

২৮৪ ৷
কুমাৰ (৮০৮০%)+--৯১ ।
কুমদান--৪৮৬ ।
কুম্‌ৰা--৯৩২ ৷
কুম্ভ,- কুমাৰ, কুমাৰন)--৪৬১।
কুয়া- ২৮, ১৬৮ ৷
কুৰা--১২৪ ৷
কুৰুৱা (981০)--১২৪, ১৭১।
কুৰুৱা (০৯%)--২১০।
-বকুল--২২৭ ৷
কুল--২১৫, ৪৪৩, ৪৪৪ ৷
কুলি (%%০%০০)--১৪০, ২১০।
কুলি, (০০০1/6)--১৭০, ২১০ ৷
কুল্‌য়া--৪৪৩, ৪৪88৪ ৷
কু'ৱৰা--২১৮ ৷
--কুৱা--১৪০ ।
কুৱাং--২১০ ৷
কুৱেৰ--১৪০ ৷

8৬৪

কুসপন--৫০২ ৷

কুৰ্ণহয়াৰ--৩৩ ।
কটৰ-ঘৰৰ-কুটি--৫০১।৷

ক_ড়-_ ১৯৪6৯ ৷

কংপা--২১০, ৪৩০ ৷
ক_ৰ--৯৪০%৯ ৷

কচুৰ্টীয়া, কচুৰ্টীয়ানা--৪8৪৩ ৷
ক্‌দা (ঙ০!)--১৫, ৪৩০, ৪৩১ ৷
কুতা (৪),-কূু'ৱলা--১৭৫, ৪৩৪ ৷
কৃপণ-_১৪ ।

কৃপা--১৪ ৷

কৃবি--১৪ ৷

কৃষ্ণ--২১৩ ৷

কেই--৩৩৫ ৷

কেইচা--৩৩৫ । =
কেইবা--১৯৭৫, ২৯৭, ৩৩৭ ৷
কেও--৩৩২ ।

কে'কোৰা--৯৫, ১২৫, ১৮২ ৷
কেথন ৩৬৩৮ ।

কেণচা--৪৪১, ৪৪8৭, --কেচুৱা--৪৪১,

কেচেলুৱা--৪৪৭ ।
কে'চ্ব-৯৬, ১৩৯ ১৭২, ১৮২
কেটাৰ--১০৩, ১২৮ ৷
কেটেলা--২১০ ৷
কোঁতয়া;--কোঁতয়ান--৩৩৮ ৷
কেতৃ--২১৩ ৷
কৈেতেক-৩৩৫৮৫ ।
কৈদাৰেশ্বৰ--২৯৩ ।
কেন--৩৩৮ ৷
কুণ্বলী--১৫০, ১৭৫, ৪5৩৪ ৷
কৈনা--৩৩৫, ৩৩৮ ।
কোঁন--৩৩৮, ৪৩৪ ৷
কেন্মুৱা--৩০৫ ।
কেনে--৩৩৫, ৩৩৮ ৷
কেনেকুৱা--৩৩৫ ।
কেন্দ্ৰ --৩৩৫
কেন্দ্বা ৩৩৫ ৷
কেমন--৩৩৫, ৪৩৪ ৷
কেমনে--৩৩৮ ৷

কৈৰা--৯৪০ ৷
কেৰাঁচন--২১০ ।
কৈৰাপ--২৯০ ৷

কেৰাহি (বিণ,)--৪৩২ ।
কেৰাহ'--১৪৫ ।
--কোঁৰ--২৭৫ ।
কেৰ্‌--১৫২, ১৬৮৷.
কেৰেচঁ, কেৰেচয়া--৪৭৫ ।
কেৰেয়া--২১০ ৷
কেৰেলা--৯*৯০, ২১৯০ ৷
কেৰেল্‌ৱা--৪৪৭ ৷
কোঁল--১৯৪ ৷

কেলেশ, কেলেহ-, কেলেহৰৱা-- ৪৪৬৯ ৷
কেশ, কেহ, কেহোঁ-৪৪১ ৷
কেশ-পাশ--৪৪১, ৪৪২ ৷
কেশৰ--৩৩ ।
কেশশয়া--৪৪৩ ।
কেসৰ--৩৩ ।

কৈহ--৩৩২ ।

কৈেহা--৯৬৫ ৷
কেহেলৈ--৩৩৮ ।
কেহো--৪৪১ ৷
কেহ--৩৩৫ ।

কৈহা-৩৩৫ ।
কোহ--৩৩৮ ৷

কৈ--৬৯, ২৮৬, ৩৬২ ৷
কৈতব--১৬৪।
কৈত--৩৩৮ ৷
কৈসান--৩৩৮ ।
কোণ্গা--৩১, ১০৬, ১৫৩ ৷
কোঁচ--২১৮,-কোঁচনী, কুচুন--২১৯৮
কোঁচ+৬ পাত--৪০৪ ৷
কোছা--৪৯৭, ৪৯৮ ।
কোঞৰ--৩৮, ১১৫, ১০৩২ ।
কোঢাৰণ--১৪৯ ।
কোঢ়াল--১৫৫ ৷
কোত--১৩২ ।
কোথা--৩৩৮ ৷
কোদাল--১৩২, ১৫৪ ৷

কোন, কুনি--৯৬৭, ৩৩০ ।

কোন (ৰি্প)"৩৩০০ ৷

কোন পেং. অ:--ৰ্‌প),- কোনে, কুনি,
কে, কাহাক, কাধেৰ, ইত্যাদ ৩৩০ ।

কোনো,--কোনোবা (ৰপ),-- কোনোৱে
কেও, কেৱে, কোনোবাই কাই,
কোনোক, ইত্যাদ--৩৩২ ॥

কোনো, কেহু পে. অ-_ৰুপ),_কেহ
ইত্যাদ--৩৩২ ৷

কোব, ১৪০, ৪৪৫,-কোবাল, কোবাল
৪868৫।

কোমোৰা--১৩২ ৷

কোৰ--১৫৪ ৷

কোৰোকা--১২৫ ৷

কোঁৱৰ--১৫, ৩৮, ৭৮, ১৬৯, ২১৮।৷

কোঁৱাল--৯৬৯।

কোৱা--৪০১ ৷

কোৱা, কাৱা--১৪০, ২১৮ ৷

কোষ,-কুষাঁৰ--৪৮১৯ ৷

কোঁটি--২১৯৭ ৷

ক্লপড়া--৪৩৪ ।

ক্লোধ--২১৩, ২১৮ ৷

ক্লেশ--৪৪১ ৷

কাচত--৩৪০ ।

ক্ষাতিয়--১০৮।

ক্ষলন্তেকয়া--৪৪৩ ।

খইজ, খজাঁত, খজ:,ৱাতি--৪৭৩ ৷
্থক--১৪০, ১৯৩ ।
খঙ্‌, খলা--১০৬, ৪86৫ ৷
খ্গাল--৪৪৫ ৷
খচ-+/ কৰ্‌--৪০৪ ৷
খচংমচং--৩৯ ।
খজ্‌ত--১৯৩ ।
খজ:ৱাত, খজাঁত--৪8৭৩ ।
"৬ থজৱা--৪১৭ ৷
খড্‌গ--২১৫।

৫৯

৪৬৫

থতা--২১৬ ৷

খতা+/দি--৪০৪ ।

খন (0০%%০)--৩৫৫ 1{

খন (৮:6০), খান, খান, খানি, খাননি,
খন'ঁ--68৯৭, 6৯৮ ।

খাঁনন--৪ ৷

খন্তয়া--৪৪8৩ !

খন্তয়া-বগ--৪৪৩ ৷

খৰ (০০৮), থৰা--৪8৯৭, ৪৯৮ ৷

খৰ (০0), --988৭4, খৰলয়া--৪৪৭,
খৰালি--৪৮৯ ৷

খৰ (০০৪৫%%:)--৪৭৫, 88৭, -খৰচা,
খৰচয়া--8৭৫ ৷

খৰগ--৮৩ ।

খাঁৰ--১২, ১৩৪, ১৯২ ॥

খাঁৰকা--৪৩০, ৪৩৯ ৷

খথাঁৰকটীয়া, খাৰকাটয়ান--৪১৩ ।

খাঁৰ+/ কাট, খাৰকটীয়া, খাৰকটীয়ানী
৪১৩ ৷

থাঁৰকা-দিয়া--৫০০ ৷

খহ;--১২৪।

খই---১২৪, ৪৪৯, খহ-লা, খহ-লা--
৪8৪৯ ।

€/থখা--৩৫২, ৪০৪1

"€৬খা ৰংপ)-৩৯৬,-খাই, খায়, খাৱে
খাৱ--৩৬৬,-খাল, খালে--৩৮৮,
-খাৱা, খোৱা, খালো--৩৯২,-
খাওক, থখাক--৩১৯২,-খালে--
৩৯৮৷

"€৬/খা;্ খোৱাত, খাৱাত, খাৱল্ত, খাত্বত,
খাওঁতা, খাৱন্তা, খাওঁতা, খাতা,
খথাৱন্ত--8১১,-খাৱৈয়া, খাৱৈ-
য়নাঁ, খাৱনাঁ, খাউনা--৪১৯৩,--
খাৱৰণয়া--৬৫, ৪6১৫,-খাৱৰা-
স্নান, খোৱাৰ--68১৫ ।

খাই-+/দে--৪০৪।৷

খাই+৬ পেলা--৪০৪ ৷

খাজ-+/খথা--৪০৪ ৷

"€৬ খাট, -খাটানিয়াৰ--৪২৩ ।

৪৬৬

খাটি-কাম--২৬৪ ৷
খাডা--১৯৩ ।
খাড,-খাতোৱাল--৪৪৫ ৷
খাদঁতৰ--২১৯০, ৩৪০, ৪০৬ ।
"৬থখান্‌-৩৫২ ।
খান, খন, খান, খানি, খানা, খন--
৪৯৭, ৪৯৮ ৷
থানা--২১৬ ৷
--খান--২২৮ ৷
খানিক--২৯৭ ৷
খাপাঁৰ--১৯৩ ।
খাব+/দি--৪০৪ ৷
খাব+/ধৰ---৪০৪ ৷
খাম+/খা--৪০৪ ৷ ৰ
খাৰ--৪৪১, .৪৮৩, থখাৰাঁন--৪৮৩,
খাৰ্‌ৱা--৪৪১।
খাৰ্‌--১২৭, ১৪০, ১৫২, ২১০ ৷
খাল--২১০ ৷
খালি--৩৪০ ৷
খালৈ--১৫০, ১৭১, ১৯৩, খালৈদ,
--৬৫।
খাৱন--৬৫। ৷
খাৱৈ--১৪০, ৪৩০
খাস -৩৬৬ ।
খচ--১৮০, ১৯৩ ।
খিলা (010)--১৪০।
'খিলা (৮/৩০)--১৯৩, 8৯৭, ৪৯৮ ৷
খিলাপ--২১০ ৷
খিলা+/মাৰ--৪০৪।৷
খিলি--১৪০।
খাৱতা--২১৩, ৪৫৩ ।
"€৬খৃটিয়া--৩৫২ ।
খৰ্ড়া, খুড়া--২১৮।৷
খ’ত--১৯৩ ৷
খতা, খতুৰা--৪৩৫, ৪৯৭, খৃুতৰা--
৪8৯৭ ।
খুদীয়া-বৰল--৫০২ ৷
খৃুল্দা- ১২৪।
২৪৫।
খুৰা (!98)--১২২।
"€৬খ্ৱা--৪০১ ৷

খেতিয়--১০৮ ৷

"€৬খেদ্‌-৩৫২ ।

খেৰ--১৪৯, ৪৮৫ ৷

খেৰণি--৪৮৫ ।

খেল--২১০ ৷

€৬খেল্‌--৩৫২,-খেলৰায়া, খেলৰাঁ-
য়ানা, খেলাৰ, খেলনা, খেলাৰ্‌না
-- ৪১৫, খথৈলাৰ্‌--৪১৬, খেলা--
৪১১৯, খেলে--১৯৩ ।

থেলা--৪৩৪ ।

খেলৰ-আলগ--৫০১।

থৈৰ--১৪০, ১৪৯ ৷

থৈৰা--১৪০ ৷

"€/খোজ:, খোজন'য়া--৪২৩ ।

থোজ-+/কাঢ়_৪০৪ ৷

খোড়তী--২১৮, ৪৫৩ ।

খোড়া--১৪৯, ২১৮ ৷

খোপা--১৯৩ ।

ধোৰতাী--৪৫৩ ।

থোৰা--১৪৫, ১৪৯ ৷

খোৰোং--১২৫, ১৯৩ ।

খোলা--১২৫ ৷

খোৱা (:11310)--১৪৪ ৷

থোৱাৰ--৪১৫ ৷

খোঁহা--১৪৪ ৷

খোঁহা+/মাৰ্‌--৪০৪ ৷

গ
গইচ--১৭১, ২১০!

গগৈ--২১৮।

গঙ্গা--৩১, ২১৩ ।

গণ্গাধৰ--২১৩ ৷

গছ--১৪০, ২১০, ৪৪৩, ৪৪৫ ৪৬৫,
8৯৭, ৪৯৮, গছাল--৪৪৫, গছ
--৪৯৭, ৪8৯৮, গছ'ঁ--688৩,
গছোৱাই--৪৬৫ ৷

গছ-পকা--৫০০ ৷

গছ-সৰা-4৫০০ ।

গছাল--৪৪৫ ৷

গাঁছ--৪১৭, ৪৯৮ ৷

৭8

গছ'--৪৪৩ ৷
গছোৱাই--6৬৫।
গঙ্গ--১৪০।
গজ-মৰা--৫০৭ ৷
গজলয়া--৪৪৭ ৷
গড়--২৯, ৪৩৫ ৷
গণড়লা--৪৩৫ ৷
গড়খাৱৈ--&৫০০।
গড়৷+৬ লাগ---৫০৪ ৷
গড়ৈ--৪৩০।৷
গঢ়-২৯।
গঢ়+"ললাগ্‌--৪০৪।৷
"€৬গিঢ়-৩৪৪, ৩৫২, গঢ়ে--১৪৯,
গঢ়ৈয়া--৪১৪।
--গণ--২২৭ ।
৬ গণ্‌--৪১৭, ৪২৭, গণক--৪২৭,
গান্ত--৪১৭ ৷
গণ"ডা--২৯৫ ৷
গাঁত--২৮৪।৷
গাঁতকে--৪০৭।
গাঁন্ত--৪১৭ ৷
গদা--১৪০ ৷
গদাধৰ--২৯৩ ।
গধমা--৪৫৫ ৷
গধাঁব--১৩৫ ৷
গধুবৰ--১৩৫ ৷
গন্ধ,-গৈন্ধেলা--৪৫১ ৷
গপ--১৫৭, ৪৪৫,-গপাল, গপালা--
৪8৪৫।
গভুৰা--১৭১, ৩৬৬ ৷
"€৬গম্‌--৩৫২ ৷
গম+৬ উঠ্‌--৪০৪।
গমন--৬ ৷
গৰ--৪৩৪, --গৰাল--৪৩৪, --গাঁৰলা
--৪৩৫।
গৰ্া--২১৩ ৷
গৰ+"/লাগ্‌-_-৪০৪।
গৰা--৯১২, ১৪২, ৪৩২ ৷
গৰাকা--৪৬৭ ৷
গাঁৰমা--২১৫।
গ'ৰহা--৮৩ ৷

৪৬৭

গৰ:--৬, ১৩৪, ২১৩, ২৮৪ ৷

গৰ-চোৰৰ-গলগাগন্নান--৫০১।

গৰণ্ড়-২৭১ ৷

গৰ--ম'হ--৫০৪।

গৰ্ৱ,-গভাইত--৪৫৩ । .

গৰ্ভ,--গভাইত--৪৫৩ ।

গল--২১০ ৷

€৬গল--৩৫৩ ।

"€৬ গলাঁতয়া--৩৫২ ।

গ'ল--৬৯, ১৫২, ৩৯৮ ৷

গৃহ-_-৩৫৫।

গহ-+ /কৰ---৪০৪৷

গা--১০, ৪8৪8৫,-গাৱ গাৱাল--৪৪৫।

€৬গাঁত৩৫২।

গাই--১২৪, ১৪০, ২১৮, ২৮৪,-গাই-
এবে, গায়েৰে, গাইৰে, গাই,
গায়োদ--৬৫ ৷

গা+৬/উঠ্‌--৪০৪ ৷

গা+ ৬ থা--৪০৪ ৷

গা+ ৬ ব--৪০৪।৷

গা+/ ৰ--৪০৪ ৷

গা+/ লৰ--৪০৪ ৷

গা+/ সাৰ্-_-৪০৪ ৷

গা+ হ--৪০৪ ৷

গাঁও--১৫, ১৬৯, ৪১০,-গাঁৱলীয়া--
৬৫, ৪১০, ৪৪৭,,৪৪৮,-গাঁৱলাঁ-
আ-৬৫।

গাখীৰ--১৩৪. {

গাছ--২১০ ৷

গাজ--৪৪৭;-গজলয়া--৪৪৭ ৷

৬গাঁঠ--৩৫২।

গাঁঠ-১১৩, ১৬১, ২১৫, ৪৫১,
৪8৭৯,-গে'ঠেলা--৪৫১, গাঠিয়ন
--৪৭৯, ৪৮০ ৷!

গাঁঠি+৬/ কাট--৪০৪। ৷

গাঠিয়ন--৪৭৯, ৪৮০ ।
--গাড়ীৱালা--৪৬৩ ৷

গাড়--১১১৷

গাঢ়, ্গধমা, গেধেমা--৪৫৫ ৷

গাঁত--৯২, ১৪২, ১৮৬,-গাৰা, গাহ,
--৯২, ১৪২, ১৮৬, ৪৩২ ৷

৪৬৮

গাধ--৮০, ৯১ ৷

গাভৰু--১৭১, ২১৩ ৷

গাডিন--১২০, ১৫৩, ১৭১ ।

গাঁভিনীা--১২০, ২১৩ ।

গায়ন-বায়ন-_-৫০৪ ৷

গাৰা--৯২, ১৪২, ১৮৬, ৪৩১ ৷

গাৰ্‌_৯৯, ১৫২।

গাৰো (ৰ:প)--২৫৫,-গাৰোৰ, গাবোৰে
--৬৫।

গাহ'-৪৩২ ।

গাল--২১০ ৷

গালপোৰা, গালপুৰা--৪ ২৫ ।

গাল-+ ৬ মাৰ্‌--৪০৪ ৷

গাৱ--৪৪৫

গাৱন্ত-_'68 ১১ ।

টনা } --৬৫&, 88৭১ ৪8৪৮।

গাৱাল--৪৪৫ ৷

গাহাৰ--১৩৩, ১৯৫ ৷

গিন্বেন--২১৮ ৷

গিয়ান--৮৬ ৷

1গৰস্ত--৯৬, ১৬১ ৷

গিৰাতেনী--২১৮ ।

গিৰীয়েক--৪৩০ ৷

গৰণঁহ"ত--৯৬, ১৬১, -গৰণঁহ'তনা
--২১৮।৷

--গিলা--২২১৯ ৷

{গাল থ--৪০৪ ৷

গুই--১৩৪, ১৪০, ১৬২ ৷

গচ ১২৪ ৷

"€৬ গ্রৰচ্‌ৌ৩৫২, ৩৫৩ ।

"€৬গ্চা--৩৫৩ ৷

গুঞ্জাৰ থোপা--২৪৩ ।

গৃটি, গুটী--৪৯৭, 8৪৯৮ ।

গ্‌টোয়া--৪৪৩ ।

গঁড়, গ্মাৰ--৪৩০।

গ্‌ৃণ--২১৫, ৪8৫১,-গুৃণৱবল্ত, গৃপবান
--৪৫১।

গৃণমন্ত, গণমন্তো--৭০ ৷

গুপথ্ষদ্ত, গৃপবান--২১৮,-গুণবতাী
২১৮ ৷

"৮গ্ৰিথ্‌-৩৫২ ৷

গুপুত--৮৭ ৷

গুফাল--৪৩৪ ৷

গৰা--৪৩০, 88৯,-[ৰুৃলা--৪৪১৯ ৷

গ্ৰ, গোৰ (৮:6%)- ১৪৯, ৩৫০ ।

গাৰ, গঁড় (১০দ৮৭০)--১৪৯, ৪৩০।

গ্ৰ, গোৰ (€০০--৩৫০।

গৃৰ-বঠা--$০০৷। _

"€৬ গ্ৰৰয়া--৩৫০ ৷

গৃৰ--ঘাঁত--৫০০ ৷

গুৰ লা--৪৪6৯ ।

"€৬ গল্‌ৃ--৩৫২ ।

গৱা--৪৩০ ৷

গৱা-কটা--৫০০ ৷

গুৱাল--৪৬৩ ৷

গুৱাহটীয়া--৪৪৩ ।

গৃহস্ত--১৬১।

গ্‌হস্থ--২১৮।৷

গেণঠেলা--৪৫১ ৷

গেদোৰ--৬৯ ৷

গেধেমা--৪৫৫ ।

গেন্ধেলা--৪৫১ ৷

গৈ’ৰ--৪৪৭, ৪8৫১, গেৰেলা--৪৫১,
গেৰেল-ৱা--৪৪৭ ৷

গে’ৰা--5৩৯ ৷

গোৰ।+/মাৰ্‌ (ৰ্প)--৪০৪।৷

গেৰেলা--৪৫১ ৷

গোৱালা--৪৬৩, ৪৬৪, গোনা-
৪৩৪ ৷
গোগ--১৪০, ১৫৮, ১৯৫ ৷
গোছা--৪৯৭, ৪৯৮ ।
গোট-গ্ণটি, গুটী--5৯৭, ৪৯৮ ।
গোটা (৪৯%০০1)7)--২৯৭ ৷
গোনা--৪৩৪ ৷
গোপ, গোপ, গোপিনী--২১৮ ।
গোপাল-ভোগ--৫০০ ৷

গোপ, গোপ, গোপিন'--২১৮ ৷

গোপ্তা--১৪০ ৷

গোঁফ, গুফাল--৪৩৪। ৷

গোবৰ, গৈৱৰ্‌ৱা--৪৪১ ৷

গোবৰ-খোঁচৰা--৫০০ ।

গোবৰ্ঃৱা--৪৪১ ৷

গৈমা, গোমোলা--৪৪৯ ৷

গোৰ, গ্‌ৰ--১৪০, ৩৫০ ৷

গোৰখাঁয়া--২৬০ ৷

গোবৰখায়া-ভাৰ--&০০ ।

গো-+৬/ৰাখ্‌, গোৰখাঁয়া, গ্োৰখায়ানী
--৪১৩ ।

গোঁৰা, গোৰাঁম--৪৯২ ।

গৈলাপাঁ-জাম:--৫০২ ৷

গোলাম--২১৬ ৷

"€৬/গোৱা--৩৫২, গোৱায়--১৪০,
৪৬৪।

গোৱাল--১৪২, ১৪৭, ৪৬৩, 8৪৬৪

গেঁসাই--১৬৯ ৷

গোহাঁই--২১৮ ৷

গোহাৰ--৪৮১ ।

"৬গিহ,-২৬০ ৷

গ্ৰহ--৪৮১৯।

ঘট--১২।

ঘটাং--৩৫৯ ৷

ঘৰ--৪৩০, ৪৪১, ৪৪৯৭, ৪৭৫, ঘৰা--
৪৩০, ঘৰৱা--৪৪১, ঘৰচায়া--
৪৭৫

ঘৰ-ওপজা--৫০০ ।

ঘবচ'য়া--৪৭৫।

ঘৰ-+"৬/হ'--৪০৪ ৷

ঘৰ+/পাত--৪০৪ ৷

ঘৰম্;ৱা--১৪। ৷

ঘৰ+/ল--৪০৪।

ঘৰা--৪৩০ ৷

ঘৰুৱা--৪৪১ ৷

"৬ ঘ'হ--৩৫২ ৷

"৬ ঘাট,-ঘাটাত, ঘাঢি, স্বাত--৪১৭।

6৬৯

ঘাট--৪8৪8৫, 8৬৪৫, থঘাটৰৱা--৪৪৭,
ঘাঢটৌৱাল--৪৪৫, থঘাটে--৪৬৫,
ঘাটুৰৈ--২১৯৩, ৪৬৫ ।

ঘাটাত--৪১৭ ৷

ঘাটৰ;্ৱা--৪৪৭ ।

ঘাঢটি--২৯৯, ৪৯৭ ।

ঘাট-ৱৈ--২১৩, ৪৬৫।

ঘাটৈ--৪৬৫ ৷

ঘাটৌৱাল--গ5৪8€68 ৷

থাতি--৪১৭ ৷

ঘাম--৯১, ১২৯, ২০৬ ৷

ঘাৰ--১৪৫ ৷

ঘ্বাৱ--১১৫ ৷

ঘাঁস--৪৫৭, দ্বাঁসয়াৰ--৪৫৭।

ঘাঁহ--১৩৬, ৪৫৭ ।

1ঘথউ--১৪৬, ১৬৬ 1

ঘণ--১৩৩ ।

ঘৱ--১৪৬ ।

ঘৃড়ী--১১৪৫, ১৩৪, ৯৩৫, ২২১,
৪৩০।

ঘুম, ঘুমাত্--৪৭৩ ।

€৬থঘুমা--৩৫২, ৪১৭, ঘমাত--৪১৭ ৷

ঘৃমাঁট--২৬০।

ঘুমাত--২৬০, ৪১৭, ৪৭৩ ।

ঘৃ্‌ৰাঁ--৪৩০ ৷

ঘবলে--১২ ।

"€৬ঘ্‌ৰ্‌--৩৪২, ও৫২।

ঘেৰ+/1দ--৪০৪ ।

ঘৈণা--১৭১ ২১৮ ৷

ঘোড়া--১১৬, ৪6০ ৷

ঘোড়া (ৰ,প)--২৪৯ ৷

ঘোপা--১৭৭ ৷

ঘোপা+৬ কৰ---৪০৪ ৷

ঘোৰা, ঘোৰা, স্বৰণ--৪৩০ ৷

ঘোৰা-বাক-_৫০২, ০6 ।

ঘোষা--১২ ৷

চ
চইত--৯৯ ৷
চউথা--৭০, ৯১
চউদ্ধ--৭০ ৷

8৪৭4

চউমখা--৭০ ৷
চ’ক--১৫।
"€৬চ'ক্‌--৩৫০, ৩৫২ ।

চক--৪৩৪, ৪৩৬, চকৰ, চকাঁৰ--৪৩৪,

চকৰা, চকৰণ--৪৩৪, ৪৩৬ ।
চ’ক+৬খা--৪০৪ ৷
চকৰ--৪৩৪ ৷ |
চকৰা, চকাৰ, চকৰা--৪৩৪, ৪৩৬ ।
চকা--৪৪৯ ৷
চাঁক, চাকয়াল--৪৬৩ ।
চকু--%৯১, ২১৫ ।
চথ্‌_২১৫।৷
চক্লকেোৰি--২৭৫ ৷
চগাত--৪৭৩, ৪৭৪ ৷
চট্‌ফট্‌-১২ ।
চটা--৪৯১৭, ৪৯৮ ৷
চ'ড়াল--৩৮, ২১৮, চড়ালন"--২১৮ ৷
চ’ত ৯৯, ১০৭, ৪৩৯ ৷
চতুৰালি--৪৯০ ৷
চতুৰ্থ--২৯১।৷
চ'থ৭০, ৯১, ২৯১ ।

--5835৩1
চপ+/কৰ্‌--৪০৪ ৷
চপনাঁয়া--৪২৩ ।
চপা--৩৩৭ ৷
চৰ্বিশ--১৭৭, ২৮৯ ৷
"€৬চমক্‌--৩৫২ ৷
চমজা--১৩০ ।
চমাৰ-_-৬ ৬ ।
চম:+"৬/কৰ্‌--৪০৪ ৷
চম্পামতী--২১৩ ।

"€৬/চম্ভাল্‌--৩৪৪, ৩৫২, চম্ভালি--

৩৮।
-চয়-২২৭।
"€৬চৰ্‌-৩৪৯, ৩৫২, ৩৫৩ ৷
চৰ--৯০, ১৪৫, ১৪৯, ৪৩১ ৷
চৰই, চৰে--৭১ ৷
চবকাৰ--২০৫ ৷
চৰা, চাবা, চাৰৱ- ৪৮৩ ।

চৰাই--৭১, ১১৭, ১৪৫, ১৪৯, ২১৩,

8881

চৰাইমৰয়া--৪১৪ ৷
চাঁৰয়া--২১০ ৷

চৰ্+_২১০ ৷

চৰ্ম', চমাৰ, চমাৰণা-- ৪৬১ ।
€৬চিল্‌--চলাঁত--৪১০, ৪১৭ ৷
চল+/চা--৪০৪ ৷
চলাত--৪১০, ৪১৭ ৷
চ'ল--২১৯১।

চালশ, চল্লিশ--৯০, ২৮১৯ ৷
চল---৪৩০ ৷

চৱৰ--৯০, ১৪৫ ১৪৯ ৷
চহ,-চহক--৪৬৭ ।
চহ-+৬1দি--৪০৪। ৷

চাঁহচ, চাহচন--২১৬ ।
€৬চা-৩৫২ ৷
চাউদাং--২১০ ৷
চাউল--১৯৮ ৷

চাকা--৬৬ ৷

"€৬চাখ্‌-৩৫২ ।
চাংমাই--৩৯ ৷
€৬চিচ-১৯৮, ৩৫২, ৩৪৬ ৷
৬চাঁছ--৩৫২ ৷

চাঞো--৩২

"€৬চাট্‌- 0100--৩৫২ ৷

"€/ চাট্‌, (১০০09)--৩৫২ ৷
চাত+/মাৰ্‌--৪০৪ ৷

চান-৯১৯, ১১২, ২০৫, ৪6৬৭,

চানেকয়া--৪৬৭ ।
চান+৬ থ--৪০৪ ৷
চানোঁক;-চানেকায়া--৪৬৭ ৷

"€৬চাপ--৩৫২, ৪২৩--চপনায়া, চাপ-

নায়া--৪২৩ ।
চাপ--২০৬ ৷
চাপনায়া, চপন'য়া--৪২৩ ।
চাপৰ--১৪৫ ৷
চাপাৰ--৪৪৫।
চাপৰিয়াল, চাপৰিয়ালনা--৪৪৫ ৷৷
চাব--২৮, ৪৭৩ ।
চাব,-চাবাঁতয়াল--৪৭৩ ।
চাবতিয়্যাল--৪৭৩ ৷
চাবদ--১৪৬ ।

শব্দ-সূচী ৪৭১

চাম_২১০ ৷ "৮চিপ্‌্‌৩৫২ ৷
চামৰ--৪। ত
চামাৰ--৬৬ । +'/মাৰ--৪০৪।
৬চামিলা--৩৫২ চিয়া--১১১৯ ৷
চাৰ --৩৪৯, ৩৫৩ । চিৰকলয়া--৪৪৩ ৷
চাৰৱ-৪৮৩ ৷ চিাঁৰকা--৪৩০ ৷
€৬/চাৰা--৩৪৯ ৷ "৬ চিলামলা--৩৫২ ৷
চাৰা (0001)- ২৯১ ৷ চিলামিলশ-১৪০ ৷
চাৰা (০০002166)--৩৩৭ । চিলিম + ছিগ--৪০৪ ৷
চাৰা ([গ5),?)--৪৮৩ ৷ চুকা--৩৫২ ।
চাৰাঁলি--৫১২ ৷ চুকান+ ৬ লগা--৪০৪ ৷
চাঁৰ--৬৬, ৮৩, ২৮৯, ২৯৩ । চুষ্গা--৩১ ৷
চাৰয়ো--২৯৮ ৷ চুটা+ ৬ হ--৪০৪ ৷
চাৰে (13!})- ২৯২ ৷ চটি- ৪১৯, ৪২০ ।
চাৰেক--৭২, ২৯৭ ৷ চটিয়া--২৮৪ ।
৬চাল্‌ু-৩৫২, ৪২১,-চালন, চালনা চুৰ--৪১৯, ৪২০ ৷
--৪২১। ্ চৰি- ১১৯, ১৩৭, ২১৫, ৪১১৯, ৪২০ ।
"€৬/চাল্‌-চালাক, চালাকি--৪২৭। চুৰিয়া-১৩৪ ৷
চাল (০০8১--২১০ ৷ চুৰীয়া--১৩৪, ১৪৫ ৷
চাল (০0১%০)--২৬ ৷ চুব-২০৫।
চালন--৪২১ ৷ চুৰ্‌ণা--২১৮ ৷
চালনী--৪ ২১ । চুৱান--৪৮৫। ৷
চালন-সৰকা--৫০২ ৷ চুৱা--৪৮৫।
চালাক--৪২৭ ৷ চুৱা-খাতাী--৪২৫ ৷
চালাঁক--৪২৭ ৷ চুৱা-খোৱা--৪ ২৫ ৷
চাৱা--৩৬৬, ৩৬৯, ৩৯২ ৷ চুৱাঁন--৪৮৫ ৷
চাস--৩৬৬ ৷ চুৱা+৬ লাগ---৪০৪।
চাহা--২১৩ । চুৱা+/ হ--৪০৪ ।
চাহেব ২১৯৬ ৷ চুণ-খাৰ--৫০৪ ৷
€৬1চাঁকনা--৩৫০ ৷ চ্‌প-খাবৰ/ কিব --৪০৪ ৷
"€চিঙ্‌--৩৪৪, ৩৫২ ৷ চে'চা-৯৬, ১৩৭, ২১০, ৪২৯, ৪৩০ ।
৪০৪ । চে'চা+'" পৰ্‌_৪০৪ ৷
চিঞৰ-বাখৰ+/ কৰ্‌--৪০৪ । চেচুক--৪২৯, ৪৩০ ।
চিঞৰ--৬/মাৰ-_৪০৪ | চেড়া--১৪১৯ ৷
চিঞৰৰ-+ ৬ উঠ্‌--৪০৪ ৷ চৈেতন--৮৩, ২১০ ।
চিটা+'"/ মাৰ--৪০৪ ৷ চেনেহ--৮৮, ২০৫, ২০৮ ৷
চিত্তশুদ্ধ--২৪৫ ৷ ৬চেপ্‌-৩৫২ ।
{চন--২৮, ৯১ ৷ চেৰেক--২৯৭ ।
চ৮চন-+/চা--৪০৪ ৷ চেলেং--১২৫।
চিনা--৪৩১ ৷ চেলেক--২১০ ৷

চিনাকি--৪৩১ ৷ চৈ--৩২।

8৭২

চৈত--৯৯, ৯৩6৭, গ5€০৯।
চৈতা--৪৩৯, ৪৪০ ৷
চৈতান-_?২।
চৈত)--৪৩৯ ।
চেক্ষ--২৩৯, ২৯৪ ৷
চোক্া--৯১ (স্ব), ৬৮৬৫
চোকে--২৯৪৫।৷
চোকোকা-- ৪৪০5৯ ৷
চেশ্বোা--}? ১ (কক)
চোঁচ--১২৭.১
"€৬/চেক্ক্‌-ও৫২ ।
চোঁচা+'/মাৰ্‌--৪০৪ ৷
চোচা+৬ল--৪০৪।
চোতাল--১২৫, ২১০ ।
"চোল ২ ৯০, ৩৭০ ।
চোপা+ ৩ ন্বি--৪০৪ ৷
চোত্ভা+ ৬ কৰ্‌ -- ৪০৪ ।
চোব--২১৮। ৷
চোৰনা--২১৮ ৷
চোৰ-ধৰা--&৫০১ ।
চোৰ্ত্বং+-২/চা--৪০৪।
চোলা-->১২২, ২৯% ।
চোঁৱৰ, ঢোঁৱাৰ--১২৬।
চোআ,
চোৱা } -৩৬৬, ৩৯২, ৪০১ ৷
ষ্টোবা--(3}0) ২১২ ।
চেঁৱাব--১২৬ ।
চোঁচাল্লিশ--২৮১৯ ।
চোঁতিশ- হ৮৯ ।
চোঁথা--৭০, ৯৯, ২৯১, ২৯২ ৷
চোধ-৭০ ।
চোঁধাৰৰী--৯০, ২১০, ২২১ ৷
চোধঙম২১০ |
চোমশ্ধ-*৭০, ৮০, ২৮৯ ।
চোঁপল্থা--৩৮৮। ৷
চোঁমখা--৭০ ৷
চোঁৰামুৱৈ,

=

চোঁৱৰাশ্নন্ৰৈ
চোঁৰাশৰ--২৮১ ৷
চোঁৱন--২৮১৯ ।

চোৱাল্লিপ--২৮১৯ ৷

চেম্লাণ্ঠ, ।
চোষদিি
টচোসবত্তৰ--২৮১৯ ৷

ছ

ছই (০০৮%০0৯--১৪০।
ছই (5:%)--২৮৯ ৷
ছক্কা--২%৯৯ ।

ছন ৪ ।

ছদ্মৱেশ-_১০৯ ।
ছপয়--৯১।

ছয়--২৮৯, ২৯৩, ২৯৪ ৷
ছয়ই--২৯১ ৷
ছয়চাল্লশ--১০, ২৮১৯ ৷
ছয়ামলশ--২৮১ ৷

ছয়ষষ্ঠ (-ট্ন)_২৮১৯।৷
ছয়সত্তৰ--২৮৯ ৷

ছয়াঁ- ৪৩৩ ।
ছয়া--২১১ ৷

ছয়নাস্নৰবৈ (-ব্বৈ)- ২৮১৯ ৷
কয়াশী--২৬১৯ ৷
ছলাছ--৪৩২ ৷
ছাল--৯১, ২১০, ২১৯ ৷
ছল'াঁ--২১০ ৷
ছৱা--২৯১৯ ।
ছৱাল--৩৫৬ ।
দ্ধা--১৩৬, ৪৩৩ ।
ছা--৪৩৪ ৷
"€৬হা--৩৫২, ৪১৩, ৪১৪, ৪২১ ৷
ছাউনঁ-৪১৩, ৪ ২১ ৷
ছাগ্‌ঁ5ভ৩৪ ।
ছাজল--২১০, ২১৮, ৪৩৪ ৷
হাগলশ--২১৩, ২১৮, ৪৩৪ ৷
ছা-ছাল--৫০৪ ৷
ছাল--২৮।
ছানা--৪৩৪ ৷

ছাপন, ছাপন্ন--২৮১৯ ৷
ছাবাছ--২০৮, ৪0৯1
ছাঁয়া--২৮, ৪৩৩ ।
ছাৰ্‌--৩৫২ ।

ছাল--২১০, ৩৫০ ।

ছাৱ-_ ৪৩০, 6৪০৪ ।
ছাৱণ--5৪5 ২১৯ ।
ছাৱণা--৪১৩, ৪২১ ।
ছাৱা--১৭৮, ২১৯, ৪৩০ ৷
ছাৱাল--১৭৮, ২১৩, ৪৩৪ ৷
ছাৱালি--৪৩৪ ।
ছাৱিশ--৩৩, ২৮৯ ।
ছাৱ্বিশ--৩৮, ১৭৭, ২৮৯ ৷
ছাৱৈয়া--৪১৩, ৪১৪ ৷
ছাঁহ--১৩৬, ১৭৫ ।
ছিঃ--৪০৯ ।

ছিকো, 1ছকোঁ--৪০৯ ।

৬ ছিগ্‌ঁত৩৫২ ।
৬ছং-৩৫২।

ছি! ছি!--৪০৯।
1ছটা--২০৫ ।

ছাপি--১৩১, ২০৫ ৷
ছিয়াম্নবৈ--২৮৯ ।
ছিয়াল্লিশ--১০, ১২৩, ২৮৯ ৷
ছিয়াশা--২৮৯ ৷
৬ছিব্‌--৩৫২ ।

ছিবা--৩৩, ২০৮৫ ।
ছিবী--৮৬, ২০৫, ২০৮ ৷
দছিবীমন্ত--৪৫৩ ।
ছিসন্তৰ--২৮৯ ।
ছিহ_--৪০৯ ৷

ছ্‌ই-++৬ চা--৪০0৪ ৷
ছুইছে--৩৮৭ ।
ছ্‌-পি--৪৩০ ।

ছিৰণ--২৮ ৷
ছেণ্ডৰী--২১৮, ৪৩৪, ৪৩৬ ।
€/’ছেলা--৩৫১ ৷
ছেহ_৪০৯ ৷

ছৈ--১৪০। ৷

ছৈএবে, ছৈক, ছৈৰে--৬৫ ৷
€৬ছো--১৩২, ৩৪৪, ৩৫২, ৪০৪ ৷
ছোকোবা--৪৪১৯ ।
ছোকোলা--২০৮৫।
ছোপ--১৯৬, ৪৩০, ৪১৭, ৪৯৮।
ছোপা- ৪৩০ ।

ক্০

শৰ্দ-স্ূচী

৪৭৩

ছোৱাৰ--১৯২ ।
ছোৱাল'--২১৮, ২৮৪, ৪৩৪ ।
ছোৱে--১২৭ ।

জজ

৬জি'ক--৩৫২ ।

জ'ক--১৯৬ ৷

জ'ক-+/ লাগ-_-৪০৪ ৷

জখন--৩৩৮ ।

জগবৰ--১৪৫ ।

জগবাঁয়া--৪৪৩ ।

জগন্লাথাক--২৭৫ ৷

জণঙ্গল--১০৬, ৪৩৯ ।

জঙালা--৪ ৩৯, ৪৪০ ৷

জণ্গাল--৪৩১৯ ।

জণঙ্ঘল--১০৬ ।

জ'ঙজ্া--৩৮।

জ'‘ণ্ট--৪৩৪, ৪৪৫, ৪৪১ ৷

জটৰা--৪৩৪ ।

জ'ণ্টলা--৪৬৩ ।

জ'‘ণ্টাল--৪৪৫, ৪৪৬ ।

জণ্ট+/লাগ্‌_-৪০৪ ৷

জাঁড়ত--৩৮৮ ।

জ’ত--৩৩৮৷

জতু--৪৩০, ৪৩১ ৷

জধা--১৪২ (৪)।

জন-- ২১৯, ২২০, 5৯৭ ৷

জনম--৮৩, ৮৫, ২১৫ ৷

জনা--৪৯৭ ৷

জনা--২১০, ২১৯, ২২০, ৪৯৭ ।

জনৈক--১৩ ।

€৬জিন্ম-৩৫২।

জন্ম--২১৫ ৷

€৬ছভজিপ্‌--৩৫২। ৷

জপনা--১৭৭ ।

জপবা--৪৩৯ ৷

জামদাব--৯১,
২১৬ ।

জযর! জয়।--৪5০১৯।

জব্‌ব--৩৪০ ।

৬ জল্‌--৩৫৩, ৪২৭, ৪৩০ ৷

২১৬,- জাঁমদাবণণ --

8৪৭৪

জলক--৪২৭, ৪৩০ ৷
জলকণয়া--৪৬৭ ৷
জলাঁত-- ৪১৭ ।
জলাঁদ--৩৪০ ৷
জল-+ ৬ পৰ্‌--৪০৪ ৷
জলপান-+৬ কৰ্‌--৪০৪ ।
জলম--৪৫৫ ।
জল-ভণাতি--৫০০ ৷
জলা-- ৪৩০, ৪৬৭ ।
জলাকা--৪৩০ ।
জলাহ--১৭০ ৷
জলেশ্বৰ--২১৩ ।
জর্াত--২৪৫। ৷
জৱা--১৪৭ ৷
জৱে--৩৩৮ ৷
€৬লহ্‌--৩৫২, ১০২ ।
জহ--১৬৫, ১৯৬ ।
জহাঁই--৩৩৮ ।
জহামাল--১৪৩ ।
জাঁহ:--৩৩৮ ।
জা--২-৬ ৷
জাই--১৪০ ।
জাঁক--২২৮ ৷
জাক-+-৬ ফৰ ৪০৪ ৷
৬ আগ--৩৫২, ৪১৫ ৷
জাগ-+ ৬ 1দ--৪০৪ ৷
জাগৰ-,--জাগৰুণা--৪8১৫ ।
জাগন"-৪১৮৫ ।
জাড়--২৯, ২১০ ।
জাড্য--২৯ ৷
জাতে--৩৩৮ ৷
"৮জিান্‌--৩৫২, ৪২১ ৷
জানন"--৪ ২১ ।
জানন্তাক--৩৮১ ৷
জানিলা--৩৭১ ৷
জানিলাত--৩৫৫ ।
জালনো-4 8৪8০৮, ৩৪০ ।
জানোচা--৪০৭ ।
জ্ৰানোবা--৩৪০, ৪০৭ ।
জপ--১৯৬ ।
জাপবা,--জাপৰণ-- ৪৩৯ ৷

জাংফাই--২১০ ৷
জাবৰ-- ৪৩১৯ ।
জামিন--২১৬ ।
জাৰ--২৯, ২১০, ৩৯০ ।
জাৰণি--১৯৬ ৷
জাৰে--১৪৫। ৷

€৬ আজাল্‌--৩৫৩ ।
জাল--৪৪১, ৪৫৫ ৷
জালাঁ-গাঁত--৫০০ ৷
জালয়া--৪৪৩ ।
জাল,ক--৪৩০ ।
জালোৱা--৪৪১, ৪৪২, ৪৪৩ ।
জাস্ত-- ২৮৬ ।
জাহ-+ ৬ দি--৪০৪ ।
জাহ+ ৬ যা--৪০৪ ৷
জাহাঁ--৩৩৮ ।
জাহিৰ--২১০ ।
জি--২৬০, ৩২৮ ।
৬জিক্‌-_৪১৫।
জিকাব-+/ মাৰ্্‌- -৪০৪ ৷
জিকাৰ;,--জিকাৰুণাঁ--৪১৫ ।
1জকুন'"--৪১৫ ৷
1জিজ্ঞাস---৩৮১ ৷

৬ জিন্‌--৩৫২ ।
=জিভা--৮০, ৯১ ।

৬ জিম্‌-৩৫২।
জিম-খাঁৰচা--৪৭৭ ।
জিমান--৩৩৫ ৷

৬ জলক্‌--১২৩ ৷
{“জলিকা- ১৯৬ ।
জাঁ২১৮ ৷
জণআ--৬৮, ৪৩০ ।
জগঁণ--৯১, ৯৪ ৷
জণণ+/ যা--৪০৪ ৷
জয়া--৬৫, ৮৩, ৪৩০ ৷
জশয়াৰী---২১৩, ৪৩৪ ।
জনৱ--৬৭ ৷
জঅগৱন--২১৩ ।
জণৱন্তা--৩৬০ ।
জঁৱাত্ম--৩৮৮ ৷
জঅৃই--১৪০, ২১০ ।

শৰব্দ-সূচী ৪8৭৫

জ-ই-+৬ ধৰ ৪০৪ ৷ জেন্থ--৩৩৫ ৷
জ:ুুই-পোৰা--৫০০ ৷ জেন্্বা--৩৩৫ ।

জ্‌ুুটি--২১০ ৷ জেমতে--৩৩৮ ৷
জ:টি+/চা--৪০৪ । জেমনে--৩৩৮ ।
জুটুলা,--অটল'াঁ-- ৪৪৯ । জেলা--৩৩৮ ৷

জুধা+/ কৰ--৪০৪ ৷ জেৱে--৩৩৮ ৷

জ,ন---৩৪০ ৷ জৈেসৱ--৩২৮।
"জিপ্‌--৩৫২ ৷ জৈহাঁন--৩৩৮ ৷

জরপি--৪৩০ ৷ জেহু--৩৩৫ ৷

জ:প্‌ৰা, জপৰ (ৰা)--১৪৯, ৪৩৪ ৷ জেহ্লা-৩৩৫ ৷
"€/জবুৰয়া--৩৫২ ৷ জৈত--৩৩৮ ৷
জুম-+-/বাশ্ধ__ ৪০৪ । জৈসাঁন--৩৩৮ ৷

জৰ--৪৮৩ । জোক--২১৩ ।

জ:ুৰাঁণ--৪৮৩ । ৬ জোকা--১৯৬, ৩৫২ ৷
জুৰী--১২৪, ১৫৯ । জোঁকাৰ--১৯৬ ।
জুহাল--৫০০ । জোন--৯ ১৯, ১১২, ২১৩, ৪৩০, ৪8৫,
জে--৩২, ৩২৮৷ ৪৬৭।

জেইচা--৩৩৫ ৷ জোনবাই--২২০। ৷
জেকাঁন--৪৮৩ । জোন-বাঁব--৫০২ ৷
জেকা--৪৮৩ । জোনাক--৪৩০, ৪৬৭ ।
জৈেখন--৩৩৮ । জোনাকা--৪৩০, ৪৬৭ ।
জেঞঙ্গ-+"৬পোত--৪০৪ । জোনাঙ্গ--৪৪৬, ৪৭১।
জেণঞ্গা- ২১০ । জোনালশময়--৪৭১ ৷
জেঠ--২১৩, ৪৪১ । জোপ--১৯৬, ৪৩০, ৪৩৪ ৷
জেঠা--২১৮ । জোপা--১৯৬, ৪5৩০, ৪৯৭, ৪৯৮ ।.
জেঠাল--১৪২, ৪৩৪, ৪৩৬ । "৬ জোবোৰা--৩৫২ ।
জেঠালি--৪৯০ । জোৰা--৯৫, ১২৫ ৷
জেঠাঁ--২১৮ ৷ জোৰা (81607304)--১ ২৯।
জেঠ্‌---৪৪১ ৷ জোৱাঁই--১২৬, ২১৮, ৪৩০ ৷
জেঠৱ্ৰা--৪৪১ ৷ জ্ঞাতিসৱক--৩২ ৷
জেঠোঁৰ--৪৩৪ । জ্ঞান-১৯০৭ ৷
জোঁতআ--৩৩৮ ৷ ৬ জৰ্ল-- ৪১৭, ৪২৭, ৪৩০ ৷
জোঁতয়া--৩৩৮ । জৰ্লাত--৪১৭ ।
জোঁতয়ান--৩৩৮ ।

জেতুকা--৪৩০, ৪৩১ ৷ বা
জেতেকা--৩৩৫, ৪৩০ । /বাৰ্--৩৫২ ।
জেথা--৩৩৮। বাঁও--১৬৯ ৷

জৈনা--৬৩৮ ৷ ৬বাঁটূব৩৫২ ৷
জেনাই--৩৩৮ । বাঁপল--১৯৬ ৷

জৈনৱো--৩৩৫ । ব্বাব:-_৪ ৷

জেনে--৩৩৫, ৩৩৮ ৷ "ৰ্বাৰ্‌--৩৫২।

৪৭৬

বাৰ--১৪৫।
ব্যাৰণ--১৯৬ ৷
বাৰে--১৪৫। ।

বাৰ--১২৪ ৷

ট

টণ‘ক--৪৮১।

টকলা--১৫৮, ১৮০ ৷
টকশয়া--৪৪৩ ।

টঙ্ক-_৪ ।

টঙপগানা--১৪০, ১৪৩, ১৮২ ৷
টান-জৰণ--৫০০ ৷

টা--৪৯৭, ৪৯৮ ৷
টাই--৪৮১।

টাই+ ৬ মাব্‌_৪০৪ ৷
টাংগ-ৰট--৫০০, ৫০২ ৷
টাঙগনা--১৪০, ১৪৩ ।
টাঙ্গনী--২১৮ ৷

1ট--২১৯, ২২০, ৪৯৭, ৪৯৮)
3টং--১৩১ ৷

ঢিংবি--৩৯ ৷
চটাক+৬/মাব্‌__৪০৪ ।
+টপা+ ৬ মাৰ--৪০৪ ৷
টী--২১৯, ৪৯৭, ৪৯৮।
টুক--৪৩৫ ৷

টকুৰা--১৪৯, ৪৩৫, ৪৯৭, ৪৯৮।
৬/টৃট্‌ঁ১৯৮, ৩৪৯, ৩৫২ ৷
ঞট্‌টা--৩৪৯ ।

টুটা-- ৪৪৯ ৷
টঢেঁকোঁল--২১০ ৷
টেঁঙচা--৪৭৭ ।
টেঙচা--৪৭৭ ৷
টেঁংগাৰ--৪৮১ ।
ঢেঁঙ্গাবাল--৪৮১৯ ।
টেলা--১৪৩, ৪৭৭ ।
টেঁৰা--৪৭৭ ৷

টঢেঁবচা, ঢেঁবচ'য়া--৪8৭৭ ৷
ঢৌো--২১৯, ২২০, ৪৯৭, ৪৯৮ ৷
টোকন ১৩২, ১৯৯ ।
টঢটৌট--58৪৯ ৷
টঢৌোটোবা--৪৪৯ ।

শৰ্ম-স্থচী

ঢোপ, ঢৌপা--৪৯৭, ৪৯৮ ৷
ঢৌপোলা--১৮০ ৷

ঠ

ঠগ--৪৪১।

ঠগৱা--৪৪১ ।
ঠগো--৪৪১ ৷
ঠন+৬ধৰ---৪০৪ ৷
ঠৰ--৮৫, ৯১, ১৫১, ১৮৬ ।
ঠৰ-৬ লাগ---৪০৪ ।
ঠাঁই--২৯, ৩৮, ১০০, ১৬৮৮ ।
ঠাটঢ্া--১৯৭ ।

--ঠাত--২২৭ ।
ঠান--৪৪১ ৷

ঠান্‌--৪৪১।
ঠানবৰা--২৮৪, ৪৪১ ৷
ঠাব+৬1দ--৪০৪ ।
ঠেঙ্গ--১৮৩, ১৯৭, ২৪৮৫।
ঠেহ--৪৪১৯ ৷
ঠেহ-+৬ পাত -৪০৪ ৷
ঠেহ-লা,--ঠেহ-লো--৪৪৯ ।
ঠোঁট- ১৩২, ১৯৮ ৷

ডু

ডকা ([00000)--৯১।
ডকা (])]0[01৷1.0৮)- 65৫৩ ।
ডকাইত--৪৫৩ ।
ডকা-+৬দি--৪০৪।৷
ডকা-+-৬ফ:ট্‌--৪০৪।
ডগডগৰঁ--২৯ ।
ডজন-২৯৫ ।
ডবা--৯২ ।

ডম্বৰু ৯৮০ ।
ডব--৯%৯%৯ ।
€৬ডিৰা--৩৫২ ৷
ডলা--১৯৬, ১২২।
ডসং-_২%৯ ৷

ডাক--২৯ ৷

ডাকা (৮1000)--৯১।
ডাকা-+৬ ফট্‌--৪০৪ ।

ডাঙ্কোপ-+ ৬ মাৰ--৪০৪ ৷
ডাণদাৰ, ডাঙৰ--৩১, ১২৯, ২৮৪ ৷
ডাঙগৰ-দঘল-+ ৬ হ--৪০৪ ৷
ডাঙ্গৰা--২৮৪ ৷

ডাঙদাৰ--২৮৪ ৷

ডাঠ--১৯৯ ।

ডাৰঢ়-গোঁফ--৫০৫ ৷

ডামা--৯* < ৷

ডাল--১৫০, ১৯৯, ৪৯৭, ৪৯৮ ।
ডালা--১২২ ৷

ডাঁলি--৪৯৭, ৪৯৮ ৷

ডাঁহ--৩৩ ।

ভডিপো--২১৩ ।

ভডিমব্‌-_১৯২ ।

ভডিল--২১০ ৷

ডুখৰাী--৪৯৮।

"€৬/ডব্‌ব্‌বত৫২ ৷

ড:বৰায়া, ডুববাঁয়ান--৪ ১৫ ।
ডুবে ১৮০,-ডুবেক, ডবোঁদ--৬৫ ৷
ডণবে (ৰ্প)-২৫৩ ৷

ডুমবন-_ ১৯২ ।
ড:-মনা--২১৮ ।

ডৈও-+৬/৷দ--৪০৪ ৷
ডেকা--২২০, ২৮৪, ৪৪৭ ৷
ডেকা-চাং--৫০০ ৷

ডৈকেৰা--১২৮, ২১০, ২২৪, ২৮৪ ৷
ডেকেৰৱা--৪৪৭ ৷

ডেডা--২৯ ৷

ডোং--২১০ ৷

ডোখৰ -৪১৯৮ ৷

ডোঙ্গা--১৯৯।
ডোম,-ডোমন)--২১৮ ।
ডোৰা--১৯৯ ৷

ডোল--১৯৯ ৷

ঢ
€৬/ঢকা--৩৫২ ৷
ঢকা+৬/ মাব্‌--৪০৪
ঢক্‌ঢক_--২৯ ৷
ঢাক--২৯ ৷
€৬৬ঢাক্‌_-৩৫২ ।

৪৭৭

ঢাঁৰ-পাটী--৫০৪ ।

৬ঢাল--১৯৭, ৩৫০, ৩৫২, ৪১৩ ।

ঢালুনা--৪১৩ ।

ঢালৈয়া--৪১৩ ।

ঢলা--১২০, ১২৯, ১৪০, ২০৬,
২১০ ।

ঢুলয়া--৪১০, ৪৪৩ ।

ঢুল'য়ান"--৪৪৩, ৪৪886 ৷

৬ঢেকা--৩৫২ ৷

ঢেকা+৬ ৰ মাৰ--৪০৪।

ঢেকশয়া-পতাীয়া--৫০৭ ।

ঢেকুৰা--২১৮ ।

ঢেকুৰণ,-ঢেকুৰন--২১৮ ৷

ঢোক+চিপ--৪০৪ ৷

ঢোকা+ "৬ চাপ্‌--৪০৪৭।

ঢোল--৪১০ ৷

তই--১০০, ১৩৬, ৩০১ ৷

তই (ববেপ)--তোক, তোবে, তোলৈ,
তোকলাঁগ, তোব, তোৰপবা, তোত,
তহ'’ত, তহ'’তক, ইত্যাদ--৩১৭ ৷

তইএ--৬৫ ৷

তথন--৩৩৮ ৷

তাঁঞে--১০০, ১৩৬ ।

তাঁঞ (প:. অ.-ব্‌প)--৩১৫ ৷

তত--৩৩৫ ।

ততনা--৩৩৫, 5৩৪, ৪5৩৫ ।

ত’ত-৩৩৮ ।

ততে-৩৩৮ ।

ততালকে--৩৪০ ৷

তৎংকাল--৩৪০ ।

তংৎংক্ষণাৎ--৩৪০ ।

তনল্ল--৩৪০।

তথা--৩৩৮, ৪০৭ ৷

তথাপি--১৪০, ৪০৭ ৷

তদনন্তৰ-- ৪০৭ ৷

€৬তন্‌-৩৪৬, ৩৫২ ।

তন:--১১৪।

তবধ--৮৫, ২০৮।

তব:--৪০0৭ ৷

তবে-৩৩৮, ড5০0৭ ।

৪৭৮ শৰব্দ-নূচী

ততভূ--৪০৭ । তাৱ--১৪০ ৷
তম--২১৫ ৷ তাৱায়--১৪০, ১৪১ ।
--তম--২৮৬ ৷ তাৱত--৩২, ৩৩৮ ৷

তয় (7!/.)--৩০১। তাৱ+ ৬ দি--৪০৪ ।

তয় (অব্য,)--৩৫৫ ৷ তাৱৈ--২১৮ ৷

তয়ে-৬৫ ৷ তাহ"ত--৩২৬ ৷
৬তৰ্‌--৩৪৬, ৩৫২, ৪২১ ৷ তাহনা--৩২৬ ৷
তৰ--১৪৫, ১৪৯ ৷ তাহাঁ (/.)--২৩২ ৷
--তৰ--২৮৬। তাহাঁ ৪৭%৮.)--৩৩৮ ৷
তৰণ--৪ ২১ ৷ তাহানি--৩৩৮, ৪৩৪ ৷
তৰাণ--২১৫, ৪২১ ৷ তাহননে--২৩১ ।
তৰহ--২১৬, ২৬৪ ৷ তিঞহ--৩১ ৷
তৰুৱা-কদম--৫০২ ৷ €৬তিত্‌--৩৫২ ৷
তল--৪৭৩ । {ততকালে--৩৪০ ৷
তঙ্গচা--৪৭৭ । তিতা--৪৩০ ৷
তলতশয়া--৪৭৩ । তিতা-ফুল--৫০৮ ৷
তাঁলচা--১২৬ ৷ তিন--২৯৩ ।
তলে--৪০৬ । তিনা--২৯১, ২৯৪ ৷
তলৈ--৩৩৮ । =তান--২৮৯, ২৯৪ ৷
তহাঁই--৩৩৮ ৷ চতাঁন-সপ্ৃত--৫১২ ।
তাঁহ’--৩৩৮ । তিনে--২৯৩, ২৯৪ ।
তাই--৩৬০১ । তিমান--৩৩৫ ।

তাই (ৰ্‌্প)--৩২৬ ৷ তি'য়া--২৯৫ ৷
তাক--৩২৫, ৩২৬, ৩২৭ ৷ তিয়াল্লিশ--৯০, ২৮৯ ৷
তাকুৰ--১৮০ ৷ তিৰাম্নৱৈ (-স্ৰৱৈৱ)- ২৮১৯ ।
তাকুৰ--১৮০ ৷ তিৰাশা--২৮৯ ৷
তাকোঁৰ--২৪২ ৷ তিৰা--৮৬, ২১৮ ৷
তাত, তাতে--৩৩৮ ৷ +তিব-ছাঁল--৫০৪ ৷
তাথেৰ--৩২৬ । তিৰতা--২১৮ ৷
তান্তি--৩৫৫ ৷ তিক--২৯৩ ।
তাম--৯১। 1তক্কে--২৯৩, ২৯৪ ৷
তামল--২১০ ৷ তিল--৪৮৩ ৷
তামুলাঁ,-তাম,লিন--৪৩৮ ৷ তিলানি--৪৮৩ ৷
তামোল--১৩২, ২১০ ৷ তাখা--৯৪ ৷
তামোল-গামচা--৫০০ ৷ তাঁচ্টা--১৩৩ ।
তামোল-ছাল--৫০৪ ৷ তৃ’ (উৰি,-ৰপ)--৩১৪ ৷
তাৰ, তাৰে--৩২৫, ৩২৬, ৩২৭ । তুই (ব.-ৰ্প)--৩১৪ ৷
তাৰা--২৮৪ ৷ "তুট্‌--৩৫২।
তাৰা--৩২৭ ৷ তুম (প্ৰা-বপ)--৩১১।
তাবাসৱ--২২৫ ৷ তুম--৩০১, তোমাক, তোমাত তোমাৰ

তালাফাল--১৫০ । --২২৮৫।

তুমি পে. অ--ৰ্‌প)-৩১৬ ৷
তুমি (ৰ্প)-তোমাক, তোমাৰে, তোমা-

লৈ, তোমাৰ পৰা, তোমাৰ, তোমাত,

ইত্যাদি--৩১৭ ।

তুৰশ্তে--৩৪০।

তুল--২৭৮।৷

তুহ--৩৩ ।

তৃূহ', (অপদ্ৰ-ব্‌প)--৩১২ ৷

ত্‌প--২০৮ ।

ত্‌ল'--১৪০ ৷

তুলাপাত-_৫০০ ।

তৃণ-__ ১৪ ।

তৃতাঁয়--২৯১ ৷

তৃষ্ণ--২১৩ ।

তে--৬৯ ৷

তেইচা--৩৩৫ । _

তেইশ--১৭৩, ২৮১৯ ৷

তেও (অব্য,)১৬৭, ৩৩৮, ৪০৭ ।

তেও (৮/. ৰ্‌প)--তেখেত, তামি,
তেওঁক, তেওঁৰ, তামাৰ, তেওঁলোক,
তামিৰা, ইত্যাদ--৩২৬ ।

তে’ওএই--৬৫ ।

তোকি+ হ--৪০৪।

তেকেনা--১২৫। ৷

তেখন--৩৩ ৮ ।

তেচৰা--২৯১ ৷

তেচাঁল্লশ--২৮১৯ ৷

তেজ--২১৫, ৪৪৩, ৪৪৫ ৷

তেজ-পিয়া--৫০০ ।

তেজপ:ৰায়া--৪৪৩ ।

তেজাল--৪৪৫ ৷

তোজলো হয়--৩৮১।

তেজ'ঁ--৪৪৩ ।

তেতালিশ, তেতাল্লিশ--২৮৯ ৷

তোতিয়া (তোতআ)--৩০১, ৩৩৮ ।

তেতিয়ান--৩৩৮ ৷

তৈতেক--৩৩৫ ।

তেতেলি (ল'া)--১২৮ ৷

৪৭৯

তেত্রিশ--২৮১ ৷
তেনা--৩৩৫, ৩৩৮ ।
তেনাই--৩৩৮, ৪৩৪ ৷
তেন্ডুৱা--৩৩৫, ৪৩৪ ৷
তেনে--৩৩৫, ৩৩৮, ৪০৭, ৪৩৪ ৷
তেনে, তেনে হলে-_৪০৭ ।
তেনেই--৩৩৮ ।
তেনেকুৱা--৩৩৫, ৪৯৫ ।
তেন্তে--৩৩৮, ৪০৭ ।
তেন্দ্ৰোা ০২৫ ।
তেন্--৩৩৫ ৷
তেন্থা--৩৩৫ ৷
তেমতে--৩৩ ৮ ।
তেমন-৩৩৫, ৪৩৪ ।
তেমনে--৩৩৮ ।

' তেৰ--১২৫, ১৭৫, ২৮৯ ।

তেৰা (0016)--২৯৬ ৷

তোৰ--২৭৫।

তেল--৯১৯১৯, ৪8৩, 6588, ৪৮৩ ।

তেল-ক’'লা--৫০৫ ।

তেল-টপ--৫০৭ ।

তেল-ঢেঙা--৫০৪ ৷

তেলত-ভজা--৫০১ ৷

তেলতেলশয়া--৪৪৩, ৪৪৪ ৷

তেলান--৪৮৩ ।

তেলান-+ ৬ মাৰ--৪০৪

তেলৰ-ভাৰ--৫০১ ৷

তেলা (30৮.১)--৩৩৮।

তেল'াঁ--১১৮ ৷

তেলায়া, তেলয়ন--১১৮, ৪৪৩ ।

তেণ্ৰৰ--১৬১৯।

তে'ৱেই--৬৫ ।

তেৱাই--২৯২।

তেৱে--৩৩৮, ৪০৭ ৷

তেষাষ্ঠ (:টি)-২৮৯ ৷

তেসন্তৰ--২৮৯ ৷

তেহাই--২৯২ ৷

তেহোঁ (প:. অ. ৰুপ),-তেহে’, নি
তেন্ত, তেন্তে, তাহান,
তেহোঁক, তাহাষ্ক, তাৰা, ‘তাহা
তামৰা, তাহাঁ, তেসম্বো, তে মৰা,
তাঠেক, ইত্যাদি--৩২৭।

8৪৮০

তেহেলৈ--৩৩৮ ৷
তেহ--৩৩৫, ৩৭৯ ।
তেহ্লা-৩৩৫।
তেহন--৩৩৮ ।

তৈ’ (হিন্দা-ৰ্প)--৩১৩ ৷
তৈ--৩০১।
তৈত--৩৩৮ ।
তৈসান--৩৩৮ ৷

তো (অব্য,>- ৪০৭ ৷
তোণ--১৯৩২, ১৭৬১ ।
তোমাক--২২৫ ৷
তোমাঠেৰ--২৭৫ ৷
তোমাত, তোমাৰ--২২৫।
তোমালোক--২২৫ ৷ _-
€৬/তোল্‌---৩৫২, ৪২১।
তোলন--6২১ ।
তোলান--৪২১।
৬তোষ্‌--৩৫২ ৷
ত্যা্লো হম্তে--৩৭৯ ৷
ত্ৰিকা, ত্রিকে--২৯৩, ২৯৪ ৷
চত্রিশ--২৮, ১৪০, ২৮৯ ৷
শ্রেলন--২৮৯৷
শ্ৰেপত্তৰ--২৮,১।

থঁ

"৬থ--৭০, ৩৫২, ৪২১,-থলো-
৩৯২, থৱ--৩৬৬,-ঘথোৱাইলা-
৩৮৮।৷

থউ--৭০ ৷

থগঁ--২১০ ৷

থঞ--২৮।

থঞু--৩৬৭ ।

থন-_ ৪8৪8১, 5868২ ৷

থনকোব--৪58১৯ ।

থৰা--৪৩৪ ৷

থলাগৰণ--৫০৮ ৷

৬থা--৩৫২, ৪২১।

৪২৯।

"€৬থাক--৩৫২, --থাকওঁ--৩৬৭, -
থাকা--৩৬৬,-থাকোক--৩৬১৯ ।

থাকি--২৮০ ৷

থান--২৯, ১৬৮ ।

থান-খথিত+"৬লাগ--৪০৪ ৷

থানে--৩৮ ৷

থাপিয়ো--৩৬৯ ।

থাপ-+ ৬ মাৰ--৪০৪ ।

থাম--৯২ ৷

থাল'"--২০৮ ৷

থু--৪০৯ ।

থ্‌ থু--৪০৯। ।

থুলু--৪৪১, ৪৪২ ।

থ্‌প--৪৯৭, ৪৯৮ ৷

থৃবা--৪৩৪ ।

থ্‌প--৪৩৪, ৯১ ৷

থ্‌পুবোঁ৪৩৪ ৷

থ্‌বুৰী--৪৩৪ ৷

থ্প

থ্‌প:বা |*৬*"",

থব্ৰাঁ

থোক--৯১, ৪৯৭, ৪৯৮ ৷

থোক-+-৬/ হ--৪০৪ ৷

থোপা--১৩২, ১৪০, ৪৩০, ৪১৯৭,
৪৯৮।

থোৰ--৪৩৪ ।

থোৰা--৪৩৪ ।

থোৱন--৪ ২১ ৷

থঘোঁ--৭০ ৷

ম

দ্র্‌
দ--৮৯, ১৭৫, ১৮০ ৷

দগ-৬/ দি--৪০৪। ।
দগধ--৮৫ ৷
দগধা--৮৫ ।
দ'ৰ্তালত--২১৮, ২২০ ৷
দতুৱা--586১।
দাধ+/ মথ্‌--৪০৪ ৷
দন্ত--৪ ৷

"৬ দমদমা (ৰ্প)--৪০৩ ।
দমৰা--২১৮, ৪৩৪ ৷ _
দ'ম+/লাগ্‌--৪০৪ ৷
দমৈয়া--৪১৪ ৷
দয়া--৪৫৯ ৷

দয়াল;--৪৫৯ ৷

দৰ--৪৪১ ৷

দৰখ-+ ৬ দি--৪০৪ ৷

"৬ দৰ্শা--৪০১।

দৰা--২১৮ ৷

€৬'দৰা--৩৫২ ৷

দাঁৰদ--১৫৫ ।

দাঁৰয়া--২১৬ ।

দাৰশন--৮৩ ।

দৰে--১৭৫, ১৯৮, ২৮২, ২৮৫,
৪০৬।

দৰো--৪৪১।

দৰ্প--৪৪৫।

দৰ্পাল--৪৪৫।

দলং--৩৯, ২১০ ৷

দল--৪৮৫।

দলান--৪৮৫ ৷

দ’ল--১৪২, ১৭৩, ৪৬৫ ।

দাল--৩৫০ ।

দাঁল-বাৰ--৫০০ ।

দাঁল-মাৰি--৫০০ ।

৬ দাঁলয়া--৩৫০ ।

দলৈ--৪৬৮৫।

দসং--২৯ ৷

দস্য--৩২, ৬৯ ।

দহং--২৯৩, ২৯৪ ৷

দহ (০্র')--৩৩, ১৬৫, ২৮৯, ২৯৩,
২৯৪ ৷

দহ (৭০%১)--৮৯, ১৭৫, ১৮০1/

দহা--২৯৯।

দহা-কৰ্ম-২৯১ ৷

দঁহ--১৬২ ।

দহসৰো--৫৯ ৷

দহে--২৯৩, ২৯৪ ৷

দহোঁ২৯৮।

দাং+/1দ--৪০৪ ৷

দাঁব%০ ।

"€৬দা--৩৫২, ৪১৩, ৪২১ ৷

দাউন'--৪১৩, ৪২১।

দাগ+/দ--৪০৪ ৷

দাড় (০০0০%)--১৪০, ১৫১ ৷

৬১

৪৮১

দাণ্ডাগ্‌-ঢ'য়া, দাপডাগটঁীয়ান--৪৪৩ ৷
দঁত--5৪8১ ৷

দাত্‌ৱা--৪৪১ ৷

দাদিৰী--১৪০, ১৯৮ ৷

দাখৰা-৫০০ ।

দানহ--১৬৭ ৷

দামৰা,-দামৰী--২১৮, ৪৩৪ ৷

দাম+ ৬ লাগ-_-৪০৪ ।

দাম ৰ--২১৩, ৪৩৪ ৷

দাম্‌ৰ--৪৩৪, ৪৩৬ ।

দামোদৰ--৪৪৩ ।

দামোদৰী--২৮৪, ৪88৩ ৷

দাঁৰ (০০৯8)--১৫১।

দাবা (9098001)--২১৬ ৷

দালিম--১৫০ ।

দাৱন--৪২১ ।

দাৱনণ--৪১৩, ৪8২১ ।

দাৱাই--২১৬ ।

দাৱৈয়া--৪১৩ ।

দাশ--৪৪১ ৷

দাশো--৪৪১ ।

দাসকু-২৭৫।

দাসী--২১৩ ।

দাঁহ--১৬৫।

দাহ--২১০ ৷

"৬ দি--৩৫২, ৪১১,- দিএ, দেওঁ, দিয়ে,
দেয়ি, দদিয়--৩৬৬, দেহ; ৩৬৯,
দিয়াছে--৩৭৪ দে, দেহি ৩৬১৯,
দিছোঁ, 1দছ, দিছা দিছে--৩৭৪,
দিৰা--৩৮৪ (দিয়ে, দেই--৩৯২,
দিওক, 1দয়োক--৩৯২, দয়ক--
৩৬৯,৩৯২ ৷

৬/দি- (ৰ্প)- দেও’, দেয়, দেঞো,
দিলা, ) দিলেক, দিবো,
দিয়োক, দিয়া, দিয়ো, দে, দি, দিস,
দিবে--পৃু অ ৩৯৭, দিলে ৩২৮।

দিআ--৩২, ৬৫ ।

দদিওঁ--১২ ।

দিওঁতা--৪১১।

দিকে--৪০৬ ।

দিন--৪৩৯, ৪৪১ ৷

দদিনা--৪৩৯, ৪৪১ ৷

৪৮২

দিনো--৪৩৯, ৪৪১ ৷
দিনয়া--৪8৪8৩ ।
দিয়ন--৪২১ ৷

দিয়ন্ত-_-৪১১ ৷
দিয়ন্তা,-দিয়ন্তীঁ, দিয়ত1--৪১১।
দিয়া (ঃগ3ঃ৫)- ৪৩০ ।

দয়া (৪:/০০)--৩২, ৬৫, ৯০
দিয়েক--৬৫, ২৯৭ ।
দিশে--৪০৬ ৷

দাঘ--৯১৯১, ৯৪, ৪৩৫ ।
দঘল--৪৩৫ ৷

দঘলা, দঘল'--৪৩৪ ৷
দীপ-কাঠা--৫০০ ।

দায়া (!18৫0)--৪৩০ 88৭।
দায়ল'য়া--৪৪৭ ।

"€৬/দু৩৫২, দুই, দৃবে,,দৃএ ৩৬৬ ।
দৃআ-৩৬৬ ।

দৃুই--৭২, ১৪০, ২৮৯, ২৯৩, ২১৯৪ ।
দৃইও--৬৫ ।

দুইকো--২৯৮ ।
দুইহন্ত--২৩৩ ।

দণকু--২৯১ ৷

দুগো--২৯১ ।

দৃখ--৩৬, ৪৩৭ ।
দৃখী--২৮৪, ৪৩৭ ।
দৃখায়া--৪৪৩ ।
দুগএণ-২৯৩, ২৯৪ ।
দৃগুণে--২৯৪ ।
দুণাই--২৯৫ ।
দুণীয়া--৪৪৩ ।

দৰদ্ৰোহ---২৭ ।

দৃধ--৯১, ৪৬৩ ।
দুধ-কেৱিৰ--২১৩ ।
দৃনিয়া--২১৬ ।

দৃববলা--৩৬ ।

দণ্্বৰ;--১৯৮।

দৃয়ি--৩২ ।

দংয়োক_শভড৫& ৷

দুৰা--১৪৯ ।

দৃুবতী--৪৩৪। ।

শৰ্দ-সূচী

দৃৰনী--২১৩ ।

দৃৰবনী-মুৱনী--২১৩ ।

দুৰৱা-১৯৮ ।

দৃথৱণী } --১২০, ১৩৭, ৪৩৭, ৪৩৮,

দৃবাৱী ৪৪8৪

দৃব--৩৬৬ ।

দৃুবাৰ--১৪২, ৪৩৪ ৷

দৃষ্ট- ৪৯১ ।

দৃষ্টাম--৪৯১।

দৃষ্টাঁল--৪৯১।

দৃণাব৬৮, ২৯৪, ২৯৫ ।

দৃখংু৪০১৯।

দুব তৈব্য,,- ৪০৯ ।৷

দুৱ (বিণ.)--৪৮১ !॥

দৃৱৈ--৪৮১ ।

দেং+/মেল্‌_--৪০৪ ৷

€৬দে--৩৫২,-দৈ, দিওঁ-১২ ৷ _

দে তঅেব্য)-৪০৮।

দেই (৪৭%.)--২১০, ৩৪০ ৷

দেউ--১৬৭ ৷

দেউকি--৪৬৭ ৷

দেউাক--+৬/ হ--৪০৪ ৷

দেউতা--১৬৭ ।

দেউৰা--৪৩৭ ।

দেউল--১৪২, ১৭৩ ।

দেও (গ%৷)--১৬৭ ।

দেও (৪1,0%)--8৬৭ ।

দেওবৰ--৫০৮ ।

দেওৰ (%0)16)---৭৭, ১৫৮, ৪৩৭ ৷

দেওৰ (120503100’5 )০0৮010.660 00006)
--১৩৪, ২১৮ ৷

"€৬দেখু ৩৫২, ৪২৩ দেখায়, দোখ,
দেখুৱায়--৩৩, দোখিছা--৩৭৪,
দেখস--৩৬৯, দোখল, দেখিলাহা
--৩৭২ ৷

দেখন--৪২১ ৷

দেখানয়াৰ--৪২৩ । :'

ৰ ৰ ৰ

দেখা+/কৰ---৪০৪ ৷

দৈখা গলোঁ--৩৮৬।

দেখা বায়--৩৮৮ ।

দেখা+৬হ--৪০৪ ৷

3১

দেড়--৭২, ২৯২ ।
দৈেংৎ (অব্য,)--৪০১৯ ৷
দেতৎতোৰ--৪০১৯ ৷
দেন, দেনা-:৪২১ ৷
দৈৰ--২৯২ ৷
দেৱ--২১৫।

দেৱৰ (ণ্ৰেণ৮16)--৭৭, ১৫৮, ৪৩৭ ৷
দেৱৰ (৮০006041113%9)--১৩৪, ২১৮ ৷

দেৱৰণ--৪৩৭ ৷
দেৱানা--৩২ ৷
দেহিএঁ--৪০৯।
দৈ--১৩৭, ১৬২ ৷
দৈৱ--১৭৭ ।
দৈৱজ্ঞ--১০৭ ৷
দৈস্ত-৬১৯।
দোচ-২১৬ ।
দোচোৰা--২৯১, ৩০৭ ৷
দোণ--৯১ ৷
দোণা--১৯১৯ ৷
দোভাচলয়া--৪৪৭ ৷
দোভাষা--৪৪৭ ।
"€৬/দোল্‌--৪২১।
দোলন--৪২১।
দোলনা--৪২১ ৷
দোৱা--২৯৬ ৷

দোহাই (অব্য.,)--৪০৯ ৷
দোহাই ([খ.)--৪8৮১।
দোহাৰ--১৬২, ২৪৫, ২৯৬ ৷
দোহাৰা--২৯৬ ৷
দ্ৰোঘ--২৭ ।
দ্ৰোহ--৪৮১ ৷
প্বাৰ--৪৩৭ ৷

দ্বাৰা -৪০৬ ৷
শ্বিতাীয়--২৯১ ৷

ধন্য (অব্য)--৪০১।

৬ ধৰ্‌--৩৫২, ধৰাঁৰবোহোঁ--৩৮৪।

ধৰা+"/পব্‌--৪০৪ ৷ '
ধলংপলং--৩১৯ ।

ধলা--৯১, ২০৬ ৷
"৬ৰ্ধি--৩৫২ ৷

ধাই--৯০।

ধান--৪৭১, ৪৮৫ ৷
ধানান--৪৮৫ ৷
ধানময়--৪৭১।

ধাৰ (91310 ০80৫)--৪৪৫)।
ধাৰ (গ০006)--8১৭, ৪8৮৮ ৷
ধাৰা-চাপৰ--৫০২ ৷
ধাৰাল--৪৪৫ ৷
ধিক--২৭৮, ৪০৯ ৷

ধিক! ধিক--৪০৯ ৷
ধিকাব--৪০৯ ৷
ধাীবা--২৮৪, ধীৱে--৩৪০ ।
ধুটী--১২৪
ধিলু্‌ঁ৩৪৬, ৩৫২ ।
ধ্ন-পে’'চ--৫০৪ ৷
ধুলীয়া--২৮৪ ।
ধৃল্পদুলী--৪88৯ |
ধবুনী--২১৮ ।
ধল'া--২১৮ ৷
ধূৰা--১৭৩ ।
"€৬ধৱা--৪০১।
ধ্র্তুব-৪৮১৯, ৪৯১ ।
ধূর্তাম--২১৫, ৪৯১।
ধূরৰ্তভাল--৪৮৯, ৪৯১।
ধূলা+/ জাৰ ৪০৪ ৷
ধুপ্বাল--৪৩৪ ৷
আৰ } --৪০৪।
ধেং-_4৪০৯ ৷

ধেন--৯১৭, ১১৯, 5২১।
ধেন+/দি--৪০৪।
ধেনধোঁন+/ মাৰ ৪০৪ ৷
ধেন:_১২৫।
ধেমা'লি--৯১৯ ৷
ধৈমালি--৯৯ ৷

৪৮৪

৬'ধো--৪২১, ৩৫২, ধোৱে, ধোয়-

৩৩৬, ধুলে--৩৯৮ ৷
ধোঁদ--৯৭ ৷
ধোন্দ-- ৪৪৫, 68% ।
ধোন্দাল--5৪৫ ৷

ধোন্দোলা--৩৫০, ৪88৯ ধৰন্দলা-

৪8৪৯।
ধোপ--১২৫, ১৫৭ ৷
ধোবা,--ধোবান"-- ২১৮ ৷
ধোৱন--৪ ২১ ।
ধোৱাঁন--৪ ২১ ৷
ধোঁৱা--৯১৬৯, ৪৩০, ৪৩৪ ।
ধ্যান--২৮৬ ।

ন্‌

নং--২১৩, ২৯৪ ৷ -
ন (0806)--২৮৯, ২১৯৩, ২৯৪।
ন (হ2০00--80৭ ৷

নই--৬৯, ৯৯, ১৪০ ৷
নঙ্গ--১৩ ।

নউ-- ৯১৯, 5০0৭3 ৷

নও--২৮১৯, ২৯৩, ২৯৪ ৷
নকাঁৰবা, নকাৰাঁব, নকাৰম--৩৮৪ ৷
নকাঁবল, নকাঁৰলো হন্তে--৩৭৯ ৷
নগ--১৪০ ৷

নগৰাঁয়া--৪৪৪ ।

নগা--৯১ ৷

নগা-ঢাঁৰ--কউ০০ ।
নগণচ--৪০৬ ৷

নগৈছিল--৩৮৮ ।
নগঙ্গলা--২১০ ৷
নজব-+ ৬ দি--৪০৪ ৷
নজ'াক--৪০৬ ।

নটা--৭৯ ৷

নটৱা--৮৩, ১২৪, ৪৩০ ৷
নতুৱা (অব্য,)--৪০৭ ৷
নতুৱা--১২৪, ৪৩০ ৷
নদ--২৮৪। ৷

নদা--১৩, ২৮৪, ৪৪৫ ।
নদৰব-কাষ--২৪০ ।
নদায়াল-- 58৫ ৷

নদাৱ-হানা--৫০১ ।
নন্দকুন্দন--২৭৫।
নমস্কাৰ--২৮০ ৷
নমৈয়া--৪১৪ ৷

নৰ (ৰেপ)-২২৪৬ ৷
নল->১>৫০, 5৮৫ ৷
নলাঁন--৪৮৫, ৪৮৬ ৷
নৱা--২৯১ ৷ |
নৰৱে--২৯৪ ।

নৱৈ, নৱ্‌ৰৈ--২৮৯ ।
নহয়-৮১ ৷

নহৰ-_ব ৯৮০ ।
নহল--৩৮৮ ৷
নহলে-- ৪০৭ ৷
নহা-৩৬৬ ।
না--৪০৭ ।

নাই--৪০৭ ৷
নাইবা--৪০৭ ।
নাও--২১০, ৪8৭ ।
নাওএ, নাওএৰে, নাওও--৬৫ ।
নাওৰা--৪৩৪ ।
নাক-+৬ কাট্‌--৪০৪ ।
নাওৰা-সচা--৫০১ ৷
নাককাট'ী--২১৩ ৷
নাক-চালি--৫০৪ ৷
নাথালে--৩৮৮ ৷

নাগ, নাগনা--২১৮ ৷
নাগা--৯১।
নাশতাল--১০১। ৷
নাচ_২৫৯ ।
৬নাচ-্‌-৩৪৪, ৩৫২, ৪১০, ৪২৩ ।
নাচন--৪১০, ৪২১ ।
নাচাঁনয়াৰ,-নাচানিয়াৰন-- ৪ ২৩ ।
নাজল-নাঘল--৫০৬৫ ।
নাজিৰ, নাজিবন)--২১৬ ।
নাটান--৫০৭ ৷
নাড়ী--১০৪ ৷
নাতি--১৪০, ৪৩০ ।
নাঁতি-পৃাত--৫০৪।।
নাথ ৯৪১ ৷
নাপালোঁ-- ৪০৪ ।

৬/নাম--৩৫২ ৷ “নিজৰা--১৪০ ৷
নাম (১০০৪)--২১৫, ৪৫৩ । ৬নিজৰ্‌ |
নাম (82706)--৩১। €৬1নবাৰ্‌ মৰ:
নাম (10%০)--৪৭৩ । নিতোঁ--৩৪০ ।
নাম-+৬/ কৰ --৪০৪ ৷ নিদিয়ে--৮১ ৷
নাম+৬/ডাক্‌--৪০৪ । নিদিলে--৯১ ৷
নামাতিয়াল--৪৭৩ । নিন্দ, নিন্দ ১১২ |
নামতী--৪৫৩ । ৬নিবাৰ--৩৫২ ৷
নাম+/থ--৪০৪ । /নিভা--৩৫২ ৷
নাম+'/ৰাখ্‌--৪০৪ ৷ নিভিজয়--৩৬৬ ৷
নামাৰে-->২৬ ৷ নিমখ--২১০ ৷
নামে--২৭৭, ২৭৯ ৷ ৬'নিমা--৩৫২ ।
নামেৰে--২৭৭, ২৭১৯ ৷ ননমাত--২৮৪ ৷
নায়ক--১৩ ৷ ৭নমাতা,-নিমাতী--২৮৪ ৷
নাৰকল--১৫৪ ৷ নিমিত্তে--২৮২, ৪০৬ ৷
নাৰী--১০৪ ৷ নিম--১২৮ {
নালাগে--৮১ ৷ নিয়মাঁয়া--8৪8৩ ।
নালিছ--২১৬ । 1নিৰম্তৰে--৩৪০ ।
নাল'া--১৫০ ৷ চনৰস--২৮৪ ৷
নাৱ--২১০, ৪৩৪, ৪8৭ । /নিৰা--৩৫২ ৷
৷ ৰ চে। নিৰান্সৱৈ (-বৱৈ)--১২৩,
নাৱৰা (৫?,)- ৪৩৪। ২৮৯৷।
নাৱৰণয়া--৪৪৭ । নিৰ্গ'ত--১৩০, ২১০ ৷
নাৱে, নাৱেৰে, নাৱো-৬ ৫ । /নিৱিড়--১৪০ ৷
"৬ নাশ--৩৫২ ৷ নিশাকৰ--১২৬ ৷
১১% নিশাচৰ--২১৩ ৷
নাই-_১৯১৪০, ১৪১ । নিশ্চয়--৩৩ ।
॥১১৯৮ক%৬% নিসশা--২৬০ ।
নাহৰাপ--৪৮৫ । ৰক ।
নাইৰ-ফুঢ়কী--৫০৭ ৷ ননহালা!ন্ত--৩৬৬ ।
নি, ২৬০, ৩৫২,ন, নিও’, নে, নীচে--৩৪০, ৪০৬ ।

নেওঁ, নিয়ে, নেই, নিয়ক, নেক, “নিম ন'ঁহ--১৪৪ ৷

৩৯২, নিএ ৩৬৬, নিয়োক ৩৬১ । নাঁহালি--১৬৫ ৷
"/নিওৱা--৪০১ ৷ নৃশ--৭০, ১০১ ।
1নকট--৪০৬ | নংপুৱে--৮১ ।
-নিকৰ--২ ২৭ ৷ নৃভাৰ--৭৯ ৷
"৬ নিগৰ্‌--৩৫৩ ৷ "€৬/নৃম্‌ঁ ৩৫২ ।
৬নিগৰা--৩৫৩। নৃমলয়া--৪৪৪ ৷
নিচাও--২১০ ৷ €৬/নৃম-৩৫২ ।
নিচিনা- ২৮২, ২৮৫, ৪০৬ ৷ নৃমে--৮৩, ১২৭ ৷
নিছা--২১০ ৷ নৃশুন--৩৮৮ ।

৪৮৫

১৮০,

৪৮৫৬

"নে ৩৫২, নে, নেই, নৈওঁ, নেক

--৩৯২।
নৈ (অব্য.)--৪০৭, ৪০৮।
নেউল--১২৫, ১৪০ ৷
নেগব--১০১, ১২৫, ১৫৫
নেজ--১০১, ৪৫৫ ৷
নেজাল--১০১ ৷
নৈেজাল-তৰা--৫০২ ।
নেঠেলে--৮১ ৷
নোঁদলাত- ৩৭৯ ।
নেপুব- ১৩১ ।
নেমাবে--১২৬ ৷
নৈম_ ১২৮ ৷
নোঁবম--৭৯ ৷
নেলাগে--৮১, ১২৬ ৷
নৈ--১৩, ৬৯, ৯৯, ১৪০ ৷
নৈবেদ্য--৩২ ৷
নৈসোঁত--১৩৫ ।
নোকাল--৭১৯ ৷
নোমাল--১৫৪ ৷
নোৱন--৪২১ ৷
নোৱান- ২০৮, ৪২১ ৷
৩নোৰা--৩৫২ ৷
নোৱাবে--১৪৭, নোৱাব--৪০৪ ৷
নোৱা--৮৮ ৷
নোশোৱে--৮১ ।
নৌ--৯৯, ৪০৭ ৷

প্‌

পণ্ইতা--১২৬, ২১০ ।
প'ইত্ৰিশ--১০, ১৬৮, ২৮৯ ।
পইষাত্ঠ--২৮১৯ ৷
পই--৬১৯।

পইচা--৪৭৭ ৷
"ৰপিক্‌_-৩৪৯ ৷
পকা--৯১, ১২৩ ।
পখবা--১২৬, ১৪০, ২১০ ।
পথাল--১৩৪ ৷
পথা--৪৩৪ ৷

পাঁথলা - ৪৩৪৭।
পগলা--২৮%৭ ৷

শৰ্দ-ব্ৰূচী

পণ‘চপন (ঘ্ন)”-২৮৯৷

প'‘চৰণলা"--৫১২ ৷

প'’চনত্তৰ--৯০, ২৮৯ ৷

পণ্চান্নৱৈ (-ব্বৈ)--২৮৯ ৷

প'চাশী--২৮৯ ৷

পচিশ--২৮১৯ ৷

এএপচ্‌-৩৪৯ ৷

পচাত--৪৭৩ ।

পচলা--৪৩৪ ৷

পাঁচম--৯১।

পজাল-+৬/ ধৰ্‌--৪০৪ ৷

পণ্য - ৪৫৩ ।

পণ্ডম--২৯১ ।

পণ্ডমা--২১৩ ৷

পণ্চাচ্ট--২৮১৯ ।

পশণ্যা--২৯১ ৷

পণ্যাইত--৪৫৩ ।

পণ্চল্লিশ--২৮৯ ৷

পণ্যাশ-২৮, ২৮১৯ ৷

পট--৪১০ ৷

পটা--৪১০ ।

পঠন্ত, পঠল্তা, পঠন্তী-- 5১১ ৷

পঠা--২১৮, ২২০ ।

এ৬৬পঠা--৩৫২ ।

পড়োক--৩৬৯ ৷

"€/পঢ়্‌্‌ঁ৩৫২,পঢোঁ, পঢ়া, পঢ়ে--
৩৬৬, ৩৬৮, পঢ়ক, পঢ়োক, পঢ়,
পঢ়াহ, পঢ়া, প্ঢ়াহি--৩৬৯,

প'়ছাই, পাঢ়ছে--৩৭৪, ২৭৬,

পাডঢ়াছলো, পঢ়াছিলি, পাঢ়াছল--

৩৭৭, ৩৭৮, পাঢ়ম, পাঢ়াব, পাঢ়ব

--৩৮৪, পঢ়া--২৯, ৩২, ৩৭৯ ৷
"€৬/পঢ়ু্বপঢ়াত, পঢঢ়ন্তা, পড়ন্ত,

পঢ়দ্তী, ‘পঢ়তাঁ--6১১ ৷
পঢ়া+/ কৰ্‌--৪০৪ ।
প’ঢ্নিব+ ৬ ধৰ্‌--৪০৪ ৷
পতকষ্গ--২১৩ ৷

পাত--২০৮।

"পিতিয়া--৩৫২ ।
পাঁতয়ন--৮৬, ৪৮৭ ।
পতুূৱা--৪৩০ ৷
পথ--/দি--৪০৪ ।
পথান--১১১ ৷
পথাৰ--৯১, ১২৬ ।
পথালি--৪৩৪ ৷
পথাঁল-কোলা--৫০২ ৷
পদ--৪৪১।
পদুম--৮৩, ১২৪, ৪৩৯, ৪৮৫।
পদ-মান--৪৮৫ ৷
পদুল'--১৪০, ২১০, ৩৮৮ ৷
পদল-শ-ষ্গা--৫০০ ।
পদেো--৪৪১ ৷
পদ্মনাভ---১৫০৯ ।
পনৰ.--১৪৯, ১৫৫ ।
পাঁন--৮৬ ৷
পল্তা--১২৬, ২১০ ৷
পমিৱৈ--৪৬৮৫, ৪৬৬ ।
পয়--২১৫।
পয়াৰ--১৪০, ১৪৩ ।
€৬ৰপৰ্‌ "৩৫২, ৩৫৩, ৪০৪, -পৰে--
১৪৯, পৰৈ--৩৬৬, পাঁৰল--৩৮৮,
৩৯৮।
পৰ (০006:)--১৭০, ৩৩৭ ।
পৰ (!%6510৫5)- ২৮৩ ৷
পৰ (070130)--৪৬৭।
৬ পৰথ্‌--৩৫২ ৷
পৰখ--১২৯।
পৰত-আশ-_- ৫০১ ৷
"৬ পৰশ--৩৫২ ৷
পৰশ-৮৫, ২০১ ।
পৰস্পৰ--৩৪০ ৷
পৰাহ--৩৪০ ৷
পাৰ ৬ যা--৪০৪ ৷
পাঁৰৱাৰ--৩২, ১৪০ ৷
পৰত্ৰা--২১৩ ।
পৰুৱা+/পা--৪০৪ ।
পৰে (অব্য,)--৪০৬ ।
পৰেকয়া--৪৬৭ ।
পৰ্ব'তত কাচকণা--৫০১ ।

৪৮৭

পবতাঁয়া--৪৪৩, 88৪8 ৷

পৰয‘্ত--২৭৭, ৪০৬ ।

পৰ্ব হ:--৯৮, ৪৪১,৪৪২ ।

পৰ্ব হৱা--৯৮।

পৰ্বাহ--৪৪১৯, ৪৪২ ।

পল--২১০ ৷

পলৰীয়া, পলৰণয়ান--৪১৫ ।

৬৬ পলা--৩৪৯, ৩৫২ ৷

পল:--৮৫, ২০৮ ।

পল্ল--২১০ ৷

পাশ্চম--২৮ ।

পৰশশ্চমীয়া--৪৪৩ ।

পষ--৪৬৭ ।

পষেকয়া--৪৬৭ ।

পহ--৯৭, ১২৯, ১৪০ ৷

পহ-+৬পা--৪০৪ ৷

পাহল--১৬০, ২৯১, ৪৩৪ ৷

পাহলা--২৯১, ৪৩৪ ৷

পহ:---১৪০, ২১৩,-পহ-ইদ, পহ:াদ,
পহ-ৰে, পহ-বৱোদ, পহ-:ৱেৰে,
২৪৫ ।৷

পহ-মৰায়া,-পহ-মেবাীয়ান"-_-৪১৩ ।

পহ:+ ৬ মাৰ--৪১৩ ।

পাঁহ--৮৬ ।
"৬ৰপা-৩৫২, ৪২১, পাই--৩৬৩,
পাইবে হ-ইবে--৩৮২, পাইম--

৩৮৪, পাইল হন্তে--৩৭৯, পাই-
লেক--৩৭৩ ।
পাই (%.)--৪৭৭।
পাইক--১৪০ ।
পাইকৰ খান৷--৫০১ ।
পাইলা (2৫.)--৪৩৫। ।
পাউনি--৪২১।
পাওন--৪২১ ৷
পাওনা--৪২১ ।
পাওনি--৪২১ ৷
পাকাৰ--১২২, ১৪৫ ৷
পাথন্ড--৩৩ ।
পাখৰা--১২৬, ১৪০, ২১০ ।
পাখা--৪৩৪ ৷
পাগ--১৪০, ১৪৩ ।

৪8৮৮

পাগল, পাগলা,--পাগলা-২৮৪ ।
পাগাৰ--১৪০, ৯৪৩ ।
"৬ পাগ্ল--৩৫২ ৷
পাঁচ--৩৮, ২৮৯, ২৯৩, ৪৭৩ ।
পাঁচই--২৯১ ৷
পাঁচা--২৯৩ ।
পাঁচে--২৯৩ ।

পাচ (13906)--৪8৭৩ ৷
পাচাত--৪৭৩ ৷
পাচতয়া--৪৭৩ ।
পাচৰা--১৫২, ২১০ ।
পাচাল--৪৩৪ ৷
পাচে--৩৪০, ৪০৬ ।
পাছ--১৯১।

পাছে--৬৯, ৩৪০, ৪০৬ ।
পাঁজি--২১০ ৷
"ৰলপাজৰ্‌--৩৫২ ৷
পাজৰ-+/হ--৪০৪ ৷
পাজৰা--১৫৯ ।
পাজৰে--৩৪০ ৷
পাণ্যা--২৯১ ।
পাঞ্জা--২৯৫ ৷
পাট--৪৯৭, ৪৯৮ ৷
পাঢি--৪৯৭, ৪৯৮ ৷
পাটেৰ থোপা--২৪১ ৷
পাঠক--২১৩ ৷

পাঠা, পাঠী--২১৮, ২২০।
পাঁড়ে,--পাঁড়েয়না--২১৮ ।
৬ পাড়--৩৪১৯, ৩৫২, ৩৫৩, ৪০১।
পাণ--৪৬৫।

পাণি--৪ ।
পাণোৱাই--৪৬৫ ৷
পাঁত--৩৮ ।
পাত--৪৩৬ ৷

"৬ পাত-_২৬০ ৷
পাতল--৪5৩৫, ৪৩৬ ।
পাতাল-গানন--৫০০ ৷
পাতাল-ফটা--৫০০ ।
পাতিল--১১৩, ৪৩৫ ।
পাথৰ--১২২।
পানচা--৪৭৭ ।

পানচাঁয়া--৪৭৭ ।

পান--৭২, ১১৯, ৪৬৩, ৪৭১, ৪৭৭ ।

পানা-গছা--৫০০ ৷

পান-জিয়াল--৫০০ ।

পানণ-জোলা--৫০০ ৷

পানাময়--৪৭১ ৷

পান-যুাল--৫০০ ।

পানাঁৱালা--৪৬৩ ।

পানৈ--১২১, ১৯২ ।

পাপ--১৪০। ৷

পাম--৪৬৫। ৷

পামৱৈ-- ৪৬৫ ৷

শিৰ (2৷।)--৩৫২ ।

€৬/পাৰ (৮094৮)--৩৪৯, ৩৫২, ৩৫৩,
৪০১, পাৰিলে--১৯৫২।

পাৰ, পাৰা-- ১৭৩, ৪০০ ৷

পাৰ (ৰ্প)--২৪৭ ৷

পাৰ-ঘাট--৫০০ ৷

পাৱ৩৪১৯ ।

পাৰা (5.), পাৰ--২১৮, ২২০ ।

পাৰে (৪৭%.)--৩৪০। ।

৬পাৰোৱা--৪০০, ৪০১ ৷

পার্গ ত--১১১।

পালং--৯১, ১৮৩ ।

"৬পালট্‌--৩৫২ ।

পালা+ ৬ ধৰ ৪১৩ ।

পালাধৰণয়া, পালাধৰাঁয়ান--৪১৩ ।

পাল'-পহৰা-৫০৪ ৷

পালৈয়া--৪১৪ ৷

পাৱ--১৪০। ৷

পাৱক--১৩ ।

পাৱন, পাৱনা, পাৱান--৪২১।

পাশ--৪৪১ ৷

পাশে--২৭৬, ৩৪০, ৪০৬ ৷

পাষণ"্ড--৩৩ ।

পাহ (০2)--৪88৫, ৪৫৩ ৷

পাহ (৪৮০০০3০০০)--৪৪১।

পাহতী--৪৫৩ ।

"৬ পাহৰ--৩৪২, ৩৫২ ৷

পাহাৰ--১৬০, ২১০ ৷

পাহতৱাল--৪৪৫ ।

পাহো--৪৪১, ৪৪8২।

"/1প ৩৫২, ৪১১, 1পএ, 1পয়ে--৩২,
৩৪৬, ৩৪৭, পিব--৬৭, পিয়ো,
পয়ো--৩৬৯, পিলো--৩৯২ ।

"৬পিআ--৩৫২, পিয়াৱে--৩৪৬ ।

পওঁতা, পিওঁত--6১১।

পিক---৩৫০ ।

{পক-দান--৫০০ ।

৬৬পকা--৩৫০ ৷

?পচ-+৬/পৰ্‌--৪০৪ ৷

{পচে--৩৪০, ৪০৬ ।

€৬পছল্‌--৩৫২ ৷

?পছে--৩৪০, ৪০৬ ৷

৮পচঁ--৪৮৫ ।

?পৰঢ্টান--৪৮৫ ৷

"৬পট্‌--১৪৯, ৩৫২ ৷

{পট--/খ্‌ুৱা--৪০৪ ৷

পঠা-গ'ৰ--৫০০ ।

1পাঠ--৯১, ১১৩, ২১৫ ।

{পাঁঠ+ ৬ দি--৪০৪ ৷

{পড়'--১২৮।

পণ্ড--১২৮ ৷

পতল--৪৪৩ ।

পতল-চকু--৫০২ ৷

+পতল-চকুৱা--৫০৭ ৷
পিতল'--৪৪৩ ।

+পিতা--৪১০, ৪২৯, ৪৩০, ৪৩১।

+পিতাই--৪ ২৯, ৪৩১ ।

পিতাক--৪১০, ৪২৯, ৪৩০, ৪৩১ ৷
পিতৃ (ৰ:প)- ২৫২, ৪২১৯ ।

৮পতৃএ, *পত্য়ে--৬৫ ৷

৮পিথান--১১১ ৷

{পনে--৪০৬ ৷

৬াপন্ধ্‌ব-৩৫২।

পিপৰা, "পিপীৰা--১০৩ ।

পপৰা-গ-চুৱা--৫০১।

পিয়তী--৪১১।

পিয়ন--৪১১, ৪ ২১।

পয়ন)--৪ ১১, ৪২১ ৷

পয়ন্ত--৪১১ ৷
পপয়ল্তা,-1পয়ন্ত--৪১১ ৷

গঙ২

8৪৮৯

পয়া--৯০, ১৪২, ৩৬৬ ।

পিয়াত--৪১১ ৷

পিয়াহ--৭৫ ৷।

পৰালি--১৮৬, ২০২ ।

পিশাচ, ?"পিশাচন--২১৮ ।

পিশাচা--১৪১, ২১৮ ৷

পিশাচয়া--৪৪৪ ৷ _

€৬পহ--৩৫২।

পণাম--৪৯২ ৷

পত--২১৩, ৪৩৪ ।

পাঁতিল--৪৩৪ ৷

প্ণতলা, "পিতল|-- ৪৩৪ ।

পাঁৰা--১৫১ ৷

প:ং--৩৯।

পুইন--১৬৬ ৷

প:খুৰৰ"--৯১, ১২৪, ১৩২ ।

"€৬ পছ (৮8৮))--১৫৯, ৩৫২ ।

"৬পিছ,ং (ণ্‌০৷০০০)--৩৪৪, ৩৫২,
পণাছল--৩৩, পাছলাতে--৩৭৯ ৷

পুছ--১৪০, ১৭৫ ৷।

পছন--১৩৪ ৷

পৃঠাঁ--১৩৪ ।

পুণ--৩৮।

পৃণাঁয়া--৪৪৩ ।

পৃণ্য--৩৮, ৪৫৩ ৷

পৃণ্যৱান--৪৫৩ ৷

পৃত--৪৩৪, ৪৩৬ ।

পতলা, পৃতল--৪৩৪, ৪৩৬ ।

পতাই--৪৩১।

পৃতৃূল'--৪৩৬ ৷

পযাথ, পথা--১৯১, ৯৩, ১১৩ ।

পনচ্‌-বিয়া--৫০২ ।

প:ৰুষ--১৩১ ৷
প্ৰষণয়া--৪8৪৩, ৪৪৪ ৷
পুৱতি, প'ৱেতাঁয়া--৪৭৩ ।
পৃৱা--৯০ ৷

8৯০

পৃষ্কৰ--৩৬ ৷
প্‌ৃষ্ট-_ ৪৮১ ৷
প্ূষ্পাম--৪৯২ ৷
প্ৰম্পিতা+৬ হ--৪০৪ ৷
পহা--৪৪০। ।
প'হই--৪৩০ ৷
পজা--৪৬১ ।
পজাঁৰ--৬৬, ৪৬১ ।
প-ৰুৱ--৮৩, ৮৭ ।
প্‌ৰৈ--৪৩০।৷
পৰ্ণচন্দ্-২৭১।
পৰ্ণমা--২১৩ ।
প:ৰ্ব'ক--২৭৭, ৪০৬ ।
পৰ্ৱে--৩৪০ ৷
প্থৱাঁ--১২৯ ৷
পে’ক--১৫, ৩৮, ১২৫, ১৮৩, ২০০,
৪৭১।
পেণ্কময়--৪৭১ ৷
৬পেখ্‌--৩৫২ ৷
পেখ--১৮৫ ।
পেথম--২১০ ৷
পেণ্গবা--১২৬ ।
লপে'চ--১২১।
স্বেচা--২০০ ৷
পেট--২০৬, ৪88১, ৪8৪৬৫, ৪88৯,
৪৬৭।
পেটাৰ (-ৰা)--৪৩৪ ৷
পেটাল--৪৪৫ ৷
পেটাল'-- ৪৪৫ ।
পেটলোা--৪৪৫, ৪৪8৯ ৷
পেটল'--৪৪৫, ৪8৪8৯ ।
পেটৱা--৪৪১।
পেটঢেকা--৪৬৭ ৷
পেটেৰা--৪৩৪ ৷
পেটেৰণ (-ৰা)--৪৩৫।
পেড়া-খাট--&০০ ।
পেন--৪৫১ ।
পেনেষা--৪৫১ ৷
পৈৰা,--পেৰা--২১৮, ২২০।
পেংলাই--২১০, ৪৬৫।
৬পেলা- ২০১, ৩৫২, ৪০৪ ৷

পেলাই-+৬/ দে--৪০৪ ৷
পেল্‌.--১২৮।
পেশম--২১০ ৷
পেহ্য--২১৯৮ ৷

পেহ'->৭৩, ২১৮।
পৈ--৬৯, ১৪০, ২১৮৮০ ৪৩০ ।
পৈ-ঘৰ--১৩৫ ৷
লপৈয়া--২৩২, ৪৩০ ।
পৈয়েক--৪৩০ ।
পৈলাথ--১৪৬ ।

পো--২১৮, ৪৩০, ৪৩৪, ৪৩৬ ।
পোটঢোকা--৪৩০ ।
পোণ--৯১, ২১০ ৷
পোণ-পাঢটি--৫০২ ।
পোণায়া--৪৪৩ ।

পোণে (100:6350102)--২১৯২ ।
পোণে (অব্য,)--৪০৬ ।
পোত্‌-৪২১।
পোতন--৪২১।
পোতান--৪২১।।
পোনা--৪৩৪, ৪৩৬ ।
পোন্ধৰ--১৮০, ২৮৯ ৷
"ঞ৬৮ৰ্পোব্‌-__১৭৪, ৩৪২, ৩৫২ ৷
পোৰা+৬যা (বংপ১)--৩৯৯ ৷
পোলা--১২৫, ১৩২, ১৪০ ।
পোলোশগা--২১০ ৷

পোৱাঁ-- ২৩২, ৪৩০, ৪৩১ ।
পোৱা (1002635016)--২৯২ ।
পোৱাত'--২১৩ ।
পোৱাল--১৪০ ৷

পোৱালি, পোৱালী--২১৩ ।
পোচষ্টাই--৪৮১ ৷
পোষ্য-পৃত্ৰ--২৬০ ৷
লসপোহ--৩৩ ।

পোহৰ--১০২ ৷
এ৬৩পোহৰা--৩৫২ ৷
পোহা--১২৫, ১৭১ ৷
পোহাৰা--২১৩ ।
প্ৰকৃতি- ২৭৯ ৷

প্ৰতি--২৮০, ২৮২, ৩৩৭, ৪০৬ ৷
প্ৰত্যয়--৪৮৭।

প্ৰত্যেক--৩৩৭ ৷

প্ৰথম--২৯১ ।

প্ৰথমতঃ--৩৬ ।

প্ৰপাণ্থিলো--৩৭১ ৷

প্রৱাতিলি হয়--৩৮১ ৷

প্ৰৱল--১৪০।

প্রৱসূৃৱা--১২৭, ১৭৭, ৪8৪8১, 88২।
প্রৱাস--৪৪১, ৪৪২ ৷

প্ৰশান্ত _২১৩ ।

ফু

ফাঁটিকা- ২১০ ।
ফাঁটয়া--৪৩৩ ।
ফট্‌ফাঁটয়া--৪৩৩ ।
ফণা--৪ ৷

ফান্দিয়ক- 8৬৯।
ফান্দয়া-১৪০ ৷
ফান্দয়াৰ--৪৫৭ ।
ফল্দী--৪৫৭, ৪৬৯ ।
ফুন্দণয়ক--৪৬৯ ৷
ফল্দয়াৰ--৪৫৭ ।
ফলা--৪৩০ ৷
ফাল--৪৩০ ৷
ফাং+"//পাত--৪০৪। ৷
ফাইক--৪৩০, ৪৩১ ।
ফাইডাং--৩৯, ২১০ ৷
ফাইডাং+'/মাৰ্‌--৪০৪।
ফাক-+ ৬ পাত্‌--৪০৪ ।
ফাঁক--১৮২।
ফাকাত--১৪০, ২০০ ।
ফাগ-নশয়া--৪৪৩ ।
ফাঁচ--৩৩, ২০০ ।
ফাঁছ--২০০।
ফাটক--৪৪৫।
ফার্টাকয়াল--৪৪৫। ৷
ফাট-ফোট+ ৬মাৰ্‌--৪০৪ ৷
ফাটা--৯১ ৷
ফাড়িবো--২৪৫ ।
ফাতৰা--৪৯১।
ফাত্‌ৰা+পৰ্‌--৪০৪ ৷
ফাত্‌ৰাম--৪৯১।

৪৯১

ফাত্‌্ৰালি--৪৯১ ৷
"্'ফাল্‌--১০৪, ৩৪২, ৩৫২, ৪১৩ ৷
ফালন--6১৩ ।
ফালা--৪১৯ ৷
ফালি--৪১১৯।
ফালনোঁ--৪১৩ ।
ফালে--১৫৪ ।
ফালে (অব্য,)--৪০৬ ।
ফালৈয়া--৪১৩ ।
ফিকা--২১০ ।
ফিছা--১৩১ ।
ফিতাহি--৪৩২ ৷
{ফতাহ।+ তমাৰ-_৪০৪ ৷
{ফৰ--৩৪০ ৷
৬ফিৰ--৩৫২, ৪১৭ ।
{ফিৰং--৪ ১৭ ।
ফৰাত--৪১৭ ৷
ফাঁৰলাত--১৩১ ।
€৬ফুকা--৩৫১, ৩৫২ ৷
"৬ ফকাৰ--৩৫২ ৷
"€৬ফ:ট্‌ঁঁ৩৫২, ৩৫৩ ।
ফট ($০০)--৪৩০ ৷
ফট (৪}০07)--68৮৩ ৷
ফট ($১০৮০)--৪৮৩ ৷
ফুটোন--৪৮৩, ৪৮৪ ৷
ফট+ ৬ মন্‌--৪২৩ ।
ফ:টে-মাঁনয়াৰ--৪ ২৩ ।
"€৬ফৃটা--৩৪৯, ৩৫৩ ।
ফ:টাঁন--৪৮৩, ৪৮৪ ।
ফ:টাঁন+/ মাৰ্‌--৪০৪ ৷
ফট্‌কা,-ফুটৃ্‌কী--৪৩০ ।
"৬ ফৰ্‌--২০৮, ৩৫২,-ফ:ৰবোহোঁ
--৩৮৪, ফ:ৰ ৷
ফুল--৪৫৫ ৷
€৬ফ্‌ল্‌--৩৫০। ৷
ফুলতাঁ--২১৮ ।
ফুল-+৬ তোল্‌--৪০৪ ।
ফুলল্তা--২১৮, ৪৫৩ ।
ফ:ল-+৬ বাচ ৪০৪ ।
ফুলবাৰা--৪৩০ ৷
ফুলৱন্ত,--ফুলৱতাঁ--২১৮ ।

৪8৯২২

ফুলাম--65৫৫ ।

"€/ ফ:া--৩৫১, ৩৫২ ৷
কফো'ৰ্চা২০০ ।
ফে'চা;, + ফে'চা--২১৮ ।
ফেদা--৪৫১ ।
ফেদেলা--৪৫১।
ফেৰ--১৪৯ ৷

ফেৰ--/ মাৰ--৪8০৪ ।
ফেৰা,

ফোঁৰ
ফেলা--২০১ ৷
"৬ ফেলা--৩৫২ ৷
ফেহ'_-১৭০ ৷
ফেহ-জালি--৫০০ ।
ফোঁট--৪8৪৫ ৷
ফোঁটাল--৪6৫ ৷
ফোড়া--১১৬ ৷

ফোপ, ফোফ--৪৪১ ৷
ফোপোলা, ফোফোলা--৪৪১৯ ।
ফোফাই--৩৬৬ ৷

ফোহ } স্লিাম৷
ফোঁহা--৪৩৪ ।
ফোঁহোৰা--৪৩৪ ৷

|

€২/ব (0৮6 ধ০দ)--১০৫, ৩৫২ ৷
"৬ব (৮৮ %0৮)--৩৫২ ৷
"৬ ব (৮০ ৯%)--৩৫২ ৷
"€৬ব (৮০ *"০)--৪২১ ।
বইনাই--৭১।
যইনামা--১৬৬ ।
বইন--১১৩, ৪৬৫ ৷
বইহাগ--১১।

বউ--৭০, ১১৪, ১১৭ ৷
বউনি--৪২১।
বওন-6৪২১।
যক--৪৩৪ ৷

"৬ বক্‌--৩৫২ ৷
বক্ষত--২৭ ৷

৬ ব্থলা--৩৫২ ৷

--৪৯৭, ৪৯৮ ৷

শৰ্দ-শুচী

"€৬ বখান্‌--৩৫০ ৷
বখানা--৯১ ৷

বগল--১৪৩, ২১৩, ২১৮, ৪৩৪ ।

বগা--১৫৮, ১৭২, ২১৮, ৪৪১ ৷
বগাঁ--২১৮, ৪৪১ ।
বগলা--১৪৩, ২১৮, ৪৩৪ ৷
বৰুুলৌ--২১৮, ৪৩৪ ৷

১ =
গি:ৱান--8৭৯ ৷
বগো--৪8৪১ ৷

বঙহ--১৮৪। ৷

বষ্/--৩৯, ৪৪৭ ৷
বষ্গালুৱা--৪৪৭ ৷
বষগাহং--১৮৪ ৷
বলাল--৪৪৩ ৷

বষ্গাল'-- ৪৪৩ ৷
'বসশোেশ্বৰ--১৩ ।

বচ--১৪০, ২১০ ৷
ব-চুন্দপা--৫০০ ৷
বছৰ--৯১, ৪5৬৭ ৷
যছৰায়া--৪৪88 ৷
বছৰেকয়া--৪৪৪, ৪৬৭ ৷
€৬ বল্‌--৩৫২ ৷
বজা--৩৮ ৷
বঢাল-কটা--&৫০০ ৷
বঢটয়া--৪৪৪ ৷
ব়্াৰ-পো--৫০১ ৷

২৭৮৷
বাণয়া (৪০1৭গ:ম০%১)- ২০৬,

৪8881

বণিয়া (0৮১৫০)--৪৪৩ ।
বশিয়ান"-- ৪৪৩ ।
বতৰ--১৫২, ৪৪৫ ৷
বতৰা--৪৩৫ ।
বতৰুত্বাল--৪৪৫ ৷
বতাহ-গিলা--৫০০ ৷
বতাঁয়া-_'৪৪৪ ৷
বণতিশ--২৮১৯ ৷
বদাতি--২৫৯ ।
বদল

ফালে } --৩৪০, ৪০৬ ।

868৩,

বাদয়াৰ--6৫৭ ।

বধ_-২৪৫।৷

বন (}9081০)--৩২, ৪8৩৯, ৪88০,
৪৪8৭ ।.

বন (ক্ষ০০০১)--২০৬, ৪৬৫।

বনত-বাস--৫০১ ৷

বনৰণ--৪৩৪ ৷

বনৰাঁয়া--৪৪৭ ৷

বন্‌ুৱৈ--৪৬৫, ৪৬৬ ৷

বন্দ--২১৮, ৪৫৭।

বন্দীয়াৰ--৪৫৭ ৷

বন্ধ, বন্ধুবনী--২১৮ ।

বপ্‌ুৰা--১৪৯, ৪৩৪ ৷

বপ্ুৰ--৪৩৪ ৷

বয়ন (৪০)--২৭১।

বয়ন ০৮০০০%)--২১৫ ৷

বয়ান-_১৫২।৷

বৰং-_৪০৭ ৷

বৰ (৮0182:870007)--২১৮, ২৬০।

বৰ (৪10--১০৫, ১৪৯, ৩৪০,
৪৮১।

বৰই--৪৮১, ৪৮২ ৷

বৰ-কথশয়া--৪৪৩, ৪৪৪ ৷

বৰ-কথয়ান)-- ৪৪৩ ৷

বৰগাঁন--২১০ ৷

বৰ-গিথখেন--২১৮ ৷

বৰ-গৰাী--২১৮, ৫০২ ।*

বৰষ্গান--১৮০, ২১০, ২৬০ ৷

বৰচলা--২১৩ ৷

বৰচল'--২১৩ ৷

বৰটপায়া--৪8৪৩ ।

বৰটৌপয়া,--বৰঢৌপাঁয়ান--৪৪৩ ৷

বৰলা--২১০ ৷

বৰশশ-মাৰা-মাছ--৫০০ ৷

বৰা--১৭৫, ২২০ ৷

বৰাহং-_-২৪৬৫ ৷

বাঁৰবেক পায়--৩৮২।

"€/বাঁৰষ্‌--৩৫২ ৷

বৰণ--১২৪, ২১০ ৷

বৰ-ণ,--বৰুণনা--২২১ ৷

বৰৈ--৪৮১, ৪৮২ ৷

৪৯৩

বৰৈ-+/ কৰ্‌-_-৪০৪ ৷

বমাঁ--৪৩৮।৷

ব্ষণগ--৩৩, ৩৯০ ।

বল--৪৪১।

"৬ বি'ল্‌--৩৫২।

বলদ--২১৮, ২৮৪ ৷

বলহ--৩৬১৯ ।

"৬বলা--৩৫২ ৷

বাঁলয়া--৪৮৯ ৷

বলিয়াল--৪৮১৯।

বলো--৪৪১।

বচক্ষফা--৪৬৭ ।

বংশ--১০৫।

"€৬ বস্‌--৪১৭ ৷

বসংৎং--৪১৭ ৷

বসাঁত--৪১৭ ৷

বস্‌--৬ ৷

বহ--২৬০,.৩৪২।

"€৬/বহ---৩৫২, ৪০৪,-বাঁহবে--৩৮৪,
৭২, ৩৮৮, যহে--৬৯।

ব'হাগ--৬৯, ৯৯, ১৪০।

বহা হয়--৩৯৮।

বাঁহ+/থাক--৪০৪। ৷

যহ;ত--১৪০, ১৬৪ ৷

যা (দ!০৭)--১৪৬ ৷

বা তেব্য,-৪০৭।

"€৬বা-৪২১।

বাই--২১০, ২১৮ ৷

বাইচ--১৭৮।

বাইল--৯২, ১৭৬, ২৯০ ৷

বাইজে--৩৪০ ৷

বাইনা--১৬৬ ৷

বাইশ--২৮৯ ৷

বাউনা,--বাউনী--৪৩০ ৷

বাও--১৪৬ ৷

বাকল,

বাকলি
বাঁক (অব্য)-৯৯ ৪০৭ ।
বাখৰ--১৬৪, ৪৫৫ ৷
বাখৰ+/পাত-_৪০৪ ৷

} ৮৩, ৯২২ ।

8৯9৪8

যবাখৰ-পতা--৫০০ ৷
বাখৰাম--৪৫৫।
বাখবৰামি--৪৫৫ ।
বাখানা--৯১ ।
"৬ বাগৰ ৪০৪, ৪১৫
বাগাঁৰ+/যা- ৪০৪ ৷
বাগৰ--৪১৫ ৷
বাগি--68৫৭ ৷
বাগি+/দ--৪০৪।
বাগি+/মাৰ---৪০৪ ৷
বাগিয়াৰ--6৪৫৭ ৷
বাগিং/ল--৪০৪।
বাগুৰ--৪১৫ ৷
বাগে--৪০৬ ৷
বাঘ--৯১, ২০৩, ২১৮ ৷
বাঘ-আছোঁৰা--৫০২ ৷
বাঘ-জৰাঁ--৫০২ ৷
বাঘ-জাল'--৫&০২ ৷
বাঘ-ঢকা--৫০২ ।
বাঘযৰ--২১৩ ৷
বাঘ-ভোচ্ক+/লাগ---৪০৪।
বাঘন--২১৮ ৷
বাঘেশ্বৰী--২১৩ ।
বাঙ্না--৯৫ ৷
বাঙনা-বুলয়া--৫০২ ৷
"৬ বাচ--১২৯, ৩৫২, ৪০৪, ৪২১,
৪২৩ ৷
বাচন--৪২১।
বাচান--৪২১।
বাচনাঁয়া--৪২৩ ।
বাচ+/পৰ্‌--৪০৪ ৷
বাচল্লিশ--২৮১৯ ৷
বাচাল--৪৪৬ ৷
বাচি+/ল--৪061৷
বাছা--৯২, ২০৩, ৪৩৪ ।
বাছৰ--৪৩৪ ৷
বাজু (০ ১০]%১)--৩৫২ ।
"৬ বাঙ্ক ০ ১০০০৭)--৩৫২, ৪১৯ ৷
বাল--৯২, ৯৭৬, ২১০ ৷
বাজন--২৯৮।
বাজ্না--১৪০।

বাজা--৩৮ ।

বাজ--৪১১৯।

বাজে--২৭৭, ২৮৩, ৪০৬ ৷

বাট--২১০, ৪৪৭, ৪৫৯ ।

বাট (ৰ্প)--২৫৭ ৷

বাট+/চা--৪০৪। ৷

বাটবৱা--৪৪৭ ৷

বাটল্‌_---৯২, ৪৫৯ ৷

বাঢটি--২০০ ৷

বাটাল--৯২ ৷

"৬বাড়-্‌-৩৫২ ৷

বাঢ়--২১০ ৷

৬বি্য্‌ঁত৫২, ৪১৭, ৪২১ ।

বাঢ়াত (-তাঁ)_৪১৭ ৷

বাঢ়ন--৪২১।

বাঢ়ন"--৪২১ ।

বাঢ়ে--১৫১।

বাঢ়ৈ--১৫১, ২১৮, ৪৬৫।

বাঢ়ৈয়ন)--২১৮ ৷

বাণ+৬মাৰ্‌__-৪০৪ ৷

বাণাঁয়া--৪৪৩ ।

বাত--৪৩৫ ৷

বাতৰা--৪৩৫ ৷

বাতাঁৰ,--বাতৰাঁ--৪৩৫ ৷

বাথান--৪৪৭ ।

বাথানলগয়া--৪৪৭ ।

বাদ (৪%.)--২০৬ ৷

বাদ (অব্য,)_5০0৬ ৷

বাদল--১৪০, ১৪৬,-বাদলএৰে
বাদ:লাদি, বাদলিয়োঁদ--২৫৪,
বাদ:লয়েৰে, বাদলিৰে--৬৬৫,
২৪৫।

বাদে--২৮৩, ৪০৬ ৷

বান--৪৭৩ ৷

বানচ--৮৫, ৮৯, ১৭৯, ১৮০ ।

বানতাঁয়া--৪৭৩ ।

বান্দৰ--১৮০, ২১৮, 8৪৮১৯ ৷

বান্দৰালি--৪৮১৯ ৷

বান্দৰী--২১৮ ৷

বান্দ---২১৬ ৷

"€৬বাম্ধ্‌ূব৩৫২।

বান্ধ+"/থ--৪০৪ ৷
বাপ--৪৩৪, ৪৬৭, ৪৭৩ ।
বাপাত--৪৭৩ ।
বাপতশয়া--৪৪৩, ৪৭৩ ।
বাপ--৪8৩০, 5৩৪1)
বাপেক-_ ৪৩০ ।
বাপোঁক--৪৩০, ৪৬৭ ।
বাপেকী--৪৬৭ ৷
বাবত--৪০৬ ৷
বাবে--৩৪০, ৪০৬ ৷
বামণ--৯১, ২১০, ২১৮ ৷
বামণনী, বাম্‌শী--২১৮ ৷
বায়ন--৪২১ ৷
বায়েক--৪৩১ ।

৬৩ বাৰ--৩৫২ ৷
বাৰ--৩৩, ১৪০, ২৮১, 5৭৩ ॥
বাৰাতি--৪৭৩ ৷
বাবাত-কাল--৫১২ ৷
বাৰ-ভূঞা--৫১৩ ।
বাব-মতৰা--৪৩৪ ৷
বাব-মহশয়া--৪৪৩ ।
বাবষা--৮৩ ।

বাবা--৭৫, ১০৪, ১৪০, ১৪৯, ৪৩৪ ।

বাবু (অব্য,)--৪০৮।

বাৰে বাৰে--৩৪০। ৷

বাল ঁদৈ--১৪২ ৷
বাল্‌কাই--২৭২ ৷
বাক্লা--২১০ ৷

বাৱন--২৮৯ ।
বাৱনা,--বাৱন"-- ৪৩০ ।
বাষাঁৰ্ঠ (এট্)_২৮১৯।৷
বাসত্তৰ--২৮১৯ ৷

বাঁহই--৩৮, ২১৩, ৪৪৩, ৪৪৪ ৷
-বাঁহ--২২৮ ৷
বাঁহ-পতাঁয়া--৪৪৩ ।
বাঁহা--৪৪৩, ৪৪88 ৷
যবাহ--৪৩৫ ৷

বাহৰ--৪৩৫ ৷

বাহা-'৪৩৫ ।

বাহিৰে--২৮২, ৩৪০, ৪০৬ ৷
বিক--১২ ৷

শৰ্স-স্ূচল ৪৯৫

৬বিক্‌--৩৫২, বিকে--৭৭ ৷
বকট--৩২ ৷
বগঢ়--৫০২।
বগৰে--১৪০ ৷
বিগ্রহীয়া--৪৪৩ ।
৬৬ বচূ-৩৫২ ৷
1বচন--৪২১ ৷
বচন)--১২৩, ১৪০; ৪২১ ।
বিচা গৈছে, বিচা গৈছোঁ, বিচা পাঁৰছে,
"বচা হৈছে--৩৮৮ ৷
বাঁচছা--৩৮৮ ৷
{বচণ--২১৯৫ ৷
বছা--৯১, ১১৮, ১২৭, ১৭৮,
১৮২।
+বজাত--৪৪৭ ।
বজাতৰায়া--৪8৪৭, ৫০২ ।
{+বজ-লা--৭৫, ১৪০, ৪৩৪ ।
ধবজ:'্ট--৫০২ ।
ৰবড়লল--২১০, ২৫৯ ৷
+বত--১৪২(৪)।
1বতোপন--২৮৪ ৷
বান্ত ১৩৫ ৷
বিদা--৮৩ ।
1বদায়--৩২ ৷
ধ্বদেশাীয়া--৪9৪৩, ৪৪৪ ৷
বদেহশয়া--৪৪৪ ৷
বধান-ধান--৫০০ ৷
৬ বিনা--৩৫২ ।
বিনা--২৮৩ ।
বনে--২৭৭, ৪০৬ ৷
৬1বম্ধূবয৩৫২।
1ববা ২১৯৬ ।
বিব:চদ্ধ--৫০২ ।
বমলালয়া--৪৪৪ ৷
বিয়পলা--২০৩ ।
৬ৰবিয়ল্‌--৩৫২ ৷
বিয়াল--১৩৫, ১৪৩, ২০৩, ৩৪০ ৷
বয়া--৭৫, ১৭৫ ৷
বিয়াতা--১৬৭ !
বিয়ালশ--১৯০ ৷
বিয়াল্লিশ--৯০, ২৮৯ ।

8৯৬

{বৰচিত--৩৮৮ ।
{বৰা--৪৯৭, ৪৯৮ ৷
{বৰাম্নবৈ (ব্ৰৈ)--২৮৯ ৷
বৰাশী--২৮১৯ ।
বিৰিখ--৮৬ ।
{বলগ-+ ৬ হ--৪০৪ ৷
{বলগে--৩৪০ ।
বিলানয়াৰ--৪২৩ ।
বলাননয়া--৪২৩ ।
"৬বিলা--৩৫২, ৪২৩ ।
-বিলাক--২২৯ ।
বলাতাঁ--৪৪৩ ।
বলাহ--১০২ ৷
{বিশ--৩৩, ১৪০, ২৮৯ ।
বিশে--২৯১।
বিশেষ--২৭৭ ৷
{বষ--৩৩ ৷
বিষময়--6৪৭২ ।
{বষয়ে--৪০৬ ।
বসঞঙ্গাত--৫০২ ৷
বস্ময়--৩৬ ৷
৬/1বিহৰ-৩৫২ ।
{বহাঁ২৯৫ ।
1বিহং-১০৫, ৪৭৯।
1বহ-্বান--৩৩, ৪৭৯, ৪৮০।
বাঁজ+/মাৰ--৪০৪ ৷
বাণ--১১২ ।
বশণা--৪ ৷
বাৰসৱ--৩৩ ।
বিৃজ--৩৩ ।
"€৬বৃজঅ্‌ঁব৩৪৫, ৩৫২ ।
বৃজতা--৪২৫। ৷
বৃজা--৪২৫ ৷

"৬ ব্িক্‌ৃ্‌ঁ৩৪৬৫, ৩৫২

ব্যবা--৯১।

বঢ়া--৩২, ৯১, ১২০, ১৩৩, ১৫১,

২১৮,৪৩০, ৪৮১৯ ।৷
বঢ়ালা--৪৮১৯ ৷
ব্‌ঢ়া- ২১৮, ৪৩০ ৷
বৃশ্ডা--১৩১ ৷
বৃ্ডামাব--২৮০ ।

বুদৰু--৪৫১৯ ।

যুদাৰু-- ৪6১, ৪৫৯ ।
বুদৃ৪৪১।
বুদ্ধ4-ব-২৫১৩ ।
বুদ্ধি+/দি--৪০৪ ।
বুদ্ধিমন্ত,-বৃস্ধিমত--২১৮ ৷
বৃশ্বিমান--২১৮।
ব্ধ--২১৩, ৪৪১, ৪৫৯ ।
বুধি--৪৬৯। ।
বধিয়ক--6৪৬৯ ৷
বৃনা--৪৩৯, ৪৪০ ৷
বৃন্দী--২১৮, ২২০, ৪৫৭ ।

"€৬/বুৱ্ব-১৪৯, ৩৫২, ৩৫৩, বুৰে

১৮০।

"৬ বুৰা--৩৪৯, ৩৫৩ ।
"€৬ বৃল্‌--৩৫২, ৪২১।
বলন--২৬০, ৪ ২১ ৷
বৃলন-+৬/দি--৪০৪ ৷
বুলন--৪ ২১ ।
"€৬বৃলা--৩৫৩ ।!
ব্‌ত্ত--১৩৫। ৷
-বূল্দব২ ২৭ ।

মি _২৪৮৫ ।
বৃহস্পাত--২১৩ ৷
বেই--১৩৫ ।
বৈ’‘্কা--৩৯, ১২৫, ১৩৬ ।
বে'ক'--২১৩ ।
বেগতে--৩৪০ ।
বেগাই--৩৪০ ৷
কেঙা,-বেঙী-২১৮ ।
বেঙেনা--৯৫ ৷
বেগাা,-বেণা--৪৩৪ ।
বেল[্‌ৰাঁ--২১৮, ৪৩৪ ৷
বেলোনা-বুলয়া--৫০২ ৷
বেপশোৰা,--বে্শোৰা--৪৩৪ ৷
বেচ (৮%%)--১১২ ৷
€৬৬ বেচ্‌ -৩৫২,-বেচিলে--৩৮৮ ৷
বে'চ (অব্য,)- ৪০৮, ৪০৯।
বেচি--২৮৬ ।
বেছেৰা--৪৩৪ ।
বেছেৰ--৪৩৪ ।

বেন--৯১, ১০৪, ১১১৯১ ১৪০, ১৯৪১,

৪8881
বেনী--১৭৮, ২১০ ।
বেজ'-দাত--৫০২ ।
বেজশয়া-ঘোঁক--৫০২ ।
বেটা--২১৮ ৷,
বেটী--১১৭, ১২৮, ২০০, ২১৮ ৷
€৬ক্ৰব৩৫২;/ বেঢ়-১৫১ ।
বেত--১৭৪, ৪8৮৫ ৷
বেতান--৪৮৫, ৪৮৬ ।
বেতনাঁয়া--৪৪৩, ৪৪88 ৷
বেথা+ "৮ লাগ---৪০৪ ।
বেফাই--১৪০, ৪৬৫ ৷
বেল--৯৫, ১১১, ১২৮ ৷
বোল--২৫৯ ।
বেলেগ--৪৭৩ ৷
বেলেগাঁত--৪৭৩ ।
বেলেগতশয়া--৪৭৩ ৷
বেলেগ+/ হ--৪০৪ ৷
বেলেগে--৩৪০ ৷
বেসপতাতি--৫০২।
বেহা--৪৪৭ ।
বেহাৰ--২১০ ৷
বেহেৰৱা--৪৪৭। ৷
৬বৈঠ্‌৪২৭।
বৈঠক--৪২৭।৷
বৈদ:ৰ্য-২৭২ ৷
বৈনাই--৭১, ২১০, ৪৬৫ ।
বৈনী--১১৩, ৪৬৫।
বৈহাগ--৬৯, ৯৯, ১৩৭, ১৪০ ৷
৬বো--৩৫২ ৷
বোকা--২০০ ।
বোকা+/ ল--৪০৪ ৷
বোকোচা+ ৬ ল--৪০৪ ৷
বোজা--৪৮১ ।
বোজাই--৪৮১ ৷
বোন্দা--২১৩, ২১৮, ২২০।
বোপাই--২১৮, ২২০ ৷
বোশ্বে--৪৬৩ ।
বোশ্বেৱালা--৪৬৩ ৷
-বোৰ-_২০১, ২২৯।

ত৩

8৯৭

€৬ বোল্‌-৩৫২, ৩৫৩, ৪২১, বোলচঢ্া
--৩৬৬, বুলিলা--৩৭২ ৷

বোল (১৮০০০)--৪৬৭ ৷

বোল (০০1০0:)--৩৫০ ৷

বোল-+৬দি--৪০৪ ।

বোলন--৪ ২১ ৷

৬বোলা--৩৫০ ।

বোঁৱতী--১৬৬ ।

বোৱাৰণ--২১৮ ৷

বোৱাৰা-বেটী--৫০৪ ।

বৌঁ৭০, ১১৪, ১১৭ ১৩৫, ১৪০,
২১৮, ৪০০ ।

বোঁৱেৰ--৪৩৪ ৷

বোঁৱেৰা--৪৩৪ ।

ব্যাগছা--৩৭৪ ।

ব্ৰহ্মপৃত্ব-২১৩ ।

ভক্ত

ভইৰা--১৩৪, ১৭৫, ২০২, ৪৯০ ৷
ভকত-সেৱা--৫০০ ৷
ভ্তি--২৮৪ ৷
ভগ--৪৫৩ ।
ভগানয়াৰব--৪ ২৩ ॥
ভগনায়া--৪২৩ ।
ভগৱন্ত-_ ৪৫৩ ।
ভগা--১১৬ ৷
ভজন্তা--৪১১।
ভভজহ--৩৬৯।
ভজঃনুৱা--৪৪১ ।
ভাঁণত--৩৩৮ ৷
ভাঁতজা--৪৩০ ৷
ভতুৱা--২৮৪, ৪৪8১৯ ।
ভদৰ---৪৪১।
ভদশয়া--৪৪১ ৷
ভনাী--২১৩, ৪৬৫ ৷
ভনাঁয়েক--৪৩০ ৷
ভম--৪৬৯।
ভমক--৪৬৯ ৷।
ভয়সন্তে--২৪৫ ৷
ভৰ--৪৩০, ৪৩১ ৷
ভৰক--৪৩০, ৪৩১ ।

৪৯৮

"৬ভৰ্‌--৩৫২, ৪২১।
ভৰণ--৪6২১ ৷
ভৰাঁণ--২৬০, ৪২১ ।
ভৰৎ-_৪8 ১৭ ।
ভৰলাী--২১৩ ।
ভৰান্তে--৩৫১৯ ৷
ভাঁৰ-মৰা--৫০০ ৷
ভৰে-_ ৬৯ ।

ভাৰ্ত্ত' ৪১৭ ৷
ভ'ল--২১৯১।৷

ভাই--১২, ২১৩, ৪১০, ৪৩০ ।
ভাইয়া--২৩২, ৪৩০, ৪৩১।

ভাও--৪৪৭ ৷
ভাগ--৪৪৩, ৪৫৩ ।
"€৬ভাগ্‌ ৪২৩ ৷
ভাগতী--৪৩৭ ।

ভাগ+/ ধৰ--৪০৪ ৷
ভাগনশয়া--৪ ২৩ ।
ভাগৰ--২১০ ৷
ভাগৰণয়া--৪8৪8৭ ৷
ভাগৰ;ৱা--৪৪৭ ৷
ভাগৱত--৪৩৭ ।
ভাগবত'--৪৩৭ ।
ভাগ',--ভাগঁয়ন"--৪৪৩ ।
ভাগ্য--৪৫৩ ৷
ভাগ্যৱতী--৪৫৩ ।
ভাগ্যৱন্ত--৪৫৩ ।
"€৬ভিঙ্্‌--৩৫২ ৷
ভাঁজ--১৫, ৪৪১।
"€৬ভাজ--৩৫২ ৷
ভাজ'--৪৪১।
ভাজ:--৪৪১।
ভাজ-ৱা--৪৪১।
ভাটী--৪৭৯ ৷
ভাট'য়ন--৪৭১৯ ৷
ভাটঢৌ,--ভাটৌৱন'"--২১৮ ৷
ভাটৌ,--ভাটৌৱন--২১৮ ।
ভাড়া--১৪৯। ৷
ভাস্টা--২৯১।

ভাত-- ৪৪6১ ৷
ভাতিজা--6৩০ ৷

ভাতু--২৮৪, ৪৪৯ ৷
ভাতৃনা--৪৪১ ।
ভাতুৱা--২৮৪, ৪৪১।
ভাদ--৪৪১৷

জটচু-_৪৪২ ৷

ডাপ--৯১, ১১১, ২০২ ।
ভাফ--২০২।

"€৬ভাব্‌_ ২৬০ ৷
ভাবুক--৪৩১।
ভাবক+/দি--৪০৪ ৷
ভায়েৰ--৪৩৪ ৷
ভায়েৰা--৪১০, ৪৩৪ ৷
ভাৰ--৪৩৭ ৷

ভাৰা--১৪১, ১৪৯ ৷
ভাৰাঁ--6৩৭, ৪৩৮।
ভাল--২৮৪, ৪৮৯ ৷

ভাল (অব্য,)-৪০৮।
ভালাঁৰ--৪৮৯ ৷
ভালক,-ভালকৌ--২১৮ ।
ভালেতো--৩৪০ ।

ভালে ভালে--৩৪০ ৷
ভালেহে--৩৪০ ৷
ভাৱৰায়া,--ভাৱবায়ান"--৪৪৭ 1
ভাষা--২৮৪ ৷

+ভকহ---৮৫ ৷

=ভিকাচন+৬ ভাগ--৪০৪ ৷
"৬ভিজ্‌-৩৫২, ৩৫৩ ।
€৬৬ভিজা--৩৫৩ ।
{ভজে--১৯২ ।
ভিণঙি-মবা+/হ--৪০৪ ৷
ভিতৰ--১৯২, ২১০, ২৭৬, ৪88৪8৫।
ভিতবুৱাল--৪৪৫ ৷
=ভিতৰে--২৮২, ৩৪০, ৪০৬ ৷
ভিনাহি--২১৮ ।
ভিনাহিয়েক--৪৩১ ৷
ভিন্দা-১৩১।

"৬ ভৃক্‌--৩৫২ ৷
ভুগিছে--১৩ ।

ভুজ--১৪০ ৷

"€৬ভুজ্‌--৩৪৫, ৩৪৬, ৩৫২ ।

ভুতি--১৩৩ ৷

40

ভূম্‌ক--৪৬৭।
"€৬/ ভুম্‌ৰ--৩৫২।
ভুৰা,-ভুৰা--২১৮ ৷
"৬ডুল্‌--৩৪২, ৩৫২।
ভুলে--২১০ ৷
ভূ'ই--১৬১৯, ৪৫৫।
-_১৫।
ভূণই-থোৰা--৫০০।
ভূঞা--৩১।
ভূত--২১৮ ৷
ভুতদায়া--২৭১ ৷
ভূতন--২১৮ ৷
ভূতুনা--২১৮।
ভূমি--৪৫৫
ভূম্‌ক--৪৬৭ ৷
ভূ য়া--২৮।
ভূৰ্ধ--১২।
ভূষণ--৩৩ ।
ভেক--৪৩৪।
ভেকাহি--৪৩২ ৷
ভেকুলী--68৩৪ ৷
ভেকোলা--৪৩৪ ৷
ভেলাচালি--১৩১।
€৬ভেট্‌-৩০৫২, ৪১৫।
ভেটঁ-গন্ট--৫০২ ৷
ভৈটৰ্‌ব৪১৯৫।
ভেটাৰ্‌,-ভেটাৰুণ--৪১৫ ৷
ডেট্‌নাঁ--৪১৫ ৷
ভেবা--৪৩৪ ৷
ভেবেলা,ভেবেলী--৪৩৪ ৷
ভেমেচা--৪৭৭ ৷
"€৬ভেৰ ভডেৰা--৩৫২ ৷
ভেল (:80)--২১০ ৷
ভেল (স,. 200:80)--৪৬৭।
ভেলেকা,--ভৈলেকা--৪৬৭ ৷
ডেলেঙদা-২১৩, ২১৮ ।
ভেক্কা,-ভেক্কী--৪৬৭ ।
ভৈচ--৪৩৯।
ভৈচা--৪৩৯।
ভৈয়াই (৪.)--৪8৩১।
ভৈয়াই (অঁব্য,)--9০৯ ৷

৪৯৯

ভৈয়াম--৪৫৫ ৷
ভৈৰব--২১৩ ।
ভৈল--৩৮৮।
ভৈলা--২৭৬ ৷
ভৈলোহোঁ--৩৭২ ।
ভোক--১৩২, ২০২, ২০৬ ৷
ভোগ--১৩, ৪৪৫ ।
ভোগালি (লৌ) ৪৪৫ ৷
ভোট--২০২, ২০৬ ।
ভোদা--১৭২, ২০২ ৷
"€৬/ভোমৰ্‌--৩৫২।
"€৬ভোৰভোৰা--৩৫২ ৷

ম্‌

মই--১০০, ৩০১৯, ৩০৬, ৩০৭ ৷

মই (ৰুপ);-মোক, মোকদি, মোকলাগি,
মোৰে, মোলৈ, ইত্যাদ--৩০৭,
৩০৮%৮।

মই (পণ. অ, ৰ্‌প),--মোক, মোকদি,
মোত হন্তে, মোৰ, মোৰ দ্বাৰা, মোৰ
মোহোৰ, ইত্যাদি--৩০৬, ৩০৮ ৷

মইও--৬৫।

মইমত, মইমতাঁলি--৪৮৯ ৷

মইৰা--৯৯ ৷

মইলা--৬১৯ ৷

মইহ.-১৯১৯।

মউ--১৩, ৭০, ৯৯, ১৭৫, ৪৩১ ৷

মকৰা--১৪৯, ২১৩ ।

মখনা--২১৮, ২৮৪ ৷

মথা (0০0 00%4)--১২৯, ১৯২ ।

মথা (020100002)--২২৮।৷

মগাঁনয়াৰ--৪২৩ ৷

মগনায়া--৪২৩ ৷

মগৰ (৪?.)--১৪৩।

মগৰ (অব্য,)-৪০৭।

মগু ১৯১।

মঘৃৱা--৪৪১।

মঘোন--১৩ ।

৬৬৩

মঙহ--১০৬, ১৮৪ ৷
ম্দাল--৩১, ৪৪১ ৷
মণদালা,--মণাল'--5৪১ ৷
মণলালয়া--৪৪৩, ৪৪৪।
মণলদাল্‌.--৪৪১।
মণলদাহ--১০৬, ১৮৪ ।
মজলয়া--৪৩৫, 88৭ ।
মজাঠি--১১৩, ১২৯ ।
মজা+/দি--৩৫১, ৪০৪।
মজৰ--২১৬ ৷
মজ:-ৰ--৯১৯।
মাঁঞ--১০০, ৩০৬ ।
মাঁঞ (ৰ্প)--৩০৬ ৷
মঠ--১৪১ ৷
মাণ--২১০ ৷
মতৰা--৪৩৪ ৷
মতলয়া--৪৪৭ ৷
মতা 0৮%.1০)--১৫২, ২১৩, ২১৮,
২১৯, ২২০, ২৪৫।৷
মতা (৷০৭)--১৪১,--মতা গল, মতা
হল--৩৮৮ ৷
মাঁত--২৪৫ ৷
মতে--২৭৭ ৷
মতোৱাল-- ৪৪৫ ৷
মত্ত - ৪৪৫, ৪৪৭ ।
"৬ মথ্‌--৩৪৪, ৩৫২ ৷
মথা--৯১৩২ ৷
মধু--১৩ ।
মধতৰ--২৮৪ ৷
মধুৱৰো--২৬৪।
মধুবৱি-আম--৫০২ ৷
€৬মন--১৩০, ৩৫২ ।
মনা-৪৩০ ৷
মাঁনয়া--৪৩০।
মাঁন্দৰা- ২৬১ ৷
ময়--৩০১, ৩০৭ ৷
মাঁয়--৩০১, ৩০৮ ৷
ময়ো--৬৫ ।
"৬মিব্‌_ ৩৫২, ৩৫৩, ৪২১, সাঁৰল
-৩৭৩ ।

মৰচ'য়া--৪৭৭ ৷

শৰা-শূূচী

মৰণ--২১৩, ৪২১।
মৰণা--৪২১ ৷
মৰতী--৪২৫ ৷
মকৱন্তা-৩৬০।
মৰম--২১৫, ৪88৫
88৫ ।
মৰা (৮০%৭৮০৫)--১২৬ |।
মৰা (%০৭)--৪২৫, ৪৭৭।
মৰাণ+/মাৰ্--৪০৪ ৷
মৰা+"/পৰ্‌--৪০৪ ৷
ম'ৰা-৯৯।
"৬মাৰ-৩৫২ ৷
মল্‌---৩৪৬, ৩৫২ ।
মল (৮০৭)--৭০, ১৩০ ৷
মল (৭:0)--৪৭১।
মলা--১২৬ ৷
মাল--৪৭১ ৷
মালয়ন--৪৭৯।
মল ৱা;-মল-ৱান'--২১৮ ৷
মলে--১৫৪। ৷
মহনগা--১৫৮, ১৮২!
মহৰ--১৩০, ২১০ ।
ম'হ--৬৯, ৯৯, ২২০, ৪৩৯, ৪৬৩ ।
ম’হ-খু-টাঁ৫০০ ।
মহামণ--২৪৫। ৷

মহ'-১৬৫ ।
{-+। *

মহাঁ-চুঙা

মহ-চুষ্গা

মহয়া--৪৪৪।

মহোষাধি--১৩ ৷

মা--৪৩৪ ৷

মাই (10. 3000)--২১৮।

মাই (:088690)--৪8৩০ ৷

মাইকী--২১৩, ২১৮, ২১৯, ২২০,
৪8৩০, ৪5৩৯।

মাইৰ+৬/খা--৪০৪। ৷

মাঙ্ঁ--৪৩০।

মাউত--৭১, ১৬৭, ২১০।৷

মাউৰা,--মাউৰণ--৪৩৫ ।

মাক-_৪৩১ ৷

মাক্‌ু--১৪০।
মাকো-=-১৯৪০ ।
"মাখ ৩৫২ ।
মাখনা--২১৮, ২৮৪ ৷
১৯২, ১৮৫ ৷
মাখন্দী--২১৩, ২১৮, ২২০, ২৮৪ ৷
"৬মাগ--৩৫২, ৪২১,-মাগোহোঁ
৩৬৬।
মাগন-_ 5২১ ৷
মাগনায়া-. ৪২৩ ৷ _
মাঘ--২১৩, ৪৪২, ৪৪৩ ৷
মাঘশী--৪৪১।
মাঘ্‌--৪৪১ ৷
মাঘুৱা--৪৪১।
মাচিয়া--৪৩০।
মাছ--৩৩, ৯১, ১২৭, ১৪০, ২১৩,
৪৭৩ ৷
মাছ-কাছ--৫&০৫ ।
মাছাতিয়াৰ--৪৭৩ ।
মাছ-ৰোকা--৫০০ ৷
মাছে-গৰকা--৫০০ ৷
€৬ৰমাজ--৩৫২।
মাজ--১১, ৪৪৫, ৪৪৭ ।
মাজত--২৭৬ ।
মাজল--৪৩৫ ৷
মাজাল'া--৪৪৫ ।
মাজিলা--৪৩৫ ৷
মাজ--১৬৯, ১৭৬, ৪৩৫ ৷
মাজলৌঁ--৪৩৫ ৷
মাজে, মাবো--২৭৬, 50০0৬ ৷
মাটাঁমট+"/ কৰ্‌--৪০৪ ।
মাটি--৯২, ১১৭, ৪৩০ ৷
"ৰ্মাত্‌_-৩৫২, মাতিলা ৩৮৭,
মাতিলে--৩৮৮ ।
মাত--৪৩৪ ৷
মাতা--২১৩, ২১৮, ২১৯৯ ৷
মাতা--৪৩১।
মাতাঁ--২১৩, ২১৮।৷
মাতৃ--৩১ ৷
মাথোন--১২৫, ১২৬ ।
"৬মান--৪১৭ ৷

৫০১

-মান--২২৮ ৷

মানইত--৪6৫৪ ৷

মানুহ + / হ-_৪০৪ ।

মানে--৩৮ ।

মালন্তি--৪১৭ ।

মান্য--৪৫৩ ।

মান্যৱতণ--৪৫৩ ।

মান্যৱলন্ত--৪৫৩ ।

মাফিং--৪০৬ ৷

মামা,-মামী--২১৮, ৪৩০ ৷

মায়েৰা--৪৩৪ ৷

"€/মাৰ--৩৪৯, ৩৫৩, ৪২১, সাৰ-
যন্ত-"৩৮৪ মাৰিলা, মাৰ্লাক,
মাৰিলেক, মাৰিলে--৩৭৩ ৷

মাৰ (০৮৮ ॥8০০১০)--৪৩৪ ৷

মাৰ (৮1০ক)--২৬০ ৷

মাৰ+৬থা--৪০৪ ৷

মাৰণ--৪২১।

মাৰহট--১৮০ ৷

মাৰাঁ--৪৩৪ ৷

মাৰা--১২৬ ৷

মাল-য’জ--৫০০ ৷

মাল-য'জা--৫০০ ৷

মালা-->২৬ ।

মালিন--২১৮ ৷

মালা (ৰ্প)--২৫০ ৷

মালা--১১৮, ২১৩, ২১৮ ৷

মাংসল--৪৪৬ ৷

মাহ (৮01%০)--৩৩, ৪৯৩ ৷
মাহ (600908)--৪8৩৪, ৪৬৭।
মাহ-চাউল--৫০৪ ৷
মাহতলী--৪৯৩ ।
মাহালি--৪৩৪ ৷

মাহী (:0০00007)--৪৩৪ ৷
মাহা (৪৮০০--২২১৷
মাহয়া--৪৪৪ ৷
মাহেকী--৪৬৭ ৷
মাহেকয়া--৪৬৭ !

৫০২

মিচিক--6৩০ ৷
মিছল"য়া--৪৪৭ ৷
মিছা--৯১, ৪৪৭ ৷
মিঠা--65৮১।।
মিঠাই--৪৮১ ৷
মিঠৈ--৪৩০, ৪৮১।
মিনা--১২৩ ।
মিনা+'"/ কৰ--৪০৪ ।
মিৰি,--মিৰিয়ন--২১৮ ৷
€ঠ৩মল্‌--৩৫২ ।
মিল--১২।

'মলা--৩৫২।

মিহলয়া--১৩৫, ১৬৫, ৪৪৮ ।

€৬মিহাল--৩৫২ ।

ম্‌ (উ. ৰ্প)--৩০৫।

মুই (ব. ৰ্প)--৩০৬।
মৃই--২৪২ ৷

গৃটী-১৪০। ।
মৃকাল--৮৩, ৪১৯, ৪৩৪ ৷
মৎকাল--৮৩ ।
মনকুতা--৮৭ ।

মৃখ--৩৫০, ৪8৫, ৪৪৯ ।
মৃখ-/ খোল্‌--৪০৪ ।
মৃখ-+/চা--৪০৪ ৷
মৃখ--/ ভেষ্গ-চিয়া--৪০৪।৷
মৃখ-+/ভে'হা--৪০৪।৷
মৃখ-+/ লাগ--৪০৪।৷
মখাল--৪৪৫ ৷
মুখে-_৪০৬।

মৃগ--৮৩, ৯১ ।

মৃংগা+/ মেল---৪০৪। ৷
মৰৎগনধ৮৪ ৷

ম্‌চ-৩৮৷

মুচী--৪৫৭ ।
মৃচীয়াৰ--৪৫৭ ।
"€৬মজ্‌্‌-৩৫২।
মৃজা--৪৪১৯ ৷
মুজুৰা--৪৪৯ ৷
মৃঠি--৯১।

মঠি+-/ মাৰ্‌--৪০৪ ৷
ম্‌‘ঠি+/মেল--৪০৪ ৷

মৃদৃু--৩৫২ ।
মৃদ+/ ম্‌ ৪০৪ |
ম:ন--১২ ৷
মৃনিহ--৯৭ ।
মৃনাঁন্দ্--১২ ৷
মুৰাৰ--২৭৫ ৷
মুৱাঁফক--৪০৬ ৷
মৃহ-দ--১৪০।৷ ,
মৃহুতায়া--৪৪৩, ৪৪৪ ।
মৃত--৪১৫ ।
মৃতুনা--৪১৫ ৷
ম:তুৰা-মতুৰা--5১৫ ৷
মধচ--৯৪।

মধা--৯৪ ৷

মধা+/ ফুট্‌--৪০৪।
মৃধা-ফুটা-৫০০ ।
মৰ-+/ দোঁৱা--৩৫১, ৪০৪ ৷
মৰ+৬পোত্‌--৪০৪ ৷
মৰ-ফ:ুবাঁণ--৫০০ ৷
মৃূৱ্খ-৮৭ ।
মৃুবুতি--৮৭ ।

মেকা+৬ হ--৪০৪ ৷
মেকুৰ--২১৮ ৷
মেকুৰা--২১০, ২১৩, ২১৮ ।
মেখেলা--১২৫, ১৪০ ৷
মেঘ--১৪০, ১৪১, ৪৪১।
মেঘো--৪৪১।
মেচেকা--২১০ ৷
মেতৰ--৯১৯, ২১৬ ৷
মেতৰনা--২১৬ ।
মেতান--১২৬ ।
মেথান--১২৬ ৷
মেদ--৪৫১।
মেদেলা--৪৫১ ৷
মেনা--২১০ ।

মেৰ (৮০০৭)--১১১।

মেৰ ([1810)--১২৮।
মেৰ (£১)--১৪২ ৷

মেৰ (1200)--৩৫০।৷
"€৬মেৰা--৩৫০, মেৰাইবাক লাগি--

৩৫৫।

মোঁৰ--২৭৫। ৷
৬মেল--৩৫২ ৷
মেল--২১৯০, ৪৬৫, ৪৬৭ ৷
মেলাক--২৬০, ৪৬৭ ।
মেলৱই--৪৬৬ ।
মেলা+৬/মাৰ:--৪০৪ ৷
মোঁল--১৭৩ ।
মেল-ৱই--6৬৬ ৷
মেলৱাই--৪৬৫।
মেলৱৈ--৪৫০, ৪৬৫ ।
মেলেছ--৮৪ ৷
মেষ-২১৩ ৷

মৈ (ৰপ)--২৫৪ ৷
মৈ--৩০১, ৩০৭ ৷

মৈ’ (হি. ৰ্প)--৩০৪।
মৈচাল--৪৬৩ ।
মৈজেলশ--৪৩৫ ৷
মৈৰা--৯৯ ৷
মৈৰাৰ--২৭৫।
মৈলা--৬৯, ১৭২ ।
মৈষা--৪৩৯ ৷

মৈহ--৬৯, ৯৯, ২২০, ৪৩৯, ৪৬৩ ।
মৈহ-থুটি--৫০০ ।
মৈহা--৪৩৯ ৷
মৈহা-জোঁক--৪৩৯ ।
মৈহাল--৪৬৩ ৷
মোক--২২৫ ৷,
মোকাল--৮৩ ৷
€৬মোকাল্‌--৩৫২, ৪১৯ ৷
মোকোৰা--৪৪৯, ৪৫০ ৷
মোকোলা--৪১৯ ।
"€৬'মোখ্‌-৩৫০ ।
মোখোৰা--৪৪৯ ৷
মোচ--৯৫, ১১৪, ১৩০, ১৭৯, ২০৬ ৷
মোট--১৩২ ৷
"৬মোটক্‌--৯৪৯, ৩৫২ ৷
মোট+ ৬ কঢ়--৪০৪ ৷
মোত--৪৩৪ ৷
মোতৰ--৪৩৪ ৷
মোতহলন্তে--২৪৫ ৷
মোমাই--২১৮, ৪৩০!

৫০৬৩

"€৬/মোৰ্‌--১৪৯ ।
মোৰ-২২৪৫।।
মোৰ-+৬ধৰ---৪০৪ ৷
মোৰ-+৬/ভাঙ্‌--৩৫৯১ ৷
মোল--৯৯৯, ৯৩২ ।
মোলান-১২১, ৯৭২।
মোলৈ--২২৫ ৷
মোহ-+৬ লাগ্‌--৪০৪ ৷
মোঁঁ১৯১৩, ৭০, ১৯, ১৩৭, ১৪০,
১৭৫।
মোৌমাখি--৪৩০ ।
মৌল--৭০ ৷
মোৌসনা--৫০০ ।

য

যখ--১১, ২১৮, যাখন)--২১৮।

যত--৩৩৫ ৷

বতনা--ত৩৩৫ ।

য’ত-৩৩৮ ৷

য'তে--৩৩৮ ৷

যন্--৩৪০।

যথা--৪০৭ ৷

যাঁদ--৪০৭ ৷

যাঁদও--৪০৭ ।

যা্দিস্যাং--৪০৭ ৷

যদ্যাপ--৪০৭ ।

যম--১৪২।

যম্‌না--২১৩ ।

যলৈ--৩৩৮ ।

যবৰ-৪ ।

যৱে--৩৩৮ ৷

যশ--১৪২, ২১৫, ৪৫৩ ৷

ঘশোমতা--৪৫৩ ।

যশোমন্ত--৪৫৩ ৷

যশোৱা--১৪০ ।

যহতহ--৯৭, ৯১২, ১২৬, ১৬১ ৷

"€৬যা (বপ)--৩৯৪ ৷

"€/যা--৪৯১১৯, যাইব--৩৮৪, যাউক--
৩৬১৯, যাঞ---৩৬৭, যাব--৩৮৭,
যাম--৩৯২, যায়--৩৮৭, যাহা--
৩৬৯, যোৱা--৩৮৭ ।

€০6

যাঁওতা,--বাঁওতী--৪ ১১ ৷

বাকু--২৭১।

যাকোঁৰ--২৪৫, ২৭৫ ৷

"৬ যাচ্‌-২৬০, ৩৫২ ।

যাঞ--৩৬৭ ৷

যাতাঁ--৪১১ ৷

যান্ত--৪১১।

যা্তি--৩৬৬ ৷

যাব+/দি--৪০৪ ৷

যাৱত--৩২ ৷

যাৱন্তা,--যাৱনল্তা--৪১১ ৷

যাৱাত--৪১১।

যাহানি--৩৩৮ ।

যাহাকু--২৭১।

য--৩০১।

যি (ৰংপ)--৩২৮,-যাঁই, যাকদি, যাৰে,
যাঁগলা, যিবোৰ, যেয়ে, যোনি,
যোনে, ইত্যাদ--৩২৮।

{য় পে: অ--ৰ:প)--৩২৮,-বি, যাহা,
যাহাষা যে, যোঁহ, ইত্যাদ--৩২৮।

1যমান--৩৩৫ ।

বিহ (ৰ্প)--৩২৮।

৪০৭।

যুগ--১২, ৯১।

যবৃৰগল--৩৩৭ ।

"৬ ব'জ্‌--৩৫২, ৪১৫ ।

যৃজল্তা--৩৫৮, ৪১১ ।

য'ুজোৰ-, যুজোৰনোৌ--6১৫। ৷

যুজন'--৪১৫ ৷

"৬ য'ুব্‌্‌বঁ৩৫২-যনবিবে--৩২ ।

যৃটীয়া--৪৪৩, ৪888 ৷

বৃতৎ--৮৩, ১১ ৷

যুদ্ধ িচাববব2ত2৫৮ ।

যুৱান--৯১, ৯৩, ১৩৪ ৷

যৈ তেৈব্য,,-৪০৭, ৪০৮।

যেই--৩৩৫ ৷

যেইচা--৩৩৮৫ ।

যেইয়া--৩৩৫ ।

যেতয়া--৩৩৮।

যোঁতয়ান--৩৩৮ ৷

বেন৪০৬, ৪০৭ ।
বেনা4৩৩৫, ৩৩৮ ।
বেনাই--৩৩৮ ৷

-_-৩৩৮, ৪৩৪ ৷
যেন্‌যবা--৩৩৫ ৷
যেনে--৩৩৫, ৩৩৮, ৪০৭ ।
যষেনেকুৱা--৩৩৫, ৪৯৫ ৷
বেন্থ--৩৩৮৫ ৷
যেনদ্বি-৩৩৫ ।
যেমতে--৩৩৮ ।
বেমন-৩ত৩তত৩ত৫ে ।
বেমনে--৩৩ ৮ ।
বৈৱে--৩৩৮ ।
যেহেতু--৪০৭ ৷
যেই--৩৩৮৫ ৷
যেহা--৩৩৫ ।
যৈসান--৩৩৮, ৪৩৪ ৷
যোগ--১২।
যোজনশয়া--৪৪৩, ৪88 ৷
যোশদখযা--২৯৩ ।
যোৰ--২৯৫ ।
বোৰা--২৯৫ ৷
যেৱাু- ৮৭ ।
যোৱাত--৪১১।
যোৱা+৬ হ--৪০৪ ৷
যোহন--৫১৯ ৷

ৰ

বং-্‌ব5৭৭ ।
ৰং+"/ কৱ --৪০৪ ৷
ৰং+৬চা--৪০৪ ৷

৬ ৰ-৩৫২ ৷
বকত--৮৫ ।
ৰগ--/ চিন -_-৪০৪ ৷
ৰঙ, (০০107)--8 8.৫ ।
ৰঙ্‌চয়া--৪৭৭ ।
ৰঙচুৱা--৪৭৭ ৷
বঙা--১৮২, ৪৩৫, ৪৭৭ ।
ৰঙামুগা--৫০৫ ।

বঙ্গ (%৮০৮০)--৪৪৫। ৷
বঙ্গালী ('ল)--58৫ 1

ৰাঁতায়াল--৪৪৫ ৷
ৰফ্গুৱাল--৪৪৫ ৷
বচৈয়া--৪১৪ ৷
বছ--২১৫ ৷
ৰাঁছমী--৮৪ ৷
বজতোহ--২৭২ ।
ৰজা--১২৬ ৷
ৰজ্জ--৪ ৷
"৬ ৰঞ্জ্‌-৩৫২ ।
বড়ৈ--৩৬৬ ৷
বণ--৪৯৩ ।
বণথল'--৪৯৩ ।
বতন--৮৩ ৷
ৰ’দ--১৩৭, ৩৯০ ।
"৬৬ ৰম্‌-৪২৭ ৷
ৰমক--৪ ২৭ ।
ৰমৰমান--৫৪ ৷
ৰমালয়া- ২১০, ৩৪২ ।
ৰমাৱন্ত--৩৮৮ ।
ৰস--৪৪১, ৪৪৫ ৷
ৰসা--৩৩ ।
ৰসাতল--১৪০ ৷
ৰসাল--৪৪৫ ৷
ৰহ, (অব্য,),--৪০১৯ ৷
বৃহ (10126, ৪73৮-8৪৪১ ।
"৬ ৰবহ--৩৫২।
বহ-+ ৬ ধৰ_৪০৪ ৷
ৰহন--৫৪ ৷
বহুন--১৮০ ।
ৰহো--৪৪১, ৪৪২ ৷
ৰাংচয়া--৪৪৭ ৷
ৰাইজ--২৬০ ৷
ৰাও--১৪০ ৷
ৰাক্ষস--২১৩, ২১৮,-ৰাক্ষসাঁ--২১৮
ৰাক্ষাসন"--২১৩ ।
"৬ ৰাখ্‌--৩৫২, ৪০৪--ৰাখাই!--৩৬৯
ৰাখন্তা--৩৬০ ৷
ৰাখি+/থ--৪০৪ ৷
ৰাখিলো হন্তে--৩৭৯ ৷
ৰাখে--৯২ ৷
ৰাগ+ ৬ দ--৪০৪। ৷
শভ৪

ৰাগ--৪8৪৫ ।
বাগয়াল--88৫ ।
ৰা্দালী--৪৩৮৫ ৷
"৬ ৰাজ--৩৫২ ৷
ৰাজবাট--৫০০ ৷
ৰাজা--১২৬ ৷
ৰাতি--৯২ ৷
€৬ৰৰাম্ধ্‌ূবি্ত ২৯,- ৰাশ্ধিবাক, ৰাম্ধবে
--৩৫৫।
ৰান্ধন--৪২১।
ৰাশধন-বাঢ়ন--৫০৪ ৷
ৰাধ্ধান৷ (পু.)- ৪ ২১।
ৰান্ধনী (স্দ,)>--5২১।
ৰামআহাঁ--২৩২ ।
ৰামক নাম--২৭৫।
ৰামনাম--২৪০, ২৬৪ ৷
ৰামহ"ত--৫০৪, ৫০৮৫ ৷
ৰাৱ+/ কাঢ় ৪০৪ ।
--ৰাশা--২২৭ ৷
ৰাহিয়াল--৪৪৫।
ৰাহি+ ৬ লাগ--৪০৪ ৷
ৰাহ;--২১৩ ৷
ৰিঠা-দগৰা--৫০২ ।
ৰিঠা-দগৰা+ ৬ দি--৪০৪ ৷
ৰিণ--১৩৩ ।
ৰিতু--১৪ ৷
ৰাঁদ--১৩৫ ।
{+বহা--২০৬ ।
ৰুটোঁ-৪৬৩ ।
ৰুটাীৱালা--৪৬৩ ।
ৰুধ-২৬০ ।
ৰুৱাঁল--২৭২ ৷
ৰ্প--৪৪১৯১ ৪৪৫ ৷
ৰ্‌পন্তী--৪৫৩ ।
ৰ্পৱতাঁ--২১৮ ৷
ৰ্পৱন্ত--২৯৮ ।
ৰপৱান--২১৮ ৷
ৰিপহ,--ৰ্‌পহ--৪৩২ ৷
ৰুপালা-৪৪৫ ৷
ৰুপে--২৭৭ ৷
ৰ্পো--৪৪১ ৷

৫০৬

ৰুপোৱাল'--৪৪৫ ৷
ৰ্হ-_২৯৬।

ৰে (অধ্য,)-৪০৮, ৪০৯ ।
ৰৈঘা--১৪০ ৷

৬ ৰেঙা--৩৫২।

এ ৰেপ্‌-৩৫২।৷
ৰেহ+ৰুপ+/চা--৪০৪।
€৬/ৰো--৩৫২।
ৰোআকঁত৬৬ ।
ৰোজ-+/দি--৪০৪ ৷
ৰোল-+৬/ বহ---৪০৪ ৷
ৰোৱা--৩৬৬ ।
ৰোহ-+/পাত্‌ ৪০৪ ৷
ৰোৌঁ--১৪০।

ৰো (ৰ্প)-২৫৬।৷
ৰোৌদ--৯৯, ১৩৭ ৷

ল

লং্‌বঁ১৭৩।

৬ ল--১৭৫, ৩৫২, ৪০৪ ৷
লই--৬৯।

লইন--৮৬ ৷
লক্ষণায়া--৪৪৩, ৪৪৪
লক্ষণমপ্‌ুৰ--১০৮।
লক্ষ্য --৩৩ ।
লাঁখমী--৮৪, ৮৬ ।
লখণমপৰ--১০৮ ৷
লক্ষ্ম---১০৮।
লগ--৮৩, ৪৪৭ ৷
লগ--/ ধৰ্‌-_-৪০৪ ৷
লগানয়াৰ--৪২৩ ।
লগবাঁয়া--৪৪৭ ।
লগবাঁয়ান--৪৪৭ ৷
লগাু৩৮।
লগৰণ--১>০১।
লগে--৩৪৭ ৷
লঘন-+/লাগ---৪০৪ ৷
লথ্‌+/ হ--৪০৪ ।
লঙঁ-১৭৩ ।

লঙা--৪ ৷
লঠৰ্‌--৪৫১৯ ।

লঠা--৪৫১ ।
লড়-__২৯০, ৪5৪৩০ ।
লতাই--২৫৯ ।
লতাত--৬৫ ৷
লদা্‌ো-৪8৪৯৭, 5৯৮।
€৬লৰ্‌--৩৫২, ৪০৪।
লৰচৰ-+/কৰ--৪০৪ ৷

ল’ৰা--৬, ১২, ১৪৯, ২১৮, ২৮৪,

৪8৮৯, ৪৯১।
ল’ৰা-ছোৱাল'-৫০৪ ।
ল’ৰাম--৪৯১ ৷
ল’ৰালি--৪৮৯, ৪৯১ ৷
লাঁৰ+/ যা--৪০৪। ৷
লৰ্‌--৬, ২১০, ৪৩০।
লল--৪৮১।
ললে--৩৯৮ ।
লৱন-চোৰ--৫০০ ৷

লৱৰায়া,--লৱৰণয়ান--৪১৫। -_

লৱৰায়া--৬৫ ৷
লৰা--৩৯২ ৷
লহ4+- ৯৪০ ॥
লাঁ৪8৪৫।
লাই--১০৩ ।
লাই--৪৮১।
লাউ

লাও

। -_১৪০, ১৪৯, ১৯২ ৷

লাউএৰে, লাউত, লাউৰে লাউৱেৰে--

৬৫।
লাউপানা--২১০ ৷
লাউমুৰা--৫০২ ৷
লাকাম--১৪০ ৷
লাখ-ঁ২৯০ ।
লাখ্‌টি--১৪০, ২১০ ৷
লাখ্‌টোঁয়া--৪৪৪ ৷
"৮ লগ্‌--৩৫২,- লাগিছে,
৩৯০ ।
লাগ--৮৩, ৯১, ৪৭৩ ।
লাগতিয়াল--৪৭৩ ।
লাগ-+"/ ধৰ--৪০৪ ৷
লাগ ল--৪8০৪1।

ৰ}

লাগ--৩৮।
লাগাম-১৪০ ।
লাগ--১১৫, ৪০৬ ।
লাঙাল--৪, ১০১ ।
লাচ+/খা--৪০৪।
লাজ--৪৬৭ ৷
লাজন্ত-- ৪8৫৩ ৷
লাজ-+/ লাগ--_৪০৪।
লাজ-ক,-লাজকা--৪৬৭ ৷
লাট--৪৫১।
লাট--৪৮১ ৷
লাটাৰ--৪৮১৯ ৷
লাটা+/কুপ্ডা--৪০৪ ৷
লাঠী--৭৫, ২১০ ৷
লাড--১২২।
লাড়ু১১৮, ৪৩০।
লায়োঁ২৯।
লাপা+"৬হ--৪০৪।
"€৬লাৰ--৩৪১৯ ৷
লাবকা--১৪১৯ ৷
লাৰু--১১৮, ৪৩০।
লাল+৩/লাগ---৪০৪।৷
লাহ--১০২, ৪৩৪, ৪৪১, ৪৪২, ৪৫১,

৪৫৩, ৪৫৫।
লাই (130)-.৪861৷
লাই +/চৰা--৪০৪ ৷
লাইতাঁ--৪৫৩ ৷
লাহৰ--৪৩৫ ।
লাহাঁৰ (-ৰশ )-৪৩৪ ৷
লাহে লাহে--৩৪০।
লাহো--৪৪১, ৪৪২ ৷
লাহোৱাল--৪৪৫। ৷
‘লকচোঁ--২১০ ৷

“ললাঁকৰা --লাঁকৰা--৪৩৫ ৷

| --লিখিম, লোখিম--

১৯।
লিখক--৪ ২৭ ৷
লিখা--৩৭১৯ ৷
লাঁগৰা,--লিাঁগৰী--২১৮, ৪৩৫ ৷
‘“লিলা--৪৫৩ ৷
লিঙ্গাইত--৪৫৩ ৷

€০৭

লিঢটিকাই--২১০।
৮লিপ্‌--৩৫২।
"৬লিংকা--৩৫২ ৷

লৃকাৱু লৃকাউনাঁ, লুকাৱুণী--86১৫
লৃচ্ছ--১২৭, ৪৯১।
লচ্ছাম--5৯১।
€৬লট্‌৪১৫।
লণটিয়া--৩৮ ৷
লট্‌ৱা,-লৃটিৱী--8১৫ ।
লৃণীয়া--৪৪৩, ৪8881
লৃধুমাঁ-৪৫৫ ।
লৃভাীয়া--৯১, ৯৩, ৯৫, ১০৩, ১০৪ ।
লুৱা--৪৫৫ ।
লৃৱুমা--6৫৫, ৪৫৬ ।
লেও--১৪০, ১৪৭ ।

লেও+ /দি--৪০৪। ৷
লেংটি--২১০।৷
€/লেখ্‌-৪১৫, ৪২৭, লেখম--৯৯।
লেখক--৪২৭ ।

লেখাৰ্‌;, লেখাৰপা--৪১৫।
লোখয়া--১৪০, ২১০, ৩৪০ ৷
লেখ্‌না--৪১৫ ৷
লৈেঙা--১০৬ ৷

লেশা--১০৬ ৷
লেণ্া[ৰ--১০১, ১২৫, ১৫৫ ।
লেজ--১০৯, ৪৫৫।
লেজাম--৪৫৫ ৷
লেজাল--১০১ ৷
লেজাল-তাৰা--৫০২ ৷
লেজ:--১২৫।
লেটা+'/কুশ্ডা--৪০৪ ৷
লেঠা+"৬মাৰ--৪০৪ ৷
লেতেৰা--৪৫১ ৷

লেধা--৪৫৫ ৷
লেধেমা--৪৫৫। ৷

লেৱ--১৪৭ ৷

০৮

লৈ-+৬বা--৪০৪ ৷
লোই--১৪০ ৷
লোক--১৯৪০ ।
-ব'লোক-_-২২৭ ।
লোশণ--৭০, ১০১, ১২৫।
লোধ--৪6৫৫ ।
লোধা- 5৫৫ ।
লোধোমা--5৫৫ ।
লোষ্য--58৫৫।
লোভ--১>৩৪ ।
লোৰ--১৯৮০।

৬ লোৰ--৩৫২ ।
লোৱা--৩৯% ।

বচঁ-২৭ ।
ৱিৱস্বৎ--৩৩ ।

শ,
'{ --১৬৬।
শও

শকত--৮৩ ।
শগুন--১৪০ ৷
শতুৰু--৮৭ ৷
শপত--১৪০ ৷
শবদ--৮৫ ।
শৰ--১৪০, ২১৮ ।
শৰাধ--৯১ ৷
শৰণীবে--২৭৬ ।
শলা-কানি--৫০০ ৷

শলাগ--৮৩, ১৪০, ২০৮, ২৮০ ।

"৬ শলাগ--৩৫২ ৷
শৱেক--২৯৭ ৷
শশধৰ--৩৩ ।
শহা--৩৩, ১২২ ।

শহা-কণায়া,
} -“-8উ 65৩ ।
শহা-কাণয়া

শহব--৩৩, ২১৮ ৷
শাঁও (০0০৮১০)--১৪১, ১৭২ ।

শাঁও (৭৯% ০০00:%69)--১৬৭ ।
শাঁও-বৰণায়া--৫০২ ৷
শাওন--৪৩৯ ।
শাওন,-শাওনী--৪৩৯ ।
শাঁকনাী--১৫৮ ।
শাখা--১৯৪১। ৷
শাঁখনী--১৫৮। ।

শাল্ত, শান্তা, শান্তী--২৮৪। ৷
শাম্‌ু-ক--২১৩ ।
শাৰণ্গ--৮৩ ।
শাৰণ--১৬৮ ৷
শাল-+/মাৰ--৪০৪ ।
শালিকা--২৮৪ ।
শাস্‌--২৬০ ৷
শাহ২ং--১১২, ২১৯৮ ৷
শাহ-গৰকা--৫০০ ।
1শং--২৮, ১৩৩ ।
াশক্‌্‌-৩৫২।
শিকল--১৪০ ।
শকা--২১০ ৷
শিকিয়া-৩৩ ।

€৬শখ্ ৩৫২, “শিখাল্ত--২৫৯,

শাঁখলা--২৪৫ ৷
শিঙণ--১৪০। ৷
শি্লাৰ--২১৩ ৷
শিতান,

শিলান
শপা--১৪০, ১৬৩ ।
শিপিনীা--২১০ ৷
শফা--১৪০, ১৬৩, ২১০ ৷

_ }->,

শয়াল--৭৫, ১১৫, ১৪০, ২১৮ ৷
শিয়ালন,

শিয়ালী
{শৰ--৩৩ ।

শিল--২১৩, ৪৩১৯ ৷
শিলা--১৩৪, ৪৩১৯, ৪৪০, ৪8861

| --৯৪০, ৯৬৩১৯।

--২৯৬৮।

চশৱ--২৮, ৩৩,-শৱক, {শৱেদি--৬৫
শিশ্‌ (ৰংপ)--২৫১।
শিশ--লাঁলা--২৪০ ।
শিহা--১৪০, ১৫৮
শিহা+৬ বিট্‌,

। --৪০৪।

?শহা+/বাট্‌
শিহ:--৩৩ ৷
শাীঘ্--৩৪০।
শৃং--১৪০।
"€৬শৃকা--৩৫২, ৩৫৩ ।

শৰকান,
ন

শৃখান

শৃবকুলা-৮৭, ১২৭!

শুক্ব ২১৩ ।

"€৬শৃখা--৩৫২, ৩৫৩,-শৃখাই--৩২ ।
শৃঙ--১২৭ ।

"€৬/শৃত্‌--৩৫২ ।
শণ্দা,

}|-*,
শধা
শৃলু্‌ঁব৩৪৫, ৩৫২, শৃন--৩৩,

১১১, শঁনাছ--৩৭৪।
শৃনিব+৬/লাগ্‌ |
--৪০৪ ৷

শ্নবলৈ+"৬/ লাগ্‌

শুৃৱাঁন--১৪২, ১৬৪ ৷
"€/শৃুৱা--৩৫ ২, শৃবায়--১৪০ ।
"€/শিুৱা (০৪০১301ছ6)--_-800 ।
শ্‌দব--৮৬ ।

শেঙ্গন--১৪০ ৷

শেঙ্া--৯১।

শেৈতা--৩৩ ।

শৈন"চোৱা-_-৫০১ ৷
শেলাই--১৩৭ ৷

শেল্‌ক--৩৩ ।

শেলৱৈ--১৩৭ ৷
শেৱালী--১৪০, ১৪১, ১৪২, ১৬৩ ।
শেহ_88১, ৪৭৩ ।

শেহতশয়া--৪৭৩ ।

৫০৯

শোহা--৪৪6১ ৷

৮ৰশো-১২, ৩৫২, ৪১১, শৃংইছে--
৩৯২, শোক--৩৯২, শম, শংৱ--
৩৯২, শলে--১২, ৩১৯২, ৩৯৮,
শৃুলো--৩৮৬, শোৱক,--৩৯২,
শোৱা হয়--৩৯৯, শোৱা হল--
৩৮৬, শোৱে--১২৫, শোৱাত,
শোৱন্ত--৪১১ ৷

৬৬শো (ব্প)-৩৯৮, ৪০০ ৷

শোধ্‌-- ২৬০ ।
শোব-+ ৬ লাগ-_৪০৪ ৷
শোঁওতা,
শোঁৱতা, । --৪১১।
শেৱিন্তা
শোঁৱতা--৬৫, ৪১১ ৷
শোৱন, শোৱাঁন--৪২১।
শে'ৱিল্তী--৪১১ ৷
€/শোষ্‌--৩৪৬, ৩৫২, ৩৫৩ ।
৬ শোহ--৩৫২ ।
শোহা-+ মাৰ --৪০৪। ৷
শ্ৰী--১২, ২৮ ৷
ট্ৰীগালেবো
--৩২।
(শগালেও)
শঠীমতা--২১৮, ২৮৪, ৪৫৩ ৷
শ্ৰীমন্ত,
--২১৮, ২৮৪, ৪8৫৩ ।

শ্ৰীস্‌য--২১৩ ।
শ্ৰেণী: -২৮ ৷
শ্ৰেষ্ঠ--৩৩ ।
শ্বশুব--৩৩ ।
শ্বেত--২১৩ ৷

ষ
ষোল--১৭৫, ২৮১৯ ৷
ষোল্ল--৩৩, ১৭৫, ২৮১৯ ৷

স্‌
সংহ--১১০। ৷
৬৬ স-৩৫২, ৩৫৭ ৷
সইন--৮৬ ।

৫১০

-"সকল--২২৭, ২৮৬ ।
সজক্কলললা--২৬৫ ।
সঙ্কাশ--২৭৭ ৷
সৰ্কুল--২২৭ ৷
সাঁথ--৪৩৪। ৷
সাঁখআহাঁ--২৩২ ৷
সখয়েৰ--৪৩৪ ৷
সাখয়েৰা--৪৩৪ ৷
সাঁখহ,ন--২৩১ ৷
সঙ+/লি--৪8০৪।
সষ%--৪৭৩ ৷
সন্গাত--৪৭৩ ৷
সঙন্গে?্‌২৭৭, ৪0৬ ।
স’চৰৱা--৪৪১ ৷
স'চা--১৫, ৩৯, ৯৬ ।
সচাৰ--৪৪১।
সজ--২৮৪। ৷
সণ্চা--৩৯ ৷
সণ্চাঁৰ--৩৮ ৷
স্যা--১৪৯।
সং--৪8৮১।
সতৰ--২৮৯ ৷
সতাই--৪৮১ ৷
সত্তাৰ--১৫২, ২৮১৯ ৷
' সঁত্যবাদন)--২৮৪ ৷
সদা--৩৪০ ৷
সদাই--১৬৬, ৩৪০।
সদিশ--২৭৭।

সদ্যে,
পধ্যে | -৩৪০।

সন্দেশ--২৭৩ ৷

স’্ধৱ--৯১৯।

"৬ৰ্স'প্‌--৩৫২, ৪০৪ ।
সৰ্ণপি+/দে--৪০৪।
সপন--৮৩, ১২৭, ১৩০, ২০৮ ৷
সপোন--১৩০, ২০৮ ।
সগ্ত-সিম্ধৱ--৩৩ ।
সপ্তাশী--২৮১২।

সফল-- ১৪০ ৷

সবাহ---১৪০, ১৪১, ১৬৪ ৷

শৰা-সৃটী

সবাহ +'/চা--৪০৪ ৷
সভা--১৪১, ৪৮৯, ৪৯৩ ।
সভা+/চা--৪০৪ ৷
সভাখথল--৪৯৩ ।
সভাৰ--৪৮১৯ ৷
সম--২৭৭।
"€৬/সসমজা--১৫৯, ৩৫২ ।
সমজ'য়া--৪8৪৩, ৪৪৪ ৷
সমজনুৱা--৪৪১, ৪৪২, ৪৪৩,
৪৪৪8 ।

সমাজ--৪৪১, ৪৪২ ৷
-সমাজ--২২৭।
সমাজ.--৪৪১, ৪৪২ ৷
সমান--৪০৬ ৷

"৬ সমাৰ্্‌--৩৫২ ৷
সম্‌ঢা--৩৩৭ ।
--সমদাই--২২৭।
-পমংহ--২২৭।
সম্‌ৃল--২৭৬ ৷
সমে--৪০৬ ৷
সম্ভৱে--৩৮ ।
"€৬সৰ্‌-৩৫২ ৷
সৰৱজান--১১৩ ৷
সৰস্বতা--৩৩ ।
সৰা+/দি--৪০৪ ৷
সাঁৰ--৯৮, ১২২, ১৪০, ১৭৪, ২৭৮ ৷
সাঁৰয়হ--৪৯৩ ৷
সাঁৰয়হতল'-- ৪৯৩ ।
সাঁৰহা+/দ--৪8০৪ ৷
সৰ ২৮৪ ।
সৰ্ৱজান--১১৩, ৪২৫।
সৰ্ৱজানশ--৪২৫ ৷
সৱন্লি--৩৪০ ৷
সলখ--১৪০। ৷

সপৱ--৯ ১৯, ৩৩৭।
--সৱ--২২৮, ২৮৬ ৷
সৱকহ*._-২৭১।
সৱালি--৪৯০।৷
সস্য--৩৩ ৷
সংহাৰন্তা- ৪১১ ৷
৬লসিহ--৩৫৭ ৷

সহঁই--৩৩৮ ৷

সাঁহত--২৭৭, ৪০৬ ।

"৬ সংগোৰ্‌--১৫৮, ৩৪২, ৩৫২ ।
€৬সাঁচ--৪২৩।
সাঁচনিয়াৰ--৪২৩।
সাঁচনীয়া--৪২৩ ৷

সাজ--১৯২, ১৭৬ ৷

1

সাতই--২৯১।

সাত-বিহ--_৫১২।৷
সাত-ষচ্ঠি (-টি )-২৮১ ৷
সাত-সন্তৰ--৮১৯ ৷
সাত-সৰাঁ--৫০৭ ৷
সাতা--২৯১৯, ২৯৩, ২৯৪ ৷
সাতাইশ--২৮৯ ।
সপাতান্তৰ--২৮৯ ৷
সাতাম্নৱৈ (ব্বৈ)_২৮১৯ ৷
সাতাপন--২৮১ ৷
সাতাম-প্ৰুষ--৫১২ ।
সাতাৱন--২৮৯ ৷
সাতাশাঁ--২৮১৯ ।
সাতে--২৯৩, ২৯৪ ৷
সাতো-২৯৮।৷
সাদ্যহতে--৩৪০ ৷
সাদ্ধ-১২২, ২০৮।

"৬ সমাধ্‌ঁ৩৫৩।
৬ৰ্সিধা--৩৫৩ ৷

সাধিত হল--৩৮৮ ৷
সাধিবন্ত--৩৮৪। ৷
সাধ্‌--১২, ১৪০, ১৪১, ২১৮ ৷
সাধুৱনাঁ--২১৮ ৷
সানা-পোতকা-২৯৪ ।
সাপট+ ৬ মাৰ্‌--৪০৪।
সাৱটি+/ ধৰ্‌--৪০৪।

৫১১

"৬ সামৰ্‌--৩৫২ ।
সাব--১১২, ১৭৬ ।
সাৰ+/লাগ্‌--- ৪8০৪ ৷
"৬ সাৰ্‌ (০ ॥দ০)--৩৫২, সাৰে--
১৫৫, সাৰিলে--৩১৯৮ ৷
"€৬/সাৰ্‌ (৩ ৯০৯৮০)--৩৫২ ।
সাৰা--১৬৮।
"€৬ সাঁহৰা--৩৫২ ।
সাহ--২১০, ৪৪৫ ৷
সাহয়াল--৪৪৫।
৬ স--২১০, ৩৫২।
সি (0%.)--৩০১।
ঞ (ৰ্‌প)-৩২৬ ৷
(পৰ'অ.ৰপ),-সেহি, সেয়ি--৩২৭
সিন্ত.১৩ । ৰ
সিল্য--২৭, ৩৮, ৮০। -
--১২, ৩৫২, ৪১৭ ৷

৬ সিজ্‌--৩৫২, ৩৫৩ ।
৬ সিজা--৩৫৩ ।
সিটী

'/-_৯১।
ৰ
পিশ্ধেশ্বৰ--২১৩ ।
পিধা+/দি--৪০৪।
সিন্দৃৱু৯৯, ১২৮ ।
সিম্ধি--১২৩ ।
পিম্ধম_ব৩৩ ।
পসিপাৰে--৩৪০ ৷
পসিমান--৩৩৫ ।
সিয়ান--১৭৫।
সিংহ--৩৮, ২১৮ ৷
সিংহ (ৰ্প)-২৪৮।
সিংহাসন--১১০ ৷

হিনা,

সিংহ | --২১৮।
পসিহৰয়--৩৬৬ ৷

স্‌খ--১৪০, ৪৩৭ ৷

৫১২

সুখবৰ-_৫ে০২ ।
স্‌খাঁ৪৩৭ ।
সুৃখাঁয়া--৪৪৩, ৪881
সমত, স্তনাঁ, সৃতুনা--২১৮ ৷
সূন্দৰ,--সুন্দৰাঁ--২৮৪ ৷
স্‌ুফল--৫০৩ ।

"৬ স্মৰ্‌--৩৫২ ।
"€৬/সিমা--৩৫৩ ।
সুৰোা--৩৩ ।
স'ুৱাঁৰ--১৬৯ ৷
সৃৱাগ--১৬৪ ।
সৃশাসন--১৩৪ ৷
স্‌ত--৪5৯৭, 5৯৮।
সূতোা--১২, ৯৪, ১৯৬, ৪৩৪, ৪৬১।
স্‌তাব,--সৃতাধনা--৪৬১।
সূতুলা--৪৩৪ ৷
সৃত্ব৪৬১।
সংৰং্য--৮৭ ৷
স্‌ৰ্য--২১৩ ।
স্ৃচ্ট--৩৩ ।
সেই--৩০১।

সেই (বপ)--৩২৫।
সেইমান--৩৩৫ ।
সেইয়া--৩৩৫ ।
সৈেও"তা--১২৮ ।
সৈকা+/দি--৪০৪ ।
সৈেচক--১২, ১৩ ৷
সেচন--১২, ১৩ ।
সেতু--২৬০ ৷
সেথা--৩৩৮ ।
সৈেনা--৩৩৫ ।
সৈনা--৪৪৪ ৷

সেন্ুৱা (? )-৩৩৫।
সেনে--৩৩৫ ।
সেন্দ্‌ৰ--৯৯, ১২৮ ।
সৈপ--১৬৩ ।
সেপ+ ৬ ঢোক্‌ ৪০৪ ৷
সেপ-ঢোকা--৫০০ ৷
সেৰেকা--৪৩০ ।
সৈৱা--+$৪৩ ।
সেৱাইত--৪৫৩ ।

সেহি (ৰংপ)-৩২৫।৷
সৈতে--২৭৭, ৪০৬ ।
সৈন্দৱ--৯৯।
সেঁ-১৬৯৷
সোণ--১১৯, ৪৪৫, ৪৬১।
সোণা--১১৯৯, ৪৫৯, ৪৬১৯, ৪8৭১ ।
সোণাই--৪৩১ ।
সোণাময়--৪৭১।
সোণাৰ--৪৬১ ।
সোণাৰ--১৯৪০, ১৭৩ ।
সোণাল'--৪৪৫ ৷
সোণোৱাল--৪৪৫ ।
সোণাল.--১৪০, ১৭৩ ।
সোণোৱাল--৪৪৫ ।
সৈ৷ণোৱাল'াঁ--৪৪৫ ।
সোঁত--৯৬ ।
সোতব--২৮০১৯।
সেধা--৭৪ ৷
সোনকালে--৩৪০ ।
সোন্ধা-৪৩০ ৷
সোপা--৪৪৯, ৪৯৭, 8৯৮।
সোপা+ ৬ দি--৪০৪ ৷
সোপোৰা--৪৪৯ ৷
সোম--৩৩ ।

€৬ সোমা--৩৫৩ ।
সোৰোপা--৪৮৯ ।
সোৰোপালি--৪৮৯ ।
সোৱাগ--১৬৪ ৷
সোঁ--৩০১, ৩২৫ ।
স্তন--৪৪১ ।
স্তৱক--'৪ ৷
স্লনেহ-_২১৩ ।
স্মৰহ--৩৬৯।
স্যমন্তক--২৪৫।
স্বজ্ঞানে--২৭৬ ৷
স্ৰয়ং-ব-/৯১, ৩৩৭ ।
স্বৰ্পে--২৭৭ ।

হ্‌

হ’--80০৮। ্‌
"€হ--৩৪৪, ৩৫২,-হ ৭০, ৩৬৯,

হয়, হৱে--৩৬৬, হম--৯৭, হ'ল--
৩৯২, ৩৯৮, হলে--৩৬৯, হলেঁ--
৩৯২ ।
€৬হ--৪১১,০_হৱা ৩২, ৬৬, ৩৬৯,
৩৯২।
€৬হ (ৰ্‌্প)-৩৯৩ ৷
--হই--৩৮১ ৷
ইহউ--৭০, ৩৬৯ ৷
হউম্‌- (অপন্ৰ.-বপ)--৩০৩ ।
হণ্এ-৩৮ ৷
হএ--৪০৯।
হও’---১৬৭, ৩৬৯ ।
ইহওক--৩৬৯, ৩৯২ ৷
হইও‘তা,--হও‘তা--৪১১ ৷
--হ’ক (0310012)--৩৭০ ৷
হক (৪-)--৯১।
হক (*.)--৩৯২।
হগ্‌বা--৪১৫ ।
হজনৱা--২১০ ৷
হঞে--৩৮।
ইঠাং--৩৪০ ৷
-ইপণত (}3108016)--৩৭০ ৷
-_ই”ত (৮81%)--২৩৩ ।
হতছব-যোৱা,--হতাঁছবাঁ-যাতাী
--৪২৫। ৷
হতাঁ--৪১১।
ইতুৱাই--২৮২, ৪০৬ ৷
হদ--৯১।
হদ--৬ লবৰ --৪০৪। ৷
ইনমন্ত--৪৫৩ ।
হন্ত, হল্তে--২৩৩ ।
--ইল্ত--৩৭০ ৷
হন্তি--২৭ ৷
হন্তে--৩৫৫ ৷
--হনল্তে--৩৮০।
ইব (1]8£)--৩৯২।
হব (০০00100731)--৩৮২।
হব পায়--৩৮২ ।
হবলা--৩৬ ৮২ ।
--ইয়--৩৮১ ৷
হয়--(অব্য,)--৪০৮।
৬৫

শৰ্দ-সুূচী

৫০৩

হয়াছে--৩৭৪।
হ'’য়ে--৩৮।

হয়ে,

হ'য়েৰা

"৬ হৰ্‌--২৬০, ৩৫২,-হাঁৰছে ৩৭৪ ৷
হবষ--৮৫ ৷

"€9/ হৰা--৩৫২,-হবাইল--৩৭২ ৷
হৰা-+/পা--৪০৪ ৷
হাঁৰষ--৮৩, ৮৫ ৷
হ’ল--৩৭৩ ।
হলফল-+ ৬ কৰ--৪০৪ ৷
- হাল,

"ইলে

হৱাত--৪১১।৷
হৰৱে-৩২, ৩৬৬ ।
"€৬হহাঁ--৪০১।
হ'হা--৪১৯।
হ'হাত--৪১১।

হাঁ- ৪০৮ ৷
হাইজা--২১০ ৷
হাই-+৬/ কব ৪০8৪ !
হাই-+/দি--৪০৪।
হাইবান--১৬৬ ৷
হাক-+/দি--৪০৪ ৷

"৬৮ হাগ৪১৫ ৷
হাগুবা,_হাগুবী--৪১৫ ।
হাঙাব+/দি--৪০৪ ৷
৬হচি--২৫৯
হাজলয়া--৪৪৭ ।
হাজাব--২৯০ ৷
হাজো--৪৪৭ ৷
হাট--৪৪১, ৪৪৫, ৪৪৭,
৪৬৫

হাটবুৱা--৪৪৭ ।
হাট্‌ৱা--৪৪১ ।
হাটুৰৈ--৪৬৫ ।
হাটোবাল--৪৪৫ ।
হাত--৯১, ৪৩৪, ৪৩৫, ৪৫৭ ।

-850%9 ৷

-৩৬৭৯%৯, ৩৮০)

হাতাদ,

৮ { -_২৪৫।
হাতোঁদ

হাত+/ কৰ---৪০৪ ৷
হাত+ ৬ পাত--৪০৪।
হাত-বাউাঁল--৫০০ ৷

হাত-বাউলি+/দ--৪০৪ ৷
হাত-যোৰ-/ কৰব --৪০৪ ৷
হাত+/ সাৰ--৪০৪।
হাঁতিনী--৪৩৮ ৷
হাতিয়াৰ--৪৪৭ ৷

হাতী--৯১, ২২০, ৪৩০, ৪৩৪ ৷

হাতে-বোৰাুূ৫০১ ।
হাতোৰা--৪৩৪, ৪৩৫ ।
হাথী--৯১।
"্হান--৩৫২।
হাবাথাঁৰ+৬/খা--৪০৪ ৷
হাবি--৪৪৫, ৪৪8৭ ৷
হাবিয়ান--৬৫, ৪৮৬ ৷

-_8৪684৭ ।
হাবিয়াল,--হাবিয়ালনশ--৪৪৫, 88৭4 ।
হাবিলাষ-+/কৰ্‌--৪০৪।
হামখাৰ।+/খথা--৪০৪ ৷
হামাৰ--৩০৬, ৩০৯ ৷
হামাৰা--৩০৯ ।
হামাবু-ৎ২৭৫ ।
হামাহ--৪৩২ ৷
হামি--৪৩২ ৷
হায়! হায়!-- 5০৯1
"€৬ হাবা--৩৫২,-হাৰায়--১২৬ ৷
হাবা+"৬পা--৪০৪ ৷
৬ হাল--৩৫২ ৷

হালকা--৪৩০, ৪৩১ ৷

হাল"চহা-_৫০০ ।

হালধ--১২২, ১২৯, ১৫৪ ।

হাল্‌ক--১৪০, ১৮০ ।

হাল্‌ক--৪৩০, ৪৩১,-হাল্‌কী--
৪৩০ ।

হাল্‌ৱে--১১৮, ১২৭।

হাল্‌ৱৈ--১১৮, ১২৭, ৪৬৫ ৷

হালোৱা--১১৮, ১২৭, ৪৪১, ৪8২,
৪৪88

হাসন্ত-__- ৪১১ ।

হাসম্তা,-হাসন্তশ-- ৪১১ ।

হাঁই--২১৯, ২৫৯ ৷

৬ হাঁই--৩৪২, ৩৫২, ৪১১, ৪১৯,--
হাঁহলে--৩৯৮ ৷

হাঁহতাী--৪১১।

হাঁহ-পাৰ--৫০৪ ৷

৬ হাঁহা--৪০১।

হাঁহা--৪১১৯ ৷

হাঁহ--৪১৯।

হাঁহিব+/ ধৰ--৪০৪ ৷

হাঁহোতা--৪১১ ৷

{হচাব--১৬৭ ৷

হমালয়--২১৩ ৷

হিয়া--৬৬ ৷

{হৰা,--হিৰাণী, হিবেণ--২১৮ ৷

হু ৪০৮ ।

হৃইবে--৩৮২ ৷

হ’'কাৰ--২১০ ।

হ‘কাৰ+ ৬ ধৰ---৪০৪ ৷

হৃকি+"/মাৰ্‌--৪০৪ ৷

হণ্কুম--২১৬ ৷

হ"চ্‌--৪৫৭ ।

ইৃুচিয়াব--৪৫৭ ।

--হৃল--২৩১

হৃলৃ--৩৪০ ।

হ-পিয়া--২৬০ ।

হৃল--৩৩ ।

হ-ল-+-৬/ কাঢ়--৪০৪ |

"€৬ হলা--৩৫২ ৷

ইণ্বদল্ত-ূ"/8৪১১ ।

শৰ্দ-দ্থচী ৫১৫

হ:ৱল্তা,--হ-;ৱন্তী--৪১১ । হেলাচ--১২৮ ।
হুল-+/কাঢ়--৪০৪ । হৈল--৩৭১।
হে--২৪৫, ৪০৯। হৈল হয়--৩৮১।
হেই--৪০৯। হো-৪০৮ ৷
হে’কাই--৪০৯।

হেণকো--৪০৯। ত ড়
হেকা--৪৫১। হোঁকৰ-

হেকেৰা--৪৫১ ৷ ৰ ।
হেঙাৰ-+দ--৪০৪ ৷ ৰঃ

হে চা হোজা--৪৮১ ।
হে’চা+ ৬ মাৰ্‌--৪০৪ ৷ দেখা

হৈৎ তোৰ--৪০৯। হোতা (? )-৪৯১ ৷
৪6৬1 হোল্ত-- 5 ১৯ ৷
--হেতেন--৩৮০, ৩৮১ ৷ হোলতা হো ৭9১৯1
হেথা--৩৩৮ । হোম-খৰি--৫০০ ৷
হেন--৪০৬ । বাৰ ==,

হৈনো-- , ৪০৭ ৷ ৯৯৪৯.৪৯ ১৬৬
হেপাহ--১৬৭ ৷ হোৱন্তা,-হোৱন্তা--৪১১ ৷
হেৰ--৪০৯ ৷ হোৱা--৩২, ১৪০, ৩৬৬, ৩৬৯, ৩৯৯
হৈবা--২৪৫, ৪০৯ । হোৱা (ৰপ)--৩৫৮।
"৬ হেৰা--৩৫২,--হেৰায়--১২৬ ৷ হোৱাত--৪১১।
হৈৰা+৬/পা--৪০৪ । হোৱা-+ ৬ দি--৪০৪ ৷
হোৰ--৪০৯। হোৱে--৩ ২ ।

হেৰেই---৪০৯।। ্‌ হোৌ--৭০।

পৰিশিষ্ট

‘অসমীয়| ব্যাকৰণ আৰু ভাষাতত্ব সম্পৰ্কে কেইটিমান অভিমত
জয়ন্তী, ২ জানুৱাৰী, ১৯৩৮

মই নৰিয়াত পৰি থাকি ডিব্ৰুগড়লৈ আহোতে বাটত গুৱাহাটী ৰেল ষ্টেচনত মেধি
ডাঙৰীয়াৰ মান্সহ এঙ্জনে কিতাপখন মোৰ হাতত দি যায়হি। লেলেতিয়| নৰিয়াত পৰি
থকাৰ নিমিত্তে ইমান দিনে কিতাপখন মই পঢ়িব পৰ| নাছিলো| । সম্প্ৰতি পঢ়ি শেষ
কৰিছে| ৷ কিতাপখনৰ আকফকতি, কাকত আৰু ছপ৷ ভাল ভাল বিলাতী কিতাপৰ দৰেই।
ভিতৰত থকা আলচৰ বিষয়-বস্তু আৰু প্রণালীও তেনেকুৱাই। মুঠতে বিদেশী ব| দেশী যেই
সেই পণ্ডিতৰ হাতত কিতাপখন বুকু ফিন্দাই তুলি দিবলৈ অলপো শংক! নহয়।

কিতাপখনৰ প্রতোক পাততে গ্ৰন্থকাৰৰ পাণ্ডিত্য ফুটি ওপাইছে। ইংৰালীতে লেখ!
]308000008০%; ডোখৰ বহুমূলীয়া সমল, তাৰপৰ| শিকিবলৈ, জানিবলৈ আৰু জানি থকা
জ্ঞান বহলাই লবলৈ বিস্তৰ বন্ধ পোৱা যায়। মই পঢ়ি গৈ থাকোঁতে মেধি ডাঙৰীয়াৰ
প্রতি মোৰ অস্তৰৰপৰ৷ ওলোৱ| শলাগৰ ধাৰ ছিগা| নাছিল। ]1.01০0400807) আৰু পিছত
কিতাপৰ গাৰ আচল বসন্ত অসমীয়াত লিখা! ব্যাকৰণৰ অংশতেো| গ্রান্বকাৰে তেওঁৰ পাণ্ডিত্যৰ
প্ৰচুৰ চিনাকি দিছে। কোনো কোনো ঠাইত অৱসশ্থো তেওঁৰে সৈতে মোৰ মতৰ মিল
হোৱা নাই, সেইটো নকলেও হইব। তথাপি তেওঁৰ এাাখা|, উদাহৰণ আৰু গবেষণাই
তেওঁৰ লিখাৰ ফালে মোৰ গতীৰ শ্ৰদ্ধ। আকৰ্ণ কৰিছে। বান্তৰিকিতে, অসমীয়া| তাষাতত্ব
আৰু ব্যাকৰণ সম্পৰ্কে গ্ৰন্থকাৰৰ এই কীণ্তি ইণৰাজীৰে কবলৈ গণে 1007700760081;
এইখন যে প্লেখত লবলগীয়া এখন গ্রন্থ তাত সন্দেহ নাই।

সক্মমীনাথ বেঙ্বৰুৱ|

পিৰ }]খ ]]খ1)].%

ছ০], +তে][]] [খ0, ] : 30097 )-]/]310]), 1938, 2886 80

৬০ 180 385 ৮০ [1)0৮%, 0015 ]8 1006 }815[ €%}180511%6 5০১৫10106 £1310010037 ০1
{1১6 2১১৪৪11256 [.800808262 আ])][(6]1] }]} []6 £2১55310.656 00886. ]][} ৪1} €2180019816
1010000000,01, 00 124 })82665 116 80000 015005525 {}}6 0118101 3010. 8110001 01
{} /৯৪৪৪1021652 ].38)180806, 110 01]21671[ ০০স])])0]12]{ €101021)158 }}}] 06 ]311808862
ব000 ০0100176 01 1})6 /৯৪৪011656 1760[)[0, 3110 }}6 ])15101) 2010. ০0]12100121150105

৫১৮ পৰিশিষ্ট

০ 2.৪৪৪10625০ ]1(60800176. /&](}100.8}) 11} 00% 1181}10 01 00016 1}11(6081৮6 1686816}
50006 01 {116 ০০0০]10951015 ০0 1121৩11065 ও3110]1৮6০0 ৪0 ট) 1006 800101, ৪৮00]} ৪5
106 78018] ৪17101025 ০1 ]}]6 }০]1035, 1018) [61]]8]28 1600}1৩6 10 1৮6 16%৮1569. ']}6
65600 ৮০1)0016 আ}]] 1০08 1৩108) 006 508710810 8 17817)100180 ০1 1}}6 /৯৪৪৪110656
1311803826. ][ 15 }110260 ৪ ৮৪10৪80৮16 ০০100010000170 (0 ]1]0]81] 111160151108.,

(2৪9 38077042://" ) ও0/"৫/ (€/3071470 18০0%

0ছ18াখাঞা, 14]8.৯ ৮৮ 1210.57],

০]. ], খ0., 9 : ]&ৈ৪০]। 1938, 8266 12-13

"[]}6 }21€65০010 স্0118 18 0০০ (0 16 1860015 ০{ ৪ ৮605) গেখঃ] 56179800 {{}
{}1]6 110}9050[ 0 ]}}9; ]]13001{0]0 ০1013] 3001৮1012695 3110 85 5001} 15 ৪ ]11201010112611{ 10
{]}}6 1010.090; ৪110 812[2]108.01011 01 ৪ 0%৪৮0116 £20121810010 0{ ০1৮1]]193115., স118(6%৮621
1801058 {0})616. গ06 110} {}}}$১ সতা০1}; 316 ০1960 ৮ 006. 31000180 ০1 }}70]}201]%)/ 81018118660
18% ]]]8[2118] }[) ]}6 2১৪০3111656 11610 [021 ৪ 60060 ]101801500 3}1200360}} {0 10015
81800} 0{ ]110০0-2.1"811, *

"[]]৮6 ][10[০000001]1 স/}}]0]} 15 }[}}) 0৮8108115}) 1৮625 8 9}1011 ৪০০০৮০0০৮ 0["
৯ ৪৪৪11}652 213:17]102810 3110. 01181}; 01 1]]6 1310803862., ']]}6 181 ৪০০1101} 06815
ঘট[}} 0]}6 01810) 0০1 11]6 ]311260826 21010. 10116 56০০00 সা]0]] 0016 01021060.0 €1200610.68
}}} }0[58; ৮০০৪৮০1৪াচ ; 106 10}}00 81000. 1001]] ৪16 026৮0160 10 1}6 }1159007% |
/৯০5০3111256 ]1{(2081[012. "']]]6 ]]]9110] ]2)931[0[ 01 1}16 স৮/01]; }59 ][}) /৯933111296 83100 06315
০]০]%) স্া[0]) 3: 0652010100৮6 ৪8110. 80 }}{}}2695 ]}15000102|1 ৪9£1[800.077817 0{[ 1|}6 1811960886.,

[]}6 ॥052{0]11655 ০{ 1006 ৮০০); }5 ৮66%0100 002950101} 35 ]} }8 ৪ ০য366|
€০[12001011 0{ ৪1] 3৮৪1]18৮12 /2১৪০৪[071056 ]]]902113], ৮৮00 115 ]]{]}1(60 ৮6% 1]]6 ৪31000001"8
0৮1} 308001551073 01 }}}53 181201810০6 01 [000.271] 16568.10]} }{}, ][010.0-৯৯1" 31} ] 411] 91081808208,
][]}6 000০00172018010171 ]}} 0026 ]00{100000101} 5]]0%5 []}8[ 1})6 3010.01 1185' 5]261}[ 006
৮650 129810 01 1301১ ]][6 আ৷[]) 016 01021 £620217311071, 01 5০1101315., ]২০2161010698 10
][-2? 8৪6 [0 }প&% [প)া].0}8’5 00}8 ৮/]}}}]০6 1616 }]5 ৪৮১০]02])/ }]0 ]}61)01071
01 1 ]6 1[0110317027018] সো} }}) 0]}}6 ]-/ 8০610 0) 8100}, €008.0021}} ০01 '][[][0162,
1268010(6 656 ]]];}}[{80101]5 81000 13200; 0{ ]}2}1[0}610 [0081101086 01} 10016 0810.04 1}}6
800001. 0}}15১ ৮০1]; ]185 8, 001001886 ৮ৰ৪]026 010} (%৮০ ০০৮05 ৪0 16850 :---(৪) }{ 18
{16 10.0095[0[ ৫০০]ো0[6]]2]]59]৮০6 065০1]}[1৮6 £181010.31 01 /৯5৪5৪101256 ॥001000 1]0%
)>০01]15}1০0 3110 (৮) }( 15 006 ১10০212১50 60010 010 0016 ১০101689 10৮০6 8৪০০০"
}১]159}120. 11021. 0180300}]0[ ০1100}1}508117065. সৃ%০ ০০11813001806 0006 ৪0000 9০1} 1006
1195[ ০০010 3110 ০160 }}}}}}) 001 10150110(260. 1৮0101926 01} 126 ৪6০০0, ৬5৮০))।
521{16995 ৮018 }[}) {}16 ০৪৮5০ ৮৮% }!6 }1010}2০1]3210| 15 সত0100} 115 স০192]}0 }})} 8০10
}}} 8}2}(6 0{ 010)61' ]}{}}}[8010105. [9 ধ৮ }( ০0৫61} 1006 6%৫5 ০1 106 ৮০0008217 821.61808013
৪00100096 .}10 })8৮০ 006 168015106 3)0116 ট60017200 006 20101091895012 }00616801,

৬, দি, &৫৪/]%৮

পৰিশিষ্ট ৫১৯

তা 2. 4. 6001{8, ঘ1(658 :

0৪1} ]]}]}]].
138]1118, সা, 5,
{41.2.37

টৰ্ক; ] স্)]] ০01৮ 5১৭৮ 10090 110 15 ০%1020[ 0180 ৮০0 18৮6 ৫6%৮০০০৫
)]]}]}1609526 18600 0 %৮000 18951; 3000 }}3৮6 10002060 ৪ ৮) ৮৪108016 সা০/}৮%; ]
০001) ভ15}} 500}] 3 60%}; }]35 6661} }[} ৩৯%15021006 ভ}1থ]0} ] ভাণা] {0 /৯৪৪৪]]],

“] স৪5 ০50৮০০৪]1য 01(2765060 }[} ৮০০[ ৪০০০ঘ01{ 0 016 3111065 ০{ }1€
131803286 3100. 016 10002006 01} 10 ০1 0261 101105 ০£ 5[7660]], ] 019 1000 110006
৪0) 11৩61061006 100 1006 ০}18103016019500 €}18086 0{ 106 ৮০ত০] 01 16 106898৮6 10
৪8166 সষ][]] 1080 :00 106 ৬০০ €.8৪., ৫0 €01, 710 ]977}, 1} ৫116, 1728; $/7]016 €06.,
02808} 110 0০0৮0 10 }}85 ৮6610) }11121001160 950}16স}1616, খ০%[ ৭19৭ ] 966
16602106 100 016 60600 }810030216 [60/ ন

টোন, চে, ০6য়ো), ০০০৫০0৪1%৮ 10.507" 060796 071০6750/1 ঘণা16৪8

€৪80062116, ০0116%,
27.4.193"7

মা ৰ ]]2, 010 %ভ6৮20, ৪951 116 106 6]] ৮০৮০ 0030.511 ৮0৪10 098}
৮০0) 1000]% 5]}]0%960 ]]}[}}}; 3 ০০2 010 [6 অ'01][ 50116 01116 320, ৪510. 11000108})
}16 35 10161} 3150 01188616 10 95000) 10 35 10 06921%65, }16 ড'৪৪5 ঠ£1621]1 }1}(6169068
1} 10; 3৪00 000 ০010813001306 ৮০৮ 01} 18 500০০১৪10] €০10]12120010., ৬500} 3
স্পেচ 1185 10818 6০210 স911060.”"

127. এ. 1. 31:8£81407, 1.6৬.
]}"1016980%, €8112011082 %111695 1 12818 ]২ং.৬.০0'.
1[১3০০০৮, €810060086,
31.1.1937

‘০ ]]]3]]}৮ 180}৪ৈ 101 ৪50 ]0010]%) ৪5621001116 ]11]6 001 /৯৪৪৪11]6956
01878 স1[]) 1(5 ৮০৮ ]11(61650116 ]1}[1000001010]. ]10956 0{ 1]]6 18161 ]
গা 0106 :01008]1060 10 গে}[}1গে56, 000 ] ৪10} 000806110] আ]]2[]160 1116 ]]৮[১0]6815
010 31} ]]]{}}]618001} ৬13 ']16260 3110, 016 []8]11]1813%989 (0.৮.) 195 50010, ']]16
০০000) 15 (0০ 01810010(. ][{ অ০0010 66 6851217 [0 [705001206 310 2ঙ1605101} ০৪531]
{10} 16 ]701018৮6 0{ 1])6 281]11650 ৪৮৫ ০{ [100-241 310 ]]1৮৪80218, = 2.0101161
1১০0831616 }})[)০0[]16515 স'০019 66 0180 006 1700013001} ০০11500060 ৪ 018110]} 01
06 6৪01৮ 00891317। 01000 10 1006 6৪90 স]}1য]} 15 10010 0) 10910) 1215 100
']}18৮6 ৪060060 6 }70'])018.001}1 01 106 ]}}|]5 ৪8110 191311095 ঢৌ 5.13. /৯313, 8110. 1181
{}6 181160386 অ৪5 ৪0060 1820 85 15010 018 ০0010300 আ[]] 006 ০৪1]1690 0/
{16 "00068 88109’ ০1 06 95068115 0[ ][)00-]201017681) 00118065. ১5০০] ৪
}19[00006915 ]0018]}( ৪০০০৮ 101 16 31*0316700 ]10118116802011655 0{ 136 ৯৪৪৪111696
83 €০00085060 আ!{(}] {]}]6 10010911630০01,655 ০1 11050 1.01 1016:1‘070060 91009’ ০[)018-

৫২০ পৰিশিষ্ট

{10005, 00008}} ][ প0,; 00110 00 5৪) 11180 ][ 2800 ]}][{16 1810} }[}, {}}}5 }}/]১00]6515
দঘাঃ010001101016 00 :5010120170 }0 310 ] 310} 0%৮' 1}0 ]]163115 ৫1081} {}180 16 /৯৪5৪100656
1}182]}0 1100 01[] 00010 66 10010101103029 ৪1061 ৪]1.”’

1.০, সধ})ল2া) ১0৮0 10} (0 3 56০০0 €01001], 35 ] ])3%46 100 00060 ৮00
খ[], ৮00. 10018]}{ 11006 0080 ৮001 }[}]](215 }}84খ6 160 ৮০0 00%} সা]{]} 50016 8099
11]1512111]0৪.’’

( 19; [30100 ) $. 1. 89/1084)00/1,

[.6০00121, ৩০100] 0{ 0081610108] 50001১৬9 ৮৮[1(69 :
][.0101001),
19.3.1937,.

মি ৰ [[( 35 1০21]]}%/ ৮০৮ 20009 0{ ৮০৮০0 (0 95200 016.3 ৩০[%1% 0{ ৮০৮০1
্ব৮ ৮৪1080]6 168.056 01}, /৯553111696 ].31180826. % 0০00} }]3৮6 00116 ৪ ]]]327)}1]-
৫6০10 521%106 0 }}6 21106 /১১93011686 118.010101 00% 111031011£ ৪ }05[ 3110 ০10101081
€50.00316 01 016} ]31809386 সা}10}} })35 ৮০০1) ঘা]1060. 3110. ]]}}516[1০567.60 ট"
011785012701006 সা1(26[5 .0{ 0}6 $1008803110150 (9গ[276. ২০ লৰ ৮৫ 8£া৪601 {0 ত/০৮

101 1:001112 ৮০01 01[ [01.001 11826 , , , ,, ১,০০,০০০...

[.{, €০], 2, 1[{, 1. ৫0৫07, €,95.].,
1.2000161, ০০100] 01 011621]11]81] ০000165 ৮/[1(68 ?
[90016 08110, ]/[0101860

17.3.1937
মুল [২০৪]]/ 3 ৫0001060200 )}1101098150[ 15 1০00160 10 8০ }05006 [06 ৮০01
৪0110.102016 ৮০1}, ৮৮])10]}} [ ]18৮6 1[00100 ৪0 110102156]%) }0161[6950118................ ৰড

127. 1. 1,. "77167, ]প.০, ]./&., চা0০950০1 ০4 5315}010, €3100611082, ])}[৫০০0/
01 1]]6 ৬০]00] 0/[ 01208] 5000165, [/011001}, ৮1106 :
83151]০00"9 5(010010
[205
1.3.1937

“[[ 15 1102000 1177050 )ই}}0 0{ /০0 [0 18৮6 ৪০21]1[ 106 3 ০০) ০{ ১৮০01 619
00}, 0101 0716 ]]}5[01[%/ 0{ 116 /৯৪53111656 1311803.06.,

"] ]]3৮6 0260, 1680118 10 '1[}} {}]6 .ঠ£[63290 1101{21250 3110 ][} 1710800131
]1310110162 11065 01 ৪ 1]0106617 0{ €[৮11101081628 ৪088665020, ] 18৮6 1001 10081}
৮6৪05 06211 €1988820 {1} [/602811118 8৪1] €)1110108108] 01000031) ০0{ 1016 1100০"
ফোঁৱত৷ ]131102038865,,..০০০,,.,,০১১... "[]180, }}0০ ০৮2, 15 .3 [2816110163515 10} 11% 0080105
1007 ৮০07 '/১5310]]৮3 ৬১3৪}:31911 300 }3118531030(%/9' 0{ স)}]}} ] 1006 10 11806
৮৫7)" 71140); ৪৪৫.”

788; ও00:[খ2া, 0চ8 ] 88: 8£0৮%&], &২5[৯]10(' 50008" 0৮8
€8৮.৯1' ৪ ছাা৯[[খ এ&খ(0 ]10881.৯াখ!।)

চ16010]} €0810660 : 0০00660, 1937

[0 15; 600806 ৪ 1080207 [014 50101156 10080 106 /৯৪3৪111656 1231180886
580010 1}8৮6 ])80 102 ৪10-85০ 1008 [007.48 1[0]] 8110 ০০002761161081৮6 81381000181
৪100008}, ০1210. 19118088৫5 }{} ])0198 ])8%৬6 ৮০০০. 3০ 10]]}৮ 0০৪10 ৬ঃ(0 86% ০০৫)"
06206 5০001919,.,.,..,,,,,,,,,,*, গৈ, [/০০]’58 ৮০০ ০০০19 3101৮ ৮০ }100170%60
000}; 106 }85 ০০০0 তৰ) [80]]}) ৫০0০0101610020 1010008000, ৪1.0 1011) 006 ৮৫০11
16880020 €15008951008 10 ৫০0108875 5}0%95 1116 110006086 ৪10.000 01{ 118.050)
৪700 316 ৮010}; 08৮০6 661} ০%০0701820, }}} 189 [)6028180101], [%/][, ]/[০4]}} 18 1020
৮6 19101) ০০108780013060 01 06 15010 01 ত}180[ 10.050 18৮6 ৮০6০0) 1]0181]%

তৃত০৪ঞআা৪হ’ =19৮০001,,,..১১০০০,,,,১,-০. []]216 ৪16. [6010 100000)020001058 ০০৮28 পজ্েঞেদেখ
9865 01 21]1}(, ৪1] }{} }081151}, '][]]656 ৪16 10050 1021650118 ৪100 029321৮6 €৪1'6-
10] 5[000%/................ প্0০]) 10006 ০০০10 ৮6 সা} 0) 0)6 5006)600 01 }010001-

গে80101}], ৪10.1100260 £2161811৮ 168101118 1015. 1100950 }11061650108 8৪118 ৮৪10৪61]6
ডায০ো) 000 0100%0011802])/ 828০6 ৫০৫১ 1200 [61001

]]}) ০০10105100, 108 ১ ] ০০70101200 1]]]5 81317010817 (0 ৪1] 5[00621105 ০1{ 116
4£৯৪5311656 1811800982 ৪1000 ])})}101081505 8110 €০00001081505 86021811%.

[2, [, 0ঢ87901

এ00)]0খ2ঞা, 08 [8 &০০.৯[/% 8:58, 100 ০০6িৌধাচ7]""%
0০০৮৫, 1936, ৮০]. ][*/. ][খ0০. 3

][]0}]58 18 3 1110110110211081] সা010}; ত/]})}10}} 0০০৪ 81680 ০16010 00 106. 16817760
৪00000. "'"[]]6 ]]}[[00000101], স/}]10]}} 06815 €:]1870801৮21) '][]} 06 01181} 01 1006
£১৪5৪৪[0.1256 1311860306, 18 ৪ 111850210]%) 2[00000101} 310008}) }1{ ০01103}2118 5081611121015
81010 1006017169 ড])}0}]} 10008 ৮ 1100 ৮66 3০০০[০০ ৮6% ৪]]. /*০০০0][18 (0 016 ৪0001.
102008]} 006 ৯.৭৪১৪10256 131100396 08 ৮. 66 ০189520 35 ৪ 1॥0600৮621 01 1}}6 ][/[8020]}!
810012, 105 1০1810101]5]01]}) %']{]] {]]16 ৮০52[]] £100[ ০{ এ&ঠ}')৪1[] 10118038295 ৪500} ৪9
ঢ026138101, 5110}]1, }0111861 3110 ত/০9[211] ]]}1]0] 15 ০1056 ৮৮]}}}]6 1[ 15 ৪190, 10
৪016 2%6200, 31]160 100 1006 189118028625 ০1} ]1291010 01801. ]{ ০010 ৪০০10),
{}2626[0176, 1080 1006 00101"; €0110105101198 ৫০ 1100 1160659811]%/ ])05101816 1076
][1{[0098101] 0{ ৪ ]1010-€62010 ]]0106 0{ &1' 9৪118 ]]10(0 ]]]018 1101 10 1]6 ৪0৮০1)!
01 006 ৬০০15 2৫1 ৮2118. (0) 006 00]1617 21010, {]}]6 ]]]৮395101}) ট0% 00665 01 /8/)/9]]-
5068}0118 100110-16806260 /৯][2111695 [10101 }6. 1801641370 ০1 ]181]}, 198 66106
6 শ্র00৮._0{ 106 ৬০01০ 21815, আ'}]] 0100.011) 50020070 036 ০০1101051005 0/
6 ৪0000£ 8600 অ!]] 3150 ৮6 ০০0710৮60178060 ট% 006 162061010 1011185 ০1 1006
/৯11000201081808,

"[])36 ৪00007"5 50100035101017} 1}]80 15801 01 8158০} স/959 106 2) 931] 1811"
80286 88 500} ৮ট%/ 1006 ]1001-/41)781]5 01 ][]0]]8; সা1[]) 311. 3৪0101180016 ০0[ 11611
0৮%} ৪[766০]} 19 1000 ০০11600, ']]}6 }27919301 181780988625 ৪16 ০%61] 1]0% ৪[70}61])

ভ৬

৫২২ পৰিশিষ্ট

}[0:1006 [খ01]0- "০৪0 }া£01160 0{ ]{]1018 819 02% ৪16 ৪1} 0{ &1)/ ৪11 01181)
10081) 610:81718 100 %)080[ 15 01090) 35 006 12787910 81০00. ৬০106 ৪০001815
108111051[0] 0}180 1076 [70181] 21৮৪1] 1911803828 01 51{ 060186 0116198010"9 ‘0021
38110’ 316 0{ 1580) 011811),

(149; 830471049:/ ) 10, 1.:., 83080,

ঢ0 া1্ড]]5}) 008:05180070 08 006 60828 11000;
ই1.1,/8চা1 1}; €08 7] 808; 1,1[খ০015711€ 5০060]871"%; 08 }7.£1=

০1006 38 : €০৪৮ 1937

গৈ০৪৷ ০8 106 ৮০]0%162 15 ০০৮৫৩, ৮৮ 0]6 81810}0787, ত}1০]}; 15 11}
2১৪5810652 ; ৮00106 ০৪10}10৮ ০1 006 2181] 3110 006 1800 0980 1006 ৮০108 ০1069 ৪5
€0810016858 ৪16 180819020 1000 ]3118119513), 10181.6 (6 ০011801080011 0 006 ০18;
৪01]}06001)/ ০৪৪/. 1398.01) ৪€1169 01 8009 18 10]10%6০0] ৮) ৪ ৭8০01৬৪0101) অ110])
€৪} ১০6 ৪০০৫০৮৫০৫ 10000 ৪0% 118861]10.

"[']]6 }1180102012110%7 408 16 ]}80150০0 0000]1116 ৪1181] 32031 [10110 126;
][]}0009.0০001} স010]} 15 }}} 18081151). }]ন616 ০6011 ০৪1৪108068, 500]} 39 10096,
€01{ 6. গএ010160.0 6%৮10210068, ৪900}]} ৪9 00096 ০0% 06 0}[{61211065 0} ৬০০৪৮০1231)/
০৮৮০০]৷ /১৪৪৪16862 ৪00 86116311, 110 900}]]1 ৪5 006 95110]}131101€695 ত}[]] (16 [| ৪০]]911]
০০10 ৮6 05500]; 0600 06. ৪0010 85 1}][156]{ ৮০) ]101]}10]) ৪600010020 ]]15
8}101700000}10.6 ]}]} 06. [2010.101 [261278180101}) ০০01006211]}116 16 06৮€০10]201200[ 01
{}}6 10180021.,

18069 13[00}1.